Kërko: zoti yt e frymezoi bleten

- Ne i krijuam qiejt dhe Tokën veçse me urtësi. - Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “ Ne nuk e krijuam qiellin dhe tokën dhe ç'ka mes tyre, pa qëllim . Kështu mendojnë ata që nuk besojnë. Mjerë ata që nuk besojnë nga Zjarri (i Xhehenemit). ” Mos vallë, do t’i trajtojmë njëlloj ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira me ata që bëjnë shkatërrime në tokë? Apo mos vallë do t’i konsiderojmë njëlloj si të devotshmit dhe ata që janë gjynahqarë?” [Sad 27, 28]. Ai i krijoi ato me të vërtetën dhe me urtësi të madhe. I krijoi që të vendosë drejtësinë dhe që çdokush të shpërblehet sipas asaj që ka vepruar. Më pas, i Lartësuari e njofton Profetin e tij rreth Kijametit: - Nuk ka dyshim se Ora do të vijë ... - Kjo do të ndodhë patjetër dhe është e pashmangshme. Pastaj i Lavdëruari e urdhëron për tolerancë të hijshme kundrejt idhujtarëve, për mundimet që ata i shkaktonin e për refuzimin e tyre. - por ti sillu me butësi e duke i falur hijshëm. - I Lavdëruari e porosit në një ajet tjetër: “ Ai (Muhamedi) tha: “O Zoti im! Vërtet, këta janë njerëz që nuk besojnë.” Largohu prej tyre dhe thuaj: “ Selam!” Ata do ta kuptojnë më vonë. ” [Zuhruf 89]. Muxhahidi dhe të tjerë thonë se ky urdhër zbatohej përpara zbritjes së urdhrit për luftë. Kjo është e vërtetë, sepse kjo sure është shpallur në Mekë dhe urdhri për luftë u ligjërua pas hixhretit në Medinë. - Zoti yt është Krijuesi i Gjithëditur. - Ky është një ajet që pohon në formë të përfor - cuar Kijametin dhe ringjalljen e krijesave, sepse për Allahun nuk është i pamundur asnjë krijim. Ai është i Gjithëdituri për krijesat dhe për trupat e tyre të tretur e të shpërndarë nëpër skajet e tokës. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “A nuk mundet Ai, që krijoi qiejt e tokën t'i rikrijojë ata (njerëzit)? Po, Ai është Krijuesi, i Gjithëdituri. Kur Ai dëshiron diçka, mjafton vetëm të thotë: “Bëhu!” Dhe ajo menjëherë bëhet! I Madhëruar qoftë Ai në dorën e të Cilit është pushteti mbi gjithçka! Dhe vetëm tek Ai do të ktheheni ju (për tu gjykuar dhe shpërblyer me drejtësi).” [Jasin 81 - 83].

- Kur Ne e zëvendësojmë një ajet me një tjetër - e Allahu di më së miri se çfarë shpall - , ata thonë: “Ti (Muhamed) je veçse një trillues”. - Allahu i Lartësuar na tregon për mendjelehtësinë dhe logjikën e dobët të idhujtarëve. Ata janë njerëz të dobët, të paqëndrueshëm e të luhatur. Sa herë që ata shihnin ndonjë ndryshim e abrogim në dispozitat e ligjëruara nga Allahu i Lartësuar, ata i drejtoheshin Profetit të Zotit, duke i thënë: “Ti (Muhamed) je veçse një trillues, në lidhje me këto ligje të ndryshme që sjell.” Ata nuk arrinin ta kuptonin se është Vetë Allahu i Lavdëruar Ai që vendos të tilla dispozita me vullnetin e Tij; Atij i takon që të ligjërojë e anulojë çfarë të dëshirojë. Ai ka thënë: “Ne nuk shfuqizojmë asnjë ajet (ose dispozitë ligjore), apo ta bëjmë të lihet në harresë, e të mos sjellim një tjetër më të dobishëm se ai, ose të ngjashëm me të. A nuk e di ti se Allahu është i Plotpushtetshëm për gjithçka?! A nuk e di ti se vetëm Allahut i takon sundimi i qiejve dhe i Tokës?! Përveç Allahut, ju nuk keni asnjë ndihmëtar dhe asnjë mbrojtës tjetër.” [Bekare 106]. Atëherë, duke iu përgjigjur atyre, Allahu i Lartësuari thotë: - Jo. Por shumica e tyre nuk dinë. Thuaj: “Atë (Kur’anin) e solli Shpirti i Shenjtë (Xhibrili), plot vërtetësi nga Zoti yt, për t’i përforcuar ata që besuan dhe për të qenë udhërrëfyes e përgëzim për myslimanët. - Këtë e zbriti Xhibrili me vërtetësi dhe drejtësi nga Allahu i Lavdëruar. Këtë Allahu i Lavdëruar e zbriti me qëllimin: “... për t’i përforcuar ata që besuan ...”, pra, që të besojnë të sigurt, pa asnjë luhatje, gjithçka që Ai ka shpallur, si ato që solli fillimisht, edhe ato që shpalli më vonë. Në këtë mënyrë, ata do të gjejnë qetësi e udhëzim. Ai thotë: “... dhe për të qenë udhërrëfyes e përgëzim për muslimanët.” Kur’ani ka për t’u bërë dritë, udhëzim dhe lajm i mirë për të gjithë ata që besojnë Allahun dhe të Dërguarin e Tij dhe që dorëzohen të zbatojnë Shpalljen e Tij.

Allahu i Lavdëruar ka përcaktuar për çdo popull një ditë të javës, që njerëzit të mblidhen së bashku për të adhuruar Atë. Kështu, për muslimanët Ai përcaktoi si ditë tubimi e adhurimi të përbashkët ditën e xhuma. Thuhet sa kjo ditë ka qenë e tillë edhe për judejtë, por ata iu shmangën kësaj dite, për ta kryer ditën e shtunë. Atëherë, Allahu i Lartësuar ua bëri të detyrueshme në Teurat që t’u përmbaheshin rregullave të kësaj dite. Gjithjashtu, Ai i urdhëroi ata që ta pasonin Muhamedin, kur ta dërgonte ndër njerëz. Madje, ai mori prej tyre premtime dhe besën e fortë për këtë çështje. - Rregulli i së shtunës (Sabathit) iu bë detyrë vetëm atyre që ranë në kundërshtime. - Muxhahidi shpjegon se ata e ndoqën këtë rit, duke e braktisur xhumanë. Kështu vazhduan deri në kohën e Isait, birit të Merjemes. Edhe ai vazhdoi t’u përmbahej rregullave të së shtunës, derisa u ngrit tek Zoti. Ishin të krishterët në kohën e Kostandinit, ata të cilët e ndryshuan rregullin për të shtunën dhe kaluan në ditën e dielë, duke dashur kështu të kundërshtonin judejtë. Përveç këtij ndryshimi, të krishterët devijuan edhe drejtimin gjatë riteve të faljes. Tashmë ata drejtohen drejt lindjes. Megjithatë, Allahu është më i ditur. Ebu Hurejra, Allahu qoftë i kënaqur prej tij! - , tregon se e ka dëgjuar të Dërguarin e Allahut të thotë: 1630. "Ne muslimanët jemi më të fundit (që kemi ardhur në dynja), por (do të jemi) më të parët dhe më të shquarit Ditën e Ringjalljes, edhe pse kombeve të mëparshme u janë dhënë Librat Hyjnorë përpara nesh. Edhe kjo (dita e xhuma) ka qenë dita e tyre e festimeve (si hytbja - ligjërata, namazi i veçantë i xhumasë etj.) e detyruar për ta, por ata u përçanë në lidhje me të. Kështu që Allahu na udhëzoi ne për këtë ditë (të xhumanë), ndërsa të gjithë njerëzit e tjerë janë mbrapa nesh për këtë çështje: (dita e shenjtë) e çifutëve është e nesërmja (e shtuna) dhe (dita e shenjtë) e krishterëve është e pasnesërmja (e diela)." [Buhariu dhe Muslimi]. Ai thotë: - Zoti yt do t’i gjykojë ata në Ditën e Gjykimit për çështjet që ata kundërshtoheshin.

- “Vërtet, ata që nuk e besojnë jetën tje - tër, i emërtojnë melekët me emra fe - mrash.” - Allahu i Lartësuari kundërshton idhujtarët, në lidhje me emërtimin e mele - këve me emra femërorë dhe pretendimet e tyre se ato janë bijat e Allahut. I lartësuar është Allahu nga të tilla kotësira dhe trillime të shëmtuara! I Lartësuari thotë në ajetin tjetër: “Edhe për melekët, të cilët janë adhuruesit e të Gjithëmëshirshmit, ata (jobesimtarët) pretendojnë se janë femra. A ishin të pranishëm ata në krijimin e tyre?! Dë - shmia e tyre do të regjistrohet dhe ata do të merren në pyetje.” [Zuhruf 19]. - “Ata nuk kanë asnjë njohuri për këtë .” - Ata nuk kanë asnjë dituri të saktë, që të tregojë vërtetësinë e fjalëve të tyre. Ato janë thjesht shpifje dhe trillime, shprehje e mohimit të shëmtuar, që ka zaptuar zemrat e tyre. - “... por ndjekin veçse hamendësime, dhe hamendësimi nuk mund ta zëvendësojë aspak të vërtetën. ” - Hamendësimi nuk ka asnjë vlerë dhe nuk mund të qëndrojë dot përballë të vërtetës. Vjen një hadith i saktë, se Profeti i Allahut ka thënë: 2514. “Kujdes me hamendësimet, sepse hamendësimi është më e gënjeshtërta fjalë.” - “Largohu prej atyre që i kanë kthyer shpinën Kuranit ... ” - Ktheji shpinën atij që i ka kthyer shpinën të vërtetës. Më pas, i Madhëruari thotë: - “... dhe që synojnë veçse jetën e kësaj bote!” - Duke e bërë dynjanë çështjen që më së shumti i intereson dhe motivin më të lartë të jetës. - “Aq është e tërë dituria që ata kanë arritur.” - Në duanë e njohur thuhet: 2515. “O Zot, mos e bëj dynjanë çështjen që më së shumti na intereson dhe mos e bëj atë nivelin e diturisë tonë ...”. - “Zoti yt di gjithçka për ata që janë larguar nga rruga e Tij dhe Ai di gjithçka për ata që janë në rrugën e drejtë.” - Allahu i Madhëruar është i gjithëditur për dobitë e robërve të Tij dhe është Ai që udhëzon kë dëshiron dhe lë në humbje atë që Ai dëshiron. E gjitha kjo bë - het me pushtetin e Tij të plotë e gjithë - përfshirës, me diturinë e Tij të gjerë dhe urtësinë e Tij të pamatë. Ai është i Drejti, i Cili kurrë nuk bën padrejtësi, as në Sheriatin që ka ligjëruar për krijesat dhe as në ligjin e ekzistencës, sipas të cilit funksionon i gjithë krijimi.

- Kështu, Ne ta kemi shtjelluar në imtësi Shpalljen, aq sa ata të thonë “Ti i ke mësuar këto (nga të tjerë) ” dhe që t’ua bëjmë të qarta njerëzve të ditur.” - Ashtu sikurse e kemi shtjelluar Kur'anin me imtësi për idhujtarët, për çështjet që kanë lidhje me teuĥîdin, profetësinë dhe Ditën e Premtuar, po ashtu u kemi sqaruar atyre të gjitha çështjet e tjera, të cilat ata nuk i dinin. Por pas gjithë këtij sqarimi, ata përsëri e mohojnë të vërtetën dhe thonë: “Ti i ke mësuar këto njohuri nga ithtarët e Librit dhe të tjerët.” Nëpërmjet ajeteve të Tij, Allahu i Madhëruar ua mëson të vërtetën një populli që janë të urtë dhe të mençur, të cilët dinë të respektojnë të vërtetën, ta pranojnë dhe ta pasojnë atë. Këta janë besimtarët e vërtetë, të cilët e besojnë profetin Muhamed ﷺdhe Shpalljen që atij iu dhurua nga Zoti i gjithësisë. - Prandaj, ti pasoje atë që të shpallet nga Zoti yt - Nuk ka të adhuruar tjetër me meritë përveç Tij dhe distancohu prej idhujtarëve! - Pasoji, o i Dërguar, dhe ji i kujdessëm për gjithçka që Ne të shpallim ty, urdhëresa apo ndalesa! Pa dyshim, urdhëresa më e madhe që të ka ngarkuar Allahu i Lartësuar është njësimi i Tij në adhurim dhe ftesa e botës në këtë çështje. Mos u shqetëso, madje mos i kushto rëndësi inatit dhe arrogancës që shfaqin idhujtarët dhe pretendimeve të kota që ata nxjerrin! - Sikur të donte Allahu, ata nuk do të ishin idhujtarë. - Sikur Allahu i Lartësuar të dëshironte që këta idhujtarë të mos bënin idhujtari, ashtu do të ndodhte. Por Allahu i Lartësuar është i Gjithëditur, prandaj e di mirë zgjedhjen e tyre të keqe dhe faktin që ata do të pasojnë të dehur dëshirat e tyre të shfrenuara, të cilat i çojnë shumë larg nga e vërteta. - Por Ne nuk të bëmë mbikqyrës të tyre dhe ti nuk je përgjegjës për ta. - Ne nuk të kemi bërë ty, o i Dërguar, mbikëqyrës të tyre, që t’u regjistrosh veprat. Nuk të kemi bërë as kujdestar të tyre, që të shqetësohesh për çështjet që ata kanë.

- Elif, Lam, Mim, Ra . Këto janë ajetet e Librit. - Allahu i Lartësuar na tregon se Kur'ani përmban ajete të mrekullueshme, që sqarojnë gjithçka që robërit kanë nevojë, qoftë në lidhje me çështjet themelore të fesë dhe të besimit, qoftë edhe për detajet e saj. Në këto ajete tregohet se gjithçka që Allahu i shpalli Profetit të Tij është e vërtetë e qartë dhe e padiskutueshme. Urdhëresat dhe ndalesat e Tij janë vetë drejtësia dhe mirësia. Ky libër është i mbrojtur dhe i vërtetuar me shumë argumente dhe fakte të prera, që tregojnë se është Shpallje e të Madhërishmit. Ai që i përkushtohet Kur'anit dhe e përvetëson diturinë e tij bëhet dijetar, që e njeh të drejtën dhe të vërtetën. Nëse je i sinqertë në marrjen e kësaj diturie, pa dyshim që do të nënshtrohesh që të punosh sipas saj, duke kryer çdo vepër të mirë që Zoti e do dhe pëlqen, që ndryshe përkufizohet edhe si “adhurim”. - E tërë ajo që t’u shpall ty nga Zoti yt është e Vërteta, por shumica e njerëzve nuk besojnë. - Shumica nuk e besojnë këtë Kur'an. Mosbesimi i tyre vjen nga shkaqe të ndryshme. Për shembull, disa janë të paditur rreth madhështisë së këtij Kur'ani, sepse e kanë shpërfillur dhe i kanë kthyer shpinën atij, duke mos i dhënë interesin, rëndësinë dhe vlerësimin që meriton. Ndërsa të tjerë e dinë shumë mirë madhështinë dhe mrekullinë e tij, por nga arroganca, inati dhe armiqësia e tyre me të vërtetën dhe mbartësit e saj, ata e mohojnë atë. Pikërisht për këtë arsye, shumica e njerëzve nuk arrijnë të përfitojnë nga ky libër kaq i begatë dhe plot mirësi. E si të përfitojnë prej tij, kur ata vetë ia kanë mbyllur vetes çdo portë që bën të mundur udhëzimin?!

- Dhe në një pjesë të natës falu me të (me këndimin e Kur’anit) si shtesë për ty! - Falu edhe gjatë kohës së natës, për t’u ngritur në grada. Allahu thotë “ nafileten lek” - si shtesë për ty. Pra, që të jetë namazi i natës shtesë e mirësive dhe ngritje më lart në grada tek Allahu. Kjo ishte për Profetin (a.s.), ndërsa për të tjerët ky namaz ka për të qenë vetëm falje gjynahesh. Ka mundësi që kuptimi i “nafileten lek” - si shtesë për ty, të jetë si vijon: Pesë namazet janë farz për ty dhe për besimtarët, gjithashtu. Ndërsa namazi i natës është farz vetëm për ty, e jo për besimtarët. Ky është një dallim e nderim për ty tek Allahu. Për vetë gradën tënde të lartë tek Allahu, edhe detyrat e tua janë më të shumta se të tjerët. Kjo bëhet që shpërblimet e tua të jenë më të mëdha, dhe kështu të ngrihesh në gradën më të lartë, që quhet Mekamu Mahmud - Grada e Lavdërimit. - Zoti yt do të të ngrejë në një gradë të lavdishme. - Ai që do të jetë në këtë gradë do të lëvdohet nga të parët dhe të fundit dhe ai do të bëjë ndërmjetësimin më të madh Ditën e Gjykimit. Atë ditë, krijesat do të kërkojnë që profetët të ndërmjetësojnë për të filluar llogarinë, sepse janë në një gjendje pritjeje torturuese. Kështu, ata shkojnë dhe i drejtohen fillimisht Ademit, pastaj Nuhut, pastaj Ibrahimit, pastaj Musait, pastaj Isait (a.s), por të gjithë largohen dhe tregojnë pamundësinë për këtë çështje kaq të madhe. Pastaj njerëzia i drejtohet më të mirit të bijve të Ademit dhe i kërko jnë të ndërmjetësojë, që Allahu t’ua lehtësojë pritjen torturuese. Kështu, Muhamedi (a.s) do të ndërmjetësojë tek Zoti dhe Ai do ta pranojë ndërmjetësimin e tij. Pastaj, Allahu do ta ngrejë Profetin (a.s.) në një vend të lavdishëm, që do ta kenë zili të gjithë njerëzit, nga i pari deri tek i fundit. Profeti Muhamed (a.s.) është më i miri i krijesave, që do t’i ndihmojë atë ditë.

- Urdhëroje familjen tënde që të falë namaz,... - Nxite familjen tënde për të falur sa më shumë namaz, jo vetëm farzin, por edhe namaze vullnetare. Urdhri për një vepër konsiderohet si urdhër edhe për gjithçka që e plotëson atë vepër, si p.sh. mësimi i rregullave të namazit, çfarë e përkryen namazin, çfarë e prish atë etj. - ... dhe ji i qendrueshëm në këtë! - Bëhu i duruar dhe këmbëngulës në çështjen e namazit, për ta përsosur atë me të gjitha shtyllat, themelet, bazat, detyrat, synetet, si dhe me edukatën dhe frikërespektin që nevojitet për të. Sigurisht që kjo është e rëndë për njeriun, prandaj duhet ta ushtrosh veten, ta nënshtrosh atë e të përpiqesh shumë. Duhet të tregosh durim për plotësimin dhe përsosjen e namazit. Nëse njeriu e fal namazin në formën e urdhëruar, kjo do ta bëjë që, edhe në çështjet e tjera të fesë, të jetë i kujdesshëm dhe i ruajtur. Nga ana tjetër, nëse ai shkujdeset në çështjen e namazit, për të tjerat do të jetë edhe më i shkujdesur. Pastaj Allahu i Madhëruar i tregon Profetit të Tij se e ka siguruar çështjen e rrizkut të tij. Çështja e furnizimit nuk duhet të të largojë nga çështjet e fesë. Ai thotë: - Ne nuk kërkojmë prej teje ndonjë furnizim (as për ty, as për familjen tënde) . Ne të furnizojmë ty (dhe ata). -Rrizku yt është në dorën Tonë dhe është i siguruar, ashtu siç kemi siguruar rrizkun e të gjitha krijesave. Kur Allahu furnizon të gjithë krijesat, atëherë si do të lërë atë që merret me çështjet e fesë dhe me lavdërimin e Tij?! Rrizku i Zotit është i garantuar për të gjithë, për të devotshmit dhe për të tjerët, prandaj njeriu duhet të angazhohet me gjërat që i japin lumturinë e përjetshme: - Përfundimi i mirë vjen nga devotshmëria. - Përfundimi i mirë në të dyja jetët është për devotshmërinë, e cila është kryerja e urdhëresave dhe lënia e ndalesave të Zotit. Kush bën këtë, ka përfundim të mirë, siç ka thënë i Madhëruari. “Përfundimi i lumtur u takon të devotshmëve.” [Araf 128].

- Ne, askujt (prej njerëzve) para teje nuk i dhamë përjetësinë (o Muhamed). Atëherë nëse ti vdes mos vallë ata do të jetojnë përgjithmonë? - Armiqtë e Profetit prisnin me padurim vdekjen e Profetit (a.s) dhe thoshin: “Ai është veçse një poet, prandaj po presim derisa vdekja ta zhdukë!”.” [Tur 30]. Dhe Allahu i Madhëruar u tregon se kjo është diçka që ka ndodhur edhe më parë. Asnjë njeri nuk është i pavdekshëm. Allahu i thotë Profetit (a.s.): “Nëse vdes, ta dish se kështu ka ndodhur me profetët para teje dhe me të gjithë të tjerët. Po ata që presin me padurim vdekjen tënde, mos vallë do të jenë të përjetshëm?” - Çdo njeri do ta shijojë vdekjen. Dhe Ne ju sprovojmë (në këtë botë) me të keqen e me të mirën. Dhe të gjithë ju te Ne do të ktheheni. - Çdo gjë mbi tokë do të zhduket një ditë. “Çdo krijesë do ta shijojë vdekjen.” Kjo thënie i përfshin të gjitha krijesat. Vdekja është një kupë që do ta pijë çdo krijesë, sado jetë të gjatë të bëjë në këtë botë. Për këtë arsye, njeriu duhet ta kuptojë mirë se është Allahu Ai që e ka vendosur në këtë botë dhe ka caktuar për të ligje e urdhëresa, e sprovon me të mira dhe me fatkeqësi, me pasuri dhe me varfëri, me krenari dhe poshtërim, me jetë dhe me vdekje. Të gjitha këto Zoti i bëri që të na sprovojë se kush do të bëjë vepra më të mira, kush do të rrëzohet gjatë sprovave dhe kush do të durojë e do të qëndrojë. Pastaj tek Allahu do të jetë kthimi i të gjithëve, që të na shpërblejë e ndëshkojë sipas veprave tona. Nëse kemi bërë punë të mira, Ai do të na shpërblejë e shumëfishojë shpërblimin, me mirësinë e bujarinë e Tij. E nëse kemi bërë keq, do të marrim atë që meritojmë, sikurse thotë i Madhëruari: “Kush bën mirë, bën mirë për veten e vet e kush bën keq, ai vepron kundër vetes së vet. Zoti yt nuk u bën padrejtësi robve.” [Fusilet 46]. Ky ajet kuranor tregon qartë se është i gabuar mendimi i atyre që thonë se Hidri jeton ende në tokë. Ata nuk bazohen në ndonjë fakt për këtë, madje qëndrimi i tyre bie ndesh me këtë ajet dhe me argumente të tjera të Sheriatit.

- Kujto kur Zoti Yt nxori nga shpina e bijve të Ademit pasardhësit e tyre dhe i bëri të dëshmojnë, duke u thënë: “A nuk jam Unë Zoti juaj?” - “Po, - thanë ata, - dëshmojmë për këtë!”. Atëherë, mos thoni Ditën e Kijametit: “Ne s’kemi ditur gjë për këtë.”. - Në këto ajete, Allahu i Lartësuar na tregon se Ai i nxori pasardhësit e bijve të Ademit nga shpinat e tyre, duke i bërë të dëshmonin në thellësi të shpirtit të tyre se Allahu është Zoti i tyre dhe se Ai është Pronari dhe i Vetmi që meriton të gjitha adhurimet. Në këtë mënyrë, Allahu i Lartësuar rrënjosi thellë në natyrën e tyre këtë besim, duke e bërë atë pjesë të natyrshmërisë së pastër së çdo njeriu, siç thuhet në ajetin tjetër: “ Përkushtohu me gjithë qenien tënde në fenë e drejtë monoteiste, - natyrën e pastër fillestare, në të cilën Allahu i krijoi njerëzit. Askush nuk mund ta tjetërsojë atë që ka krijuar Allahu. Ajo është feja e drejtë, por shumë nga njerëzit nuk e kuptojnë.” [Rum 30]. Në dy Sahih-ët vjen hadithi i Ebu Hurejrës, se Profeti i Allahut ka thënë: 1233. “Çdo foshnjë lind në fitra, - në një transmetim tjetër thuhet: “në besim të pastër Islam”, - por prindërit e tij ia ndërrojnë natyrshmërinë dhe e bëjnë çifut, të krishterë ose mexhus, ashtu siç lind bagëtia, e plotë pa cene. A keni parë ndonjë të tillë që të jetë me cene?” Në Sahih-un e Muslimit vjen hadithi nga Ijad Ibn Humari, se Profeti ﷺ ka thënë: 1234. “Allahu i Lartësuar thotë: “Unë i krijova robërit e Mi me besim të drejtë (hunefa), por atyre iu vërsulën shejtanët dhe i larguan nga feja e tyre, duke ua bërë haram atë që unë ua bëra hallall. ” Imam Ebu Xhafer Ibn Xheriri sjell hadithin nga El Esued Ibn Seri i fisit Beni Sadi, i cili rrëfen: 1235. “Unë kam marrë pjesë së bashku me Profetin e Allahut në katër beteja. Njëherë, disa ushtarë, pasi vranë armiqtë e armatosur, vranë edhe fëmijët e tyre. Kur Profeti i Allahut mori vesh për këtë ngjarje të rëndë, u zemërua shumë dhe tha: “Ç’janë këta njerëz që vrasin fëmijë?!” Një burrë i tha: “O i Dërguari i Allahut! Po a nuk ishin ata fëmijë idhujtarësh?!” Profeti i Allahut iu përgjigj: “A nuk janë më të mirët nga mesi juaj fëmijë idhujtarësh?! Çdo njeri lind me natyrë të pastër dhe vazhdon të jetë i tillë deri në momentin kur fillon të flasë dhe të kuptojë; atëherë prindërit e kthejnë atë në hebre ose të krishterë.” Ka shumë hadithe që tregojnë se Allahu nxori nga shpina e Ademit të gjithë pasardhësit e Tij, të cilët u ndanë në “të djathtë” (domethënë, banorë të Xhenetit) dhe “të majtë” (banorë të Zjarrit). Në disa prej këtyre haditheve tregohet, ndër të tjera, se Allahu i Madhëruar i bëri ata të dëshmonin se Ai është Zoti i tyre. Kështu, Imam Ahmedi sjell hadithin nga Enes Ibn Maliku, se Profeti i Allahut ka thënë: 1236. “Një burri prej banorëve të Zjarrit do t’i thuhet Ditën e Gjykimit: “A e shikon gjithë këtë, që është në faqen e Tokës? A do ta jepje të gjithë atë si kompensim për të shpëtuar?” Ai do të thotë: “Po!” Atëherë, Allahu i Lartësuar do t’i thotë: “Në fakt, Unë desha prej teje diçka më të vogël se kjo. Kur ishe në shpinën e babait tënd, Ademit (a.s), mora besën prej teje se nuk do të më bëje shok Mua asgjë në adhurim. Por ti bërë të kundërtën, madje këmbëngule në shirk!” Tirmidhiu në tefsirin e këtij ajeti sjell një hadith nga Ebu Hurejra, se Profeti i Allahut ka thënë: 1237. “Kur Allahu i Lartësuar krijoi Ademin, fërkoi shpinën e tij dhe nxori prej saj çdo njeri që Ai do të krijonte prej pasardhesve të tij deri në Ditën e Kijametit....” Këto hadithe dëshmojnë se Allahu i Lartësuar i nxori pasardhësit e Ademit nga shpina e tij dhe ndau ata që janë për në Xhenet nga ata që janë për në Zjarr. Ndërsa për sa i përket dëshmisë që Allahu mori prej tyre se do të pohojnë që Ai është i Vetmi Zot që meriton të adhurohet, - që përmendet në disa hadithe, - ka një diskutim: a ishte një dëshmi që ata e dhanë me fjalë, apo kemi të bëjmë me diçka që Allahu e rrënjosi thellë në natyrshmërinë e çdo njeriu, në mënyrë të tillë që ai ta pranonte këtë fakt në thellësinë e shpirtit të tij? Shumë dijetarë të hershëm dhe të mëvonshëm kanë thënë se qëllimi këtu është për të treguar se Ai rrënjosi thellë në natyrshmërinë e tyre besimin në njëshmërinë e Zotit, sikurse u përmend qartë në hadithin e Ebu Hurejrës dhe të Ijad Ibn Humar el Muxhashi'it. 68 Argument për këtë është edhe fakti se në ajet thuhet: “Kujto kur Zoti Yt nxori nga shpina e bijve të Ademit pasardhësit e tyre ...” Kështu, Ai thotë “... nga shpina e bijve të Ademit ...” dhe jo: “nga shpina e Ademit”. Kuptimi është: Allahu bëri që njerëzit të jenë pasardhës të njëri -tjetrit, duke lindur brez pas brezi dhe shekull pas shekulli. Ai i nxori në dritë nga shpina e baballarëve të tyre, dhe pastaj nga barku i nënave të tyre, sikurse thotë në një ajet tjetër: “Është Ai që ju ka bërë zëvendësues (të njëri tjetrit) në Tokë...” [En’am 165]. Ose: “…ashtu sikurse ju solli ju nga pasardhësit e popujve të tjerë.” [En’am 133]. Por më pas, në këtë ajet, i Lartësuari thotë: “...dhe i bëri të dëshmojnë, duke u thënë: “A nuk jam Unë Zoti juaj?” - “Po, - thanë ata, - dëshmojmë për këtë!”. Kuptimi është: “I krijoi që të pranonin dhe dëshmonin për vërtetësinë e këtij fakti, thellë në natyrën e shpirtin e tyre. Në fakt, dëshmia jepet përmes fjalës, si në fjalën e Allahut: “Ata do të thonë: “Po, dëshmojmë kundër vetes sonë!”. Ata i mashtroi jeta e kësaj bote, prandaj do të dëshmojnë kundër vetvetes, se vërtet ishin mohues.” [En'am 130]. Por dëshmia mund të jepet edhe nëpërmjet gjendjes së robit dhe bindjes së brendshme shpirtërore, sikurse thotë i Lartësuari në suren Teube, ajeti 17: “Nuk kanë të drejtë idhujtarët të kujdesen për xhamitë e Allahut, kur vetë ata dëshmojnë për vetveten se janë mohues.” Domethënë, veprat dhe gjendja e tyre dëshmon se ata janë mohues të besimit të vërtetë, por jo se ata thonë me gojë e me fjalë diçka të tillë. Me këtë kuptim vjen edhe fjala e Allahut të Lartësuar: “Me të vërtetë, njeriu është mosmirënjohës ndaj Zotit dhe këtë ai e dëshmon edhe vetë (me veprat e tij).” [Adijat 6, 7]. Domethënë, ai e bën këtë përmes veprave të tij. Të njëjtin kuptim ka edhe ajeti në këtë sure. Kështu, fjala e Allahut: “Po, - thanë ata, - dëshmojmë për këtë!” tregon se ata dëshmuan me gjendjen dhe bindjen e tyre të brendshme shpirtërore, e jo me fjalë. Kjo dëshmi do të jetë argument kundër tyre nëse bien në idhujtari. Allahu i Lartësuar rrënjosi thellë në natyrën e tyre besimin në njëshmërinë e Tij dhe e bëri atë pjesë të natyrshmërisë së pastër të çdo njeriu, prandaj Ai thotë: “Atëherë, mos thoni Ditën e Kijametit: “Ne s’kemi ditur gjë për këtë.”. Domethënë që, nuk kanë ditur gjë për faktin se Allahu është Zoti i tyre dhe se Ai është Pronari dhe i Vetmi që meriton të gjitha adhurimet. - Ose që të mos thoni: “Etërit tanë ishin idhujtarë, ndërsa ne jemi thjesht pasardhës të tyre. Atëherë do të na ndëshkosh për atë që bënë ata pasues të kotësive?” 69 Pastaj i Lartësuari thotë: - Kështu i shtjellojmë Ne argumentet me hollësi, që ata të kthejnë rrugë (drejt nesh). 70

- “Për sa i përket murit, ai ishte i dy të rinjve jetimë të atij qyteti, e nën të ishte një thesar dhe babai i tyre kishte qenë njeri i mirë.” - Në këtë ajet ka argument se fjala el karje (fshat) mund të përdoret me kuptimin el medine (qytet, qytezë). Në fillim, Allahu i Lartësuar thotë: “Vazhduan udhëtimin, derisa arritën te banorët e një fshati (el karje) e u kërkuan t’u jepnin ushqim.” Ndërsa këtu thotë: “Për sa i përket murit, ai ishte i dy të rinjve jetimë të atij (el medine) qyteti...”. Po kështu, Allahu i Madhëruar ka thënë: “Sa e sa (karje) qytete, që ishin shumë më të fortë se qyteti që të dëboi ty, Ne i shkatërruam dhe askush nuk u erdhi për ndihmë.” [Muhamed 13]. Këtu, fjala el karje është për qytetin e Mekës. Gjithashtu: “Pastaj (mohuesit kurejshë) thanë: “Përse të mos i zbriste ky Kuran një njeriu të madh (me famë) në këto (karjetejn) dy qytete (Meke dhe Taif) ?!”” [Zuhruf 31]. Pra, fjala el karje i referohet sërish qytetit të Mekës dhe të Taifit gjithashtu. Kuptimi i ajetit: “Unë e rregullova këtë mur, sepse ai ishte pronë e dy jetimëve, që jetonin në atë qytet dhe nën të ishte fshehur një thesar për ata të dy.” Ky është një kuptim i dukshëm nga ajeti dhe përzgjedhja e Ibn Xheririt (Allahu e mëshiroftë!). Allahu i Madhëruar thotë: “...dhe babai i tyre kishte qenë njeri i mirë.” Kjo tregon se edhe pasardhësit e njeriut të mirë janë të ruajtur. Bekimet dhe mirësitë që sjellin adhurimet e tij përfshijnë edhe pasardhësit e vet, si në jetën e dynjasë, ashtu edhe në ahiret, përmes ndërmjetësimit të tij për ta tek Zoti. Madje, Allahu i Madhëruar do t’i lartësojë edhe pasardhësit e tij, që të jenë në të njëjtën gradë të lartë të Xhenetit me të, që sytë dhe shpirti i tij të kënaqet me praninë e tyre në Xhenet. Një fakt i tillë është shtjelluar në Kur ’an dhe në Sunet. - “Prandaj, Zoti yt dëshiroi që ata dy (jetimë) ta arrinin pjekurinë e tyre dhe ta nxirrnin vetë thesarin e tyre. ” - Vërej me kujdes se si, në këtë rast, kur foli për mirësinë e synuar për këta dy jetimë, e pikërisht për arritjen e moshës së pjekurisë, Hidri ia atribuoi këtë dëshirë e mirësi Zotit, duke thënë: “... Zoti yt dëshiroi që ata dy (jetimë) ta arrinin pjekurinë e tyre dhe ta nxirrnin vetë thesarin e tyre.”. Ai ia atribuoi këtë Zotit, sepse dhënia e jetës që ata të arrinin moshën e pjekurisë është vetëm në dorën e Zotit dhe realizohet veçse me dëshirën e Tij e të askujt tjetër. Ndërsa kur Hidri foli në lidhje me djaloshin që e vrau, tha: “Kështu deshëm që Zoti t’u jepte një tjetër fëmijë më të mirë, më të respektue - shëm dhe më të dashur.”. Po kështu, edhe kur foli për prishjen e anijes, tha: “Unë e bëra atë me cen, sepse përpara tyre ishte një sundues, që rrëmbente çdo anije (të rregullt)”, duke ia mveshur vetes këto veprime.6 - “Kjo ishte mëshira e Zotit tënd (ndaj tyre).” - Në të trija rastet, ishte veçse mëshirë nga Allahu për gjithë të përfshirët në to: pronarët e anijes, dy prindërit e djaloshit dhe dy fëmijët e mitur të njeriut të mirë. - “Dhe unë nuk bëra asgjë sipas dëshirës sime (por sipas udhëzimit të Zotit).” - Unë u urdhërova të veproja në këtë mënyrë, dhe pikërisht asaj iu përmbajta. Në këto ajete ka prova për ata që thonë se Hidri ishte profet. Ata argumentohen edhe me ajetin tjetër, ku Allahu e përshkruan Hidrin me këto fjalë: “Ata gjetën një nga robërit Tanë, të cilit i kishim dhuruar mëshirë dhe i kishim mësuar dituri të veçantë nga ana Jonë.” Disa njerëz pretendojnë se Hidri vazhdon të jetë i gjallë dhe tregojnë në lidhje me këtë tregime të shumta, por që asnjë prej tyre nuk është i vërtetë dhe i saktë. Ndër më të përhapurat e të njohurat janë hadithet e ashtuquajtura “hadithet e tea’zije-s”, por që të gjitha janë të pasakta me senede tepër të dobëta e të papranueshme. Shumë dijetarë kanë pohuar se Hidri tashmë ka vdekur, si çdo profet tjetër. Në lidhje me këtë, ata sjellin shumë argumente, ndër të cilat janë këto si vijon: Ajeti kuranor: “Ne, askujt (prej njerëzve) para teje nuk i dhamë përjetësinë (o Muhamed) . Atëherë nëse ti vdes, mos vallë ata do të jetojnë përgjithmonë?” [Enbija 34]. Gjithashtu, gjatë luftës së Bedrit, Profeti i Allahut ngriti duart nga qielli dhe u lut: 1747. “O Zot, nëse vriten ky grup (besimtarësh), nuk do të adhurohesh kurrë në Tokë!” Nuk është transmetuar që Hidri të ketë shkuar tek Muhamedi a.s. dhe as të ketë luftuar përkrah tij. Nëse do të ishte gjallë, do të ishte pa dyshim nga ndjekësit e Muhamedit dhe shoqëruesit e tij, sepse Muhamedi ﷺ u dërgua për të gjithë njerëzit dhe xhindët. Madje, vetë Profeti ﷺ ka thënë: 1748. “Unë betohem në Allah se, nëse Musai do të ishte gjallë në mesin tuaj, t’i bëhej e detyrueshme të më pasonte mua dhe nuk do t’i lejohej që të devijonte nga rruga ime!” Pak kohë para se të ndërronte jetë, Profeti i Allahut tha: 1749. “Pas njëqind vjetësh, prej kësaj nate, nuk do të mbetet në faqen e Tokës prej atyre që janë gjallë tani, asnjë sy që pulitet (pra, asnjë i gjallë)”, e shumë argumente të tjera. Në Sahih-un e Buhariut, prej Ebu Hurejras përcillet se Profeti i Allahut ka thënë: 1750. “Hidri u quajt me këtë emër (Hidër - Gjelbërim), sepse kur ai ulej në një tokë me bimësi të thatë, ajo menjëherë çelte plot gjelbërim.” Fjala “ el feruetu ” e përmendur në hadith është bari i tharë. Kështu e ka shpjeguar Abdurrezaku. - “Ky, është sqarimi për ato gjëra, për të cilat nuk pate durim. ” - Ky është shpje - gimi për ato raste, për të cilat u ngushtove aq shumë dhe nuk pate durimin të presësh, derisa unë vetë të të rrëfeja. Vëreni me kujdes fjalët në ajet. Pasi Hidri ia sqaroi çështjet, i tha Musait: “Ky, është sqarimi për ato gjëra, për të cilat nuk pate durim.” Fjala e përdorur është “ lem testi’ alejhi sabra” (nuk pate durim). Ndërsa përpara sqarimit, kur paqartësia ishte e madhe dhe Musai kurrsesi nuk mund të kishte durim, i tha: “Tani unë do të të tregoj për dome - thënien e atyre gjërave për të cilat nuk munde të kesh durim!” Në këtë rast tha: “lem testati’ alejhi sabra”. Mes “testi’” dhe “testati’” (në arabisht) ka ndryshim. Për se - cilin rast përdoret termi i përshtatshëm. Po kështu ndodh edhe në ajete të tjera, si për shembull, kur Allahu flet për pendën e ndërtuar nga Dhul Karnejni kundër jexhuxh mexhuxhëve: “Në këtë mënyrë, ata nuk mund ta kapërcenin atë e (kurrsesi) nuk mund ta çanin më .” Kështu, kapërcimi i pendës është më i thjeshtë sesa shpimi e çarja e saj. Prandaj për kapërcimin e pendës thotë: “ ma stau nuk mund ta kapërcenin”, ndërsa për çarjen e saj tha: “ma s tetau “(kurrsesi) nuk mund ta çanin më .” Për secilin rast është fjala e duhur. Megjithatë, Allahu është më i ditur.

Duke udhëzuar besimtarët e sinqertë që të vështrojnë e të meditojnë mbi krijesat e Tij, që dëshmojnë qartas pushtetin absolut e gjithëpërfshirës të Tij, i Lartësuari thotë: - “A nuk i shikojnë devetë se si janë kri - juar ...” - Deveja është një krijesë e habit - shme. Konstrukti i saj është i veçantë dhe shumë interesant. Ajo është kafshë e fuqi - shme, megjithatë, ajo nënshtrohet për të mbajtur pesha të rënda dhe drejtohet nga një njeri, i cili është i dobët. Njerëzit përdorin, gjithashtu, lëkur ën dhe gëzofin e devesë, pinë qumështin e saj dhe shumë e shumë mirësi të tjera. Është sjellë deveja si she - mbull, sepse shumica e kafshëve që shfrytë - zonin arabët ishin devetë. 223 - “... qiellin se si është ngritur lart ...” - Allahu Krenar dhe i Lartësuar e ngriti qiellin lart nga Toka, siç thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “ A nuk e vështrojnë qiellin sipër tyre, se si e kemi ndërtuar dhe zbuku - ruar, pa lejuar në të asnjë të çarë?! ” [Kaf 6]. - “... malet se si janë vendosur ...” - Malet janë bërë të qëndrueshëm, të fortë dhe e bëjnë tokën të mos lëkundet dhe tronditet me banorët e saj. Gjithashtu, i Lartësuari ka vënë në male shumë e shumë mirësi të tjera, si minerale etj., të domosdoshme për jetën. - “... dhe Tokën se si është shtruar?” - Toka është shtruar dhe sheshuar. Në këtë mënyrë, Allahu i Lartësuar i jep edhe bano - rit të shkretëtirës argumente të thjeshta, që dëshmojnë për madhështinë e Krijuesit dhe pushtetin e Tij. Kështu, ai sheh devetë, qiellin, malet, tokën dhe arrin që, nëpërmjet tyre, të kuptojë pushtetin e Krijuesit dhe faktin që ai është Zoti madhështor, Krijuesi i gjithçkaje, Pronari, Mbretëruesi, Sunduesi i gjithësisë, Ai që rregullon çështjet e krije - save dhe përkujdeset për ta. Në këtë m enyrë, ai kupton që Allahu është i vetmi i Adhuruar, i vetmi Zot, që meriton të adhu - rohet nga krijesat, pa i shoqëruar askënd dhe asgjë në adhurimin e tij . Imam Ahmedi sjell me sened një hadith nga Enesi, që tregon: “Ne ngurronim ta pyesnim vetë të Dërguarin e Zotit për diçka, prandaj na pëlqente kur një njeri i urtë nga shkretëtira vinte dhe e pyeste atë, ndërsa ne dëgjonim. Njëherë, erdhi një njeri nga shkretëtira dhe tha: “O Muhamed, na erdhi i dërguari yt dhe na tha se ti pohon se të ka dërguar Zoti.” Profeti tha: "Të vërtetën ka thënë." Nomadi tha: “Kush e krijoi qiellin?” Ai tha: "Zoti". Nomadi tha: “Kush e krijoi tokën?” Ai tha: "Zoti". Nomadi tha: “Kush i ngriti këto male dhe bëri atë që bëri në to?” Ai tha: "Zoti". Nomadi tha: “Pasha Atë që krijoi qiejt dhe Tokën dhe ngriti këto male, vërtet Zoti të ka dërguar?” Ai tha: "Po." Nomadi tha: “I Dërguari juaj pohoi se ne duhet të falim pesë namaze gjatë ditës dhe natës sonë.” Ai tha: "Të vërtetën ka thënë." Nomadi tha: “Pasha atë që të dërgoi! Vërtet Zoti të ka urdhëruar ta bësh këtë? Ai tha: "Po." Nomadi tha: “I dërguari yt pretendoi se ne kemi detyrë të japim zekatin për pasu - rinë tonë.” Ai tha: "Të vërtetën ka thënë." Nomadi tha: “Pasha atë që të dërgoi! Vërtet Zoti të ka urdhëruar ta bësh këtë?” Ai tha: "Po." Nomadi tha: “I Dërguari juaj pohoi se ne jemi të obliguar ta kryejmë haxhin, nëse kemi mundësi të shkojmë në të.” Ai tha: "Të vërtetën ka thënë." Pastaj nomadi u kthye dhe tha: “Pasha Atë që të dërgoi ty me të vërtetën! Nuk do t’i shtoj e as nuk do t'i pakësoj asgjë asaj që the.” Profeti tha: “Nëse i përmbahet asaj që tha, ai do të hyjë në Xhenet.”. - “Ti këshillo, sepse je veçse një kujtues ...” - Përkujtoji, o Muhamed, për mesazhin tënd! Në këtë ajet, i Lartësuari na tregon se cila është detyra e Profetit: përkujtimi e këshillimi i njerëzve dhe kumtimi i qartë i të vërtetës tek ata. Domethënë, nuk është aspak mbikëqyrja e njerëzve dhe detyrimi i tyre: - “... dhe nuk je kontrollues i tyre.” - Ibn Abasi dhe Muxhahidi shpjegojnë: “Nuk je imponues e detyrues i tyre për të besuar. ” Nuk je ti ai që mund të krijojë imanin në zemër dhe ta bëjë atë që të zërë vend në të. Nuk është detyra jote që t’i bësh ata të nënshtrohen dhe të punojnë sipas imanit dhe udhëzimit të vërtetë. Nga Xhabiri përcillet se Profeti ﷺ ka thënë: 2858. “Jam urdhëruar që të luftoj njerëzit, derisa të thonë: Lâ ilâhe il-lall-llâh! Nëse e thonë atë, kanë të mbrojtur gjakun dhe pasurinë e tyre, veç sipas plotësimit të hakut të kësaj fjale; ndërsa llogaria e tyre (e fundit) është tek Allahu.” Pastaj Ai lexoi fjalën e Allahut: “Ti këshillo, sepse je veçse një kujtues, dhe nuk je kontrollues i tyre.” Ky hadith është sjellë edhe në dy Sahih-ët, por pa pjesën e fundit, pra, leximin e këtij ajeti. - “Ai që sprapset e nuk beson ...” - Ai i cili i kthen shpinën zbatimit dhe jetësimit të fesë, përmbushjes së shtyllave të saj; ai i cili mohon të vërtetën, refuzon ta besojë dhe jetojë sipas saj, refuzim që e shpreh me gju - hën dhe me gjithë qenien e tij. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “Ai nuk beson dhe as nuk fal namaz, por vetëm mohon dhe kthen shpinën ...” [Kijame 31, 32]. - “Allahu do ta dënojë me vuajtje të mëdha.” - Imam Ahmedi sjell rrëfimin nga Ebu Umame el Bahili, që tregon se ai kaloi njëherë pranë Halid Ibn Jezid Ibn Muauijes dhe e pyeti se cila ishte fjala më e butë (e shpresëdhënëse), që ai pati dëgjuar nga Profeti i Allahut të Lartësuar. Ai u përgjigj dhe tha: “E kam dëgjuar Profetin ﷺ të thotë: 2859. “Të gjithë ju do të hyni në Xhenet, përveç atij i cili rebelohet kundër Allahut, ashtu siç rebelohet deveja nga tufa e saj.” 224 - “Pa dyshim, tek Ne është kthimi i tyre.” - Tek ne do të jetë përfundimi i të gjithëve. - “Dhe, pa dyshim, nga Ne është gjykimi i tyre.” - Ne kemi për t’i marrë në llogari dhe kemi për t’i shpërblyer për punët e tyre. Nëse kanë bërë të mira, do të shpërblehen me mirësi dhe nëse kanë bërë keq, do të marrin shpagimin e merituar. Nga Numan Ibn Beshiri përcillet se: 2860. “Profeti i Allahut lexonte suret “ Sebbiĥisme rabbikel ealâ’ (Eala) dhe “Hel etâke ĥadithul Gâshijeh” (Gashije) në namazet e Bajramit dhe të xhumasë.” Dahaku e pyeti njëherë Numan Ibn Beshirin 2861. “Çfarë lexonte Profeti i Allahut në namazin e xhumasë, përveç sures Xhuma?” Ai tha: “Ai lexonte “ Hel etâke ĥadithul Gâshijeh” (suren Gashije).” Ky është fundi i përmbledhjes së tefsirit të sures Gashije. Vetëm Allahut i takon lavdërimi, mirënjohja për mirësitë dhe begatitë, që Ai dhuron.

- “A e ke dëgjuar ngjarjen me mysafirët e nderuar të Ibrahimit? Ata hynë tek ai dhe thanë: “Selami qoftë me ty!” Ai tha: “Selami qoftë gjithnjë me ju, o njerëz të panjohur!”” – Kuptimi: A ke dijeni për ngjarjen e habitshme të Ibrahimit (a.s.) me dy miqtë, që e vizituan atë? Ata ishin melekë të dërguar nga Allahu i Madhëruar, për të ndëshkuar popullin e Lutit, por që, fillimisht, duhej të vizitonin profetin Ibrahim (a.s.). Ata shkuan tek ai në formën e dy mysafirëve -njerëz. Pasi hynë në shtëpinë e tij dhe e përshëndetën me selam, ai ua ktheu duke thënë: “Selam edhe për ju, o njerëz të panjohur!” Pra, Ibrahimi (a.s.) nuk i njohu se ishin melekë. Për këtë shkak, ai nxitoi të porosiste familjen e tij që të përgatisnin një viç të majmë të pjekur. Ai u largua si pa u ndier, që t’ua bënte gati sa më shpejt ushqimin. - “Pa u vënë re, ai shkoi te familja e vet, duke sjellë më pas një viç të majmë. Pasi ua vuri përpara, u tha: “A nuk po hani tani?!” Ai u frikësua prej tyre, por ata i thanë:....” - Ai solli një viç të majmë, të gatuar mirë dhe me shije, e u tha: “A nuk po hani tani?” Kur pa që ata nuk po merrnin për të ngrënë, ai u druajt. Atëherë ata, duke e qetësuar, i thanë: - “Mos ki frikë!”. Më pas, ata i dhanë sihariqin për një djalë të ditur.” - Ata i dhanë lajmin e gëzueshëm për lindjen e një djali të ditur, që do të ishte Is’haku (a.s.). - “E shoqja klithi dhe, duke i rënë fytyrës së vet, tha: “Unë jam e moshuar, që nuk mund të lind!” - Kur gruaja e Ibrahimit (a.s.) dëgjoi sihariqin, klithi nga gëzimi duke goditur fytyrën me dorë. Ky është një veprim i natyrshëm i grave, kur gëzohen shumë. Ato shpesh thonë fjalë, klithin e bëjnë veprime jo të zakonta. Aty për aty, ajo tha: “Unë jam e vjetër në moshë dhe shterpë. Si të lindë fëmijë një grua si unë, që është shterpë dhe në një moshë kur nuk mund të bëjë fëmijë?!” Ajo përmendi dy shkaqe, që e bëjnë të pamundur lindjen e fëmijës. Ndërsa në suren Hud, Allahu i Lartësuar na tregon se ajo tha edhe një shkak tjetër: “...burri im është plak...”. - “Ata i thanë: “Kështu ka thënë Zoti yt, i Cili është i Urti e i Gjithëdituri” .” - Është Allahu i Plotfuqishëm Ai që e përcakton një gjë të tillë. Nuk ka asnjë çudi në caktimet e Zotit tënd. Ai është i Urti, që çdo gjë e vë në vendin që i takon. Ai është i Gjithëdituri, që në dijen e Tij ka përfshirë gjithçka. Kështu që, pranojeni caktimin e Allahut dhe tregohuni mirënjohës ndaj Tij. Më pas, Ibrahimi (a.s.) u tha: - “Ai i pyeti: “Cili është misioni juaj, o të dërguar?” – Kështu, Ibrahimi (a.s.) e ndjeu se ata ishin dërguar nga Zoti për ndonjë çështje të rëndësishme. - “Ata thanë: “Ne jemi të dërguar për një popull të padrejtë, që të hedhim gurë prej balte të pjekur mbi ta...” – Flitej për popullin e Lutit. Ata ishin idhujtarë e të padrejtë. Ata adhuronin diçka tjetër veç Zotit, mohonin Profetin dhe kryenin një vepër të shëmtuar, të cilën askush para tyre nuk e kishte bërë. - “Të shënuar nga Zoti yt, për secilin nga ata që ka kaluar kufijtë.” - Çdo gur ishte i shënuar dhe i adresuar se kë do të vriste. Në çdo gur ishte shenja dalluese e viktimës së tij. Ata, vërtet, i kishin kaluar kufijtë. Megjithatë, Ibrahimi (a.s.) filloi të diskutonte me melekët -mysafirë për ndonjë falje të mundshme për popullin e Lutit. Por Allahu i Lartësuar tha: “O Ibrahim, lëre këtë! Urdhri i Zotit tënd tashmë ka zbritur. Nuk ka më dyshim se ata do të vuajnë një dënim të pashmangshëm.” [Hud 76]. Dhe ashtu ndodhi: - “Ne i larguam të gjithë besimtarët që ishin në atë vend, ndonëse aty gjetëm veçse një shtëpi (të vetme) muslimanësh.” - Ishte shtëpia e Lutit (a.s.), nga e cila përjashtohej gruaja e tij, sepse bënte pjesë tek të ndëshkuarit. - “Ne kemi lënë aty shenja për ata që ia kanë frikën dënimit të dhembshëm.” - Në ato vise ka shenja, të cilat mund të shërbejnë si mësim për ata që dinë të nxjerrin mësime, për ata që e kuptojnë se Allahu i Lartësuar e ka ndëshkimin shumë të ashpër, për ata që e kuptojnë se profetët kanë thënë të vërtetën dhe se Allahu e ka përforcuar të vërtetën e sjellë prej tyre. Disa mësime të nxjerra nga kjo histori. Në rrëfimet e sjella nga Allahu i Lartësuar për ndodhitë e të mirëve dhe të këqijve dhe përfundimet e tyre, ka urtësi të shumta. Kështu, në këto ajete del qartë rëndësia dhe grada e lartë e Ibrahimit (a.s.). Allahu i Lartësuar e filloi këtë histori duke folur për Ibrahimin (a.s.). Ai ishte pjesë e një ngjarjeje të madhe, prej së cilës duhet të nxjerrim shumë mësime. - Së pari, mikpritja dhe nderimi i mikut është një virtyt i lartë. Kjo ishte tradita e të dashurit të Zotit, Ibrahimit (a.s.), për pasimin e së cilës Allahu i Lartësuar urdhëroi Muhamedin (a.s.) dhe ymetin e tij. Allahu i Lartësuar e përmendi mikpritjen e Ibrahimit (a.s.) në një kontekst lavdërimi. Miku duhet nderuar me fjalë dhe me vepra. Allahu i Lartësuar i përcaktoi miqtë e Ibrahimit si “të nderuar”. Ata ishin të nderuar nga Ibrahimi (a.s.), me mikpritjen e tij shembullore, të cilën Zoti e tregoi imtësisht. Ai tregoi në detaje se si Ibrahimi (a.s.) i nderoi miqtë e tij, me fjalë dhe me vepra. Por ata ishin të nderuar edhe nga vetë Zoti i Lartësuar. - Shtëpia e Ibrahimit (a.s.) ishte një bujtinë e hapur për çdo udhëtar dhe mik. Për këtë arsye, ata hynë brenda pa pyetur e pa kërkuar leje, por thjesht përshëndetën me selam, për mirësjellje. Edhe Ibrahimi (a.s.) ua ktheu me një përshëndetje më të mirë, duke i thënë: “Selami qoftë gjithnjë me ju!” - Nga ajeti kuptojmë se lejohet prezantimi me ata që të vizitojnë apo me të cilët ke krijuar njëfarë lidhjeje, sepse kjo mund të sjellë mirësi të shumta. - Edukata e Ibrahimit (a.s.) dhe kujdesi i tij në përzgjedhjen e fjalëve më të mira ishte i madh. Ai u tha atyre: “...o njerëz të panjohur në këto anë...”, dhe nuk u tha: “Unë nuk ju njoh ju”. Sigurisht që mes dy rasteve ka ndryshim të dukshëm. - Nga ngjarja mësojmë se duhet të nxitojmë në nderimin e mikut. Bamirësia më e çmuar është ajo që kryhet më së shpejti. Prandaj Ibrahimi (a.s.) nxitoi që t’u shtronte menjëherë tryezën mysafirëve të tij. - Nderimi i mikut me një ushqim që është i gatshëm, para se miku të vijë, pasi ndoshta është përgatitur për të tjerë, nuk konsiderohet aspak si mungesë respekti për mikun. Allahu i Lartësuar i konsideroi mysafirët e Ibrahimit (a.s.) si miq plotësisht “të nderuar”. - Ne mësojmë gjithashtu për begatitë e mëdha që Allahu i Lartësuar i pati dhënë Ibrahimit. Kjo duket në faktin që ai e kishte viçin gati, madje edhe të gatuar, pa pasur nevojë të shkonte në treg, ta merrte nga fqinjët apo diku tjetër. - Vëmë re se ishte vetë Ibrahimi (a.s.) që u shërbeu miqve, ndërkohë që ai ishte i dashuri i Mëshiruesit. Me këtë, ai dëshmoi se ishte shembulli më i mirë i nderimit të mikut. Ibrahimi (a.s.) ua afroi ushqimin mysafirëve në vendin ku ishin ulur ata dhe nuk ua shtroi diku tjetër e t’u thoshte “Ejani të hani!”. Ai zgjodhi atë gjë që ishte më e thjeshtë dhe më e rehatshme për ta. - Përzgjedhja e fjalëve me mikun, sidomos në momentin kur u ofron ushqimin. Ibrahimi (a.s.) zgjodhi fjalët më të mira, duke u thënë: “A nuk po hani tani?”. Kështu, njeriu duhet të përzgjedhë fjalët më të mira për të ftuar mikun në ushqim, për shembull, të thotë: “A nuk po na nderoni?” ose: “A nuk po urdhëroni?” e të tjera si këto. - Nëse dikush frikësohet për ndonjë shkak të caktuar, duhet që t’ia largosh atë frikë duke i folur e duke e sqaruar, sikurse vepruan melekët me Ibrahimin (a.s.), kur i thanë: “Mos u frikëso!”, dhe më pas i dhanë lajmin e gëzueshëm. - Gëzimi i madh i Sarës, gruas së Ibrahimit (a.s.), aq sa bëri disa veprime të pazakonta. - Mirësia e madhe që Allahu i Lartësuar i dhuroi Ibrahimit (a.s.) dhe Sarës, që ishte djali i tyre i ditur, Is’haku (a.s.).

Pasi përshkroi gjendjen e fatlumëve, Allahu i Lartësuar tregon se çfarë që i pret të mjerët: - “Ata që mohuan i pret zjarri i Xhehenemit.” - Sikurse thotë në një ajet tjetër i Lartësuari: “Atë që do të dalë para Zotit të vet si keqbërës e pret Xhehenemi, ku as nuk do të vdesë dhe as nuk do të jetojë.” [Ta ha 74]. Në Sahih-un e Muslimit është hadithi i sakë se Profeti i Allahut ka thënë: 2221. “Banorët e Zjarrit, të cilët do të jenë përjetësisht atje, as vdesin dhe as jetojnë. ...”. Gjithashtu, Allahu i Lartësuar thotë: “Ata do të thërrasin: “O Malik! Le të na e marrë shpirtin Zoti yt!”. Ai u thotë: “Aty do të jeni përgjithmonë.” [Zuhruf 77]. Në gjendjen në të cilën do të ndodhen, mohuesit e fesë së vërtetë edhe vdekjen do ta shihnin si rehati dhe shpëtim për ta, por kjo është e pamundur. - “Atyre as nuk u jepet fund e të vdesin, as nuk u lehtësohet ndëshkimi. ” - Sikurse thotë në ajetet e tjera: “Kriminelët do të jenë në ndëshkimin e Xhehenemit përjetësisht. Për ta nuk do të ketë asnjë lehtësim. Të pashpresë do të mbeten në të (Xhehenem) përgjithmonë! Ne nuk u bëmë asnjë padrejtësi atyre, por ishin ata që bënin padrejtësi (kundër vetes).” [Zuhruf 74 - 76]. Ose: “Atë që Allahu e drejton në Rrugë të Drejtë, ai është i udhëzuar, kurse ata që Ai i lë të humbur, për ata nuk do të gjesh asnjë ndihmës, përveç Tij. Ditën e Kijametit, Ne do t'i tubojmë ata duke i tërhequr zvarrë me fytyra përmbys, të verbër, memecë dhe të shurdhër. Vendi i tyre është Xhehenemi. Sa herë që duket se flaka po shuhet, Ne do t'ia shtojmë flakërimin.” [Isra 97]. Ose: “Me të vërtetë, Xhehenemi është në pritë. Ai është vendstrehim i keqbërësve (mosbesimtarë); ata do të mbesin atje përgjithmonë. Atje nuk do të shijojnë as freski, as ndonjë pije, përveçse ujë të valë e kalbësira, si ndëshkim të merituar. Ata nuk besojnë se do të japin llogari dhe argumentet Tona i mohojnë me forcë. Ne e kemi ruajtur çdo gjë me shkrim. Tani vuani! Ne do t’ju shtojmë vetëm se vuajtje.” [Nebe’ 21 - 30]. - “Kështu e ndëshkojmë Ne çdo mohues.” - Ky është shpërblimi i drejtë për të gjithë ata që mohojnë Zotin e tyre dhe të vërtetën që Ai solli përmes profetëve. - “Atje ata do të klithin: “O Zoti ynë! Na nxirr prej këtu! Ne do të bëjmë vepra të mira, jo si ato që bënim më parë.” - Me klithmat e tyre, ata shprehin dhimbjen e tmerrshme, duke iu përgjëruar Allahut Krenar dhe i Lartësuar që t’i kthejë sërish në dynja, që të bëjnë punë të mira, ndryshe nga ligësitë që bënë herën e parë. Por Allahu i Madhëruar e di mirë se, edhe nëse do t’i kthente në dynja, ata përsëri do t’i ktheheshin të njëjtës rrugë të keqe. Ai e di mirë se ata janë mashtrues, të pavërtetë në atë që thonë, prandaj dhe nuk ua jep atë që kërkojnë. Allahu i Lartësuar na tregon rreth tyre: “Ata do të thonë: “O Zoti ynë! Na bëre të vdesim dy herë dhe na ngjalle dy herë. Ne i pranojmë gjynahet tona tani. Prandaj, a ka për ne ndonjë rrugëdalje?” - “Këtë ndëshkim e merituat vetë, sepse kur ishte fjala për ta adhuruar Allahun si një të vetëm, ju e refuzonit, ndërsa kur i bëheshin ortakë Atij (në adhurim), ju e pranonit. Por i tërë sundimi i përket Allahut, të Lartit, të Madhëruarit!” [Gafir 11, 12]. Pra, Ai na tregon edhe arsyen përse nuk i përgjigjet asaj kërkese. - “Por, a nuk ju dhamë Ne jetë, aq sa të mund të merrte mësim cilido që dëshi - ronte të merrte mësim, duke ju ardhur edhe paralajmëruesi i qartë? ” - A nuk jetuat mjaftueshëm në dynja, që të përfitonit prej të vërtetës? Mufesirët kanë dhënë mendime të ndryshme se sa është kjo kohë e mjaftueshme, për të cilën bëhet fjalë në ajet. Disa kanë thënë se është 17 vjet, disa 20 vjet, disa 40 vjet e të tjerë thonë se është 60 vjet. Në fakt, mendimi më i saktë është për 60 vjet. Kështu, Imam Buhariu në Sahihun e tij, e pikërisht në kapitullin ‘ Er-Rikak’, sjell hadithin nga Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), se Profeti i Allahut ka thënë: 2222. “Allahu i Madhëruar ia ka shuar çdo justifikim atij njeriu që i ka mundësuar të jetojë gjashtëdhjetë vjet.”. Këtë hadith e sjellim edhe Ahmedi, Nesaiu dhe Bezari. Kjo moshë, të cilën ai që e arrin nuk ka asnjë justifikim tek Allahu i Lartë - suar, është pikërisht jetëgjatësia e shumicës së këtij umeti, sikurse thuhet në hadithin që Hasen Ibn Arafe përcjell nga Ebu Hurejra, se Profeti i Allahut ka thënë: 2223. “Jetëgjatësia e pjesëtarëve të umetit tim do të jetë 60 deri në 70 vjet. Pakica e tyre do ta kalojnë këtë moshë.” Të ngjashëm me këtë version e kanë sjellë edhe Tirmidhiu, Ibn Maxhe nga Hasen el Arafe. Kurse Ebu Bekër Ibn Ebu Dunja e sjell përmes një tjetër rruge transmetimi dhe me një tjetër formulim. Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: “...duke ju ardhur edhe paralajmëruesi i qartë.” Ibn Abasi dhe të tjerë shpjegojnë se ‘paralajmë -ruesi’, për të cilët bëhet fjalë në ajet, janë dalja e thinjave. Kurse Sudiu, Abdurrahman Ibn Zejd Ibn Eslemi thonë se është fjala për Profetin e Allahut. Ibn Zejdi, duke argu - mentuar këtë mendim, lexon fjalën e Allahut të Lartësuar: “Ky (Muhammedi) është një paralajmërues, si gjithë paralajmë - ruesit e mëparshëm.” [Nexhm 56]. Ky është mendimi më i saktë i sjellë prej Katades, sikurse e citon Shejbani konkretisht: “Allahu i Madhëruar argumenton kundër robërve me moshën dhe kohën e gjatë që i ka lënë që të jetojnë dhe nëpërmjet profe - tëve që ka dërguar ndër ta.” Ky mendim është përzgjedhur edhe nga Ibn Xheriri dhe, në fakt, ky është mendimi më i dukshëm, sikurse thotë Allahu i Lartësuar në një ajet tjetër: “Ata do të thërrasin: “O Malik! Le të na e marrë shpirtin Zoti yt!”. Ai u thotë: “Aty do të jeni përgjithmonë. Ne jua sollëm të vërtetën, por shumica juaj treguan urrejtje ndaj saj.”” [Zuhruf 77, 78]. Pra, Ne jua qartësuam plotësisht të vërtetën, përmes profetëve që dërguam tek ju, por ju i refuzuat me forcë dhe iu kundërvutë të vërtetës. Gjithashtu, i Lartësuari thotë: “Kush ndjek udhëzimin në rrugën e drejtë ka udhëzuar vetveten dhe kush devijon ka devijuar veçse veten e vet. Askush nuk do ta bartë barrën e tjetrit. Ne nuk kemi dënuar askënd para dërgimit të profetëve.” [Isra 15]. “Nga zemërimi që ka, ai (Xhehenemi) gati sa nuk shpërthen! Sa herë që ndonjë turmë do të hidhet në të, roja do t’i pyesë: “A s’ju erdhi ndonjë paralajmërues?” Ata thonë: “Po, na erdhën paralajmërues (nga Zoti), por ne i mohuam e thamë: “Allahu nuk ka shpallur asgjë, ndërsa ju nuk jeni gjë tjetër, por veçse njerëz në një humbje të madhe.”Ata do të thonë: “Sikur të kishim dëgjuar dhe pasur mend, ne nuk do të ishim tani ndër banorët e Zjarrit.”. Pra, kështu i pranojnë ata gjynahet e veta. Larg mëshirës qofshin banorët e Zjarrit!” [Mulk 8, 9]. - “Shijoni frytet e veprave tuaja! Për keqbërësit nuk ka asnjë ndihmës. ” - Vuajeni ndëshkimin e zjarrit, si shpërblim i drejtë për kundërshtimin e të vërtetës dhe luftën kundër profetëve, gjatë jetës së mjaftueshme në këtë dynja. Sot ju nuk keni asnjë ndihmës, që t’ju shpëtojë nga vuajtja, zemërimi i Zotit dhe prangat e ndëshkimit, me të cilat jeni mbërthyer.

Allahu i Lartësuar na tregon rreth idhujtarëve, të cilët, vetëm prej kokëfortësisë, refuzojnë edhe ato fakte që janë të prekshme nga shqisat: - “Edhe sikur të shihnin ndonjë send duke rënë nga qielli, ata do të thoshin: “Është veç një grumbull resh.” - Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar kur thotë: “Kështu e fusim atë (mosbesimin) në zemrat e keqbërësve. Ata nuk e besojnë (shpalljen) dhe ky është një ligji i pandry - shueshëm që në popujt e hershëm (keqbë - rës). Edhe sikur Ne t’u hapnim atyre një derë në qiell, që ata të ngjiteshin vazhdi - misht lart, ata do të thoshin: “Neve na kanë qenë bllokuar sytë, madje kemi qenë të magjepsur.”.” [Hixhr 12 - 15]. - “Prandaj, lëri ata derisa të përjetojnë ditën kur ata të shtangin ...” - Pra, lëri ata, o Muhamed, deri kur të vijë Dita e Kija - metit. - “Ditën kur dredhitë e tyre nuk u bëjnë më asnjë dobi ...” - Ditën e Kijametit, intrigat e tyre nuk kanë asnjë vlerë e funksion. - “... e kur nuk do të ndihmohen. ” - Askush nuk ka për t’i ndihmuar që të shpë - tojnë atë ditë. - “Është e vërtetë se për ata që bëjnë padrejtësi, ka një dënim më të afërt se ai ...” - Përpara ndëshkimit në ahiret, kanë edhe një tjetër në dynja, sikurse thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “ Ne do t'i bëjmë ata që të shijojnë një pjesë prej dënimit më të afërt, para dënimit të madh (në Zjarr), me qëllim që (të mund të pendohen dhe) të tërhiqen (prej të këqijave).” [Sexhde 21]. - “... por shumica e tyre nuk e dinë. ” - Ata nuk e kuptojnë se çfarë ndodh me ta, por kur t’u shfaqet gjendja në të cilën ndo - dheshin, atëherë ajo do të jetë dëshpëruese dhe gjendja më e keqe që mund të imagji - nohet, më e keqe se gjendja në të cilën ndodheshin më herët. Në disa transmetime vjen hadithi: 2496. “Besimtari, kur sëmuret dhe më pas Allahu e shëron, kjo shërben si falje e gjynaheve të shkuara, por edhe si mësim e këshillë për më pas. Ndërsa kur sëmuret munafiku dhe pastaj shërohet, është si ajo deveja, që nuk e di përse njëherë e mbajnë lidhur dhe njëherë e lëshojnë.” 72 - “Bëj durim me gjykimin e Zotit tënd, se t’i je nën mbikëqyrjen Tonë!” - Bëj durim përballë këtyre mundimeve që të japin dhe mos u kushto shumë rëndësi, sepse ti je nën vëzhgimin Tonë, nën mbrojtjen Tonë të plotë. - “Madhëroje me falënderim Zotin tënd, kur të ngrihesh! ” - Kanë ardhur tri shpje - gime për këtë ajet. Dahaku thotë se këtu bëhet fjalë për lutjen e hapjes së namazit: 2497. “Sub’ĥânekell-llâhum-me ue bi ĥamdike, ue tebâreke-smuke, ue teâlâ xhed - duke, ue lâ ilâhe ĝajruke. (I lavdëruar dhe larg çdo të mete je, o i Adhuruari im në lavdinë Tënde. I lartësuar, i madhëruar dhe begatisjellës është emri Yt! E lartësuar është madhëria Jote! Nuk ka të adhuruar tjetër të meritueshëm veç Teje!)” Muslimi e sjell këtë në Sahih-un e tij nga Umeri, i cili e thoshte këtë lutje në fillim të namazit. Ahmedi dhe autorët e Sunen-eve përcjellin nga Ebu Saidi dhe të tjerë, se Profeti ﷺ e thoshte këtë lutje në hapje të namazit. Ebu El Xheuzâ thotë: “Madhëroje me falënde - rim Zotin tënd, kur të ngrihesh!”, dome - thënë, kur ngrihesh nga gjumi, nga shtrojet e tua. Ky është shpjegimi i dytë, që e ka përzgjedhur Ibn Xheriri. Në pohim të këtij, imam Ahmedi sjell hadithin nga Ubada Ibn Samiti, se Profeti i Allahut ka thënë: 2498. “Ai që zgjohet natën dhe thotë: “Lâ ilâhe illAll-llâhu ueĥdehû lâ sherike lehu , lehul mulku ue lehul ĥamdu ue hue alâ kul -li shej’in kadir. Subĥânallah, El ĥamdu lil - lâh, Lâ ilâhe il -l’Allah, Allahu ekber, Lâ ĥaule ue lâ ku -uete il -lâ bil -lah.” (S’ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Allahut, Një dhe të Pashoq. Vetëm Atij i përket sundimi dhe lavdia, dhe Ai është i Plotfuqi - shëm për çdo gjë! I pastër e i lartësuar është Allahu, të gjitha lavdërimet i takojnë Allahut, S’ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Allahut, Allahu është më i Madhi, Nuk ka ndryshim të gjendjes dhe nuk ka forcë, pa ndihmën e Allahut!”. Pastaj thotë: Rabi’gfir li (O Zot, më fal mua!)”, (Ose) Pastaj lutet, lutja e tij do të marrë përgjigje. Dhe nëse i jep forcë vetes dhe merr abdes, dhe pastaj fal namaz, i pranohet namazi i tij.” Kështu e ka përnxjerrë Buhariu në Sahih-un e tij. Edhe autorët e Sunen-eve sjellin version të ngjashëm prej Uelid Ibn Muslimit. Ndërsa Muxhahidi vjen me një shpjegim tjetër: “Madhëroje me falënderim Zotin tënd, kur të ngrihesh!”, domethënë, bëje këtë sa herë që të ngrihesh për të ikur nga një takim. Ebu Ehuasi thotë: “Para se të ngriheni nga një tubim, thoni: “ Subĥânekell-llâhum-me ue bi ĥamdike! ” (I lartësuar dhe larg çdo të mete je, o Zoti im, në lavdinë Tënde!) Ndërsa nga Ata Ibn Ebi Rabah përcillet se, duke folur për këtë ajet, tha: “Domethënë, kur ngrihesh nga një mexhlis, nëse atje ke folur mirë, do të të shtohen mirësitë; nëse ke bërë diçka tjetër, kjo do të jetë falje për ty.” Ebu Daudi sjell një hadith, - dhe ky është teksti i sjellë prej tij, - që e transmeton gjithashtu, Nesaiu dhe El-Hakimi në Mustedrak, nga Ebu Berzede el Eslemi, se: 2499. “Profeti ﷺ ,në kohën e fundit të jetës së tij, sa herë që donte të ngrihej prej ndonjë mexhlisi, thoshte: “Subĥânekell-llâhum-me ue bi ĥamdike ue eshhedu en lâ ilâhe il -lâ ente estagfiruke ue etûbu ilejke !” (I lartësuar dhe larg çdo të mete je, o Zoti im, në lavdinë Tënde! Nuk ka të adhuruar tjetër me meritë veç teje. Ty të kërkoj falje dhe tek ti kthehem i penduar!). Atëherë një burrë i tha: “O i Dërguari i Allahut! Ti tani po thua disa fjalë, që nuk i thoje më përpara.” Ai tha: “Kjo është falje për atë që mund të ketë qenë në mexhlis.” - “Edhe gjatë natës adhuroje Atë ...” - Përmende Atë, adhuroje duke kënduar Kuran, duke falur namaz gjatë natës, sikurse thotë i Lartësuari: “ Fale namazin kur nis e ulet dielli dhe kur erret nata. Gjithashtu, lexoje Kur'anin e agimit. Vërtet, leximi i Kur'anit të agimit është i dëshmuar. Dhe në një pjesë të natës falu me të (me këndimin e Kur’anit)! Zoti yt do të të ngrejë në një gradë të lavdishme.” [Isra 78, 79]. - “... si edhe kur yjet nuk duken më. ” - Përmendëm më parë, në hadithin e Ibn Abasit, se flitet për dy rekatë namaz, që Profeti ﷺ i falte përpara namazit të sabahut (pra, sunetet e sabahut). Ato janë caktuar që të falen kur yjet fillojnë të mos duken më, pra, në kohën kur bëhet gati të dalë drita dhe yjet fillojnë të fshihen. Siç vjen në dy Sahih-ët, Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të!) ka thënë: 2500. “Profeti i Allahut nuk ishte më i përkushtuar në ruajtjen e ndonjë vepre sunet, sesa për dy rekatët sunet të sabahut.” Sipas versionit të Muslimit: 2501. “Dy rekatët e sabahut janë më të mirë se e gjithë dynjaja, me gjithçka në të.” Ky është fundi i shkurtesës së tefsirit të sures Tur. Vetëm Allahut i takon lavdërimi e mirënjohja. Vetëm Ai të ruan nga të këqijat, devijimi dhe vetëm Atij i mbështetemi dhe i kërkojmë ndihmë.

- “Ngado që të shkosh, ktheje fytyrën tënde drejt Xhamisë së Shenjtë!” - Kudo qofsh, o Profet i Zotit, në vendin tënd, gjatë udhëtimeve etj., drejtohu nga ana e Xhamisë së Shenjtë, Qabes! Pastaj i Madhëruari i drejtohet umetit në përgjithësi. - “Kjo është e vërteta e sigurt nga Zoti yt.” - Fjalia ka dy përforcues: “inne” (me të vërtetë) dhe pjesëzën “le” tek “lel ĥaķķu” (e vërteta e sigurt). Këtë përforcim e ka bërë që të mos mbetet në zemër asnjë dyshim rreth të vërtetës së sjellë nga Zoti, si edhe për të siguruar besimtarët se ky është një urdhër që duhet zbatuar me përpikmëri dhe nuk është një punë e lënë në dëshirën e adhuruesit. - “Allahu nuk është i pavëmendshëm ndaj asaj që bëni ju ” – Allahu është Gjithëshikuesi i veprave dhe i gjendjeve tuaja, prandaj kujtojeni gjithmonë këtë mbikëqyrje, duke zbatuar urdhrat e Tij dhe duke iu larguar ndalesave të Tij. Ai nuk është i pavëmendshëm ndaj veprave tuaja, por për to do të merrni shpërblimin e plotë dhe me drejtësi: e mira me të mirë dhe e keqja me të keqe. Më tej, Allahu i Lartësuar thotë: - “Ngado që të shkosh, ktheje fytyrën tënde drejt Xhamisë së Shenjtë! Kudo që të gjendeni, kthejini fytyrat tuaja drejt saj, që njerëzit të mos kenë argument kundër jush…” – Kuptimi: Këtë dispozitë (urdhrin për tu kthyer drejt Qabes) e sollëm, me qëllim që të ndërpritet çdo lloj kundërshtimi ndaj jush, prej idhujtarëve apo prej ithtarëve të Librit, çifutë e të krishterë qofshin. Nëse do të mbetej si Kible xhamia në Palestinë, të dyja grupet kundërshtare do të kundërshtonin. Kështu, ithtarët e Librit do të kundërshtonin, sepse ata e kishin të shkruar në librat e tyre se Kibla e Profetit të fundit do të ishte Qabja. Ndërsa idhujtarët arabë do të kundërshtonin, sepse Qabja ishte lavdia e tyre. Ata e quanin veten “pasardhës të Ibrahimit dhe të Ismailit”, dhe nëse Profeti (s.a.u.s.) do të vazhdonte të drejtohej drejt xhamisë në Palestinë, kjo do të konsiderohej për ta si shpërfillje e lavdisë së të parëve të tyre. Nëse Muhamedi (s.a.u.s.) nuk do të drejtohej nga Qabja, ata do të thonin: “Si pretendon ai se është pasues i fesë së Ibrahimit dhe nga pasardhësit e tij, ndërkohë që nuk drejtohet nga Shtëpia e Zotit, të ndërtuar nga vetë Ibrahimi?!” Vetëm këto dy lloj kundërshtimesh mund të merreshin në konsideratë, prandaj ia vlente një përgjigje për ta. Ndërsa të tjerët, të cilët kundërshtonin pa u mbështetur askund, nuk meritonin asnjë vëmendje. Me fjalë të tjera, këto argumente nga Zoti vlenin vetëm për ata që kërkonin të vërtetën, ndërsa për ata që kërkonin të arrinin veçse qëllimet dhe dëshirat e tyre të sëmura, ato nuk bënin dobi, siç thotë i Lartësuari: - “…përveç atyre që janë të padrejtë.” – Pra, këta njerëz nuk mund të përfitojnë nga faktet dhe provat e sjella, sepse ata nuk e duan sqarimin e të vërtetës. Për të tillët nuk ia vlen të shqetësohesh dhe as të kesh frikë, siç thotë i Lartësuari: - “Por, ju mos u frikësoni prej atyre, por frikësohuni vetëm prej Meje! ” – Arsyeja është se “argumentet” e tyre janë boshe dhe të destinuara të hidhen poshtë. Si të tillë, ata nuk ngjallin respekt në zemrat e atyre që i dëgjojnë. Ndërsa ai që flet të vërtetën, fiton autoritet e respekt te çdokush që e sheh dhe e dëgjon. Ky urdhër i Allahut të Lartësuar është një begati e madhe prej Tij, sepse çdo mirësi e ka zanafillën te frikë -respekti ndaj Allahut. Ai që nuk i frikësohet shikimit të Allahut, nuk mund të frenohet nga poshtërsitë prej asgjëje tjetër. Asgjë tjetër nuk mund ta bëjë atë që t'i bindet urdhrave të Zotit të Tij. Kthimi i muslimanëve drejt Qabes ngjalli polemika të shumta, të cilat u nxitën nga ithtarët e Librit, munafikët dhe idhujtarët. Ata i nxisnin bisedat rreth kësaj teme, duke hedhur herë pas here dyshimet dhe helmet e tyre. Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar e shtjelloi gjerësisht këtë çështje në Librin e Tij. Ai e përforcoi gjykimin e Tij me disa elementë, të cilët u përmendën më lart, por dhe me disa të tjerë, që do tregohen më poshtë. Një element i tillë përforcues është, për shembull, përsëritja e kësaj dispozite tri herë, edhe pse një herë do të ishte e mjaftueshme. Po ashtu, zakonisht, urdhrat e Allahut të Lartësuar ose i drejtohen Profetit (a.s.), dhe nëpërmjet tij nënkuptohet i tërë umeti, ose i drejtohen umetit në përgjithësi. Në këtë rast, Allahu i Lartësuar i përdor të dyja mënyrat, si mjet përforcues, edhe pse do të mjaftonte vetëm njëra. Kështu, Ai i drejtohet fillimisht Profetit (a.s.): “Ngado që të shkosh, ktheje fytyrën tënde drejt Xhamisë së Shenjtë!” Pastaj i drejtohet edhe umetit në përgjithësi: “Kudo që të gjendeni, kthejini fytyrat tuaja drejt saj”. Allahu i Lartësuar u ktheu përgjigje të gjitha dyshimeve të hedhura nga mohuesit, duke i sqaruar ato një për një, dhe kjo tregon për rëndësinë e madhe të kësaj çështjeje. Ai preu çdo shpresë të mohuesve se Muhamedi (a.s.) do të ndiqte Kiblën e ithtarëve të Librit, dhe ky është, gjithashtu, element përforcues. Përforcues tjetër gjendet edhe te thënia: “Me të vërtetë, kjo është e vërteta e sigurt nga Zoti yt.” Do të mjaftonte lajmi i madh i Allahut të Lartësuar për ndryshimin e Kiblës, që kjo dispozitë të zbatohej menjëherë dhe pa ngurrim. E, megjithatë, Allahu i Lartësuar i thotë këto fjalë, për të siguruar njerëzit se kjo qe një e vërtetë prej Atij. Element tjetër përforcues është edhe një informacion i sjellë prej Atij, që është Njohësi i të fshehtave. Allahu i Lartësuar lajmëroi se Kibla e Profetit të fundit të botës ishte pikërisht ajo për të cilën Ai i urdhëroi besimtarët, por mohuesit e fshehën dhe e mohuan padrejtësishit një gjë të tillë. Kjo dispozitë ishte shprehje e dashurisë dhe e mëshirës së Allahut të Lartësuar për këtë umet. Ai e deklaron një fakt të tillë, kur tregon qëllimin e saj: - “…që Unë ta përsos mirësinë Time ndaj jush…” - Mirësitë e Allahut ndaj këtij umeti do të vazhdojnë të ndjekin njëra tjetrën, përjetësisht. Në themel të tyre qëndron udhëzimi për të pranuar fenë e Tij të drejtë, të cilën e sqaroi nëpërmjet Profetit të Tij të fundit dhe Librit që i shpalli atij. Ky është burimi i çdo mirësie të këtij umeti të ekuilibruar, të cilat janë plotësuese të mirësisë kryesore, të shumta në numër dhe mjaft të larmishme. Për mirësinë e Tij ndaj profetit Muhamed dhe umetit të tij, Allahu i Lartësuar thotë: Sot (ditën e Arafatit) , u dëshpëruan ata që mohuan (Allahun dhe Profetin) dhe e humbën çdo shpresë, që t'ju largojnë prej fesë suaj. Mos u frikësoni prej tyre, por vetëm Mua mu frikësoni! Sot e përsosa për ju fenë tuaj, e plotësova dhuntinë Time ndaj jush dhe u kënaqa që Islami të jetë feja juaj. [Maide 3]. I lavdëruar qoftë Allahu, për mirësitë dhe begatitë e panumërta që na ka dhuruar, të cilat ne nuk mundemi as t'i numërojmë, e jo më ta falënderojmë aq sa Ai e meriton. - “…dhe që ju të gjeni rrugën e drejtë.” - Kjo na tregon një tjetër arsye të ligjërimit të këtyre dispozitave. Pra, Allahu i Lartësuar i caktoi këto rregulla, me qëllim që ne të udhëzohemi në rrugën e drejtë. Udhëzimi arrihet veçse duke njohur të vërtetën e sjellë prej Zotit dhe duke e zbatuar atë. Allahu i Lartësuar, me mëshirën e Tij të pamatë, ua ka lehtësuar njerëzve rrugën e udhëzimit dhe gjithmonë i nxit ata për ta ndjekur atë. Ai ua ka qartësuar të vërtetën plotësisht, në mënyrën më të plotë. Madje, për ta ndriçuar sa më mirë të vërtetën, Allahu i Lartësuar ka përcaktuar që të padrejtët të shfaqin dyshime, të cilat Ai ua shpjegon më pas adhuruesve të Tij. Nga debatet e kundërshtimet, Allahu ka përforcuar shenjat e Profetit të Tij dhe e ka nxjerrë në pah fytyrën reale të gënjeshtrës. Nëse pasuesit e të kotës nuk do të polemizonin, ndoshta çështjet do të mbeteshin të panjohura në hollësitë e tyre për shumë njerëz. Allahu i Urtë dhe i Ditur e nxjerr të vërtetën në pah me urtësinë dhe dijen e Tij. Çështjet qartësohen më mirë kur ballafaqohen me të kundërtat e tyre. Po të mos ishte nata, nuk do të kuptohej plotësisht dobia e ditës. Po të mos ekzistonte e shëmtuara, nuk do të konceptohej e bukura. Po të mos ishte errësira, si do të njihej drita? Nëse nuk do të shfaqej e kota, edhe e vërteta nuk do të zbulohej plotësisht. Allahu qoftë i lavdëruar për këto mirësi!

Në këto ajete, Allahu i Lartësuar na qartëson aspektin sfidues të Kur 'anit dhe faktit se ai është një mrekulli, të cilën, edhe nëse mblidhet i gjithë njerëzimi, nuk do të kishin mundësi të sjellin diçka të ngjashme me të, dhe as 10 sure të ngjashme me suret e Tij, madje as edhe një sure të vetme. Ai është një libër i sjellë me elokuencën më të lartë, bukurinë e të shprehurit dhe forcën më të pashembullt të shpjegimit të çështjeve. Edhe pse është i përmbledhur e konciz, ai përmban kuptime të gjera dhe mesazhe të panumërta. Përveç kësaj, Kur'ani është fjalë e ëmbël, e cila të kënaq shpirtin dhe që përmban dobi të vyera dhe të shumta. Kumtet e tij janë të dobishme për njerëzit qoftë për dynjanë, qoftë për ahiretin e tyre. Një libër i tillë mund të jetë veçse fjalë e Allahut, fjalë së cilës nuk i përngjan asgjë. Ashtu sikurse Allahut nuk i përngjet asgjë dhe askush në Qenien, cilësitë, veprat dhe fjalët e Tij, po kështu, edhe fjalës së Tij nuk i ngjan asnjë fjalë e krijesave. - Ky Kur'an nuk është i tillë që të mund të bëhet nga dikush tjetër veç Allahut, - Një libër i tillë nuk mund të vijë nga dikush tjetër, përveçse prej Allahut. Asnjë krijesë nuk ka mundësinë të sjellë një fjalë të tillë. - por është vërtetues i asaj që ishte më parë - Kur'ani është vërtetues i librave hyjnorë të shkuar, madje është garantuesi i vetëm i saktësisë së tyre. Ai është qartësues për çdo transformim apo ndryshim, për çdo keq interpretim dhe shpjegim të gabuar, që njerëzit kanë bërë në shpalljet e shkuara. - dhe shtjellues i qartë i Librit (Ligjit të Zotit). - Kur'ani është qartësues i dispozitave dhe rregullave të domosdoshme të hallallit dhe haramit, që duhet t’i dijë çdo njeri. Në të gjendet një qartësim shterues, shërues dhe i plotë, i sjellë në formën më të saktë dhe të drejtë. - Nuk ka dyshim se ai është (zbritur) nga Zoti i botëve. - Nuk ka asnjë dyshim që ai është prej Allahut, Zotit të botëve. - Mos, vallë, po thonë se atë e trilloi ai? Thuaju: “Sillni ju një sure të ngjashme me të dhe thërrisni në ndihmë kë të doni, veç Allahut, nëse - jeni të sinqertë në atë që thoni!”! - Nëse ju keni dyshim e e mëtoni se ky libër nuk është prej Allahut dhe pretendoni duke shpifur se ai është thjesht një trillim i Muhamedit ﷺ kundër Zotit, atëherë logjikoni pak me kujdes! Muhamedi është një njeri, ashtu si dhe ju, atëherë, - sipas pretendimit tuaj, - meqë ai e hartoi vetë Kur'anin, përse nuk bëni edhe ju një libër të ngjashëm me të?! Madje, për këtë projekt, thirrni për ndihmë kë të doni, qoftë prej njerëzve, qoftë prej xhindëve. Allahu i Lartësuar thotë: “ Thuaj (o Muhamed): “Sikur njerëzit dhe xhindet të bashkoheshin të gjithë bashkë, për të sjellë një Kur’ân si ky, nuk do të mund t’ia arrinin kurrë të sillnin as një të ngjashëm me të edhe po ta ndihmonin njëri tjetrin. ” [Isra 88]. Më pas, Allahu i Lartësuar e forcon sfidën, duke u dhënë mundësinë që të sjellin qoftë edhe 10 sure të ngjashme me Kur'anin. Kështu, në fillim të sures Hud, Allahu i Lartësuar thotë: “Mos, vallë, po thonë: “Ai e ka trilluar atë”? Thuaju: “Sillni dhjetë sure të ngjashme me të, të trilluara (ashtu siç thoni) , dhe thirrni për ndihmë kë të mundeni, veç Allahut, nëse thoni të vërtetën!” [Hud 13]. Allahu i Lartësuar i sfidon ata edhe më shumë, duke u lënë mundësinë të sjellin qoftë edhe një sure të vetme si të Kur 'anit: “Thuaju: “Sillni ju një sure të ngjashme me të dhe thërrisni në ndihmë kë të doni, veç Allahut, nëse jeni të sinqertë në atë që thoni!”! Ky është niveli i tretë i sfidës, që Allahu i Lartësuar i drejton gjithë njerëzimit për të bërë një libër të ngjashëm me Kur 'anin e Tij. Po kështu, edhe në suren Bekare, e cila është një sure medinase, Allahu i Lartësuar sfidon njerëzit për të sjellë një kapitull të ngjashëm me suret e Kur 'anit dhe bën të qartë se ata nuk do të kenë mundësi kurrë të bëjnë diçka të tillë: “Nëse jeni në dyshim rreth asaj që Ne ia shpallëm robit Tonë, atëherë bëjeni ju një sure të ngjashme, si ajo (e Kur'anit), madje i ftoni (për ndihmë) të gjithë idhujt që ju adhuroni përveç Allahut, nëse vërtet jeni të sinqertë. E në mos e paçit bërë (deri tani), e as që do ta bëni kurrë (edhe në të ardhmen), atëherë ruajuni Zjarrit, lënda djegëse e të cilit janë njerëzit dhe gurët i cili është përgatitur për jobesimtarët!” [Bekare 23, 24]. Duhet theksuar se kjo sfidë iu drejtua fillimisht disa njerëzve që ishin të përkushtuar dhe të njohur për oratorinë dhe elokuencën e lartë. Krijimtaria e tyre në poezi apo në gjini të tjera letrare ishte e famshme. Ata ishin të aftë dhe e bënin këtë pa mundimin më të vogël dhe, pa dyshim, ata ishin më të njohurit në këtë fushë. Megjithatë, prej Allahut u erdhi një libër, me të cilin ata kurrë nuk do të mund të bënin diçka të ngjashme, që të krahasohej me madhështinë e tij. Madje, ky fakt u bë shkak që shumë prej këtyre njerëzve, me oratori të lartë dhe krijimtari të spikatur, të pranonin Isla min. Ata e pranuan Islamin pikërisht për shkak se panë stilin e lartë, ëmbëlsinë dhe bukurinë e pashembullt të Kur'anit. Duke qenë se ata e njihnin mirë gjuhën arabe dhe disiplinat e saj, ata e kuptonin shumë mirë Kur 'anin dhe mesazhet që ai përcillte. Për këtë arsye, ata ishin njerëzit që u nënshtruan më së shumti për ta zbatuar atë. Kjo është e ngjashme me ndodhinë e magjistarëve në kohën e Faraonit. Magjistarët e kuptuan se vepra e Musait nuk i ngjante magjisë së tyre. Madje, dukej qartë se ajo ishte një vepër e dikujt që ishte i mbështetur, i udhëzuar dhe i dërguar nga Allahu i L artësuar. Po kështu, edhe Isai ﷺ solli si mrekulli diçka që nuk i ngjante aspak aftësive dhe shkencës së mjekësisë, të përhapura në atë kohë. Ai ngjallte të vdekurit, shëronte ata që ishin me lebrozë, ata që kishin lindur të verbër etj. Këto gjëra ishin të pamundura nga mjekësia e asaj kohe. Për këtë arsye, çdokush që e njihte fushën e mjekësisë e kuptonte se ato gjëra ishin prej Allahut dhe se Isai ishte i dërguari i Tij. Një hadith i saktë nga Profeti ﷺ thotë: 1458. “Çdo profeti të Allahut i është dhënë si mrekulli diçka e mjaftueshme, që njerëzit ta besojnë. Ajo që m'u dha mua ishte Shpallja, që Allahu ma zbriti, prandaj shpresoj se unë do të jem Profeti me më shumë pasues.” - Ata e mohuan atë (Kur'anin) pa marrë dituri të plotë rreth tij dhe pa u ardhur plotësisht shpjegimi i tij. - Mohuesit e refuzuan Kur 'anin, edhe pse nuk e kishin kuptuar dhe as nuk kishin as diturinë më minimale rreth tij. Allahu thotë gjithashtu: “... dhe pa u ardhur plotësisht shpjegimi i tij ...” Domethënë, ata nuk arritën që të merrnin udhëzimin dhe fenë e vërtetë, që gjendet brenda Kur 'anit, pikërisht nga padituria dhe mendjelehtësia e tyre, që i bëri ta shpërfillin. - Ja, kështu mohonin edhe ata që ishin përpara tyre. - Po kështu mohuan edhe popujt para tyre. - Por shih se si qe përfundimi i keqbërësve. - Le të kenë kujdes ata që e konsiderojnë si gënjeshtër Shpalljen e Allahut, se edhe ata do t’i godasë i njëjti ndëshkim si popujt e shkuar. - Ka prej tyre që e besojnë atë, ashtu siç ka prej tyre që nuk e besojnë. - Prej tyre, o Muhamed, ka edhe të tillë që e besojnë Kuranin e të pasojnë ty. Ata gjejnë dobi të madhe në Shpalljen që të dhuroi Zoti yt. Por pastaj Ai thotë: “... ashtu siç ka prej tyre që nuk e besojnë.” Pra, ka prej tyre, të cilët nuk besojnë. Ata që vdesin në këtë gjendje, ashtu do të ringjallen. - Zoti yt i di më mirë ata që përhapin shkatërrimin. - Allahu i Lartësuar i jep gjithësecilit atë që meriton: udhëzimin ose lënien në humbje dhe dëshpërim. Ai është i Drejti, që kurrë nuk i bën padrejtësi askujt. I pastër dhe i dëlirë, i lartësuar qoftë Ai nga çdo e metë! Nuk ka të adhuruar me meritë veç Tij dhe nuk ka Zot dhe kujdestar për krijesat, veç Tij.

- “Nun! Betohem në lapsin dhe në atë çfarë shkruajnë.” - Rreth gërmave të alfabetit në fillim të sureve kemi folur gje - rësisht në fillim të sures Bekare. Kjo është njëlloj si fillimet e sureve të ndryshme, ku Allahu i Lartësuar thotë: “ Sâd”, “Kâf”. Një mendim thotë se ‘ Nûn’ quhet një peshk i madh, i cili jeton në oqeane dhe mban shtatë tokat! Thuhet, gjithashtu, se ‘ Nun’ quhet diviti ose kallamari i bojës së shkrimit. Këtë shpjegim e kanë mbështetur Ibn Abasi, Katadja dhe Haseni. 170 Në vijim, i Lartë - suari thotë: “Betohem në lapsin ...”. Kuptimi i dukshëm i ajetit është se bëhet fjalë për lapsin, mjetin me të cilin shkruhet dituria. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar kur thotë: “Ai e mësoi (njeriun) të shkruajë me penë; i mësoi njeriut atë që nuk e dinte.” [Alek 4, 5]. Kështu, Allahu i Lartësuar betohet në lapsin. Kjo u bën me dije krijesave mirësinë që Ai u ka dhuruar, duke u mësuar shkrimin, i cili është i domosdoshëm për përcjelljen dhe marrjen e diturisë, prandaj thotë i Lartësuari: “... dhe në atë çfarë shkruajnë.” Thuhet që këtu flitet për krije - sën e parë që krijoi Zoti, siç thotë Profeti :ﷺ 2725. “E para gjë që krijoi Zoti ishte lapsi, të cilit i tha: “Shkruaj!” Lapsi tha: “Çfarë të shkruaj?” - “Shkruaj gjithçka që do të ekzi - stojë deri në Ditën e Kijametit.” Kështu, lapsi shkroi gjithçka që do të jetë deri në Ditën e Kijametit.” Në vijim, Allahu i Lar - tësuar thotë: “... dhe në atë çfarë shkru - ajnë.” Ibn Abasi dhe të tjerë shpjegojnë: “Domethënë, betohet edhe në atë që njerëzit shkruajnë ose mësojnë.” Ndërsa Sudiu shpjegon se Allahu i Madhëruar betohet në atë që shkruajnë melekët, domethënë veprat e robërve në këtë dynja. Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “Ti, me dhuratën e Zotit tënd, nuk je i çmendur.” - Pra, ti, - dhe vetëm Allahut i takon lavdërimi dhe mirënjohja për të gjitha mirësitë, - kurrsesi nuk je i çmendur, siku - ndër trillojnë injorantët në popullin tënd, ata që e konsiderojnë gënjeshtër Shpalljen. Edhe pse ti ua përcolle udhëzimin dhe të vërtetën aq besnikërisht, ata të konsiderojnë si të çmendur. - “Ti, pa dyshim, do të kesh një shpër - blim të pandërprerë. ” - Pra, ti patjetër do të kesh shpërblim të madh, që kurrë nuk ka për t’u ndërprerë apo zhduket. Të gjitha këto mirësi do të të jepen për kumtimin e qartë të Shpalljes së Zotit tënd tek krijesat, për durimin e pashembullt kundrejt mundi - meve që ata të dhanë. ‘Gajru memnûn’ do të thotë: ‘të pandërprerë’, sikurse thotë Allahu i Lartësuar në ajetin tjetër: “Ndërsa të lumturit janë në Xhenet. Aty do të jenë të përjetshëm, sa të jenë qiejt dhe toka, përveç çfarë do Zoti yt. Ata do të kenë një shpërblim të pandërprerë.” [Hud 108]. Ose: “Përveç atyre që kanë besuar dhe bëjnë vepra të mira, të cilët do të kenë shpërblim të pandërprerë (Gajru memnûn).” [Tin 6]. - “Vërtet, ti ke një moral të lartë!” - Mameri sjell hadithin nga Katadja, i cili rrëfen se: 2726. “Aishja u pyet rreth moralit të Profetit të Allahut dhe tha: “Morali i tij ishte Kurani”, siç është përmendur edhe në Kuran. Nga një burrë i fisit Beni Seuad transmetohet të ketë thënë: 2727. “E pyeta Aishen dhe i thashë: “Më trego, o nëna e besimtarëve, rreth moralit të Profetit ”.ﷺ Atëherë, ajo tha: “A nuk e lexon Kuranin: “Ue in-neke le alâ ħulukin adhim” “Vërtet, ti ke një moral te lartë!”. Unë i thashë: “Më trego diçka rreth moralit të tij.” Ajo tha: “Unë njëherë i gatova ushqim. Po ashtu edhe Hafsa (gruaja tjetër e Profetit) i gatoi ushqim. Atëherë unë i thashë shërbëtores time: “Nëse ajo (pra, Hafsa) vjen me ushqim dhe e vendos përpara, hidhja ushqi - min!” E kështu, - vazhdon Aishja dhe tregon - ajo (Hafsa) erdhi me ushqimin që kishte gatuar dhe shërbëtorja - siç e kisha porositur - ia rrëzoi enën, e cila ra dhe u thye. Ndërkaq, Profeti i Allahut e mblodhi ushqimin dhe tha: “Jepi hakun tani. Enën që ia theve zëvendësoja me enë tjetër.” Dhe nuk tha më shumë se kaq.” Kuptimi i fjalës së Aishes që morali i tij ishte Kurani është se Profeti ﷺ ishte zbatues i Kuranit, pra, i urdhëresave të tij dhe i kujdesshëm me ndalesat. Kjo u bë sjellje e qenësishme e tij. Kështu, çdo gjë që urdhëronte Kurani, ai e vepronte dhe çdo gjë që e ndalonte, ai i largohej asaj gjëje. Kjo, përveç faktit se Allahu i Lartësuar e brumosi me virtyte të larta, si: turpi, bujaria, fisnikëria, guximi, falja, butësia, dhembshuria, toleranca dhe çdo virtyt që është e konsiderohet i bukur nga njerëzit. Në dy Sahih-ët shënohet hadi - thi nga Enesi, që ka thënë: 2728. “Unë i kam shërbyer Profetit të Allahut dhjetë vjet dhe asnjëherë nuk më tha as edhe ‘ Uf’! Kurrë nuk më tha për diçka që unë e kisha bërë ‘përse e bëre?’ dhe as për diçka që nuk e kisha kryer ‘përse nuk e bëre?’. Ai ishte njeriu me moralin më të mirë. Nuk kam prekur rrobë, mëndafsh apo gjë tjetër më të butë sesa pëllëmba e Profetit të Allahut dhe nuk kam nuhatur ndonjëherë aromë tjetër më të këndshme sesa djersa e Profetit të Allahut.”Ahmedi sjell një hadith nga Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të!), e cila ka thënë: 2729. “Profeti i Allahut kurrë nuk ka goditur me dorën e tij ndonjë shërbëtor, grua apo njeri, përveçse kur bënte xhihad në rrugën e Zotit. Sa herë që ai kish mundësi të zgjidhte mes dy gjërave, gjithmonë parapël - qente atë më të lehtën, veç nëse ishte gjynah dhe e ndaluar. Ai ishte njeriu më larg prej gjynaheve. Ai kurrë nuk është hakmarrë për veten e vet për ndonjë çështje, përveç nëse shkeleshin kufijtë e Allahut: atëherë ai hakmerrej për hir të Allahut Krenar dhe të Lartësuar.” Hadithet që flasin për këtë çë - shtje janë të shumta. Ebu Isa Tirmidhiu ka shkruar librin ‘Esh-Shemail’ me këtë temë. - “Më vonë ti do të shohësh, por edhe ata do të shohin ...” - Do ta mësosh ti, o Muhamed, por do ta mësojnë edhe ata që të kundërshtojnë, se cili është në të vërtetë i humburi dhe i çmenduri: ata apo ti. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “Do ta kuptojnë nesër se kush është gënjeshtari mendjemadh.” [Kamer 26]. Ose: “.. Atëhe - rë, ose ne ose ju jemi në rrugë të drejtë, ose në një humbje të dukshme.”!” [Sebe’e 24]. Ibn Abasi shpjegon: “Do ta mësojnë këtë Ditën e Kijametit.”. - “... se cili prej jush është i çmendur. ” - Fjala ‘El-Meftun’, e përmendur në ajet, ka kuptimin e dukshëm: ai i cili ka rënë në fitne, pasi ka braktisur të vërtetën, ka humbur rrugën dhe është zhytur në të kotën. - “S’ka dyshim se Zoti yt është më i ditur se cili është ai që e ka humbur rrugën e Tij dhe Ai është më i ditur pë r ata që gjetën udhën e drejtë. ” - Allahu i Lartë - suar e di më mirë se cilët janë të udhëzuarit në rrugën e drejtë. Ai e di mirë se cilët janë grupi i humbur dhe grupi që është i përqendruar në të vërtetën dhe të drejtën.

- “Mbreti tha: “Ma sillni këtu atë (Jusufin)!”” - Mbreti urdhëroi që t’ia sillnin aty Jusufin. Por kur i dërguari i Mbretit shkoi në burg dhe i përcolli Jusufit urdhrin e Mbretit, Jusufi refuzoi që t’i përgjigjej menjëherë. Këtë e bëri për arsye që, fillimisht, të pastrohej figura e tij dhe të dilte në pah pafajësia e plotë për krimin që e kishin akuzuar dhe për të cilin e kishin burgosur. Sigurisht, kjo tregon për durimin e këtij profeti të zgjedhur dhe për logjikën e fortë dhe të hollë të tij. Jusufi i drejtohet të dërguarit të Mbretit dhe i thotë: - “Kur i dërguari shkoi te Jusufi, ai i tha: “Kthehu te zotëria yt dhe pyete: “Si është puna e atyre grave që prenë duart e veta?”! - Shko tek Mbreti yt dhe pyete atë rreth atyre grave që prenë duart e tyre! Kërkoju atyre shpjegim për gjithçka që ndodhi në atë kohë, sepse kjo është çështje shumë e njohur për njerëzit! - “Vërtet, Zoti im e di shumë mirë dredhinë e tyre”. - Çojini ato gratë te Mbreti dhe kërkojuni shpjegim për gjithçka që ndodhi! Vërtet, Zoti im e di shumë mirë dredhinë e tyre dhe ka për ta nxjerrë në pah të vërtetën. Kështu, kur ato u paraqitën përpara Mbretit, ai u tha: - “Si qe puna juaj, kur deshët të tundonit Jusufin?” - Ai u kërkoi shpjegim të qartë dhe të hollësishëm për Jusufin. A ishte ai vërtet fajtor për ato çfarë flitej dhe për të cilat ishte burgosur, apo ishte i pastër? Atëherë ato, duke dëshmuar për pastërtinë dhe pafajsinë e Jusufit, thanë: - “Zoti na ruajt! Nuk dimë që ai të ketë bërë ndonjë të keqe.” - Nuk njohim ndonjë të keqe që mund ta ketë bërë ai, as të vogël dhe as të madhe. Me këtë deklaratë u rrëzua tërësisht akuza kundër Jusufit dhe mbeti vetëm dëshmia e gruas së Ministrit. Allahu i Lartësuar thotë: - “Gruaja e Ministrit tha: “Tani do të dalë në shesh e vërteta.”” - Tani doli në pah e vërteta dhe u rrëzuan të gjitha akuzat që rëndonin mbi Jusufin. Ai u dënua padrejtësisht me burg, për shkak të një faji që kurrë nuk e pati kryer. Duke nxjerrë në pah më shumë pastërtinë e Jusufit, ajo tha: - “Isha unë ajo që ngulmova ta tundoj atë, kundër dëshirës së tij. Ai është vërtet njeri i drejtë.” - Ai është i dëlirë dhe i vërtetë, si në fjalë, ashtu edhe në të gjitha veprat e tij. Pastaj ajo tha: - “Këtë e them për ta ditur se unë nuk e kam tradhtuar asnjëherë atë...” - Unë e pranoj gabimin thjesht për një qëllim: për ta ditur se unë nuk e kam tradhtuar asnjëherë atë. Ka mundësi që ajo të ketë patur për qëllim sqarimin e burrit të saj, domethënë: “që ta kuptojë burri im se unë thjesht e tundova atë, por nuk kam bërë asgjë më tepër se kaq.”. Por ka mundësi që kuptimi të jetë gjithashtu: “që ta dijë Jusufi se, me këtë deklaratë, domethënë pranimi që isha unë ajo që e tundova atë, unë kam për qëllim që të dalë në pah sinqeriteti i tij. Le ta kuptojë ai se, edhe gjatë kohës kur ai ka qenë në burg, unë gjithmonë e kam pranuar dhe deklaruar pastërtinë e tij.”. - “...dhe se Allahu nuk u jep sukses dredhive të tradhtarëve.” - E bëj këtë dëshmi - thotë gruaja e Ministrit, - edhe për të treguar se çdo intrigant dhe trillues do ta pësojë një ditë nga intrigat dhe mashtrimet e tij. Nuk ka dyshim se çështja do të qartësohet dhe e vërteta do të dalë në pah. Por duke qenë se në fjalët e saj dukej qartë një lloj justifikimi dhe dëshmie për pastërtinë e shpirtit të saj, a thua se ajo nuk kishte kryer ndonjë faj ndaj Jusufit, menjëherë tha: - “Unë kurrsesi nuk e shfajësoj veten time.” - Unë nuk dua të tregoj se jam e pafajshme në lidhje me animin drejt haramit dhe nuk e refuzoj se e dëshirova me forcë, madje planifikova edhe kurthin për ta realizuar këtë çështje. Unë e pranoj këtë gabim dhe dëshmoj se: - “Sigurisht, shpirti (i njeriut) është i prirur për ligësi,...” - Nefsi urdhëron shpesh njeriun për të kryer vepra të këqija. Nefsi që urdhëron për të keq është ndër armët, miqtë dhe aleatët më të fortë të shejtanit të mallkuar. Përmes tij, i mallkuari ndërhyn dhe ndikon fort tek njerëzit, por jo tek të gjithë. - “përveç atij që e ka mëshiruar Zoti im.” - Ata të cilët Allahu i Lartësuar i ka mëshiruar, i ka shpëtuar nga ky lloj nefsi (shpirti ose prirje) që i urdhëron për të këqija. Madje, tek ata, ky nefs është bërë “mutmeinne”- i qetë, që ka gjetur prehjen dhe kënaqësinë tek Zoti i tij. Ai është nënshtruar për t’iu bindur dhe për të jetuar sipas ftuesit të Allahut të Lartësuar dhe udhëzimeve të tij. Sigurisht, kjo nuk është aspak meritë e vetë nefsit, por është një dhuratë dhe bamirësi nga Allahu i Lartësuar, i Cili është Bujar, Mëshirëplotë dhe i Dashur me të zgjedhurit e Tij: - “Me të vërtetë, Zoti im është Falës i Madh e Mëshirëplotë.” - Allahu është El Gafur - Falësi i Madh , i cili fal të gjitha gjynahet e atyre që i kryejnë ato dhe pastaj pendohen dhe kthehen të nënshtruar, duke kërkuar faljen dhe mëshirën e Tij. Gjithashtu, Allahu është El Rahim - Mëshirëplotë, sepse Ai ua pranon pendimin të penduarve, u jep sukses atyre që të bëjnë punë të mira dhe i ndihmon që të largohen nga çdo vepër e keqe. Ky është mendimi më i saktë në lidhje me këto ajete. Pra, këto fjalë janë thënë nga gruaja e Ministrit dhe jo nga Jusufi, sepse i gjithë konteksti e tregon këtë. Madje, Jusufi në ato momente ishte akoma në burg dhe nuk ishte pranë Mbretit. Atëherë, pasi të gjithë u qartësuan për pafajësinë dhe dëlirësinë e plotë të Jusufit, Mbreti tha: - “Atëherë, Mbreti tha: “Ma sillni këtu atë, ta mbaj pranë vetes sime!” - Kuptimi: Ma sillni këtu para meje, sepse unë e kam zgjedhur për të qenë nga shoqëruesit e mi më të afërt. Ai do të jetë i nderuar, i respektuar dhe i vlerësuar pranë meje. - “Pasi bisedoi me të, tha: “Tashmë ti ke një pozitë të lartë dhe je i besueshëm për ne.”.” - Kur Jusufi filloi t’i fliste, respekti i Mbretit për të u shtua, prandaj i tha: “Tashmë ti ke një pozitë të lartë dhe je i besueshëm për ne. Ti do të kesh postin e një sekretari besnik, që është në gjendje të ruajë sekretin. Atëherë Jusufi, duke dashur që të jetë edhe më i dobishëm për popullin, i thotë Mbretit: - “Ai (Jusufi) tha: “Më cakto mua si përgjegjës të depove të vendit!” - Kështu, Jusufi i kërkoi që të bëhej ministër i depove dhe ekonomisë së mbretërisë, me qëllim që të kujdesej ai për të gjitha të ardhurat e tokës dhe administrimin e tyre. Më pas tha: - “Unë të ofroj besnikërinë dhe diturinë time.”.” - Unë jam shumë i kujdesshëm. Pasurinë e vendit do ta shpenzoj atje ku duhet dhe asgjë nuk do të humbasë. Unë do të jem korrekt në mbulimin e kësaj detyre. Unë di si të administroj gjithçka që futet dhe del nga depoja. Unë të premtoj besnikëri dhe urtësi në punë. Kjo nuk tregon se Jusufi thjesht lakmonte të ishte në krye të kësaj detyre, por që ai dëshironte të ishte i dobishëm me diturinë dhe drejtësinë e tij. Duke qenë se ai i njihte mirë aftësitë e veta për ta bërë atë punë, ai e kuptoi se do të ishte shumë e dobishme për të gjithë njerëzit që këtë post ta merrte ai. Edhe nga ana tjetër, duke qenë se të tjerët nuk e kishin ndershmërinë dhe aftësinë e Jusufit, ai u ndie i detyruar që ta kërkonte haptas diçka të tillë. Pas kësaj kërkese, Mbreti e vendosi atë si përgjegjës të depove të mbretërisë, siç tregon Allahu i Lartësuar: “Kështu, Ne i dhamë Jusufit pozitë të lartë në atë vend, që ai të zotëronte çfarë të dëshironte e ku të dëshironte.” - Kështu, Allahu i Lartësuar i mundësoi Jusufit një jetë të mirë plot begati, pasuri, pushtet dhe autoritet. E si të ishte ndryshe, kur ajo ishte mirësi e dhuruar prej Allahut të Lartësuar për profetin e Tij të dashur dhe të devotshëm?! Thotë i Lartësuari: - “Ne e bekojmë me mëshirën Tonë atë që duam dhe kurrë nuk ua humbim shpërblimin vepërmirëve.” - Kjo ishte mëshira e Allahut të Lartësuar për Jusufin. Ajo ishte dhuratë nga Allahu i Lartësuar, që është bujar dhe bamirës me të sinqertët dhe të dashurit e Tij. Sigurisht, mëshira e Allahut të Lartësuar për Jusufin dhe për të sinqertët nuk është e kufizuar vetëm për këtë botë, por edhe për ahiretin. Premtimi për botën e ardhshme është i mrekullueshëm: - “Por pa dyshim, shpërblimi i botës tjetër është shumë më i mirë për ata që besojnë dhe janë të devotshëm.” - Jusufi ishte një nga prijësit e vepërmirëve (muhsinin), prandaj meritoi shpërblim në dynja dhe në ahiret. Siç thotë Allahu i Lartësuar: shpërblimi i botës tjetër, është shumë herë më i mirë për besimtarët dhe të devotshmit, për ata që besojnë drejt dhe jetojnë sipas besimit të pastër. Ata largohen nga gjynahet e mëdha dhe nga gjynahet e vogla. Ndërsa imani i tyre i plotë konsiston në pranimin e sinqertë të gjithçkaje që ka urdhëruar Zoti të besohet, duke e shoqëruar me akte zemre dhe trupi, duke kryer të gjitha detyrimet dhe veprat e pëlqyeshme. Është ky lloj besimi që i shtyn ata të kryejnë të gjitha këto gjëra që i do dhe i pëlqen Allahu i Lartësuar.

- “Allahut i përket gjithçka që gjendet në qiej dhe në Tokë. ” - Allahu i Lartësuar na tregon se Ai është Pronari i qiejve dhe i Tokës dhe Sunduesi i tyre; Ai është i Pasuri absolut, i Cili nuk ka nevojë për asgjë prej krijesave të Tij. Ai është El Hakim, pra, Gjykuesi, që gjykon krijesat e Tij me drejtësi dhe i Cili i krijoi krijesat me një të vërtetë të madhe dhe një qëllim të lartë, për të cilën i Lartësuari thotë: - “Ai ka për t'i dënuar ata që bëjnë keq sipas veprave të veta e ka për t’u dhënë shpërblimin më të mirë atyre që bëjnë vepra të mira.” - Të gjithë do të shpërblehen sipas punëve të tyre, të mira apo të këqija qofshin. Më pas i Lartësuari përshkruan bamirësit, të cilët iu largohen gjy -naheve të mëdha, poshtërsive dhe shfre -nimit. Edhe nëse bëjnë gjynahe të vogla, i Madhëruari i fal dhe ua mbulon ato, sikurse thotë Krenari i Lartësuar në ajetin tjetër: “Nëse largoheni prej gjynaheve të mëdha, që ju janë ndaluar, Ne do ju falim gjynahet dhe do t’ju çojmë në një vend nderi.” [Nisa 31]. - “Për ata që largohen prej gjynaheve të mëdha dhe poshtërsive, përveç ndonjë gjynahu të vogël, s’ka dyshim se Zoti yt e ka faljen të gjerë. ” - Allahu i Madhëruar premton falje për gjynahet e vogla. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ibn Abasi, i cili thotë: “Nuk kam parë diçka, që më së shumti të jetë pjesë e gjynaheve të vogla (El-Lemem), të përmendura në ajet, sesa ajo që Ebu Hurejra e përcjell nga Profeti ﷺi cili ka thënë: 2516. “Allahu i Lartësuar ia ka shkruajtur çdo biri të Ademit pjesën e tij prej imoralitetit, dhe këtë ka për ta arritur çdokush, në mënyrë të pashmangshme. Kë - shtu, imoraliteti i syrit është shikimi, imo - raliteti i gjuhës është fjala, të folurit (për gjëra të ndaluara dhe që të ngarkojnë me gjynahe), shpirti i dëshiron dhe i synon, ndërsa organi e vërteton të gjithë këtë ose e refuzon.”. Kështu është përnxjerrë në dy Sahih-ët. Abdurahman Ibn Nafi’ tregon se ka pyetur Ebu Hurejrën rreth fjalës të Allahut ‘il-la lemem’ , dhe ai i ka thënë se është: “puthja, prekja, shikimi dhe afrimi. Por nëse organi prek organin, duke bërë të detyrueshëm gusulin, kjo është zina, imoralitet.” Ali Ibn Ebu Talha përcjell nga Ibn Abasi se: Il-la lemem” do të tho të: “përveç asaj që ka kaluar.” Ndërsa Mu - xhahidi sjell shpjegimin se: “Il-la lemem” do të thotë “përveç tentimit të kryerjes së gjynahut”. Ky shpjegim vjen prej origjinës së fjalës ‘lemme, jelummu’, pra, tenton që të bëjë gjynahun, pastaj heq dorë prej tij. Ai thotë: “Njerëzit në kohën e xhahilijetit bënin tavaf rreth Qabes dhe thoshin: “Nëse fal, o Zoti ynë, na i fal gjynahet e mëdha! / E ku ka ndonjë prej robërve të Tu, që nuk (elemme) ka tentuar të bëjë gjynahe?” Pra, Allahu i Madhëruar premton falje për atë që tenton të bëjë gjynah për një çast, por menjëherë heq dorë prej tij. 75 Në vijim i Lartësuari thotë: “... s’ka dyshim se Zoti yt e ka faljen të gjërë.” Pra, mëshira e Tij ka përfshirë gjithçka, falja e Tij i fsheh dhe i mbulon të gjitha gjynahet, të gjitha pa përjashtim, për ata që pendohen sinqerisht, sikurse ka thënë i Lartësuari në ajetin tjetër: “Thuaj: “O robërit e Mi, të cilët e keni ngarkuar veten tuaj me shumë gabime, mos e humbni shpresën në mëshirën e Allahut, sepse Allahu i fal të gjitha gjynahet! Ai është Falës i Madh dhe Mëshirëplotë.” Dhe, kthehuni te Zoti juaj (me pendim dhe bindje) dhe dorëzojuni Atij para se t’ju vijë dënimi, se pastaj nuk do të ketë kush t’ju ndihmojë. Dhe përmbajuni më të mirës që ju është shpallur nga Zoti juaj, para se t’ju vijë dënimi befas e ju të mos e ndjeni. ” [Zumer 53 - 44]. - “Ai di gjithçka rreth jush, qysh kur e filloi krijimin tuaj nga dheu ... ” - Ai është Gjithëshikues, i Gjithëditur për gjendjen, veprat dhe fjalët tuaja, të cilat do të ndodhin dhe veprohen nga ju. Ai krijoi atin tuaj të parë, Ademin, prej tokës dhe nxori pasar - dhësit e tij nga shpina e tij, të ngjashëm me thërrmija të vogla, të cilat i shpërndau në dy grupe: një grup për në Xhenet dhe një grup për në Zjarr. Atij nuk i fshihet asgjë prej krijesave dhe veprave të tyre. - “... dhe qysh kur ishit fetus në bark të nënës suaj. ” - Për të gjitha krijesat që formohen brenda barkut të nënës, meleku që fryn shpirtin në to është urdhëruar që të shkruajë rrizkun e tyre, exhelin, pra, kohën e vdekjes së tij, punët e tij dhe a do të jetë fatzi apo fatlum. Kështu, dija e Zotit për krijesat është absolute e gjithëpërfshirëse. - “Atëherë, mos e mburrni veten ...” - Mos lavdëroni veten, mos shprehni vetë - pëlqim dhe mos ushqeni ëndrra të kota sikur keni arritur shumë me punët tuaja. - “... sepse Ai e di më mirë se cili është vërtet i devotshëm.” - I Lartësuari thotë në ajetin tjetër: “A nuk i sheh ata që e vlerë - sojnë veten si të pastër?! Është Allahu Ai që pastron nga të këqijat atë që Ai dëshiron, pa i bërë padrejtësi askujt.” [Nisa 49]. Një hadith, të cilin e sjell imam Ahmedi nga Ebu Hurejra, thuhet: 2517. “Një burrë po lëvdonte një burrë tjetër në prani të Profetit aJ !it irejm I“ :aht i tuhallA i iteforP .ﷺ këpute qafën shokut tënd!” Ia përsëriti këtë fjalë disa herë. “Nëse dikush duhet të lëvdojë patjetër dikë, le të thotë: “Shpresoj që filani të jetë i tillë e i atillë - por Allahu është llogaritësi i tij - dhe unë nuk bëj të kulluar askënd përpara Allahut.” Hadithin e sjellin Buhariu, Muslimi, Ebu Daudi dhe Ibn Maxheh me rrugë të ndryshme nga Halid El Hadhâe, me version të ngjashëm. Imam Ahmedi sjell nga Humam Ibn El Harithi këtë hadith: 2518. “Erdhi një burrë tek Uthmani dhe filloi ta lavdëronte atë në fytyrë. Atëherë, Mikdad Ibn Esuedi i hodhi dhé në fytyrë këtij lavdëruesi, duke thënë: “Profeti i Allahut na ka urdhëruar që, nëse përballemi me ndonjë lëvdues (si puna jote), ti hedhim dhé në fytyrë.” Kështu e transmeton Muslimi dhe Ebu Daudi.