Kërko: zoti yt e frymezoi bleten

Ne i bëmë mirësi të shumta Isait, të birit të Merjemes, dhe të dy ata i bëmë si shenjë e mrekulli për njerëzit. Nëna e tij mbeti shtatzënë pa qenë nevoja për një marrëdhënie intime me burrë dhe e lindi atë fëmijë në kushte të vështira. Pastaj Zoti e bëri Isain që të fliste që në djep. Allahu i Madhëruar bëri që në duart e këtij profeti të shfaqeshin mrekulli të shumta. Duke shtjelluar këtë histori, Allahu i Madhëruar thotë: “...dhe i vendosëm në një rrafshnaltë (të qetë) plot me burime uji." Ata u strehuan në një vend të lartë. Kjo ndodh gjatë kohës kur Merjemja po bëhej gati të lindte Isain. Ai ishte një vend i qetë, i rehatshëm, me një burim uji ose përrua të vogël afër. Në një ajet tjetër, Allahu i Madhëruar thotë: "Por një zë i thirri nga poshtë (hurmës): “Mos u brengos! Zoti yt bëri të rrjedhë pranë teje një përrua. Shkunde trungun e hurmës dhe do të bien hurma (të pjekura) të freskëta! Ha, pi dhe qetësohu!" [Merjem 24 - 26].

- Është Ai (Allahu) që ta zbriti ty (o Muhamed) Librin (Kur'anin). Në të ka ajete të qarta (muhkematun), të cilat janë baza e Librit. Në të ka ajete të tjera, që janë jo krejtësisht të qarta (muteshabihat).- Allahu i Lartësuar tregon se në Kur 'an ka ajete “ muhkemat”, të cilat janë baza e Librit. Ato janë ajete të kthjellëta, që nuk lënë paqartësi për asnjë. Megjithatë, në Kur 'an ka edhe ajete që janë muteshabihat, pra, që janë jo krejtësisht të qarta e të cilat keqkuptohen nga shumë njerëz ose disa prej tyre. Detyra e njeriut është që ajetet e paqarta t’i shohë e kuptojë nën dritën e ajeteve të qarta. Ai që bën këtë, ka gjetur udhën e drejtë dhe të vërtetën. Ndërsa ai që bën të kundërtën është zhytur në humbje të thellë e të largët. I Madhëruari i përshkruan ajetet e qarta si “baza e Librit”, pra, themeli, mbi të cilin duhet të ndërtohen të gjitha gjykimet. Ato përbëjnë shumicën e ajeteve kuranore dhe nën dritën e tyre duhet të shpjegohen e kuptohen edhe ajetet e tjera (pra muteshabihatet), që kanë nevojë të sqarohen. Ndërsa “ muteshabihat” janë ato ajete, të cilat keqkuptohen nga disa mendje, sepse ato përmbajnë shumë kuptime, për sa i përket formulimit dhe termave të përdorur, edhe pse e vërteta që është dashur të shprehet me to është një e vetme. Por cilat janë ato ajete që konsiderohen “ muhkemat” dhe cilat “ muteshabihat”? Për këtë ka mendime të ndryshme. Kështu, Ibn Abasi ka thënë se: “ muhkemat” janë ajetet abroguese, ajetet që shtjellojnë hallallin dhe haramin, ajetet që shtjellojnë ligjet e dispozitat e Zotit, ato rregulla dhe urdhëresa me të cilat jemi porositur që të punojmë dhe që përmes tyre të adhurojmë Zotin. Po nga Ibn Abasi përcillet se ai, si shembull të ajeteve muhkemat, ka sjellë ajetet: “ Thuaju: “Ejani t’ju kumtoj ato që vërtet jua ka ndaluar Zoti juaj: Të mos adhuroni (askënd e) asgjë tjetër përveç Tij; të silleni mirë me prindërit; të mos i vrisni fëmijët tuaj për shkak të varfërisë, sepse Ne ju furnizojmë ju dhe ata; të mos u afroheni gjynaheve - të hapura apo të fshehta qofshin; dhe të mos vrisni atë që Allahu e ka ndaluar të vritet, veçse kur e do drejtësia. Këto janë porositë e Tij, që ju të mendoni thellë. Mos iu afroni pasurisë së jetimit, veçse në mënyrën më të mirë, derisa ai të arrijë pjekurinë! Masni dhe peshoni me drejtësi! Ne nuk ngarkojmë asnjë njeri përtej mundësive të veta. Kur të flisni, duhet të jeni të drejtë, edhe kur çështja është për të afërmit tuaj. Plotësojini zotimet që i bëni Allahut! Këto janë porositë e Tij, me qëllim që ju të kujtoni. Kjo është rruga Ime e drejtë. Prandaj përmbajuni asaj e mos ndiqni rrugë të tjera, të cilat ju largojnë nga rruga e Tij. Këto janë porositë e Tij për ju, në mënyrë që ju të jeni të devotshëm.” El en'am [151 - 153], dhe ajetet: “Zoti yt ka dhënë urdhër të prerë që të mos adhuroni asnjë (dhe asgjë) tjetër përveç Tij dhe të silleni mirë ndaj prindërve. Nëse njërin prej tyre, ose që të dy, i ka kapur pleqëria pranë kujdesit tënd, atëherë mos u thuaj atyre as “of” e as mos u sill vrazhdë ndaj tyre, por thuaju vetëm fjalë të mira! Dhe shtrije mbi ta krahun e butësisë dhe të mëshirës dhe thuaj (lutu): “Zoti im! Mëshiroji ata të dy, siç më edukuan mua kur isha i vogël!”. Zoti juaj e di më së miri atë që fshihni brenda shpirtit tuaj. Nëse jeni bamirës, atëherë (dijeni se) Ai është Falës i Madh ndaj atyre që pendohen. Jepi të afërmit, të varfrit dhe udhëtarit të drejtën që i takon, por mos shpenzo tepër e më kot! Pa dyshim, ata që e teprojnë janë vëllezër të shejtanëve dhe shejtani është mohues i madh i Zotit të Tij. Nëse nuk mund t'i ndihmosh (të afërmit, të varfrit etj.) dhe i kthen ata, duke shpresuar mëshirë nga Zoti yt, atëherë thuaju atyre fjalë të mira! Mos e shtrëngo dorën tënde e as mos e lësho atë pa fre dhe të mbetesh i qortuar dhe duarthatë! S’ka dyshim se është Zoti yt Ai që i jep me mbushulli atij, që do dhe ia kufizon atij, që do. Ai di dhe sheh gjithçka mbi robërit e Tij. Mos i vrisni fëmijët tuaj nga frika e varfërisë, se Ne ua sigurojmë furnizimin atyre dhe juve! Vrasja e tyre është, vërtet një krim i madh. Mos iu afroni imoralitetit! Ai është, vërtet një vepër e shëmtuar dhe një rrugë shumë e keqe. Mos e vrisni njeriun, që Allahu e ka ndaluar të vritet, përveç se me drejtësi (sipas Ligjit). Nëse dikush vritet pa të drejtë, Ne i kemi dhënë të drejtë kujdestarit të tij (të kërkojë drejtësi) . Por edhe ai të mos e kalojë kufirin në (shpagimin për) vrasje, sepse ai është i ndihmuar (prej Zotit). Mos iu afroni pasurisë së jetimit, përveçse kur keni qëllim të mirë (për t’ia shtuar), derisa ai ta arrijë pjekurinë e vet! Zbatojini premtimet tuaja, sepse për premtimin ka përgjegjësi! mbusheni mirë masën kur matni (me enë) dhe peshoni me peshore të saktë! Kjo është më e dobishme për ju dhe ka përfundim më të mirë. Mos iu afro asaj për të cilën nuk ke njohuri! Dëgjimi, shikimi dhe zemra – për të gjitha ato ka përgjegjësi. Mos ec nëpër tokë me mburrje, sepse ti as nuk mund ta çash tokën, as nuk mund të arrish lartësinë e maleve! E keqja e të gjitha këtyre është e urryer nga Zoti yt. Këto (ajete) janë nga urtësia, që Zoti yt ta shpalli ty. Mos adhuro veç Allahut ndonjë zot tjetër që pastaj të hidhesh në Xhehenem si fajtor dhe i dëbuar.” [Isra 23 - 39]. Ndërsa Jahja Ibn Jeameri ka thënë se ato janë: detyrat, farzet, urdhëresat, ndalesat, hallalli e harami. Ebu Fahteh ka thënë se muteshabihat janë ajetet që hapin suret (si "Elif, Lam, Mim ", "Ha, Mim", etj). Disa të tjerë janë të mendimit se muteshabihat janë ajetet e abroguara, ose ajetet e ashtuquajtura “ el mukaddem ” dhe “el muahhar”, shembujt e ndryshëm e sjellë në Kur'an, ose ato të cilat duhet të besohen si ajete të shpallura nga Allahu, por që nuk është detyrë të punohet me to. Kështu thotë Ibn Ebu Talha nga Ibn Abasi. Muhamed Ibn Is'haku ka thënë se: muhkemat janë argumentet e prera e të qarta të Zotit, janë siguria e ruajtja e robërve , janë ato që shuajnë kundërshtitë e kota e të padrejta, janë ato të cilat nuk mund të shtrembërohen e të keqinterpretohen për t'u dhënë kuptime të paqena dhe të pavërteta, si edhe kuptimet e drejtpërdrejta. Në fakt, edhe ajetet muteshabihat nuk duhet të shtrembërohen e të keqinterpretohen, duke u dhënë kuptime të paqena dhe të pavërteta, por duke qenë se ato përmbajnë më shumë se një kuptim, Allahu sprovon me të tilla ajete, duke i porositur njerëzit që të mos shkojnë te devijimi dhe e pavërteta, por t’i shohin nën dritën e ajeteve të qarta dhe në harmoni me to. Kjo ngjan me sprovën përmes hallallit e haramit si dhe kufijve që Ai ka vendosur, të cilat robërit duhet t'u përmbahen dhe të mos i shkelin. Më pas, i Madhëruari thotë: - “Por ata zemrat e të cilëve anojnë nga e shtrembra...” - Domethënë, ata që e braktisin të vërtetën dhe preferojnë humbjen e devijimin, - “...gjurmojnë ato që janë jo shumë të qarta...”. - Aa i gjurmojnë të tilla ajete, me qëllimin që t’i shtrembërojnë sipas oreksit dhe për të arritur synimet e tyre të mbrapshta. Ata shfrytëzojnë hapësirën që ajetet “ muteshabihat” lënë për interpretim dhe e përdorin për qëllimet e këqija, që fshehin në zemër. Ndërsa për muhkemat-et, ata nuk kanë asnjë mundësi keqinterpretimi, pasi ato ajete i shpartallojnë keqinterpretimet e tyre. Ato janë argument i pathyeshëm, përballë këtyre të prishurve. Duke treguar qëllimet e tyre të errëta në keqpërdorimin e ajeteve muteshabihat, Allahu i Madhëruar thotë: - “...për të shkaktuar hutim...” - E bëjnë për të hutuar e devijuar pasuesit e tyre, duke u dhënë të kuptojnë se janë duke argumentuar me Kur'an, ndërkohë që, në fakt, Kur'ani është argument kundër tyre, e jo pro tyre. Kjo vepër është si ajo e një të krishteri që, me faktin se Allahu e ka quajtur Isain në Kur 'an si “Fjala e Tij (Allahut), që ia drejtoi Merjemes, si dhe shpirt (i krijuar) nga Ai”, mbështet besimin e tij të gabuar rreth Zotit dhe Isait, por, nga ana tjetër, e lë mënjanë ajetin: “Ai (Isai) ka qenë veçse një adhurues, të cilit i dhuruam mirësi dhe e bëmë shembull (mrekulli) për bijtë e Israilit.” [Zuhruf 59]. Ose: “Rasti i Isait tek Allahu, është si rasti i Ademit, të cilin Ai e krijoi nga dheu, e pastaj i thotë: “Bëhu!” dhe ai u bë.” Si edhe shumë ajete të tjera, që janë “ muhkemate” në mesazhin se Isai ishte thjesht një krijesë, si gjithë krijesat e Allahut dhe ishte thjesht rob dhe profet i zgjedhur i Tij. Allahu na tregon qëllimin e tyre të vërtetë me të tilla hile, kur thotë: - “...gjoja sikur kërkojnë komentin e tyre.” - Në fakt, ata kërkojnë shtrembërimin e ajeteve, për t'u dhënë kuptimet që ata dëshirojnë. Buhariu, Muslimi dhe Ebu Daudi sjellin një hadith nga Aishja, - Allahu qoftë i kënaqur me të! - , që ka thënë: 465. “I Dërguari i Allahut përmendi ajetin: “Është Ai (Allahu) që ta zbriti ty (o Muhamed) Librin (Kur'anin). Në të ka ajete të qarta (muhkematun), të cilat janë baza e Librit. Në të ka ajete të tjera, që janë jo krejtësisht të qarta (muteshabihat). Por ata zemrat e të cilëve anojnë nga e shtrembra, gjurmojnë ato që janë jo shumë të qarta, për të shkaktuar hutim, gjoja sikur kërkojnë komentin e tyre. Por, përveç Allahut, askush nuk e di domethënien e tyre. Dijetarët e pajisur me dituri të thellë thonë: “Ne i besojmë atij (Kur 'anit). Të gjitha (ajetet) janë nga Zoti ynë!” Por këtë e kuptojnë vetëm ata që janë të mençur.”. Pastaj, - tregon Aishja - Profeti tha: “Nëse shihni nga ata që kërkojnë e “ gjurmojnë ato (ajete) që janë jo shumë të qarta ”, dijeni se janë ata që Allahu i ka cilësuar në këtë ajet (pra, se “...zemrat e të cilëve anojnë nga e shtrembra”), prandaj ruhuni prej tyre!” Ky është teksti i sjellë nga Buhariu, e po kështu e ka sjellë edhe Tirmidhiu. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Umame i cili na tregon se : 466. "Profeti ﷺ duke folur për fjalën e Allahut: “Por ata zemrat e të cilëve anojnë nga e shtrembra, gjurmojnë ato që janë jo shumë të qarta, për të shkaktuar hutim...”, ka thënë: “Ata janë ha uârixhët.” Më e pakta, ky është një hadith meukuf, pra, fjalë e një sahabi të Profetit ﷺ .Kuptimi i tij është i saktë, sepse i pari bidat në fenë e Allahut ishte belaja e madhe e ha uarixhëve. Shkaku i shfaqjes së ha uarixhëve ishte një çështje pasurie materiale, e ndodhi pikërisht pas Betejës së Hunejnit, kur Profeti po ndante plaçkën e luftës mes luftëtarëve. Me sa duket, disa zemrave të tyre të prishura nuk u pëlqeu ndarja që Profeti i bëri plaçkës së luftës, ndaj i thanë paturpësisht se ai nuk po mbante drejtësi. Profeti u befasua nga fjalët e tyre. Kështu, Dhul Huejsira 135 i tha: “Mbaj drejtësi, se nuk po tregohesh i drejtë!” Profeti i tha: 467. “Unë do të isha i humbur dhe i dëshpëruar, nëse nuk do të mbaja drejtësi . Mua më besoi Allahu çështjen e Tij për banorët e të gjithë Tokës, kurse ju nuk më pranokeni?!”. Kur u largua, Umer Ibn Hatabi, - e në një transmetim tjetër Halid Ibn Uelidi, - i kërkoi leje Profetit për ta vrarë, por Profeti i tha: “Jo, lëre! Ju do të shihni se, nga lloji i tij do të dalin njerëz të tillë që, adhurimet dhe veprat tuaja të mira do të jenë shumë të pakta dhe të papërfillshme, në krahasim me namazet, agjërimin apo leximin e Kur 'anit nga ana e tyre. Por ata do të dalin nga feja e Allahut (e nuk kthehen më në të), ashtu siç del shigjeta nga harku. Kudo që t’i zini, vritini sepse ka shpërblim të madh për atë që i vret ata.” Më pas, ata u përhapën dhe u shtuan shumë në kohën e Ali Ibn Ebu Talibit, - Allahu qoftë i kënaqur me të! -. Ai luftoi ashpër kundër tyre në krahinën e Nehrauânit. Më vonë, ata u shpërndanë nëpër popuj e vende të tjera. Në këtë mënyrë, u shtuan edhe përçarjet e fraksionet që rodhën prej tyre. Më pas u shfaqën kaderitë, mutezilitë, xhehmitë 136 e grupe të tjera të devijuara e të humbura, për të cilat na ka njoftuar Profeti i Allahut, që thotë vetëm të vërtetën: 468 “Ky ymet do të ndahet në 73 grupe. Të gjitha do të jenë në zjarr, përveç një grupi.” - “Po kush janë ata, o Profeti i Allahut?” - e pyetën. Ai u përgjigj: “Janë ata që pasojnë udhën time dhe të sahabëve të mi!” Hadithin e ka sjellë Hakimi në Mustedrak-un e tij, me këtë shtesë. Lexuesit e Kur 'anit kanë dhënë mendime të ndryshme rreth leximit të këtij ajeti dhe fjalës se ku duhet bërë pauzë. Dy janë mendimet e tyre: 1. Mënyra e parë e leximit udhëzon që të qëndrojmë tek fjala “ il-lell-llâhu”, në këtë mënyrë: “Ue m â jea'lemu te'uîlehũ il -lellllâhu / Uer-râsiħûne fil ilmi jeķûlûne âmen - nâ bihî” (Por, përveç Allahut, askush nuk e di domethënien e tyre. Dijetarët e pajisur me dituri të thellë thonë: “Ne i besojmë atij”). Kjo është mënyra e leximit që bëhet nga shumica e dijetarëve të Kur'anit. Përcillet se Ibn Abasi ka thënë: “Tefsiri i Kur'anit është në katër nivele: 1. Tefsir që askush nuk mund të justifikohet se nuk e di. 2. Tefsir që mund ta njohin dhe kuptojnë arabët nga gjuha e tyre arabe. 3. Tefsir që mund ta njohin dijetarët e pajisur me dituri të thellë. 4. Tefsir që e di veçse Allahu i Madhëruar. Ibn Merdeuejhi sjell hadithin me senedin e tij deri tek Ibn Asi, se Profeti i Allahut ka thënë: 469 “Kur 'ani nuk është zbritur kurrsesi i tillë që të përgënjeshtrojë vetveten. Atë që arrini ta kuptoni prej tij, vëreni në zbatim dhe punoni sipas saj! Ndërsa ato ajete që janë jo krejtësisht të qarta (muteshabihat) thjesht besojini (ashtu siç janë)!” Abdurrezaku përcjell nga Tausi, e ky nga i ati, që ka thënë: “Ibn Abasi e lexonte këtë ajet në këtë mënyrë: “ Ue m â jea'lemu te'uîlehũ il -lell-llâhu / Ue jeķûlur - râsiħûne âmen-nâ bihî. (Por, përveç Allahut, askush nuk e di domethënien e tyre. Dijetarët e pajisur me dituri të thellë thonë: “Ne i besojmë atij”). Ibn Xheriri tregon për Umer Ibn Abdul Azizin dhe Malik Ibn Enesin të njëjtin lexim: “Ata i besojnë ato dhe nuk e dinë kuptimin e tyre”. Gjithashtu, Ibn Xheriri përcjell se leximi i Kur'anit (në këtë ajet) nga Ibn Mesudi ishte: “Domethënia e tyre është tek Allahu. Ndërsa dijetarët e pajisur me dituri të thellë thonë: “Ne i besojmë atij (Kur'anit).” Është pikërisht ky, mendimi i përzgjedhur edhe nga vetë Ibn Xheriri. 2. Mënyra e dytë e leximit udhëzon që të qëndrojmë tek fjala “ uer-râsiħûne fil ilmi “. Pra: “ Ue mâ jea 'lemu te' uîlehû il -lell-llâhu uer-râsiħûne fil ilmi ” (Dhe shpjegimin e tyre e di veçse Allahu dhe të thelluarit në dije.) Në këtë rast, shprehja “ te’uîlehû” ka kuptimin: “Pra, shpjegimin e ajeteve të paqarta, që kanë nevojë për sh tjellim, e di veçse Allahu i Lartësuar dhe dijetarët e mëdhenj, të cilët dinë t’i kuptojë ato nën dritën e ajeteve muhkemat. Këtë mendim e mbështesin një numër mufesirësh dhe dijetarë të usulit (bazave të jurispudencës islame), të cilët arsyetojnë se nuk mund të pranohet se Allahu i Lartësuar u thotë krijesave diçka që ata nuk arrijnë ta kuptojnë, sepse qëllimi i Shpalljes është që ajo të jetë e kuptueshme nga krijesat. Ibn Ebu Nexhih përcjell nga Muxhahidi shpjegimin: “Dijetarët e pajisur me dituri të thellë e dinë shpjegimin e tyre dhe thonë: “Ne i besojmë atij (Kur'anit)”. Muhamed Ibn Is'hak përcjell nga Muhamed Ibn Xhafer Ibn Zubejri, i cili shpjegon e thotë: “Shpjegimin e tyre dhe atë që është dashur të shprehet konkretisht me to e di veçse Allahu. Të thelluarit në dije thonë: “Ne i besojmë atij (Kur'anit)”, dhe pastaj i analizojnë ajetet “muteshabihat” me kujdes, duke i shpjeguar e kuptuar ato nën dritën e ajeteve “ muhkemat” (të qarta), të cilave ua dinë mirë kuptimin dhe askush nuk mund t'u japë atyre kuptim tjetër. Në këtë mënyrë, të gjitha kuptimet e librit janë në harmoni të plotë me njëra -tjetrën, argumentimi me to bëhet i detyrueshëm për t'u pranuar dhe askujt nuk i mbetet më justifikim për mospranimin e të vërtetës, ndjekjen e të kotës dhe refuzimin e besimit të drejtë.” Në një hadith vjen se Profeti i Allahut është lutur për Ibn Abasin dhe ka thënë: 470 “O Allah! Mësoja atij diturinë fetare dhe mësoja te'uilin”, pra shpjegimin e Kur'anit!” Duke na përshkruar dijetarët e pajisur me dituri të thellë, Allahu i Lartësuar thotë: - Dijetarët e pajisur me dituri të thellë thonë: “Ne i besojmë atij (Kuranit). - Ata thonë: “I besojmë si ajetet “ muhkemat”, ashtu edhe ajetet “muteshabihat”. - Të gjitha (ajetet) janë nga Zoti ynë.” - Pra, si ajetet “ muhkemat”, ashtu edhe ato “muteshabihat” janë të vërteta dhe tregojnë të vërtetën dhe të drejtën. Çdo ajet vërteton ajetin tjetër dhe është në harmoni të plotë me të, sepse të gjitha janë nga Allahu dhe, si të tilla, mes tyre nuk ka kundërshti e përplasje. Allahu i Lartësuar ka thënë: “A nuk meditojnë ata rreth Kur 'anit? Sikur të ishte prej dikujt tjetër e jo prej Allahut, do të kishin gjetur në të shumë kundërthënie.” [Nisa 82]. Por ata që i kuptojnë ajetet me mënyrën e saktë dhe korrekte janë njerëzit e ditur dhe të urtë, prandaj i Lartësuari thotë: - Por këtë e kuptojnë vetëm ata që janë të mençur. - Këta dinë t’i kuptojnë ajetet me mënyrën korrekte dhe arrijnë të shohin aspektin e saktë të lidhjes mes tyre, duke na dhënë kështu një harmonizim të qartë mes ajeteve të librit dhe duke larguar çdo keqkuptim e përplasje të supozuar mes tyre. Është Allahu i Madhëruar që i ka bekuar ata me këtë aftësi dhe forcë mendore dhe këtë logjikë të shëndetshme dhe të mprehtë, që të jenë udhërrëfyes për në rrugën e drejtë. Imam Ahmedi përcjell nga Umer Ibn Shuajb, ky nga i ati, ky nga gjyshi i vet, i cili ka thënë: 471 “Kur Profeti i Allahut dëgjoi njëherë disa njerëz që po kundërshtoheshin rreth Kur'anit, tha: “Popuj para jush janë shkatërruar, për shkak të këtyre kundërshtimeve. Ata përplasnin ajetet e librit kundër njëri tjetrit. Allahu i zbriti librat, në mënyrë të tillë që ajetet e tyre të vërtetojnë e mbështesin njëri tjetrin, prandaj mos trilloni përplasje mes tyre! Ato që i kuptoni, flisni për to, ndërsa ato që nuk i kuptoni, ua lini atyre që i dinë!” 137 Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se si luten dijetarët e thelluar në dituri. Ata thonë: - Zoti ynë, mos lejo që zemrat tona të devijojnë, pasi na drejtove! - Mos i lejo që të devijojnë e të largohen nga udhëzimi i drejtë, pasi ua dhurove atë dhe i bëre që të jetojnë sipas tij. Mos na bëj si ata që kanë sëmundje në zemra dhe gjurmojnë në Kur'an ato çështje që janë jo shumë të qarta, por na forco në rrugën tënde të drejtë! - Na dhuro mëshirën Tënde!”. - Forcoji e përqendroji zemrat tona në të vërtetën, me mëshirën Tënde! Rregulloji çështjet tona dhe na jep siguri të plotë dhe iman të palëkundur! - Pa dyshim, Ti je Dhuruesi i madh. - Ibn Merdauejhi sjell hadithin nga Aishja , - Allahu qoftë i kënaqur prej saj! - , e cila thotë se: 472. “Profeti lutej shpesh me këto fjalë: 'Jâ mukal -libel kulûb! Theb -bit kalbi alâ dinik ! (O Ti që rrotullon zemrat! Përqendroje (e forcoje) zemrën time në fenë tënde!) Unë i thashë: “O i Dërguari i Allahut! Sa shpesh që e bën këtë dua?!” Ai tha: “Çdo zemër është mes dy gishtave të Rahmanit. Nëse dëshiron ta bëjë të qëndrueshme në besim, e bën të tillë! E nëse dëshiron ta devijojë, e devijon atë! A nuk e ke dëgjuar fjalën e Allahut: “ Zoti ynë, mos lejo që zemrat tona të devijojnë, pasi na drejtove! Na dhuro mëshirën Tënde! Pa dyshim, Ti je Dhuruesi i madh .”?” Ky hadith i sjellë në këtë version është garib,138 por pjesa kryesore e këtij hadithi është sjellë edhe në dy Sahih-ët dhe në referenca të tjera, por pa shtesën në fund, ku përmendet ajeti kuranor. - “Zoti ynë, Ti je Ai që do t’i tubosh njerëzit në një Ditë, për të cilën nuk ka dyshim. Allahu nuk e shkel asnjëherë premtimin e Vet”. - Gjatë lutjes së tyre, ata kujtojnë edhe këtë fakt shumë të rëndësishëm, duke thënë: “O Zoti ynë! Ti ke për t’i ringjallur e tubuar robërit në Ditën e Premtuar. Ajo është dita kur do të bësh ndarjen e tyre tyre me drejtësi dhe do të gjykosh rreth çdo gjëje për të cilën ata kanë rënë në kundërshti. Me dijen Tënde të plotë, do t’i japësh çdokujt shpërblimin e merituar, sipas asaj që ka bërë në këtë botë, punë të mira apo të këqija qofshin.

- A mos jeni të sigurt vallë që Ai nuk do t'ju fundosë në tokë ose nuk do t’ju dërgojë ndonjë rrebesh gurësh? - Vallë, mos jeni të sigurt që, pasi Allahu ju nxjerr në tokë, ju do të jeni të sigurt nga ndëshkimi i Tij?! A mos u siguruat, vallë, se Ai nuk do t'ju fundosë në tokë ose t’ju lëshojë ndonjë rrebesh gurësh? I Lartësuari thotë në ajetin tjetër: “Ne dërguam mbi ta një furtunë me gurë, përveç familjes së Lutit, të cilën e shpëtuam para se të agonte. Kjo ishte mirësi nga ana Jonë. Kështu i shpërblejmë Ne ata që falënderojnë.” [Kamer 34, 35]. Dhe thotë: “Kur erdhi caktimi Ynë, Ne e kthyem çdo gjë përmbys dhe lëshuam mbi ta një rrebesh të pandërprerë gurësh balte të forcuar, të shenjuar nga Zoti yt. Një dënim i tillë nuk është larg për të padrejtët.” [Hud 82]. Dhe thotë: “A u siguruat ju prej Atij që është në qiell, që të mos ju përpijë toka kur të dridhet?! Apo u siguruat prej Atij që është në qiell, që të mos lëshojë kundër jush ndonjë stuhi me rrebesh gurësh?! Ju do ta kuptoni se si është ndëshkimi Im! Edhe ata që ishin më parë mohuan, por si ishte dënimi Im?” [Mulk 16 - 18]. - “... e ju të mos gjeni asnjë që t'ju mbrojë?” - Nuk do të gjeni asnjë mbrojtës, që të mund ta largojë atë dënim nga ju apo që t’ju shpëtojë prej tij.

- “Allahu ua shton udhëzimin atyre që e kërkojnë udhëzimin e Tij. ” - Më sipër, Allahu i Madhëruar tha se i lë ata që zgjedhin humbjen, në humbjen e tyre, madje ua shton edhe më tepër humbjen. Në këtë ajet, i Lartësuari na tregon se Ai ua shton edhe më shumë udhëzimin atyre që e pasojnë e kujdesen për të. I Lartësuari thotë në një ajet tjetër: “Sa herë që shpallet ndonjë sure, disa prej tyre thonë: “Kujt ia shtoi besimin kjo sure?” Po. Besimtarëve ua shton besimin dhe ata gëzohen. E, sa u përket atyre, që kanë sëmundje në zemër, ajo ua shton edhe më shumë dyshimin që kanë, dhe ata do të vdesin si mohues.” [Teube 124, 125]. - “Veprat e mira që mbesin (gjithmonë), kanë shpërblim më të madh te Zoti yt dhe (sjellin) një përfundim më të mirë. ” - Për sa i përket termit ‘ el bâkijâtus-sâlihâtu’ (Veprat e mira që mbesin), ai u shpjegua në suren Kehf, ku përmendëm edhe hadithe që lidhen me këtë temë. Vetëm Allahut i takojnë lavdërimet dhe mirënjohja! 15 Kështu, veprat e mira mbeten përgjithmonë. Ato sjellin shpërblime e mirësi të shumta dhe i mundësojnë njeriut një përfundim më të mirë. 16

- “Kur shpirti arrin në fyt, ...” - Hulkum është fyti, gryka. Këtu flitet për momentin e agonisë së vdekjes, siç thotë Allahu i Lartësuar në ajetin tjetër: “Jo, mos ashtu (në mosbesim)! Kur shpirti t’i arrijë në gropë të fytit dhe kur të thonë: “Kush do t’i këndojë (ta yshtë)?” Kur ai (njeriu) të bindet se i ka ardhur çasti i ndarjes, ndërkohë që kërcinjtë do t’i bashkohen me njëri -tjetrin, atë ditë, atij i fillon rruga për te Zoti yt.” [Kijame 26 - 30]. - “E ju, në atë çast, shihni ...” - Domethënë, shihni njeriun që është duke kaluar çastet e fundit të jetës. - “Ne jemi më afër tij sesa ju, por ju nuk shihni gjë.” - Jemi afër me melekët tanë, por ju nuk shihni gjë. Ju nuk i shihni ata. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “Ai është Sunduesi mbi robërit e Vet. Ai vë roje për ju. Më në fund, kur ndonjërit prej jush i vjen vdekja, të dërguarit Tanë ia marrin shpirtin, dhe ata kurrë nuk bëjnë lëshime. Pastaj të gjithë do të kthehen tek Allahu, te Sunduesi i tyre i vërtetë. Vetëm Atij i takon sundimi, dhe Ai është më i shpejti në llogari.” [En’am 61, 62]. - “Përse atëherë, nëse nuk besoni se do të gjykoheni, nuk e ktheni atë mbrapsht?” - Përse nuk e ktheni pas shpirtin, i cili tashmë ka arritur në gropë të fytit për të dalë? Kthejeni sërish në trup, nëse prete - ndoni vërtet se nuk do të merreni llogari për veprat tuaja! 99

Allahu i Madhëruar e plotësoi bamirësinë e Tij ndaj Jusufit duke i bërë vend në tokë dhe duke i dhuruar pushtet e sundim të gjerë. Pas gjithë atyre sprovave, Allahu ia qetësoi shpirtin dhe sytë e tij, duke ia sjellë pranë prindërit dhe vëllezërit e vet, që aq shumë i donte. Ai i dhuroi Jusufit dituri të madhe, duke e dalluar mbi shumë të tjerë. Për këtë arsye, duke shprehur mirënjohjen e thellë, duke lavdëruar Dhuruesin e tyre dhe duke u lutur që Ai t’ia ruante d he shtonte këto të mira, Jusufi tha: - “O Zoti im! Ti më dhurove mua pushtet të madh...” - Jusufi ishte bërë përgjegjësi i depove të mbretërisë, një pozitë shumë e rëndësishme për kohën. - “...dhe më mësove shpjegimin e ëndrrave.” - Allahu i Madhëruar i mësoi atij shpjegimin e ëndrrave, njohuritë e librave të shpallur dhe shumë gjëra të tjera të dobishme. - O Krijues i qiejve dhe i tokës! Ti je Mbrojtësi im në dynja e në ahiret. Më bëj të vdes si musliman dhe më bashko me të mirët!” - Përjetësoje islamin, që është dorëzim i plotë ndaj Teje, dhe ma përqendro zemrën në këtë besim të mrekullueshëm! Më bëj që kurrë të mos largohem nga adhurimi Yt si Një i vetëm, përmes ligjeve të shpallura nga Ti, derisa vdekja të më gjejë si një musliman i bindur tërësisht ndaj Teje! Më bashko me të mirët, me etërit e mi profetë, me besimtarët e sinqertë e punëmirë, me të zgjedhurit e sinqertë dhe të kulluar!

- A nuk e sheh ti se si Zoti yt e përzgjat hijen?! Sikur të kishte dashur do ta bënte atë të palëvizshme. Dhe Ne, e bëjmë diellin drejtues të saj (të hijes), - A nuk e ke parë me sytë e ballit dhe të mendjes pushtetin e plotë të Allahut dhe mëshirën e Tij të gjerë?! Ai e shtrin errësirën mbi krijesat para lindjes së diellit. Pastaj, pasi dielli lind, Ai e bën diellin si drejtues të hijes. Nëse nuk do të ishte dielli, nuk do të dilte hija. Kështu, gjërat njihen me të kundërtat e tyre. - Pastaj Ne e tërheqim atë (hijen) pranë vetes pak nga pak. - Sa më shumë të ngrihet dielli lart në qiell, aq më shumë shkurtohet hija, dalëngadalë, derisa zhduket plotësisht. Ndryshimi i hijes dhe diellit, që krijesat e shohin vazhdimisht dhe ajo që ndodh çdo ditë, si ndryshimi i natës dhe ditës apo ndryshimi i stinëve, sjellin shumë dobi për krijesat. Të gjitha këto janë argumenti më i fortë që tregon për pushtetin, madhështinë, mëshirën dhe përkujdesin e Allahut për krijesat. Kjo tregon se Ai është i vetmi i Adhuruar i merituar. Ai është i Dashuri, Madhi dhe i Ploti në madhështinë dhe bujarinë e Tij.

Ibn Xheriri sjell rrëfimin nga Ibn Abasi (shkurtimisht): “Paria kurejshe e ftuan njëherë Profetin të ulej me ta, për të biseduar. Profeti shkoi me nxitim, duke menduar se diçka kishte ndryshuar tek ata. Ai ishte shumë i përkushtuar që ata të gjenin udhëzimin dhe të pranonin të vërtetën. Atij i vinte rëndë për vuajtjet e njerëzve, sepse ai e dëshironte fort rrugën e drejtë për ta. Kur u ul me ata, kurejshët i thanë: “O Muhamed! Ne dërguam fjalë tek ti, që të të dalim borxhit. Vallahi, nuk njohim ndonjë burrë mes arabëve, që t’i ketë sjellë e shkaktuar popullit të vet atë që i ke shkaktuar ti. Ti ke sharë e fyer etërit tanë, ke nënçmuar fenë tonë, na ke quajtur mendjelehtë e të marrë dhe ke përçmuar zotat tanë! Ti ke futur përçarjen ndër ne dhe nuk ke lënë gjë të shëmtuar pa sjellë në mardhëniet tona. Nëse e solle këtë çështje ndër ne për pasuri, ja ku po të japim fjalën se do të grumbullojmë prej pasuri ve tona, aq sa të bëhesh më i pasuri ndër ne! Nëse kërkon të jesh prijësi dhe më fisniku ndër ne, po të bëjmë prijësin tonë. Nëse kërkon mbretërimin, po të bëjmë mbretin tonë. Nëse ai që të vjen është ndonjë shpirt, që të ka zaptuar dhe nuk e mposht dot, - kështu e quanin ata xhinde zaptues, - dhe ndoshta kjo ka ndodhur vërtet, atëherë po i mbledhim gjithë pasuritë tona dhe të gjejmë dikë, që mund të të shërojë nga kjo. Kështu po të dalim borxhit.” Atëherë, Profeti u tha: “Unë nuk kam asgjë nga këto që thoni. Këtë që ju solla, nuk e solla për të fituar nga pasuritë tuaja, as famën e fisnikërinë dhe as mbretërimin mbi ju. Është Allahu Ai që më dërgoi si Profet ndër ju, më shpalli një Libër dhe më urdhëroi të jem si përgëzues e paralajmërues për ju. Unë thjesht po kumtoj mesazhin e Zotit tim, po ju këshilloj, udhëzoj dhe synoj veçse të mirën për ju. Nëse e pranoni mesazhin tim, atëherë ky do të ishte fati i madh për ju, si në këtë dynja, ashtu dhe në ahiret. Në të kundërt, unë do të bëj durim, derisa Allahu të bëjë ndarjen mes nesh...” Hadithi është sjellë i përmbledhur e i shkurtuar. Pastaj, - duke shprehur kokëfortësi dhe mosbesim, - ata i kërkuan që t’i lutet Zotit të tij: “Le t’i largojë këto male nga toka jonë, t’i shtrijë tokat tona, të nxjerrë në to lumenj si lumenjtë e Shamit dhe Irakut! Le të ringjallë etërit tanë të shkuar prej kohësh, dhe t’i pyesim ata se çfarë thonë e mendojnë për atë që ke sjellë, a është e vërtetë apo jo. Nëse e bën këtë që të kërkojmë dhe ata pohojnë se je në rrugë të drejtë, atëherë do të të pranojmë e do ta besojmë mesazhin tënd, do ta dëshmojmë gradën tënde të lartë tek Zoti dhe faktin se është Ai që të ka dërguar si profet ndër ne, ashtu siç mëton ti. Le të dërgojë Allahu së bashku me ty një melek, që të miratojë ato që thua, pastaj t’i kërkosh të të nxjerrë thesare e kopshte të begatshme, kështjella prej ari e argjendi dhe të të bëjë të pasur, që të mos kesh nevojë për këtë që bën çdo ditë. Ne të shohim që ti del në treg si njerëzit e tjerë dhe kërkon rizkun, ashtu siç bëjmë edhe ne. Kështu, ne do ta kuptojmë se ti je i zgjedhur ndër ne nga Zoti, nëse vërtet je Profet, siç thua. Sa herë që ata bënin të tilla kërkesa, Profeti u thoshte të njëjtat fjalë, që u tha në fillim. Pastaj i thanë: “Ose, ashtu sikurse mëton ti (se do të na dënojë Zoti), le të bjerë mbi ne qielli copa -copa!... Ne nuk do të të besojmë, derisa t’i bësh këto!” Atëherë, Profeti u tha: “Këto janë në dorë të Zotit: nëse Ai dëshiron, i bën ato!” Ata i thanë: “O Muhamed! A nuk e dinte Zoti yt se ne do të uleshim me ty dhe do të të pyesnim dhe të të kërkonim këto që kërkuam, që të të mësonte e udhëzonte se si të na përgjigjeshe dhe të të njoftonte se çfarë do të bënte me ne, nëse ne të refuzojmë? Na kanë thënë se, të gjitha këto po t’i mëson dikush prej Jemames, që e quajnë Rrahman dhe ne, ja ku po të betohemi, se nuk kemi për ta besuar kurrë Rrahmanin! Tashmë të kemi dalë borxhit, o Muhamed! Vallahi, nuk kemi për të të lënë të qetë në kauzën tënde, derisa të të shkatërrojmë, ose të na shkatërrosh!” Dikush prej tyre tha: “Nuk kemi për të të besuar, derisa të na sjellësh Allahun dhe melekët pranë nesh, t’i shohim haptazi!” Kur thanë këto gjëra, Profeti i Allahut u ngrit të largohej prej tyre. Bashkë me të u ngrit edhe Abdullah Ibn Ebu Umeje el Mahzumi, i cili ishte djali i hallës së Profetit, pra, djali i Atikës, bijës së Abdul Mutalibit. Ai i tha: “O Muhamed! Populli yt të ofroi atë që të ofroi, por ti nuk e pranove. Pastaj të kërkuan të bësh diçka që të njohin dhe provojnë vlerën që ke tek Zoti yt, dhe nuk bëre gjë. Pastaj të sfiduan që t’ua përshpejtosh ndëshkimin, me të cilën i kërcënon! Atëherë, dije se kurrë nuk kam për të të besuar, derisa të nxjerrësh shkallë për t’u ngjitur në qiell dhe unë të të shoh tek ngjitesh në të, e pastaj të zbresësh me një libër të hapur, dhe bashkë me ty të vijnë katër melekë, që të dëshmojnë për ty dhe atë që pretendon se je. Betohem në Zot se, edhe sikur ta bësh këtë, do të isha i lëkundur a të të besoj apo jo!” Atëherë, Profeti u largua i trishtuar dhe i zhgënjyer nga ajo që priste prej tyre.” Në këtë takim, në të cilin ata ftuan Profetin e Allahut, ata nuk synonin aspak të mësonin dhe gjenin të vërtetën. Nëse Allahu do të shihte tek ata qoftë edhe dëshirën më të vogël për të gjetur të vërtetën, do t’ua jepte gjithçka që kërkonin. Në fakt, Ai e dinte mirë se ata i kërkuan këto veçse për kokëfortësi dhe si justifikim për të mohuar të vërtetën. - Ata thanë: “Ne nuk do të të besojmë ty, derisa të na nxjerrësh burime prej tokës; ose të kesh kopshte me hurma e me rrush, e të bësh që mes e tyre të rrjedhin vazhdimisht lumenj; - El jenbû’ janë lumenj të rrjedhshëm. Ata kërkuan që ai të nxirrte disa lumenj të caktuar në tokën e Hixhazit, duke përcaktuar konkretisht vendin. Sikurisht që kjo është diçka e thjeshtë dhe Zoti mund t’ua jepte, nëse do të dëshironte. Ai do t’u përmbushte gjithçka që ata kërkonin, por Ai e dinte mirë se ata nuk do të udhëzoheshin e të pranonin të vërtetën. Allahu i Madhëruar ka thënë: “Me të vërtetë, ata të cilët e merituan vendimin e Zotit tënd (për ndëshkim) , ata nuk do të besonin, edhe sikur t’u vinin të gjitha Shenjat, derisa ta shohin vetë dënimin e rëndë.” [Junus 96, 97]. Dhe ka thënë: “Edhe sikur t'u dërgonim melekët, t'i bënim të vdekurit t'u flisnin atyre dhe t'i tubonim të gjitha gjërat para tyre, ata përsëri nuk do të besonin, nëse Allahu nuk do të donte. Por shumica e tyre nuk e dinë (të vërtetën) .” [En’am 111]. - Ose, ashtu sikurse mëton ti (se do të na dënojë Zoti), le të bjerë mbi ne qielli copacopa; - Atë dënim, me të cilin na kërcënon se do të na kaplojë Ditën e Kijametit, le të ndodhë tani, le të çahet qielli e le të bjerë mbi ne copa -copa! Po në të njëjtën mënyrë iu përgjigjën populli i Shuajbit profetit të tyre. Allahu i Lartësuar tregon: “Ti je veçse një njeri (vdekatar) ashtu si edhe ne dhe ne, vërtet mendojmë se ti je një gënjeshtar! Nëse je nga të vërtetët, atëherë bëj që të bjerë mbi ne një copë nga qielli!” [Shuara 186, 187]. Allahu i ndëshkoi këta me atë që u quajt dënimi i “Ditës së Hijes” (së reve plot ndëshkim). Vërtet, ai ishte dënimi i një Dite të Madhe. Ndërsa Profeti i mëshirës iu lut Zotit për afatizimin e tyre, me shpresën se Allahu do të nxirrte prej pasardhësve të tyre njerëz, që do ta adhuronin Atë e nuk do t’i shoqëronin ortakë në adhurim. Dhe kështu ndodhi vërtet. Nga mesi i këtyre njerëzve, që e mohuan në fillim, dolën shumë të tillë, që pranuan Islamin më pas dhe feja e tyre u përmirësua. Madje edhe Abdullah Ibn Ebu Umeje, që u përmend më sipër, e pranoi Islamin me sinqeritet dhe u kthye i penduar tek Zoti. 223 - Ose të kesh një shtëpi prej stolish (ari)... - Domethënë, prej ari, sikurse vjen në leximin e Ibn Mesudit. Edhe Ibn Abasi e të tjerë kanë dhënë të njëjtin mendim. - ose të ngjitesh lart në qiell. - Domethënë, të ngrihesh lart në qiell në shkallë e ne të të shohim. - Madje, edhe sikur të ngjitesh lart në qiell, ne nuk do të të besojmë, derisa të na sjellësh një libër që ta lexojmë.” - Të sjellësh nga një libër të shkruar për secilin prej nesh, ku të thuhet: “Ky është një libër nga Allahu, drejtuar filanit, birit të filanit!” Madje, ky libër t’i vendoset secilit prej nesh pranë kokës. - Thuaj: “I madhëruar qoftë Allahu! ” A mos jam unë tjetër, përveçse një njeri profet?” - I madhëruar qoftë Allahu, që dikush të mund të dalë para e të ndikojë në çështjet e Tij dhe në sundimin e Tij! Ai vepron çfarë dëshiron. Unë jam veçse një profet i dërguar ndër ju, për të kumtuar Shpalljen e Zotit, për t’ju këshilluar dhe për të mirën tuaj. Ndërsa çështja juaj dhe kërkesave tuaja i takon Allahut të Lartësuar dhe Krenar.

Pasi Allahu i Lartësuar, me mëshirën dhe mirësinë e Tij, i shpëtoi bijtë e Izraelit nga torturat e pamëshirshme të Faraonit dhe popullit të tij, nga robëria dhe poshtërimi që përjetonin nën sundimin tiranik të tij, ata u drejtuan për në tokën e tyre, pra, në Bejt el Makdes dhe rrethinat e saj. Kur ata iu afruan këtij vendi të bekuar, Allahu i Lartësuar ua bëri detyrë luftën, që t’i shporrnin armiqtë e tyre prej andej. Musai i nxiti ata që të përgatiteshin për luftë, duke u thënë: - “Kujto (o i Dërguar) kur Musai i tha popullit të vet: “O popull im, kujtoni mirësinë e Allahut ndaj jush kur nga mesi juaj nxori p rofetë, ju bëri të jeni sundues (në Tokë) dhe ju dha atë që nuk i kishte dhënë asnjë populli (tjetër).” – Kuptimi: Kujtoni mirësitë e shumta të Allahut mbi ju, për të qenë mirënjohës. Kujtojini ato me zemër dhe me gojë. Kujtoni, sepse kujtimi i mirësive kultivon dashurinë për Dhuruesin dhe nxit shtimin e adhurimeve, të shprehura me ndjenja, fjalë dhe vepra që e kënaqin Atë. Kujtoni mirësinë më të madhe mbi ju, kur nga mesi juaj bëri profetë, të cilët ju kanë ftuar në rrugën e drejtë, ju kanë këshilluar që të ruheni nga çdo fjalë e vepër e keqe, ju kanë mësuar të ecni në rrugën e Zotit, për të arritur lumturinë e përjetshme. Ata ju kanë mësuar atë që ju nuk e keni ditur dhe për të cilën keni patur nevojë më shumë sesa për jetën tuaj. Kujtoni që Allahu i Madhërishëm ju bëri zotërues të çështjeve tuaja, ndryshe nga ç’ishit më parë, skllevër dhe të nënshtruar ndaj të tjerëve. Kështu, ju do të jeni të lirë të adhuroni Allahun, ashtu sikurse Ai kënaqet prej jush, dhe të zbatoni tërësisht fenë në të cilën ju udhëzoi. Allahu i Madhëruar ju dha atë që nuk ia kishte dhënë askujt në botë. Ai ju dhuroi mirësi të kësaj dynjaje dhe mirësi fetare, çka nuk ia kishte dhënë askujt prej njerëzve të tjerë deri në atë kohë. Kështu, Allahu i Madhëruar u kujtoi atyre mirësitë e Tij të shumta materiale e fetare, që të shtonte tek ata forcën e imanit dhe qëndrueshmërinë e tij. Kjo u bë, me qëllim që ata t’i bindeshin urdhrit për luftë, duke iu bindur Zotit dhe profetit të Tij. Pastaj Musai u tha: - “O populli im! Hyni në tokën e shenjtë, të cilën Allahu jua premtoi, ...” - Kuptimi: Hyni në këtë tokë të dëlirë, të cilën Zoti e caktoi për ju. Këto fjalë do duhej të qetësonin shpirtrat e tyre, duke u dhënë sigurinë dhe besimin e plotë në fitore, nëse do të bindeshin. Ato u përforcuan edhe më tej, me fjalët: - “...dhe mos u sprapsni (nga lufta në rrugën e Zotit) sepse atëherë do të jeni të humbur!”” - Nëse ktheni shpinën, atëherë do të dilni të humbur. Kështu do të humbni dynjanë tuaj, sepse nuk do të mund ta mposhtni armikun dhe as të çlironi atdheun tuaj. Por do të shkatërroni edhe ahiretin tuaj, sepse prej mosbindjes, do të humbni shpërblimin e pamasë të Allahut të Lartësuar dhe do të meritoni ndëshkimin. Por pavarësisht nga këto fjalë inkurajuese për të filluar luftën, ata thanë diçka që dëshmonte dobësinë e imanit, frikën në zemër dhe mosinteresimin e plotë të tyre për urdhrat e Allahut dhe të Profetit të Tij: - “Ata (populli i Musait) thanë: “O Musa! Në këtë tokë është një popull shumë i fuqishëm e ne nuk do të hyjmë aty kurrë, derisa ata të largohen prej andej. Kur ata të largohen, ne do të hyjmë”. - Kuptimi: Atje ndodhet një popull i ashpër dhe guximtar dhe kjo është një pengesë për ne që të hyjmë në atë vend. Këto fjalë tregojnë se ata ishin burracakë e frikacakë, që nuk kishin siguri dhe bindje në premtimin e Zotit. Nëse do të ishin të urtë dhe të mendonin drejt, do të kuptonin se të gjithë njerëzit janë bij dhe pasardhës të Ademit, kështu që “i fortë” është ai të cilit Allahu i Lartësuar i jep forcë dhe fuqi. Nuk ka fuqi dhe nuk ka ndryshim të gjendjes pa ndihmën dhe suksesin e dhënë prej Allahut. Po të mendonin kështu, pa dyshim do të bindeshin se fitorja do të ishte në anën e tyre, aq më tepër që Allahu i Madhëruar ua premtoi këtë gjë. - “Dy burra, prej atyre që i frikësoheshin Allahut e të cilët Allahu i kishte nderuar (me besim të fortë) , thanë: “U hyni atyre nga Porta! ” - Në këtë moment, ndërhyjnë dhe flasin dy burra, cilësi dalluese e të cilëve ishte frika ndaj Allahut të Madhërishëm. Ata i dhanë kurajë popullit për të luftuar me trimëri dhe për të çliruar atdheun e tyre. Allahu i Lartësuar thotë për ta: “... të cilët Allahu i kishte nderuar (me besim të fortë),”, domethënë, u dha forcë që të thonin të vërtetën, në ato momente kur ajo ishte aq e nevojshme. Ishte mirësi prej Allahut që ata filluan të nxisnin dhe të zgjonin te populli ndjenjën e durimit dhe të sigurisë në ndihmën e Allahut. - “Sapo të hyni në të (në qytet) , ju do të ngadhënjeni.” - Kuptimi: Mes jush dhe fitores qëndron vetëm një gjë: hyrja nga portat. Nëse e bëni këtë, ata do të munden. Pastaj ata dhanë një këshillë, që është forca më e madhe me të cilën mund të armatoseshin: - “Dhe vetëm Allahut mbështetjuni, nëse jeni besimtarë (të vërtetë)”. - Mbështetja e plotë në Allahun, sidomos në të tilla situata, sjell lehtësim të çështjes dhe fitore mbi armiqtë. Kjo tregon, gjithashtu, se mbështetja tek Allahu është në varësi të imanit të robit. Sidoqoftë, këto fjalë nuk ndikuan fare në shpirtrat e tyre, prandaj, të poshtëruar dhe të dështuar, thanë: - “Ata thanë: “O Musa! Ne kurrë nuk hyjmë atje, përderisa ata të jenë aty, prandaj shko ti dhe Zoti yt e luftoni, se ne po rrimë (e po presim) këtu!” - Sa të shëmtuara ishin këto fjalë të tyre! Sa e ulët ishte përgjigjja që i dhanë Profetit të tyre, pikërisht në ato momente ngushtie dhe nevoje për t’i dalë krah dhe për të luftuar përkrah tij, për ta nderuar atë, por edhe për dinjitetin e vetvetes. Në këto raste del në pah dukshëm ndryshimi mes popujve të tjerë dhe shokëve të Muhamedit e umetit të tij. Kur profeti Muhamed u këshillua me ta në një rast të ngjashëm (para betejës së Bedrit), edhe pse ai nuk ua kërkoi me ngulm pjesëm arrjen në luftë, ata i thanë: “Për Allah! Nëse i hyn detit në këmbë, edhe ne do të hyjmë së bashku me ty! Edhe sikur të kërkosh që të shkojmë në vendin më të rrezikshëm, asnjëri prej nesh nuk do të të braktisë! Ne nuk do të themi kurrë ashtu si i thanë Musait shokët e tij: “Shko ti dhe Zoti yt dhe luftoni, se ne do rrimë këtu!” Por ne themi: “Shko ti dhe Zoti yt luftoni, sepse edhe ne do të vijmë së bashku me ju të luftojmë, para teje e pas teje, djathtas teje dhe majtas teje!” Kur vërejti mosbindjen e tyre, Musai tha: - “Ai (Musai) tha: “O Zoti im! Unë nuk kam fuqi mbi asnjë tjetër veçse mbi veten dhe vëllanë tim. ...” - Kuptimi: Unë nuk kam ndihmës për të luftuar këta dhe as mundem që t’i detyroj të luftojnë. Pastaj u lut dhe tha: - “Prandaj, na veço ne prej këtij populli të pabindur!” - Gjyko, o Zot, me drejtësinë dhe urtësinë Tënde, mes nesh dhe popullit të prishur! Zbrit mbi ta ndëshkimin, që e përcakton urtësia Jote. Kjo tregon se fjalët dhe veprat e tyre ishin gjynahe të mëdha, që meritonin ndëshkim. Në përgjigje të lutjes së Musait, Allahu i Lartësuar tha: - “Allahu tha: “Ajo (tokë) është e ndaluar për ta. Për dyzet vjet, ata do të enden nëpër tokë. - Kuptimi: Si ndëshkim, ata do të enden nëpër shkretëtirë dhe, për 40 vjet, nuk do të mund të hyjnë në tokën që Zoti u premtoi. Për 40 vjet nuk do të gjejnë më qetësi dhe prehje. Ky ishte një ndëshkim që në këtë dynja, nëpërmjet të cilit, Allahu i Lartësuar ndoshta i pastroi nga gjynahu i mosbindjes. Nëpërmjet këtij ndëshkimi, Allahu i Madhëruar largoi një ndëshkim më të madh kundër tyre. Kjo tregon se ndëshkimi për gjynahet mund të vijë në forma dhe mënyra të ndryshme. Ai mund të vijë si largim i të mirave, por mund të vijë edhe në formën e një vonese të largimit të fatkeqësive apo të shtimit të tyre. Ndoshta periudha dyzetvjeçare do të bënte që shumica e atyre që thanë ato fjalë të vdisnin. Megjithatë, kjo periudhë do të shërbente që të ndryshonin ato zemra që nuk ishin mësuar me durim dhe qëndrueshmëri, por me nënshtrim e robëri. Ata nuk kishin ambicie dhe vullnet për t’u ngritur lart dhe për të fituar. Për këtë arsye, kjo kohë do të shërbente edhe për t’u edukuar një brez i ri, që do të rritej me dëshirën për të mposhtur armiqtë, me krenarinë për të mos qenë robër e të nënshtruar dhe me ambicien për të arritur lumturinë. Por Allahu i Lartësuar e dinte shumë mirë që robin e Tij, Musain ﷺ , e spikaste një mëshirë dhe dhembshuri e madhe, sidomos për popullin e tij. Me gjithë lutjen që ai bëri kundër tyre, ai u prek dhe ndjeu keqardhje për atë vendim, që tashmë kishte marrë fund dhe ishte vulosur. Prandaj Allahu i Lartësuar i thotë: - “Por ti mos u ligështo për popullin e pabindur!” - Pra, mos të të vijë keq dhe mos u trishto për atë popull, sepse ata i kaluan kufijtë. Shfrenimi dhe mospërfillja e tyre e bënë mëse të meritueshëm ndëshkimin që u vendos për ta. Ky vendim nuk është aspak një padrejtësi, por është ai çka e merituan me fjalët dhe veprat e tyre të ulta.

- Është Ai që e krijoi njeriun nga uji (fara), dhe e vuri në lidhje gjaku dhe gjini. - Allahu është i vetmi Krijues. Ai e krijoi njeriun prej një lëngu të nënçmuar, pastaj i bëri të shumohen dhe të lënë pasardhës, të bashkuar në fise e popuj, por edhe të ndarë në vende të ndryshme. Por, origjina e të gjithëve është nga lëngu i nënçmuar. Kjo tregon për pushtetin e Tij të plotë, sepse Allahu thotë: - Zoti yt është i Gjithëfuqishëm. - E gjitha kjo tregon se vetëm adhurimi i Tij është i merituar, ndërsa adhurimi i gjithçkaje tjetër është i kotë dhe i pavlerë. - E megjithatë ata adhurojnë në vend të Allahut gjëra që nuk u sjellin as dobi, as dëm atyre. - Ata adhurojnë idhuj e të vdekur, që as nuk sjellin dobi e as dëm. Ata ia shoqërojnë këto idhuj Atij, që është Pronari i vetëm i dobisë dhe dëmit. Ai e ka në dorë të japë dhe të privojë. Ata e kanë detyrë të nënshtrohen për të përmbushur udhëzimet e Zotit të tyre dhe të zbatojnë fenë e Tij, por ata e përmbysin realitetin. - Me të vërtetë, jobesimtari bëhet palë (me shejtanin) kundër Zotit të vet. - Të gjitha kotësitë siç janë putat, idhujt, janë armiq të Allahut. Ndërsa mohuesit bëhen palë me ta dhe qëndrojnë në krahun e tyre, për t’i ndihmuar kundër Zotit. Kështu, ata kthehen në kundërshtarë që luftojnë kundër fesë së Zotit, ndërkohë që është Zoti Ai që i ka krijuar, furnizuar dhe u ka dhuruar mirësi të dukshme dhe të fshehta. Por këta të mjerë nuk kanë mundësi të dalin jashtë mbikëqyrjes dhe pushtetit të Zotit. Me gjithë mohimin dhe mosmirënjohjen e tyre, Allahu nuk ua ndërpret mirësitë dhe përkujdesin, sepse është Zoti i botëve.

- “Ai i pyeti: “Cili është misioni juaj, o të dërguar?” - Ç’është puna juaj, për çfarë keni ardhur, o të dërguar nga Zoti? - “Ata thanë: “Ne jemi të dërguar për një popull të padrejtë ...” - Kishin për qëllim popullin e Lutit. - “... që të hedhim gurë prej balte të pjekur mbi ta, të shënuar nga Zoti yt, për secilin nga ata që ka kaluar kufijtë.” - Pra, të përcaktuar, të shenjuar për secilin prej tyre. Ata ishin të shkruar tek Zoti me emrat e tyre. Mbi çdo gur ishte emri i personit që do të godiste. Në një ajet tjetër, i Lartësuari thotë: “ Ibrahimi tha: “Por aty është Luti!” Ata i thanë: “Ne e dimë më mi - rë se kush është aty. Ne do ta shpëtojmë atë dhe familjen e tij, përveç gruas së tij, që do të mbetet me të zhdukurit”.” [Ankebut 32]. - “Ne i larguam të gjithë besimtarët që ishin në atë vend ...” - Ata ishin Luti dhe pjesëtarët e familjes së tij, përveç bashkë - shortes. - “... ndonëse aty gjetëm veçse një shtëpi muslimanësh.” - Kjo ishte shtëpia e Lutit (paqja e Zotit qoftë mbi të!) dhe vetëm e tij. - “Ne kemi lënë aty shenja për ata që ia kanë frikën dënimit të dhembshëm. ” - E bëmë atë ngjarje, që të jetë mesazh para -lajmërues dhe kërcënues për njerëzit, që ata të kujtojnë ndëshkimin mbi atë popull të shfrenuar, zemërimin që Zoti dërgoi mbi ta, atë baltë të ngurtësuar prej sixhili, me të cilën Zoti i ndëshkoi dhe shfarosi. Atë vend u shndërrua në një liqen të pështirë, me erë të keqe. Në këtë ngjarje ka mësime për të gji - thë ata që besojnë Zotin me pastërti dhe pi - kërisht për ata që: “... ia kanë frikën dënimit të dhembshëm.” Pra, ata i frikësohen ndë - shkimit të dhimbshëm të Allahut të Madhë - ruar, që është i drejtë në ndëshkimet e Tij.

- “Ne i dhamë edhe Musait një libër, për të cilin pati kundërshtime.” – Kuptimi: Ashtu sikurse të dhamë ty një Libër, ashtu i dhamë edhe Musait, por njerëzit vepruan me të ashtu sikurse vepruan me ty. Ata u kundërshtuan mes tyre rreth Shpalljes së Zotit. Prej tyre pati që e besuan Shpalljen e Zotit, dhe kjo u bëri dobi dhe u udhëzuan. Por pati shumë që e refuzuan, dhe kështu ajo nuk u bëri dobi. - “Sikur të mos ishte vendimi i Zotit tënd, i vendosur më parë, gjykimi ndaj tyre do të kryhej menjëherë.” - Me butësinë dhe mëshirën e Tij, Allahu i Lartësuar u la afat atyre. Sikur të mos ishte vendimi i Tij për vonimin e ndëshkimit të Ditës së Gjykimit deri në afatin e përcaktuar, pa e shpejtuar dhe pa e vonuar atë, çështja e këtyre të mjerëve do të kishte përfunduar. Me t’u bërë dallimi mes besimtarëve dhe mohuesve, këta të fundit do të ndëshkoheshin menjëherë, sepse e kanë plotësuar kushtin. Duke mohuar dhe refuzuar Shpalljen e Zotit, për ta bëhet i detyrueshëm ndëshkimi. - “Me të vërtetë, ata janë në një dyshim të thellë rreth tij.” – Kuptimi: Dyshimet e tyre janë të thella e të mëdha, prandaj mohojnë. - “Kush bën mirë, bën mirë për veten e vet e kush bën keq, ai vepron kundër vetes së vet.” - Vepër e mirë është ajo që Zoti dhe Profeti i Tij e kanë porositur dhe urdhëruar. Pra, çdokush që bën një vepër të tillë do të marrë shpërblimin për të në dynja dhe në ahiret. Po kështu, çdokush që bën një punë të keqe, ai dëmton vetveten me të dhe bën të meritueshëm ndëshkimin e tij në dynja dhe në ahiret. Sigurisht, ky ajet është një nxitje për të kryer vepra të mira dhe për t’u larguar nga të këqijat. Gjithashtu, ai tregon se veprat e mira janë dobiprurëse dhe lumturuese për atë që i bën, ndërsa veprat e këqija janë dëmprurëse dhe dëshpëruese për atë që i bën. Dobia dhe dëmi i veprave të robit shfaqet si në dynja, edhe në ahiret. Përveç kësaj, ajeti tregon se askush nuk mban përgjegjësinë e tjetrit. - “Zoti yt nuk u bën padrejtësi robve.” - Askush nuk do të merret në përgjegjësi për gjynahet e të tjerëve, ashtu si nuk do t’i llogariten më shumë gjynahe sesa ka bërë.

- “Nuk ka dyshim se ata që adhuruan viçin, ka për t’i përfshirë zemërimi i Zotit të tyre dhe poshtërimi në jetën e dynjasë.” - Ata që adhuruan viçin ka për t’i përfshirë zemërimi i Zotit dhe poshtërimi në jetën e dynjasë. Ata meritojnë këtë, sepse zemëruan Zotin e tyre dhe nënçmuan urdhëresat e Tij. - “Kështu i shpërblejmë Ne trilluesit e së pavërtetës.” - Këtu flitet për të gjithë ata që shpifin për Allahun e Lartësuar dhe për fenë e Tij. Ata kërcënohen me zemërimin e Allahut të Lartësuar dhe me poshtërim në këtë jetë. Edhe ata që adhuruan viçin i përfshiu zemërimi i Allahut të Lartësuar, sepse pas këtij gabimi, ata u urdhëruan që të vrisnin veten. Allahu i Lartësuar do të kënaqej me ta veçse pas këtij ndëshkimi. Kështu, ata vranë njëri tjetrin. Pas kësaj, Allahu i Lartësuar ua pranoi pendimin. Në vijim përmendet një gjykim gjithëpërfshirës, për ta dhe për të tjerët: - “Por për ata që bënë vepra të këqija e pastaj u penduan dhe besuan (sinqerisht)...” - Këtë premtim të mrekullueshëm e meriton çdokush që pendohet sinqerisht. Çdokush që ka bërë vepra të këqija, duke përfshirë shirkun, gjynahet e mëdha dhe të vogla, por pas tyre pendohet, ndien keqardhje për to dhe përpiqet që të largohet prej tyre, Zoti i premton falje dhe mëshirë. Kujdes! Përveç brakstisjes së gjynaheve, duke dhënë fjalën dhe duke u përpjekur që kurrë të mos kthehesh në to, duhet edhe besimi i pastër, sepse i Madhëruari thotë: “dhe besuan sinqerisht”. Pa dyshim, besimi i vërtetë në Allahun e Lartësuar nuk mund të plotësohet pa veprat e zemrës dhe pa veprat e gjymtyrëve. - “Zoti yt do të jetë Falës i Madh e Mëshirëplotë.” - Pas pendimit nga gjynahet dhe kthimit në rrugën e drejtë, Allahu i Madhëruar do të jetë Falës e Mëshirues. Allahu është El Gafur , Ai që i mbulon të këqijat dhe i fshin ato, edhe sikur të peshojnë sa e gjithë toka dhe ta mbulojnë tërësisht atë. Gjithashtu, Allahu është El Rahim - Mëshirëploti që pranon pendimin dhe jep forcë e sukses për vepra të mira.

Zoti yt është Falës dhe Mëshirëplotë. Ai kujdeset për adhuruesit e Tij të sinqertë me butësinë dhe bamirësinë e Tij. Allahu tregon se është Falës e Mëshirëplotë për ata që mërgojnë për hir të Tij, për ata që lënë vendin dhe pasuritë e tyre për të kërkuar veçse kënaqësinë e Tij. Këta janë gati të braktisin çdo lloj pasurie, vetëm e vetëm që të shpëtojnë nga sprovimi në fenë e tyre dhe nga frika e kthimit në mosbesim. Edhe pse sprovohen dhe luftohen për ta braktisur fenë e Zotit, ata tregohen të duruar dhe qëndrojnë në imanin e pastër e të sinqertë, duke pasur siguri të plotë në ndihmën e Zotit. Ata luftojnë kundër armiqve të besimit në Zotin dhe përpiqen për t’i futur njerëzit në fenë e drejtë me fjalë e me vepra të mira. Ata bëjnë durim për të qenë të vazhdueshëm në ato adhurime, që për shumicën e njerëzve duken të vështira. Ky është përshkrimi i besimtarëve të vërtetë. Ata janë gati të lënë gjithçka të kësaj bote vetëm e vetëm për të ruajtur fenë e besimin e tyre të pastër. Ata përkushtohen në adhurime të sinqerta dhe në ftesën e njerëzve për të përqafuar Islamin. Ata e shprehin besimin e tyre me fjalë e me vepra të mira dhe përqendrohen në rrugën e drejtë me durim e maturi. Këta janë faktorët më të rëndësishëm që e ndihmojnë njeriun të arrijë mirësinë më të madhe të Zotit, që është falja dhe mëshirimi prej Tij. Falja e gjynaheve të mëdha dhe të vogla sjell sigurinë nga çdo ligësi e sprovë. Ndërsa mëshira e plotë sjell rregullimin e çështjeve të jetës dhe të fesë. Ata janë të garantuar nga çdo ligësi dhe janë të përgëzuar me çdo mirësi, në të dyja jetët.

- “Allahu i forcon besimtarët me Fjalën e fortë, në jetën e kësaj bote dhe në botën tjetër; ndërsa të padrejtët Allahu i lë në humbje. Allahu bën gjithçka që dëshiron.” - Buhari sjell hadithin nga Bera Ibn Azibi (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se Profeti i Allahut ka thënë: 1581. “Kur muslimani të pyetet në varrin e Tij, do të dëshmojë se nuk ka të adhuruar tjetër veç Allahut dhe se Muhamedi është profet i Allahut. Pikërisht kjo është Fjala, kur Allahu thotë: “Allahu i forcon besimtarët me Fjalën e fortë, në jetën e kësaj bote dhe në botën tjetër...” Muslimi dhe të gjithë autorët e Sunen-eve e sjellin këtë hadith prej rrugës së Shubas, me të njëjtin tekst. Ndërsa Imam Ahmedi sjell nga Bera Ibn Azibi këtë rrëfim: 1582. “Ne dolëm së bashku me Profetin e Allahut për të shoqëruar xhenazen e një ensari. Arritëm tek varri dhe kur xhenazja ishte duke u vendosur në tokë, Profeti i Allahut u ul. Edhe ne u ulëm rreth e rrotull tij. Dukej sikur mbi kokat tona kishin ndaluar zogj. Profeti mbante në dorë një shkop, me të cilin po gërmonte në tokë. Pataj ngriti kokën dhe tha: “Kërkoni mbrojtje Allahut nga ndëshkimi i varrit!” Këtë e tha dy ose tri herë. Pastaj tha: “Me të vërtetë, kur besimtari largohet nga kjo dynja dhe drejtohet për në ahiret, tek ai zbresin melekë prej qiellit me fytyra të bardha. Fytyrat e tyre duken si diell. Në duar mbajnë qefinë prej Xhenetit dhe hanut (aromat e këndshme që shpërndahen e hidhen nëpër qefin) prej Xhenetit. Ata ulen në distancën deri ku atij i shikon syri. Pastaj, vjen Meleku i Vdekjes, ulet pranë kokës së tij dhe i thotë: “O shpirt i mirë, dil në faljen e Allahut dhe kënaqësinë e Tij!” Dhe ai del duke rrjedhur lehtë, ashtu si pika e ujit shkëputet nga buzët e enës. Atëherë, kur ai e merr shpirtin, melekët nuk ia lenë në dorën e tij as sa një pulitje sysh, por e marrin dhe e vendosin në qefinët dhe hanutin e tyre. Prej tij del aroma më e këndshme që gjendet në faqen e dheut. Atëherë fillojnë e ngjiten lart në qiell. Sa herë që kalojnë pranë një grupi (melekësh), ata pyesin: “Kush është ky shpirt i mirë?” - “Është filani i biri i filanit ...”, dhe e quajnë me emrat më të bukur me të cilët e thërrisnin në dynja. Vazhdojnë të ngjiten deri sa arrijnë në qiellin e dynjasë dhe kërkojnë që t ’u hapen dyert. Ato hapen dhe atë e shoqërojnë melekët më të dalluar e të afërt, deri në qiellin tjetër. Kështu vazhdon të ngjitet, derisa arrijnë me të në qiellin e shtatë. Atëherë Allahu thotë: “Shkruajeni librin e robit Tim në Ilijin dhe kthejeni atë në tokë! Unë prej saj i krijova, në të do t’i kthej dhe prej saj do t’i nxjerr sërish!” Pas kësaj, shpirti kthehet në trupin e tij. Atëherë i vijnë dy melekë, të cilët e ngrenë të qëndrojë ulur dhe e pyesin: “Kush është Zoti yt?” Ai përgjigjet: “Zoti im është Allahu.” E pyesin sërish: “Cila është feja jote?” Ai thotë: “Feja ime është Islami.” - “Cili ishte ai burrë, që u dërgua ndër ju?” - “Ai është i Dërguari i Allahut.” - “Çfarë dije ke ti (për këtë)?” Ai thotë: “Lexova Librin e Allahut, e besova si të vërtetë dhe e pranova atë.” Atëherë, një zë prej qielli thotë: “Të vërtetën tha robi Im! Shtrojani (varrin) me shtresa prej Xhenetit, visheni me rroba Xheneti dhe hapini atij një portë prej Xhenetit.” Dhe atij i vjen fllad e aromë e këndshme prej Xhenetit dhe i zgjerohet varri deri ku i sheh syri. Pastaj i afrohet një person me fytyrë të bukur, me veshje të bukur dhe me aromë të mirë dhe i thotë: “Gëzohu me atë që gjithmonë të lumturonte! Kjo është dita që të premtohej!” Ai (besimtari) e pyet: “Kush je ti? Fytyra jote është vërtet fytyra e dikujt që sjell mirësi!” Ai thotë: “Unë jam puna jote e mirë...” Pastaj besimtari lutet: “O Zot, bëje kijametin, që të mund të kthehem tek familja dhe pasuria ime!” Ndërsa qafiri, në momentin kur largohet nga kjo dynja dhe drejtohet për në ahiret, tek ai zbresin melekë prej qiellit, me fytyra të zeza, që sjellin me vete qefinë zjarri. Ata ulen në distancën deri ku atij i shikon syri. Pastaj vjen Meleku i Vdekjes, ulet pranë kokës së tij dhe i thotë: “O shpirt i pisët, dil në dënimin dhe zemërimin e Allahut!” Atëherë, shpirti i tij fshihet e shpërndahet nëpër trup, por meleku ia shkul atë, ashtu si krehëri shkul fijet kur kreh leshin e lagur. Sapo ai e merr shpirtin, melekët nuk ia lënë në dorë as sa një pulitje sysh, por e marrin dhe e vendosin në qefinët e zjarrtë. Prej tij del më e keqja erë që gjendet në faqen e dheut. Atëherë fillojnë e ngjiten lart në qiell. Sa herë që kalojnë pranë një grupi (melekësh), ata thonë: “Kush është ky shpirt i keq?” Përgjigjen: “Është filani i biri i filanit...”, duke e thirrur me emrat më të shëmtuar, me të cilët e thërrisnin në dynja. Vazhdojnë të ngjiten, deri sa arrijnë në qiellin e dynjasë. Atje kërkojnë që t’u hapen dyert, por ato nuk u hapen.” Atëherë Profeti lexoi fjalën e Allahut: “...nuk u hapen dyert e qiellit dhe nuk do të hyjnë në Xhenet, derisa deveja të futet në vrimën e gjilpërës...” [ Ea’raf 40]. Atëherë Allahu thotë: “Shkruajeni librin e robit tim në Sixhin, në tokën më të ulët!” Atëherë shpirti i tij hidhet që lart.” Pastaj Profeti lexoi: “... Kush i bën shok Allahut, është sikur ai të ketë rënë nga qielli e ta kenë rrëmbyer shpendët (grabitqarë), ose sikur ta ketë rrëmbyer era e ta ketë hedhur në ndonjë vend të humbur.” [Haxh 31]. Pastaj shpirti kthehet në trupin e tij. Në këtë moment, i vijnë dy melekë, të cilët e ngrenë të qëndrojë ulur dhe e pyesin: “Kush është Zoti yt?” Ai thotë: “Haaah haaah! Nuk e di!” E pyesin prapë: “Cila është feja jote?” Ai thotë: “Haaah haaah! Nuk e di!” Ata i thonë: “Cili ishte ai burrë që u dërgua ndër ju?” Ai sërish ia bën: “Haaah haaah! Nuk e di!” Atëherë një zë thotë: “Gënjeu robi Im! Shtrojani (varrin) me shtresa zjarri dhe hapini atij një portë prej zjarrit. Dhe atij i vjen prej nxehtësisë dhe tymit të tij dhe i ngushtohet varri derisa i shkëmbehen brinjët. Atij i afrohet një burrë me fytyrë të shëmtuar, me veshje të shëmtuar dhe me aromë të keqe dhe i thotë: “Gëzohu” tani, me atë që të ligështon! Kjo është dita që të premtohej!” Ai (qafiri) i thotë: “Kush je ti? Fytyra jote është vërtet fytyrë që sjell ligësi.” Ai thotë: “Unë jam puna jote e keqe.” Pastaj, ai thotë: “O Zot, mos e bëj Kijametin!” Hadithin e sjell edhe Ebu Daudi prej Eameshit. Ndërsa Nesaiu dhe Ibn Maxhe e sjellin prej Minhal Ibn Amrit me të njëjtin tekst. Imam Abd Ibn Humejdi (Allahu e mëshiroftë!) sjell në Musned-in e tij hadithin nga Enes Ibn Maliku, se Profeti i Allahut ka thënë: 1583. “Me të vërtetë, kur robi vendoset në varr, prej tij largohen miqtë dhe shokët e vet, kurse ai dëgjon trokëllimën e sandaleve të tyre. Atëherë, atij i vijnë dy melekë që e ngrenë të qëndrojë ulur dhe i thonë: “Çfarë thoshe në lidhje me atë burrë?” Atëherë besimtari do të thotë: “Dëshmoj se ai ishte rob i Allahut dhe profet i dërguar i Tij. Atëherë atij do t’i thuhet: “Shikoje vendin tënd në zjarr! Allahu ta zëvendësoi ty tashmë me një vend në Xhenet.” Ai i sheh të dyja vendet.” Katadja thotë: “Neve na është treguar se atij do t’i zgjerohet varri 70 llërë dhe do t’i mbushet me gjelbërim deri në Ditën e Kijametit.” Kështu e sjell Muslimi nga Abdullah Ibn Humejdi, me të njëjtin tekst. Kështu e ka sjellë edhe Nesaiu prej Junus Ibn Muhamed el Muedibit, po me të njëjtin version. Xheriri përcjell se Ebu Hurejra (r.a) ka thënë: 1584. “Betohem në Atë në dorën e të Cilit është shpirti im, se i vdekuri i dëgjon trokëllimën e sandaleve të njerëzve kur ata ecin e kthehen për t’u larguar prej tij (pas varrimit). Nëse ai është besimtar, namazi qëndron tek koka e tij, zekati qëndron në të djathtën e tij, agjërimi në të majtën e tij dhe veprat e mira, si sadakaja, ruajtja e lidhjeve farefisnore, punët e mira, bamirësia ndaj njerëzve, i qëndrojnë tek këmbët e tij. Kur atij i afrohet ndëshkimi nga koka, namazi thotë: ‘Nuk ke për të hyrë nga ana ime!’ Kur i vjen ndëshkimi nga e djathta, zekati thotë: ‘Nuk ke për të hyrë nga ana ime!’ Kur i vjen ndëshkimi nga e majta, agjërimi thotë: ‘Nuk ke për të hyrë nga ana ime!’ Kur i vjen ndëshkimi nga këmbët e tij, punët e mira thonë: ‘Nuk ke për të hyrë nga ana jonë!’ Atëherë atij i thuhet: “Ulu!” Dhe ai ulet. Dielli i shfaqet sikur është në të perënduar. Pastaj i thuhet: “Na trego dhe na u përgjigj për atë që do të pyesim!” Ai thotë: “Më lini sa të falem!” - Ti do ta bësh atë, - i thuhet, - por na u përgjigj për atë që do të të pyesim!” - “Për çfarë do të më pyesni?” - “Çfarë thua në lidhje me atë burrë, i cili ishte ndër ju dhe çfarë dëshmon në lidhje me të?” Ai i thotë: “Pyesni për Muhamedin ﷺ ”?- “Po!” - “Unë dëshmoj se ai është Profet i Allahut. Ai na erdhi me argumente të qarta nga Allahu, dhe ne e pohuam, e besuam dhe miratuam në atë që ai tha.” Atëherë, atij i thuhet: “Sipas këtij besimi jetove, po ashtu vdiqe dhe po kështu do të ringjallesh, në dashtë Allahu!” Atij i hapet varri 70 llërë dhe i ndriçohet. Pastaj i hapet një portë me drejtim nga Xheneti dhe i thuhet: “Shiko se çfarë ka përgatitur Allahu për ty në të!” Dhe atij i shtohet lumturia dhe gëzimi. Pastaj i vendoset shpirti në “ nesmetu taj-jibi”, i cili është një zog jeshil, që fluturon dhe varet nën pemët e Xhenetit. Ndërsa trupi i tij do të kthehet në dhé, nga edhe filloi krijimi i tij. Për këtë flet fjala e Allahut të Lartësuar: “Allahu i forcon besimtarët me Fjalën e fortë, në jetën e kësaj bote dhe në botën tjetër...”.” Po kështu e ka sjellë edhe Ibn Hibani. El Aufi sjell shpjegimin e këtij ajeti nga Ibn Abasi (r.a), që thotë: “Kur besimtarit i afrohet vdekja, pranë tij vijnë melekët. Ata i japin selam atij dhe e përgëzojnë me Xhenet.” Në vijim, ai (Ibn Abasi) tregoi gjendjen e besimtarit, ashtu sikurse u përmend në hadithet e lartpërmendura, pastaj tha: “Ndërsa te mohuesi shkojnë melekët, të cilët e godasin me duart e tyre. Allahu i Lartësuar thotë: "Eh, sikur të shihje kur melekët ua marrin shpirtin mohuesve, si i godasin në fytyrë dhe në shpinë (duke u thënë) : “Shijoni dënimin e Zjarrit përvëlues!”. [Enfal 50]. Kjo ndodh në momentin e vdekjes. Ndërsa kur ai futet në varr, ata e ulin dhe atij i thuhet: “Kush është Zoti yt?” Por ai nuk kthen asnjë përgjigje. Allahu e bën që të harrojë gjithçka. Kur atij i bëhet pyetja: “Kush është profeti, i cili u dërgua tek ty?”, atij nuk i jepet mundësia që t’u kthejë atyre përgjigje. Allahu i Lartësuar thotë: “... ndërsa të padrejtët Allahu i lë në humbje. Allahu bën gjithçka që dëshiron.”

- “Nga të gjitha krijesat e kësaj bote, ju (meshkuj) po shkoni pas meshkujve dhe lini mënjanë ato, të cilat Zoti juaj i krijoi si bashkëshorte për ju?! Ju jeni, vërtet një popull që kalon çdo kufi!” - Kur Profeti i Allahut i ndaloi nga ajo vepër e pështirë, pra, nga marrëdhëniet mashkull me mashkull dhe jo marrëdhëniet e rregullta mashkull-femër, ata thanë: - “O Lut! Nëse nuk heq dorë nga këto, ke për t’u dëbuar!” - Nëse nuk heq dorë nga thirrja jote, me siguri do të dëbohesh. Ne do të të internojmë. I Lartësuari thotë në një ajet tjetër: “Por përgjigjja e popullit të tij qe vetëm kjo: “Dëbojini ata nga vendi! Ata janë njerëz që ruhen shumë.”” [Araf 82]. Atëherë, kur ai pa që ata nuk do të hiqnin dorë nga rruga e humbjes, atëherë ai u distancua prej tyre dhe tha: - “Unë e urrej atë që bëni ju.” - Unë i urrej poshtërsitë tuaja dhe distancohem prej jush. - “O Zoti im! Më shpëto mua dhe familjen time nga ajo që bëjnë ata! ” - Pastaj, ai iu lut Allahut dhe i mallkoi ata. - “Kështu, Ne e shpëtuam atë dhe tërë familjen e tij ...” - Zoti i shpëtoi të gjithë ata. - “Përveç një të moshuare, që mbeti me ata.” - Këtu bëhet fjalë për gruan e tij, e cila ishte një grua e vjetër në moshë, por ishte punëkeqe, prandaj mbeti mes tyre dhe u shkatërrua me pjesën tjetër të popullit të saj, siç na tregon Allahu i Lartësuar edhe në suret Araf, Hud dhe Hixhër. - “Më pas i shkatërruam të tjerët. ” - Allahu i Lartësuar i shpëtoi besimtarët dhe i shkatërroi mohuesit, duke i përfshirë të gjithë ata me atë ndëshkim të dhimbshëm. - “Atyre u lëshuam një breshëri .” - Ai lëshoi mbi ta një shi përvëlues gurësh prej balte të ngurtësuar. - “Eh, sa i keq ishte ai rrebesh për ata që u paralajmëruan.” - Eh, sa i keq ishte shiu që goditi, ata të cilët u paralajmëruan nga Profeti, por nuk ia vunë veshin paralajmërimit të tij. - “Vërtet, këtu ka argument. Sërish, shu - mica e tyre nuk besojnë. Nuk ka dyshim se Zoti yt, Ai është Ngadhënjimtari, Mëshirëploti.”

- “Ty nuk po të thuhet gjë tjetër, veç asaj që u është thënë të dërguarve para teje:” – Kuptimi: Fjalët që drejtohen në adresën tënde, o i Dërguar, nga ana e atyre që e mohojnë Shpalljen hyjnore, janë të njëjta me shpifjet dhe fyerjet që u janë bërë të gjithë të dërguarve të Zotit. Është e çuditshme se të gjithë popujt jobesimtarë dhe refuzues të së vërtetës i kanë trajtuar njëlloj të gjithë të dërguarit, të cilët i ftonin për të qenë të sinqertë në adhurimin e një Zoti të vetëm. Ata iu përgjigjën kësaj ftese të mrekullueshme me mënyrën më të shëmtuar. Shpesh ata thonin: “Ju jeni veçse njerëz si ne dhe Allahu nuk dërgon asnjë lloj shpalljeje. Ju jeni veçse gënjeshtarë.” [Ja sin 15]. Ndërsa herë të tjera, ata u kërkonin profetëve shenja dhe argumente të panevojshme, thjesht për të justifikuar refuzimin e tyre. Zemrat e tyre ishin të mbushura me mosbesim, prandaj ashtu ishin edhe fjalët e tyre. Megjithatë, të gjithë profetët bënë durim kundrejt mundimeve dhe mohimeve, e kështu duhet të bënte durim edhe profeti Muhamed (a.s.) në rrugën e Zotit, në ftesën që u bënte njerëzve. Në vijim, Allahu i Lartësuar fton në pendim dhe në çdo gjë që mundëson faljen dhe mëshirën e Tij. Ai, gjithashtu, kërcënon jobesimtarët që të mos vazhdojnë më në rrugën e humbjes, duke thënë: - “që Zoti yt është Falës i Madh, por edhe ndëshkimin e ka të dhembshëm.” - Allahu është Falës i Madh. Me faljen e Tij të madhe, Ai ua fshin gjynahet atyre që pendohen dhe ndalen nga gjynahet. Por, nga ana tjetër, edhe ndëshkimi i Tij është i rreptë për ata që vazhdojnë në gjynahe dhe tregohen kryeneçë.

Shkronja "kafë" është sikurse edhe shkronjat e tjera në fillim të sureve, por mund të jetë edhe simbol i ndonjë fshehtësiee emër i Allahut, betim, emër i sures dhe jep të kuptojmë për mrekullinë e Kur'anit. Kur'ani është libri më i lavdishëm, por idhujtarët çuditeshin se si njeriu mund të vijë pejgamber, si është e mundshme ringjallja pas vdekjes. Për çdo pjesë të trupit të njeriut, të cilën ia ha toka, ekziston evidencë e saktë, asgjë nuk është e humbur, as numri, as emri, as pjesa e tretur në dhë. Njerëzia duhet ta vështrojnë me vemendje fuqinë dhe mjeshtërinë e Zotit Krijues, si në qiellin e bekuar e të përsosur, i cili nuk ndryshon, ashtu edhe në tokën që kohë pas kohe merr pamje të ndryshme nga bimët dhe pemët e saj, të cilat përveç që janë stoli e saj, janë edhe ushqim për njerëz. Veçohet në të përmendur trungu i hurmës, ngase është mbret i pemëve. Edhe popujt e mëparshëm nuk u besuan pejgamberëve për ringjallje. Po Ai Zot që për herë të parë bëri krijimin pa kurrfarë lodhjeje, a nuk është në gjendje ta bëjë ringjalljen?! Por atyre puna e ringjalljes u dukej shumë e madhe. E Që Zoti thotë: Unë e krijova njeriun dhe e di se ç'i qarkullon në trurin e tij, e jam më afër se edhe rrahja e fundit e damarit të qafës së tij. Jam më afër edhe se dy melekët që i rrinë njëri në anën e djathtë e tjetri në anën e majtë dhe sa fjalë që flet ai, ata ia shkruajnë se janë aty pranë. E kur t'i vijë agonia e vdekjes, ai do ta shohë të vërtetën, do ta shohë gjendjen e jetës së ardhshme, prej së cilës gjithnjë ka ikur, duke mos dashur ta pranojë. Dhe kur i fryhet Surit për ringjallje, secilin njeri, i mirë qoftë ose i keq, e përcjell një melek, e një dëshmon për veprat që ka bërë dhe i thuhet: Ke qenë krejt gafil, e tash ta hoqëm atë që ta pat mbuluar zemrën, dëgjimin dhe të parit, e shikimi yt sot është shumë i mprehtë.

- Pastaj, pas tij, Ne u çuam të dërguar popujve të tyre. Ata sollën Argumente të qarta, por ata nuk e besonin atë që më parë e kishin mohuar. - Ne dërguam pas Nuhut ﷺ profetë të shumtë te popujt e tyre. Ata shkuan me shenja të mëdha, mrekulli të shumta, të qarta dhe të dukshme, argumente dhe fakte të pamohueshme, që dëshmonin vërtetësinë e tyre dhe të mesazhit që sollën nga Zoti. Por “... ata nuk e besonin atë që më parë e kishin mohuar.” Kështu, ata nuk u besuan profetëve të tyre, dhe shkak për këtë ishte refuzimi dhe mospranimi i ftesës së tyre herën e parë, kur profetët i ftuan për të besuar dhe për të pasuar rrugën e tyre, siç thotë Allahu i Lartësuar në një ajet tjetër: “Ne do t'ua largojmë zemrat dhe shikimet atyre, ashtu sikurse nuk e besuan atë (Shpalljen e Zotit) për herë të parë, dhe do t'i lëmë të bredhin të hutuar në shfrenimin e tyre.” [En'am 110]. - Kështu, Ne ua vulosim zemrat atyre që i kalojnë kufijtë. - Domethënë, ashtu sikurse Allahu i Lartësuar ua vulosi zemrat, për shkak të mohimit të hershëm të së vërtetës dhe mospranimit të ftesës, kur iu paraqit, po kështu Allahu ua vulos zemrat edhe atyre që do të vijnë më pas, të cilët bëjnë të njëjtat vepra si ata të shkuarit. Allahu ua vulos zemrat dhe ata nuk besojnë më. Ata nuk kanë për të besuar, derisa të shohin ndëshkimin e dhembshëm. Allahu i lartësuar ka thënë: “ Kur duam ta shkatërrojmë ndonjë vend (popull), i urdhërojmë pasanikët e atij vendi (për të pasuar rrugën e drejtë) ; por ata kundërshtojnë; atëherë, dënimi kundër tyre bëhet i merituar dhe Ne i shkatërrojmë ata krejtësisht. Sa e sa breza kemi shkatërruar pas Nuhut. Mjafton që Zoti yt i di dhe i sheh të gjitha gjynahet e robve të Tij. ” [Isra 16, 17]. Ky ishte një paralajmërim i madh dhe shumë i frikshëm për idhujtarët arabë, të cilët mohuan zotërinë e të gjithë profetëve dhe vulën e tyre Muhamedin ﷺ .Nëse mbi të gjithë ata të cilët refuzuan ftesën e profetëve të shkuar, ra zemërimi dhe ndëshkimi i Allahut, atëherë si mendon se do të jetë gjendja e këtyre arabëve, të cilët kundërshtojnë dikë që është më i madh dhe më i zgjedhur se të gjithë profetët e dërguar më parë?!

- Thuaj: “O njerëz! Tashmë ju erdhi e vërteta nga Zoti juaj. Kush merr rrugën e drejtë, e ka vetëm për veten e vet; ndërsa kush ndjek devijimin, e ka humbur vetveten. - Allahu i Lartësuar e urdhëron Profetin e Tij të dashur, Muhamedin ﷺ , që t’i njoftojë njerëzit se feja që ai solli është e vërteta e sigurt, që nuk ka asnjë dyshim se është prej Allahut dhe është përçuar me korrektësi te njerëzit. Ai që është udhëzuar dhe e ka pranuar këtë udhëzim, duke u nënshtruar sipas tij, ai i ka bërë dobi vetes së vet. Ndërsa ai që ka devijuar dhe e ka braktisur këtë udhëzim, dëmi i tij kthehet po tek vetvetja. - Unë nuk jam roja juaj. - Unë nuk jam mbikëqyrësi dhe as i ngarkuar për t’ju udhëzuar ju në rrugën e drejtë dhe për t’ju bërë që të pranoni udhëzimin. Unë jam thjesht një paralajmërues për ju dhe këshillues i qartë. Ndërsa udhëzimi dhe futja e tij në zemrën tuaj është në dorë të Allahut të Lartësuar. - Pasoje atë që të shpallet dhe bëhu durimtar, derisa Allahu të gjykojë. Ai është Gjykuesi më i mirë. - Kapu fort dhe përmbaju me sinqeritet Shpalljes, të cilën ta dhuroi Zoti yt. Bëj durim ndaj kundërshtarëve në rrugën tënde, derisa Allahu të gjykojë mes jush. Allahu është më i miri gjykues, me drejtësinë dhe urtësinë e Tij. I pastër dhe i lavdëruar qoftë Allahu! Nuk ka Zot, kujdestar dhe udhëzues në rrugën e drejtë, përveç Tij. Ky është fundi i shkurtesës së tefsirit të sures Junus dhe më pas vjen tefsiri i sures Hud. Allahu jep sukses në fillim dhe në fund të çdo pune.