Kërko: zoti yt e frymezoi bleten

Kijame është një sure mekase, me 40 ajete, që ka zbritur pas sures Kariah. - “Jo! Betohem në Ditën e Kijametit.” - Allahu i Lartësuar betohet për Ditën e Kijametit dhe vërtetësinë e saj. Po ta vëresh me kujdes, përpara betimit, ka vendosur parafjalën mohuese ‘ Lâ’, që do të thotë ‘Jo!’. Kjo vjen si kundërpërgjigje ndaj atyre që nuk besojnë Ditën e Ringjalljes. Kuptimi i ajetit do të ishte në këtë formë: ‘Jo, nuk është ashtu si pretendoni ju, që nuk besoni se do të ndodhë Kijameti.’ Më pas, Allahu i Madhëruar betohet për vërtetësinë e kësaj dite, duke thënë: “Betohem në Ditën e Kijametit!’ Kështu, Allahu i Lartësuar betohet për vërtetësinë e Ditës së Premtimit, duke hedhur poshtë pretendimin e atyre të paditurve, që e mohojnë atë! - “Jo! Betohem në shpirtin shumë qortues.” - Allahu i Madhëruar betohet edhe në shpirtin qortues. Edhe në këtë rast pjesëza mohuese “lâ” (jo) vjen me kuptimin që përmendëm më sipër. Pra: ‘Jo, nuk është ashtu si pretendoni ju, që nuk besoni se do të ndodhë Kijameti.’ Më pas, Allahu i Madhëruar pohon vërtetësinë e kësaj dite, duke u betuar edhe në “shpirtin shumë qortues”. Ky është mendimi më i saktë për kuptimin e ajeteve. Ky mendim vjen nga Katade dhe e ka mbështetur Ibn Xheriri. Allahu i Lartësuar betohet në këto çështje të rëndësishme, për të pohuar ringjalljen, llogarinë dhe shpërblimin me drejtësi. Për sa i përket Ditës së Kijametit, kuptimi i saj është i qartë: ajo është dita e madhe, kur njerëzit do të përjetojnë ngjarjet më të frikshme. Ndërsa për sa i përket ‘ En-Nefs El-Leu-uâmeh’ - “shpirti shumë qortues”, mufesirët kanë dhënë mendime të ndry - shme. Disa mendojnë se këtu bëhet fjalë, në mënyrë të veçantë, për shpirtin e besimtarit, i cili e qorton vazhdimisht veten, për të bërë sa më shumë punë të mira dhe për t’u larguar nga të këqiat. Kështu, besimtari e qorton vazhdimisht veten e vet, për çdo fjalë, mendim dhe veprim që kryen në jetën e kësaj bote. Ndërsa mohuesi zhytet në gjynahe dhe padrejtësi dhe asnjëherë nuk e qorton vetveten. Sipas një mendimi tjetër, këtu bëhet fjalë për të gjithë shpirtrat. Haseni thotë: “Nuk ka asnjë banor të qiejve dhe të tokës që nuk do ta qortojë veten në Ditën e Kijametit.” Ibn Abasi ka thënë: “Çdo shpirt do të qortojë veten e tij në Ditën e Kijametit. Bamirësi qorton e fajëson veten se nuk ka bërë më shumë të mira, ndërsa keqbërësi qorton e fajëson veten pse nuk është larguar nga gjynahet.” Fer -rau e ka përzgjedhur këtë mendim dhe ka thënë: "Nuk ka asnjë shpirt, bamirës apo keqbërës qoftë ai, që të mos e qortojë e fajësojë veten në Ditën e Gjykimit. Nëse ka bërë mirë do të thotë: "Ah, të kisha bërë më shumë të mira.” E nëse ka bërë të këqija, do të thotë “Ah, i mjeri të mos kisha bërë të këqija!". Kuptimi më i dukshëm është se “shpirti qortues” është çdo shpirt që qorton veten, e këshillon dhe e nxit atë për të kryer e shtuar punët mira dhe e qorton për të këqijat, që t’i lërë e pakësojë ato. Këtë mendim e ka përzgjedhur edhe Ibn Xheriri. Në vijim, i Lartësuari thotë: - “A mendon njeriu se Ne nuk do t’ia bashkojmë sërish eshtrat atij?” - A mendon ai, se, Ditën e Kijametit, Ne nuk kemi pushtet që t’ia rikthejmë kockat, t’ia mbledhim ato nga anekënd botës, ku të jenë, e ta rikrijojmë ashtu siç ishte më parë?! - “Përkundrazi, Ne jemi të Plotpushtet - shëm ta rikrijojmë sikurse ka qenë, deri te mollëzat e gishtave të tij ...” - Ne kemi për t’ia bashkuar të gjitha pjesët e trupit dhe jemi të Plotpushtetshëm madje që t’ia kthejmë siç i kishte edhe mollëzat e gishtërinjve. - “Por njeriu dëshiron të vazhdojë edhe më tej në gjynahe ...” - Këtu bëhet fjalë për mohuesin, i cili nuk beson ditën e llogarisë përpara Zotit. Kështu e ka shpjeguar Ibn Abasi. Kjo është arsyeja, që më pas ai: - “... pyet: “Kur është Dita e Kijametit?” - Pra, pyet: “Kur do të jetë Kijameti?” Në fakt, pyetja e tij tregon se ai e sheh të largët dhe të pamundur përmbushjen e këtij premtimi dhe kërcënimi, sikurse thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “ Ata thonë: “Kur do të vijë ky premtimi, nëse thoni të vërtetën?” Thuaj: “Ju ju pret afati i një dite, që nuk mund të shtyhet për më vonë e as nuk do të shpejtohet që të vijë më parë.”! ” [Sebe’ 29, 30]. - “Kur shikimi të tmerrohet ...” - Kur shikimet e tyre të çoroditen nga tmerri, duke parë nga të gjitha drejtimet, në mënyrë të paqëndrueshme, pa u fiksuar diku. Kjo ndodh nga frika e madhe, që shkaktojnë ngjarjet e Ditës së Kijametit, sikurse thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “Ata janë duke vrapuar me kokat lart, me sytë e tyre të hapur e të papulitur me zemrat e tyre të zbrazëta.” [Ibrahim 43]. - “... kur Hëna të fshihet ...” - Drita e saj do të shuhet. - “... Dielli e Hëna të bashkohen ...” - Muxhahidi shpjegon: “Domethënë, ato do të mbështillen dhe drita e tyre do të shuhet.” Ibn Ebu Zejdi, si shpjegim të këtij ajeti, lexoi ajetet e tjera: “ Kur Dielli të jetë mbështjellë dhe yjet të kenë rënë.” [Tekuir 1, 2]. - “... atë ditë, njeriu do të thotë: “Ku të futem?” - Ai do të përpiqet të shmanget, duke thënë: “Ku të futem?” Ai kërkon t’i shmanget qëndrimit të vështirë, duke u fshehur diku. - “Jo, nuk ka se ku të futet.” - Ai nuk ka shpëtim dhe nuk ka asnjë që ta mbrojë. - “Atë ditë, vetëm te Zoti yt është kthimi.” - Kthimi dhe përfundimi është vetëm tek Zoti. - “Atë ditë, njeriu do të njihet me atë që ka bërë dhe me atë që ka lënë pa bërë.” - Njeriu do të njoftohet për gjithçka që ka bërë. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “Kur libri (i punëve) do t’u vihet përpara, ti do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të, që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër - të madhe apo të vogël - pa e shënuar?!” Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.” [Kehf 49]. - “Madje, njeriu do të jetë dëshmitar i vetvetes ...” - Njeriu bëhet dëshmues i vetvetes. Ai i di mirë veprat që ka bërë, edhe nëse nxjerr justifikime ose i mohon ato, siç thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “(Çdokujt do t'i thuhet:) “Lexoje librin tënd! Sot mjafton të jesh vetë gjykues i vetvetes”.” [Isra 14]. - “... edhe nëse paraqet arsyetime.” - Edhe nëse nxjerr argumente, për të justifi - kuar qëndrimin dhe padrejtësitë e veta. Muxhahidi thotë: “Edhe nëse njeriu kundër - shton për veprat e veta, ai gjithsesi i sheh, i di mirë dhe është i vetëdijshëm për to.” Ky është shpjegimi më i saktë. Allahu i Lartësuar thotë në ajete të tjera: “ Atëherë, atyre s’u mbetet përgjigje tjetër, përveçse të thonë: “Betohemi në Allahun, Zotin tonë se ne nuk ishim idhujtarë!” Shih se si gënjejnë kundër vetes dhe se si iu humbasin idhujt që vetë i trillonin! ” [En’am 23, 24.], Ose: “Ditën kur Allahu t’i ringjallë të gjithë, ata do t’i betohen Atij, sikurse ju betohen juve, duke pandehur se kështu do të arrijnë diçka. Në fakt, ata janë veç gënjeshtarë. ” [Muxhadile 18].

- “Vërtet, ata që besojnë (në Kur’anin) , çifutët, të krishterët, sabi'inët…” – Domethënë, gjykimi që do të vijojë vlen vetëm për ata të cilëve u është dhënë libër qiellor. Edhe sabi'iinët konsiderohen si grupacionet e krishtera. Më tej, i Madhëruari tregon cilësitë e të shpëtuarve prej tyre: - kushdo që beson në Allahun dhe në Ditën e Fundit dhe bën vepra të mira …” Kështu, i Madhëruari përshkruan me këto cilësi besimtarët e këtij umeti (muslimanët) dhe ata të umeteve të shkuara, që ishin çifutët, të krishterët dhe sabi'inët: 1. besojnë Allahun dhe botën tjetër: 2. bëjnë vepra të mira. Pikërisht këta do të fitojnë shpërblimin e madh që u ka përgatitur Allahu, si dhe prehjen dhe sigurinë e madhe pranë Tij: - “…do ta kenë shpërblimin te Zoti i tyre. Për ta nuk ka frikë dhe as nuk do të brengosen” - Ata nuk do ta provojnë frikën dhe as do të brengosen. Ndërsa çdo pjesëtar i këtyre umeteve që ka mohuar Allahun, profetët dhe Ditën e Fundit, ai do të fitojë të kundërtën e atyre që u përmendën, pra: do të jetë i pushtuar nga frika dhe trishtimi. Është shumë e rëndësishme të kuptohet se ky është thjesht një njoftim rreth këtyre umeteve, i cili i referohet periudhës para dërgimit të Muhamedit (s.a.u.s.). (Sepse pas dërgimit të Muhamedit (s.a.u.s.), askush nuk ka për të shpëtuar nëse nuk e pranon dhe nuk e pason atë (a.s.), si profet të Allahut). Ky është një pasqyrim i gjendjes së tyre, me të dyja anët e monedhës, që bëhet për të larguar ndonjë keqkuptim që mund të lindë në shpirtrat e njerëzve, kur lexojnë ajetet e Kur’ânit. Allahu e di më së miri, por shkaku i këtij pasqyrimi vjen për të sqaruar se, jo të gjithë pjesëtarët e atyre popujve, – të parët e të cilëve u qortuan dhe mangësitë e shumta të të cilëve u trajtuan këtu, – hynin në një kategori. Pra, Allahu i Lartësuar deshi që t’i dallonte ata të cilët nuk përfshiheshin në kategorinë e përshkruar me cilësi dhe vepra të ulëta. Ndoshta, nga përmendja e sjelljeve të poshtra të brezave të parë të çifutëve, dikush mund të kuptonte gabimisht se cilësi të tilla mund të kishin vetëm çifutët. Për këtë arsye, i Madhëruari i përmend popujt në përgjithësi, duke treguar cilësitë e pjesëtarëve që do të shpërblehen dhe cilësitë e atyre që do të ndëshkohen, nga secili popull. E gjithë kjo, për të larguar çdo keqkuptim dhe për të qartësuar të vërtetën. I lavdëruar qoftë Ai, që brenda Librit të Tij ka sjellë gjëra që habisin mendjet e të gjithë botës! Më pas, i Madhëruari i rikthehet qortimit të bijve të Israilit për veprat e ulëta të të parëve të tyre. Ai thotë: - “Dhe kujtoni kur Ne morëm prej jush besën (për bindje e nënshtrim) …” – Kuptimi: Kujtoni kur Ne morëm premtimet tuaja të forta, që u bënë nga ju në momente kërcënimi, kur: - “…dhe ngritëm mbi ju Turi Sinain, ” - Domethënë: Kur mbi ju qëndronte mali Tur. Në këtë kohë, Allahu i Lartësuar ju drejtua juve dhe ju urdhëroi: - “Merreni seriozisht atë që ju dhamë (Teuratin) …” - Domethënë: Pranojini ligjet që ju zbritën me Teuratin. Pranojini ato me seriozitet dhe me përgjegjësi të madhe, duke treguar durim ndaj urdhrave të Allahut. Por jo vetëm kaq: - “…dhe kujtoni kumtet e tij, ... ” - Kuptimi: Kujtojeni vazhdimisht atë që ndodhet në librin tuaj, duke e lexuar vazhdimisht dhe duke mësuar prej tij. Nëse e bëni këtë, ka shpresë të madhe për ju që: - “…që të jeni të devotshëm” - Domethënë: Me shpresë që të shpëtoni, duke u ruajtur prej dënimit të Allahut dhe prej zemërimit të Tij. Ose: Me shpresë që të bëheni si ata që ruhen nga të këqijat, duke u stolisur me devotshmëri ( taķuâ). Por edhe pas marrjes së premtimit tuaj, në të tilla kushte të jashtëzakonshme: - “Por edhe pas asaj (besës), ju u kthyet shpinën udhëzimeve të Zotit. ” - Pra, pas atij premtimi që dhatë në një situatë të pashlyeshme nga kujtesa, ju përsëri kthyet shpinën. Atëherë, kjo e bëri më shumë se të meritueshme që mbi ju të binin ndëshkimet më të mëdha. Megjithatë: - “Po të mos ishte mirësia dhe mëshira e Allahut ndaj jush, do të ishit prej të humburve (në të dy jetët) . Thotë i Lartësuari: - “Ju, tanimë, e dini mirë rastin e atyre nga mesi juaj, të cilët nuk e respektuan (urdhrin për) të shtunën. ”. – Pra, është shumë e njohur për ju çështja e atyre që u sprovuan ditën e shtunë. Këtë histori Allahu i Lartësuar e ka sjellë gjerësisht në suren El ea'raf, ajetet 163 – 168: “Pyeti ata për fshatin që gjendej në bregdet dhe që shkelte rregullin e të shtunës (sabathit)! Të shtunën, peshqit u vinin sheshazi mbi ujë, ndërsa ditët e tjera, që nuk e kishin të ndaluar punën, nuk u vinin. Kështu Ne i sprovonim, sepse ata i kalonin kufijtë. Kur disa prej tyre thanë “Përse e këshilloni një popull që Allahu do ta shkatërrojë ose do t’i japë një dënim të ashpër?”, këshilluesit thanë: “Për të kryer detyrën para Zotit tuaj dhe me shpresë që ata mund t'i frikësohen.”. Por kur ata i shpërfillën paralajmërimet që u qenë bërë, Ne i shpëtuam ata që ndalonin të këqijat; ndërsa ata që kundërshtuan, i ndëshkuam me një dënim të ashpër për shkak se ishin të shfrenuar. Kur ata ngulmuan me arrogancë të hapur në atë që u ishte ndaluar, Ne u thamë atyre: "Bëhuni majmunë të përbuzur e të mohuar!". Zoti Yt shpalli qartas se, mbi ta do të vendosë deri Ditën e Kijametit, sundimin e dikujt, që ka për t'i ndëshkuar ata me mënyrën më të keqe. Zoti yt është, vërtet ndëshkues i shpejtë, por Ai është gjithashtu edhe Falës i Madh e Mëshirëplotë. Ne i shpërndamë ata në këtë Tokë grupe -grupe. Prej tyre ka të mirë, por ka edhe jo të tillë. Ne i vumë në provë ata edhe me mirësi edhe me fatkeqësi, që të kthenin rrugë.” Domethënë, ky gjynah i madh i tyre i bëri që ta meritojnë goditjen e ashpër të zemërimit të Allahut të Lartësuar, duke i shndërruar në majmunë (dhe në derra) të shëmtuar dhe të poshtëruar. - “Ne u thamë: “Bëhuni majmunë të përbuzur!"” - Këtë ndëshkim, Allahu i Lartësuar ua dha brezave të asaj kohe si dënim, dhe brezave të mëvonshëm si kujtim e paralajmërim . Po ashtu, në këtë mënyrë, ata nuk mund të kenë asnjë justifikim para Allahut të Lartësuar, në rast se shkelin të tilla urdhëra e ligje. Ai e la edhe si kërcënim për të tjerët, që njerëzit t'i largohen dhe t'i frikësohen seriozisht mosbindjes ndaj Tij. Allahu i sjell kërcënimet, edhe pse, në fund të fundit, ato mund të jenë kujtim i dobishëm veçse për të devotshmit, pasi të tjerët nuk përfitojnë aspak prej tyre. Kështu, i Lartësuari thotë: - “Kështu Ne e bëmë atë (shndërrim të tyre), për të marrë mësim ata dhe brezat pasardhës, por edhe si këshillë për të devotshmit.”

- I Dëlirë (e i Lavdëruar) qoftë Ai, që e mbarti adhuruesin e Tij (Muhamedin) natën nga Xhamia e Shenjtë (Qabeja) drejt xhamisë Aksa (në Palestinë) , rrethinat e së cilës Ne i kemi bekuar, për t’i treguar atij disa nga shenjat Tona! - Allahu i Lartësuar e lavdëron dhe madhëron Veten e Tij, për pushtetin e Tij absolut për të bërë atë që askush tjetër nuk mund ta bëjë. Nuk ka të adhuruar me meritë veç Tij dhe nuk ka Zot sundues që kujdeset për krijesat veç Tij. Allahu e mbarti adhuruesin e robin e Tij të zgjedhur, Muhamedin, gjatë natës, nga xhamia e Mekës, drejt xhamisë Aksa, në Bejt el Makdes të Kudsit, i cili është djepi i të gjithë profetëve, që nga koha e Ibrahimit, të dashurit e të zgjedhurit të Zotit. Prandaj profetët u mblodhën së bashku me të dhe profeti Muhamed ﷺ u priu në namaz, pikërisht në vendin e tyre. Allahu i Lartësuar e përshkruan atë vend, duke thënë: “... rrethinat e së cilës Ne i kemi bekuar ...”. Domethënë, Allahu i Madhëruar i ka bekuar prodhimet e mirësitë e atij vendi. Allahu i Lartësuar thotë: “... për t’i treguar atij disa nga shenjat Tona!” Domethënë, për t’i treguar Muhamedit disa nga shenjat madhështore, siç thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “Shikimi i tij nuk u shmang e as nuk e tejkaloi masën. Ai pa, vërtet disa nga shenjat më të mëdha të Zotit të vet.” [Nexhm 17, 18]. Ne do të përmendim në vijim disa hadithe rreth kësaj çështjeje, nëse na e lehtëson Allahu i Madhëruar. - Vërtet, Ai dëgjon e sheh gjithçka. - Ai i dëgjon fjalët e robërve të Tij, si të besimtarëve, ashtu edhe të jobesimtarëve, si të atyre që e besojnë të vërtetën kur u paraqitet, ashtu edhe të atyre që e mohojnë atë. Ai sheh gjithçka në lidhje me robërit e Tij dhe i jep secilit prej tyre atë që meriton, si prej kësaj bote, ashtu edhe prej ahiretit. Disa hadithe në lidhje me ngjarjen e Israsë. Në ‘Sahih-un’ e Muslimit vjen hadithi nga Enes Ibn Maliku, se Profeti i Allahut ka thënë: 1632. “M’u soll një burak, një kafshë e bardhë e gjatë, më e madhe se gomari e më e vogël se mushka, e cila e hidhte hapin aq larg, sa i shihte syri. Hipa dhe shkuam me të në Bejt el Makdes. Burakun e lidha në hallkën ku profetët e mëparshëm lidhnin kafshët e tyre. Hyra në xhami dhe fala atje dy rekatë. Pastaj dola. Drejt meje erdhi Xhibrili, i cili mbante në dorë një enë me verë e një enë me qumësht. Unë zgjodha qumështin. Xhibrili tha: “Zgjodhe natyrshmërinë!” Pastaj filluam të ngjitemi në qiell. Xhibrili (a.s.) kërkoi leje për të hyrë (në portat e qiellit). – Kush je? – e pyetën. – Xhibrili, – tha ai. – E kush është me ty? – Muhamedi. – I ka ardhur ndonjë Shpallje? – Po, i ka ardhur Shpallje. Atëherë, na u dha leja për të hyrë. Aty pashë Ademin (a.s.). Ai më përshëndeti, më uroi mirëseardhjen dhe u lut për mua për mirësi. Pastaj filluam të ngjitemi në qiellin e dytë. Xhibrili (a.s.) kërkoi leje për të hyrë. – Kush je? – e pyetën. – Xhibrili, – tha ai. – E kush është me ty? – Muhamedi. – I ka ardhur ndonjë Shpallje? – Po, i ka ardhur Shpallje. Atëherë, na u dha leja. Aty pashë dy djem tezesh, Isain birin e Merjemes dhe Jahjan, birin e Zekerias (Paqja e Zotit qoftë mbi ta!). Ata më përshëndetën, më uruan mirëseardhjen d he u lutën për mua për mirësi. Pastaj filluam të ngjitemi në qiellin e tretë. Xhibrili (a.s.) kërkoi leje për të hyrë. – Kush je ? – e pyetën. – Xhibrili, – tha ai. – E kush është me ty? – Muhamedi. – I ka ardhur ndonjë Shpallje? – Po, i ka ardhur Shpallje. Atëherë, na u dha leja. Aty pashë Jusufin. Atij i ishte dhënë gjysma e të gjithë bukurisë. Ai më përshëndeti, më uroi mirëseardhjen dhe u lut për mua për mirësi. Pastaj filluam të ngjitemi në qiellin e katërt. Xhibrili (a.s.) kërkoi leje për të hyrë. – Kush je? – e pyetën. – Xhibrili, – tha ai. – E kush është me ty? – Muhamedi. – I ka ardhur ndonjë Shpallje? – Po, i ka ardhur Shpallje. Atëherë, na u dha leja. Aty pashë Idrisin. Ai më përshëndeti, më uroi mirëseardhjen dhe u lut për mua për mirësi. Allahu i Lartësuar thotë (për të): “Ne e ngritëm atë në një gradë të lartë.” Pastaj filluam të ngjitemi në qiellin e pestë. Xhibrili (a.s.) kërkoi leje për të hyrë. – Kush je? – e pyetën. – Xhibrili, – tha ai. – E kush është me ty? – Muhamedi. – I ka ardhur ndonjë Shpallje? – Po, i ka ardhur Shpallje. Atëherë, na u dha leja. Atje pashë Harunin. Ai më përshëndeti, më uroi mi rëseardhjen dhe u lut për mua për mirësi. Pastaj filluam të ngjitemi në qiellin e gjashtë. Xhibrili (a.s.) kërkoi leje për të hyrë. – Kush je? – e pyetën. – Xhibrili, – tha ai. – E kush është me ty? – Muhamedi. – I ka ardhur ndonjë Shpallje? – Po, i ka ardhur Shpallje. Atëherë, na u dha leja. Aty pashë Musain. Ai më përshëndeti, më uroi mirëseardhjen dhe u lut për mua për mirësi. Pastaj filluam të ngjitemi në qiellin e shtatë. Xhibrili (a.s.) kërkoi leje për të hyrë. – Kush je? – e pyetën. – Xhibrili, – tha ai. – E kush është me ty? – Muhamedi. – I ka ardhur ndonjë Shpallje? – Po, i ka ardhur Shpallje. Atëherë, na u dha leja. Aty pashë Ibrahimin, i cili ishte mbështetur me shpinë në Bejt el Meamur. Në të hyjnë çdo ditë 70 mijë melekë, të cilët nuk dalin më. Ai më përshëndeti, më uroi mirëseardhjen dhe u lut për mua për mirësi. Pastaj më çuan tek Sidretul Muntehâ . Gjethet e saj ishin të mëdha, si veshë elefantësh, kurse frutat si qypa të mëdhenj. Kur atë e mbuloi çfarë e mbuloi, prej urdhrit të Zotit, ajo ndryshoi. Nuk ka ndonjë krijesë që të mund ta përshkruajë bukurinë e saj. Atëherë, Zoti më shpalli atë që më shpalli. M’u urdhërua falja e 50 namazeve gjatë ditës dhe natës. Kur zbrita tek Musai (në qiellin e gjashtë,) ai më pyeti: “Çfarë bëri detyrë Zoti yt për umetin tënd?” Unë i thashë: “50 namaze.” – “Kthehu tek Zoti yt – më tha, – dhe kërkoji lehtësim, sepse umeti yt nuk ka për ta përballuar! Unë e provova me bijtë e Izraelit.” - Atëherë, - tregon Profeti ﷺ - u ktheva tek Zoti im dhe i thashë: “O Zot, lehtësoja umetit tim!” Dhe Ai i uli pesë namaze. Kur u ktheva tek Musai, i thashë: “M’i uli 5 namaze.” Ai tha: “Umeti yt nuk e përballon dot as këtë, prandaj kthehu tek Zoti yt dhe kërkoji lehtësim!” Profeti tregon: “Kështu vazhdova të kthehem mes Zotit tim të Lartësuar e të Lavdëruar dhe Musait, derisa Ai më th a: “O Muhamed! Janë 5 namaze (të detyrueshme) gjatë ditës dhe natës, por çdonjë prej tyre do të llogaritet si 10 të tillë. Kështu është njëlloj si të jenë 50 namaze. Çdokush që tenton të kryejë një vepër të mirë dhe nuk ia arrin ta realizojë atë, i shkruhet vetëm si një e mirë. Kush e vepron atë, i shkruhen dhjetë të tilla. Çdokush që tenton të kryejë një të keqe dhe nuk e vepron atë, i shkruhet si një e mirë e vetme dhe nëse e vepron atë, i shkruhet vetëm një e keqe. Pastaj unë zbrita, derisa arrita tek Musai, të cilit i thashë: “U ktheva tek Zoti im aq shumë, sa pata turp prej Tij të kthehesha sërish!” Imam Ahmedi sjell hadithin prej Katades, i cili përcjell nga Enes Ibn Maliku, se Malik Ibn Sasaate i ka rrëfyer hadithin, që ndër të tjera thotë: 1633. “...pastaj u ngrita për tek Sidretul Munteha. Fruti i saj si qypat e Hexherit, gjethet e saj si veshë elefantësh! Xhibrili më tha: “Kjo është Sidretul Munteha.” Pastaj pashë katër lumenj: dy të brendshëm dhe dy të jashtëm. - O Xhibril, - pyeta, - ç’janë këta?” Ai tha: “Dy lumenjtë e brendshëm janë në Xhenet, ndërsa dy të jashtmit janë Nili dhe Eufrati.” Pastaj u ngjitëm tek Bejt el Meamur .” Katadja sjell një hadith nga E bu Hurejra, me disa hollësira: 16 34. Profeti tha: “Unë i kërkova Zotit tim aq shumë, sa pata turp prej Tij. Megjithatë, tani jam i kënaqur, jam i dorëzuar tërësisht e do ta zbatoj urdhrin e Tij. Atëherë thirri një zë: “E caktova detyrimin dhe ua lehtësova robërve të Mi!” Ky hadith i Ebu Katades vjen edhe në dy Sahih-ët, afërsisht me këtë tekst. Buhariu sjell në kapitullin e Namazit, hadithin tjetër, ku ndër të tjera, thuhet: 16 35. “... Pastaj më morën, derisa më ngjitën tek Sidretul Munteha, të cilën kur e pashë, e mbuluan ngjyra, që nuk e di çfarë janë. Pastaj më futën në Xhenet. Atje pashë stome 200 diamantesh, kurse dheu i tij ishte prej misku.” Muslimi sjell në Sahih-un e tij një hadith nga Ebu Dheri, i cili rëfen: 16 36. “E pyeta Profetin e Allahut: “A e pe Zotin tënd?” Ai më tha: “Është dritë! E si ta shihja unë Atë?!” Muhamed Ibn Beshari sjell me senedin e tij hadithin nga Abdull ah Ibn Shekiku, i cili rrëfen: 1637. I thashë njëherë Ebu Dherit: “Nëse do ta shihja Profetin e Allahut, do ta pyesja atë.” - “Për çfarë do ta pyesje?” - më tha Ebu Dheri. - “Do ta pyesja: A e pe Zotin tënd?” Ebu Dheri tha: “Unë e pyeta për këtë dhe më tha: “Pashë dritë!” Hafizi Ebu Bekër el Bejhakiu ka përmendur një shtesë në hadithin e sjellë nga Shurejku, i cili është i vetmi që e ka sjellë. Ajo shtesë mbështet mendimin se Profeti e pa Zotin natën e Israsë. K jo është shtesa: “ ...pastaj Zoti i krenarisë (El Xhebbâru) u afrua aq sa dy harqe, apo edhe më afër...”. Ai (Hafizi) tha: “Por mendimi i Aishes, Ibn Mesudit dhe Ebu Hurejrës është se këtu bëhet fjalë për afrimin e Xhibrilit.” Ky është mendimi i Bejhakiut në këtë çështje, dhe kjo është e vërteta. Për sa i përket fjalës së Allahut në suren Nexhm: “Atë ia mësoi Ai, i Fuqishmi (Xhibrili), që ka mendje të lartë dhe që u shfaq në formën e vet reale, në pikën më të lartë të horizontit. Pastaj u lëshua dhe iu afrua atij, sa largësia mes dy harqeve a edhe më afër dhe i shpalli robit të Tij (Allahut) atë që i shpalli.” Këtu bëhet fjalë për Xhibrilin (a.s.), siç gjendet në dy Sahih-ët rrëfimi i saktë prej Aishes, nënës së besimtarëve. Po kështu është përcjellë edhe prej Ibn Mesudit. Edhe në Sahih-un e Muslimit është e njëjta dëshmi prej Ebu Hurejrës. Nuk dihet që ata t’i ketë kundërshtuar ndonjë sahab, në lidhje me tefsirin e këtij ajeti. 201 Në Sahih-un e Muslimit vjen hadithi se Ibn Shihabi rrëfen se i ka thënë Ibn Hazmi se Ibn Abasi dhe Ebu Habete el Ensari shpesh thoshin: “Profeti i Allahut ka thënë: 16 38. “Pastaj më ngritën aq lart, sa arrita në atë lartësi, që mund të dëgjoja zhurmën e lapsave që shkruanin.” Imam Ahmedi sjell nga Xhabir Ibn Abdullahi se ai e ka dëgjuar Profetin e Allahut të thotë: 1639. “Kur kurejshët nuk më besuan në lidhje me udhëtimin tim në Bejt el Makdes , unë u ngrita në Hixhr dhe Allahu ma tregoi para syve Bejt el Makdesin. Atëherë, unë fillova t’ua përshkruaja atë hollësisht, duke e parë atë me sytë e mi.” 202 [Buhariu dhe Muslimi]. Ibn Shihabi thotë se Ebu Seleme Ibn Abdurahmani rrëfen: 16 40. “Atëherë, një grup kurejshët u gatitën - ose tha një fjalë të ngjashme - dhe shkuan tek Ebu Bekri, të cilit i thanë: “A ke dëgjuar çfarë ka thënë shoku yt? Ai pretendon se shkoi drejt Bejt el Makdes dhe u kthye brenda natës!” Ebu Bekri tha: “A e ka thënë vërtet këtë? - “Po.” - “Nëse e ka thënë vërtet, atëherë unë dëshmoj se ka thënë të vërtetën!” - “A po e beson që ka shkuar në Sham brenda natës dhe është kthyer në Mekë përpara agimit?!” Ebu Bekri tha: “Po! Unë e besoj atë për më shumë se kaq. Unë e besoj se atij i vjen shpallje nga qielli!” Ebu Seleme thotë: “Ja, për këtë u quajt Ebu Bekri me epitetin El Siddik.” Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ibn Abasi se Profeti i Allahut ka thënë: 1641. “Natën e Israsë, unë u gdhiva në Mekë i pezmatuar, duke qenë i sigurt se njerëzit nuk do të më besonin.” Ibn Abasi rrëfen: “Profeti u ul diku, i mbushur me trishtim e mërzi. Pranë tij kaloi armiku i Allahut Ebu Xhehli. Ai vazhdoi të ecte, derisa u ul pranë tij dhe filloi t’i fliste me qesëndi: “Hë, a kemi ndonjë të re?” Profeti i Allahut i tha: “Po.” - “Më trego çfarë është?” - “Gjatë natës unë bëra një udhëtim.” - Për ku? - “Drejt Bejt el Makdes.” - “Shkove në Bejt el Makdes dhe të zuri mëngjesi këtu mes nesh?!” - “Po”, - tha i Dërguari i Allahut. Ebu Xhehli nuk u nxitua që ta mohonte, nga droja se ndoshta Muhamedi ﷺ do ta mohonte se e kishte thënë këtë fjalë, nëse do të ftohej ta pohonte edhe përpara njerëzve, prandaj i tha: “Nëse e thërras popullin, a do t’u tregosh për këtë që më tregove mua?” Profeti i Allahut tha: “Po.” Atëherë ai filloi të thërriste: “O Benu Keab, o Benu Luej.... Kështu, njerëzit filluan të vinin grupe -grupe derisa u mblodhën të gjithë para tyre. Ebu Xhehli tha: “Tregoji popullit tënd çfarë më tregove mua!” Profeti i Allahut i tha: “Gjatë natës unë bëra një udhëtim.” - “Për ku?” - thanë njerëzit. - “Në Bejt el Makdes.” - “Shkove në Bejt el Makdes dhe të zuri mëngjesi këtu mes nesh?!” - Po.” Atëherë veç të shijhe se si ata, të mbushur me habi e duke shprehur mosbesim e tallje, vendosnin duart në kokë. Pastaj i thanë: “Po, a mundesh të na e përshkruash faltoren në (tempullin) Bejt el Makdes?” Mes tyre kishte edhe nga ata që kishin udhëtuar në atë vend dhe e kishin parë faltoren. Profeti i Allahut tha: “Atëherë, unë vazhdova ta përshkruaja atë, derisa pata një pasiguri dhe nuk po më kujtoheshin disa hollësi. Atëherë - vazhdon Profeti ﷺ - m’u soll xhamia para syve, aq sa unë unë e shihja atë qartë në drejtim të shtëpisë së Ukalit. Kështu, vazhdova t ’ua përshkruaja duke e parë me sytë e mi, e jo nga kujtesa e asaj që kisha parë gjatë udhëtimit. Atëherë ata thanë: “Betohemi në Zotin, se ky është një përshkrim i saktë.” Këtë hadith e ka përnxjerë edhe Nesaiju prej Auf Ibn Ebu Xhemiles, i njohuri si El Ea’rabiu, njëri nga imamët e besueshëm (thikat) të hadithit. Hadithin e sjell edhe Bejhakiu, prej Nadr Ibn Shumejl Ibn Aufit. Në Sahihun e Muslimit vjen hadithi nga Ebu Hurejra, se Profeti i Allahut ka thë në: 1642. “Unë isha në Hixhër, ndërkohë që kurejshët filluan të më pyesnin rreth udhëtimit tim drej Bejt el Makdes . Ata më pyetën për disa hollësi, që nuk i mbaja mend dhe u mërzita si asnjë herë më parë. Atëherë, Allahu e ngriti atë faltore para syve të mi dhe unë e shihja qartë. Për çdo pyetje që më drejtonin, unë u ktheja përgjigje. Unë e pashë veten time mes një grupi profetësh. Aty pashë Musain në këmbë, duke u falur. Ai ishte një burrë me flokë të dendura e të dredhura, si të ishte një prej burrave të shenues 203 (në gjatësinë dhe ngjyrën esmere). E pashë edhe Isain Birin e Merjemes në këmbë, duke u falur. Njeriu me ngjashmërinë më të madhe me të është Uruetu Ibn Mesud el Thekafiu. Pashë edhe Ibrahimin në këmbë, duke u falur. Njeriu me ngjashmërinë më të madhe me të është shoku juaj...”, - kishte për qëllim veten e vet. Kur erdhi koha e namazit, unë u priva atyre në namaz. Pasi mbaruam së faluri, dikush më tha: “O Muhamed! Ky është Maliku, roja i Xhehenemit! Unë ktheva kokën nga ai dhe ai më përshëndeti i pari me selam.” Israja dhe Mirazhi kanë ndodhur veçse një herë të vetme.204 Nëse qëndrojmë në gjithë këto transmetime, 205 ne bindemi rreth udhëtimit të Profetit nga Qabja në Bejt el Makdes, megjithë versionet e ndryshme të sjella. Ka njerëz që, duke u mbështetur në versionet e ndryshme të kësaj ndodhie, pretendojnë se Israja ka ndodhur shumë herë. Në fakt, me këtë gjykim të gabuar kanë shkuar shumë larg të vërtetës, kanë thënë diçka të habitshme e të pabazë dhe nuk ia kanë qëlluar aspak të vërtetës. Disa autorë të mëvonshëm janë shprehur madje se Profeti bëri një udhëtim drejt Bejt el Makdesit, pastaj një udhëtim drejt qiejve, pastaj një udhëtim tjetër drejt Bejt el Makdesit, e pastaj drejt qiejve. Ata janë të gëzuar jashtë mase me këtë opinion, a thua se kjo u jep zgjidhje e përgjigje të gjitha kundërshtimeve në këtë çështje. Megjithatë, edhe ky opinion është shumë larg të vërtetës dhe nuk është përmendur nga asnjë selef. Nëse do të kishin ndodhur të tilla udhëtime të njëpasnjëshme, Profeti do ta kishte njoftuar qartë umetin e tij dhe njerëzit do ta kishin përcjellë këtë përsëritje të udhëtimit. Musa Ibn Ukbe citon Zuhrin, që ka thënë se Israja ka ndodhur një vit përpara hixhretit. Po kështu ka thënë dhe Uruetu. Ndërsa Suddiju ka thënë se ka ndodhur 16 muaj përpara hixhretit. Gjithashtu, mendimi më i saktë është se Profeti e përjetoi këtë udhëtim zgjuar e jo në gjumë. 206 Ai udhëtoi nga Meka për në Bejt el Makdes hipur mbi burak. Kur mbërriti në portën e xhamisë, e lidhi kafshën tek porta, hyri brenda dhe fali drejt Kiblës dy rekatë namaz përshëndetje për xhaminë. Pastaj filloi Miraxhin, ngjitjen në qiell, duke hipur në një si shkallë në ngjitje. Kështu u ngrit në qiellin e dynjasë, pastaj në pjesën tjetër të 7 qiejve. Në çdo qiell, atë e takonin më të zgjedhurit e tij. Ai u dha selam profetëve që ndodheshin në ata qiej, sipas gradës së tyre, derisa arriti në qiellin e gjashtë tek Musai, të cilit i foli Zoti drejtpërdrejt, e pastaj në qiellin e shtatë, tek Ibrahim, i dashuri dhe i zgjedhuri i Allahut. Më pas u ngrit më lart se grada e dy profetëve të fundit dhe më lart se të gjithë profetët e tjerë. Ai arriti në një vend aq të lartë, sa arriti të dëgjonte edhe zhurmën e lapsave të kaderit, që shkruajnë atë që është përcaktuar të ekzistojë. Ai pa pemën Sidratul Munteha, të cilën Allahu e mbuloi me bukuri e madhështi, me flutura të arta dhe ngjyra të shumta. Ajo u mbulua edhe nga melekë pa fund, dhe pikërisht atje Profeti ﷺ pa edhe Xhibrilin në formën e tij të vërtetë, me gjashtëqind krahë. Ai pa, gjithashtu, një shtrojë mëndafshi të gjelbër, që mbulonte horizontin. Pa Bejt el Meamurin (Qaben e Qiellit) dhe Ibrahimin, që ndërtoi Qaben e Tokës, i cili ishte mbështetur në të. Ajo është Qabja e Qiellit, ku hyjnë çdo ditë shtatëdhjetë mijë melekë, që i përkushtojnë Allahut adhurime dhe nuk kthehen kurrë në të, deri në Ditën e Kijametit. Profeti ﷺ pa Xhenetin dhe Zjarrin. Në këtë udhëtim, Allahu bëri detyrë 50 namaze në ditë, pastaj, me mëshirën e Tij, ia uli në pesë të tilla, duke treguar butësinë e bamirësinë e Tij me robërit. Kjo tregon rëndësinë e madhe të namazit në Islam dhe madhështinë e këtij adhurimi përkushtuar Zotit. Pastaj Profeti ﷺ zbriti përsëri në Bejt el Makdes. Së bashku me të zbritën edhe profetët. Ai u fal me ta kur hyri koha e namazit. Ka njerëz, të cilët pretendojnë se ai u fal me profetët në qiell. Përkundrazi, argumentet e ardhura tregojnë se ai është falur në Bejt el Makdes. Në disa transmetime thuhet se i Dërguari i Allahut u fal me ta në fillim, para ngjitjes në qiell. Në fakt, është më e pranueshme të thuhet se ai u fal me profetët e tjerë pas ngjitjes në qiell, sepse kur i Dërguari ﷺ kalonte nëpër qiej e takonte profetët, ai e pyeste Xhibrilin se cilët ishin ata, një për një, dhe Xhibrili i tregonte. Kjo është më e pranueshme, edhe sepse fillimisht ai u kërkua për t’u ngjitur në qiell dhe për të marrë nga Zoti detyrën e faljes së namazit, e cila ishte për të e për të gjithë umetin. Më tej, pasi mori detyrën, ai u bashkua me vëllezërit e tij profetë, për t’u falur me ta dhe për të dalë në pah vlera e tij mbi të gjithë, kur u priu në namaz. Ai doli e u priu në namaz pas shenjës që i bëri Xhibrili për të vepruar ashtu. Pasi doli nga Bejt el Makdesi, i Dërguari ﷺ hipi në burak dhe kthye në Mekë herët në mëngjes. Megjithatë, Allahu është më i ditur. Njerëzit kanë dhënë mendime të ndryshme në lidhje me çështjen se: a e kreu këtë udhëtim i Dërguari ﷺ me trupin e shpirtin e tij apo vetëm me shpirt? Shumica e dijetarëve janë të mendimit se ai e kreu këtë udhëtim me trup dhe me shpirt dhe në gjendje të zgjuar, pra, jo në gjumë. Por këta nuk e mohojnë mundësinë që Profeti ﷺ para këtij udhëtimi të ketë parë një ëndërr të tillë, dhe pastaj e përjetoi atë tërësisht, sepse kështu ndodhte me Profetin ﷺ : sa herë që ai shihte një ëndërr, ajo i realizohej tërësisht më pas, e qartë si drita e mëngjesit. Kështu, udhëtimi i Israsë dhe Miraxhit ndodhi zgjuar dhe me shpirt e me trup. Argument për këtë është fjala e Allahut: “I Dëlirë (e i Lavdëruar) qoftë Ai, që e mbarti adhuruesin e Tij (Muhamedin a.s.) natën nga Xhamia e Shenjtë (Qabeja) drejt xhamisë Aksa (në Palestinë), rrethinat e së cilës Ne i kemi bekuar...”. Pra, Allahu i bëri tesbih Vetes së Vet, dhe tesbihu bëhet për gjëra madhore. Nëse do të ishte thjesht një ëndërr, nuk do të ishte gjë e madhe dhe nuk do të tregohej me madhështi. Gjithashtu, mohuesit kurejshë nuk do të nxitonin që të përhapnin këtë si një lajm të çuditshëm e të pabesueshëm e ta mohonin si të tillë, nëse do të ishte thjesht një ëndërr e Profetit. Përveç kësaj, duhet thënë se fjala “ abd” (rob), e përdorur për Profetin ﷺ , është term që përdoret për një njeri me trup dhe shpirt, jo vetëm si shpirt. Vëreni kur Allahu thotë: “I Dëlirë (e i Lavdëruar) qoftë Ai, që e mbarti adhuruesin e Tij (Muhamedin a.s.) natën nga Xhamia e Shenjtë (Qabeja) drejt xhamisë Aksa (në Palestinë)...”. Më pas thotë: “...Atë pamje që ta treguam dhe pemën e mallkuar të përmendur në Kur’an, Ne i bëmë veçse si sprovë për njerëzit. ...” [Isra 60]. Ibn Abasi shpjegon: “Kjo ishte një pamje, që Profeti i Allahut e pa drejtpërdrejt natën kur u ngjit në qiell.” Kështu e ka sjellë Buhariu. Allahu i Lartësuar thotë gjithashtu: “Shikimi i tij nuk u shmang e as nuk e tejkaloi masën....” [Nexhm 17]. Dhe dihet që shikimi është shqisë e trupit, jo e shpirtit. Gjithashtu, i Dërguari hipi mbi burak, kafshë kjo që shkëlqente e lëshonte dritë. Edhe kjo thuhet për trupin e jo për shpirtin, sepse shpirti nuk ka nevojë për kafshë apo mjet, që të lëvizë. Megjithatë, Allahu është më i ditur. Një transmetim i dobishëm dhe i bukur. Ebu Nuajm el Asbahani sjell në librin e tij “Delail en-Nubue” (Argumentet e profetësisë) një transmetim përmes El Uakidiut, nga Muhamed Ibn Keab el Kuradhi, ku shkurtimisht thuhet: “Kur Herakli takoi Ebu Sufjanin, e pyeti atë rreth Profetit të Allahut. Ebu Sufjani, duke dashur që të ulte sadopak figurën e vlerën e Profetit, tha: “O mbret! A të të tregoj për diçka, nga e cila do ta kuptosh se ai gënjen?” - “Ç’është ajo?” - “Ai pretendoi njëherë se doli nga vendi ynë (në Mekë) gjatë një nate dhe erdhi në këtë faltore, faltoren e Ilijae-s (Palestinës), dhe u kthye tek ne po atë natë, para lindjes së diellit.” Kur po i thoshte këto fjalë, pranë Heraklit qëndronte patriarku i Iljaes, i cili tha: “E di mirë çfarë ndodhi atë natë.” - “Çfarë di?” - e pyetën. Ai tha: “Unë nuk flija natën, derisa të mbyllja të gjitha portat e xhamisë. Atë natë i mbylla të gjitha portat, përveç njërës, e cila më mundoi shumë, por nuk munda ta lëviz. U kërkova ndihmë punëtorëve të mi dhe të gjithë atyre që ishin të pranishëm. Të gjithë u munduam shumë, por ajo nuk lëvizi vendit, a thua se po përpiqeshim të lëviznim një mal. Pastaj u fola marangozëve, që ta shihnin. Ata thanë: “Kjo portë është bllokuar, ngaqë kanë lëvizur parvazet e i ka rënë peshë nga ndërtesa. Nuk mund ta lëvizim tani. Kur të agojë, do të shohim me kujdes nga i vjen bllokimi.” Kështu i lashë hapur kanatat e asaj porte. Kur agoi dita, shkova tek porta dhe pashë që te guri i qoshes së xhamisë ishte hapur një vrimë dhe dukeshin shenjat e lidhjes së një kafshe. Atëherë u thashë miqve të mi se ajo derë është bllokuar veçse për ndonjë profet, që ka ardhur e është falur në këtë faltoren tonë...”. Hafidh Ebu Hatab Umer Ibn Dihje ka thënë: “Kanë ardhur shumë rrëfime nga shumë sahabë dhe disa rrugë transmetimi, që flasin rreth ngjarjes së Israsë. Kështu, ato janë përcjellë nga Umer Ibn Hatabi, Ali Ibn Ebu Talibi, Ibn Mesudi, Ebu Dheri, Malik Ibn Sasaa, Ebu Hurejra, Ebu Seidi, Ibn Abasi, Sheddad Ibn Eusi, Ubej Ibn Keabi, Abdurahman Ibn Karati, Ebu Habete, Ebu Lejla el Ensari, Abdullah Ibn Umeri, Xhabiri, Hudhejfe, Burejde, Ebu Ejubi, Ebu Umame, Semra Ibn Xhundubi, Ebu Hamra, Suhejb el Rumiu, Ummu Hani, Aishja dhe Esma - dy vajzat e Ebu Bekrit, - Allahu qoftë i kënaqur me të gjithë ata!” Mund të themi se për ndodhinë e Israsë kanë rënë dakord të gjithë muslimanët, të cilët e kanë transmetuar unanimisht. Ata që e kanë refuzuar atë janë mashtruesit, mohuesit dhe prishësit e fesë dhe të besimit. Allahu i Lartësuar thotë: “Ata duan që të shuajnë dritën e Allahut, me gojën e tyre, por Allahu e forcon dritën e Vet, edhe pse jobesimtarët e urrejnë këtë.” [Saf 8].

- Hani vetëm atë mish gjatë therjes së të cilit është përmendur emri i Allahut, nëse vërtet jeni besimtarë të shpalljeve të Tij. - Allahu i Lartësuar i njofton besimtarët se, nga kafshët e therura, Ai ka bërë të lejuar të hahen veçse ato që theren duke përmendur emrin e Tij. Kjo tregon se nuk lejohen të hahen ato kafshë që theren pa përmendur emrin e Allahut. Mohuesit kurejshë e hanin mishin e kafshëve të ngordhura dhe të atyre që thereshin në emër të idhujve. Në vijim, Allahu i Lartësuar i nxit besimtarët që të hanë veçse atë mish që është therur duke përmendur emrin e Tij: - E përse të mos e hani atë mish që është therur duke u përmendur emri i Allahut, kur Ai tashmë jua ka shpjeguar plotësisht atë që është e ndaluar për ju ... - Çdo gjë që Allahu jua ka bërë haram, jua ka qartësuar dhe shtjelluar plotësisht. - përveçse kur jeni të detyruar (nga nevoja)?! - Ju duhet të largoheni gjithmonë nga harami, që ju është sqaruar plotësisht, përveçse në rastet kur keni nevojë të domosdoshme. Në të tilla raste e keni të lejuar që ta hani çfarë të gjeni. Në vijim, Allahu i Lartësuar na tregon për injorancën e idhujtarëve dhe logjikën e tyre të prishur, në lidhje me lejimin e ngrënies së kafshëve të ngordhura dhe atyre që theren jo në emër të Allahut. I Madhëruari thotë: - Vërtet, të shumtë janë ata që, me dëshirat e tyre të shfrenuara, i devijojnë të tjerët nga e vërteta, duke mos pasur aspak dituri. Pa dyshim, Zoti yt i di më së miri ata që i shkelin kufijtë. - Allahu i Madhëruar i di mirë ata që i kalojnë kufijtë, që gënjejnë e trillojnë për Të gjëra të paqena e të pavërteta.

- Por Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij ... - Askush nuk e besoi, përveç familjes së tij, siç thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “Ne i larguam të gjithë besimtarët që ishin në atë vend, ndonëse aty gjetëm veçse një shtëpi (të vetme) muslimanësh.” [Dharijat 35, 36]. - veç së shoqes. Ajo qe nga ata që mbeti prapa. - Ajo ishte në fenë e popullit të saj dhe i mbështeste ata. Gjithashtu, ajo u tregonte atyre për miqtë që vinin në shtëpinë e Lutit, përmes shenjave që kishin vendosur me njëri-tjetrin. Kjo qe arsyeja që, kur Allahu i Lartësuar e urdhëroi Lutin që të largohej nga ai vend natën, e porositi që të mos e njoftonte të shoqen dhe të mos e nxirrte nga ai vend. Këtu Allahu i Lartësuar thotë: “Ajo qe nga ata që mbeti prapa”, pra, nga ata që u shkatërruan, sepse ata që mbetën mbrapa u shkatërruan dhe nuk mbeti gjallë askush prej tyre. - Ne lëshuam mbi ata një rrebesh gurësh. - Kjo është shpjeguar më hollësisht në fjalën e Allahut, kur thotë: “Kur erdhi caktimi Ynë, Ne e kthyem çdo gjë përmbys dhe lëshuam mbi ta një rrebesh të pandërprerë gurësh balte të forcuar, të shenjuar nga Zoti yt. Një dënim i tillë nuk është larg për të padrejtët.” [Hud 82, 83]. Ndërsa këtu i Lartësuari thotë: - Atëherë, shih si qe fundi i keqbërësve! - Shiko, o Muhamed, se si është fundi i atyre që guxojnë të bëjnë poshtërsi, që Allahu i ka ndaluar dhe që refuzojnë besimin dhe rrugën e profetëve të Tij. Janë dhënë mendime të ndryshme në lidhje me dënimin e atyre që bëjnë të njëjtën poshtërsi si ajo e popullit të Lutit. Mendimi më i saktë është ajo që kuptohet nga fjala e Profetit ﷺ :1207. “Ata që i kapni duke bërë poshtërsinë e popullit të Lutit, vritini, si pasivin edhe aktivin!” Ndërsa për sa u përket marrëdhënieve anale burrë -grua, ato janë quajtur “homoseksualitet i vogël”, një vepër e ndaluar unanimisht nga dijetarët. Në lidhje me këtë çështje kanë ardhur shumë hadithe, siç kemi folur gjerësisht në suren Bekare.56

- Zoti yt është Falës i Madh e Mëshirëplotë për të gjitha ata, të cilët, pasi u sprovuan (në besimin e tyre) , mërguan (për hir të Tij) dhe më pas luftuan dhe qëndruan të palëkundur (në besimin e drejtë) . - Këtu kemi të bëjmë me një kategori tjetër, me atë të muslimanëve të dobët, të pafuqishëm dhe të përndjekur, që jetonin në Mekë, të nënshtruar dhe të frikësuar. Ata përçmoheshin dhe përndiqeshin nga populli i tyre. Shpesh, këta muslimanë detyroheshin që t’i miratonin ata, në lidhje me idhujtarinë dhe mohimin. Më pas, atyre iu bë e mundur që të shpëtonin nga kjo sprovë, duke bërë hixhret dhe lënë vendbanimet dhe pasuritë e tyre, për të kërkuar kënaqësinë, faljen dhe mëshirën e Allahut. Kështu, edhe ata iu bashkëngjitën karvanit të muslimanëve. Ata luftuan së bashku me ta kundër mohuesve, me durim e qëndrueshmëri. Pikërisht për këta, Allahu i Lartësuar na njofton se, edhe pse ndonjëherë iu përgjigjën dhe i miratuan idhujtarët në lidhje me shirkun, pas këtyre përpjekjeve e pendimit të sinqertë të tyre, Allahu i Lartësuar është Falës i madh dhe Mëshirëplotë. Ai do t’i mëshirojë ata në Ditën e Premtuar. Në lidhje me atë ditë, Allahu i Madhëruar thotë: - Ditën kur çdo njeri do të vijë (i vetëm) e do të polemizojë për (të mbrojtur) vetveten ... - Atë ditë, askush nuk ka për të polemizuar dhe për të mbrojtur askënd, as prindin, as fëmijën, as vëllain apo bashkëshorten. Atë ditë: - çdokush do të shpërblehet plotësisht për atë që ka bërë - Ajo është dita kur çdo shpirti do t’i jepet i plotë shpërblimi apo shpagimi, për të mirat apo të këqijat që ka vepruar vetë. - dhe nuk do t'i bëhet asnjë padrejtësi. - Askujt nuk ka për t’iu pakësuar shpërblimi që ka merituar dhe as nuk ka për t’iu shtuar ndëshkimi për të këqijat që ka vepruar. Askujt nuk do t’i bëhet padrejtësi, asnjë grimë.

- Po të kishim dashur, Ne do të ta merrnim ty (nga zemra) atë që ta shpallëm dhe ti nuk do të gjeje asnjë mbrojtës që të të ruante nga Ne. - Allahu i Lartësuar na tregon për mirësinë e madhe dhe bujarinë e Tij të pashembullt me robin dhe Profetin e Tij të dashur dhe fisnik. Allahu i shpalli atij Kur’anin madhështor, të cilit nuk mund t’i afrohet a atribuohet kotësia nga asnjë anë. Kurani është shpallje e të Urtit dhe e të Lavdëruarit. Ibn Mesudi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ka thënë: “Njerëzimit do t’i vijë një erë e kuqe - domethënë, në fund të kohës, para Kijametit - nga ana e Shamit, e cila nuk do të lërë (pa e ngritur e hequr) asnjë ajet në mus’hafin e njeriut dhe as në zemrën e tij.” Pastaj Ibn Mesudi lexoi fjalën e Allahut: “Po të kishim dashur, Ne do të ta merrnim ty (nga zemra) atë që ta shpallëm...” - Por kjo është mëshirë nga Zoti yt dhe mirësia e Tij ndaj teje është, vërtet e madhe. “Thuaj (o Muhamed) : “Sikur njerëzit dhe xhindet të bashkoheshin të gjithë bashkë, për të sjellë një Kur’ân si ky, nuk do të mund t’ia arrinin kurrë të sillnin as një të ngjashëm me të edhe po ta ndihmonin njëri tjetrin”. - Allahu i Lartësuar përmend vlerën e madhe të Kuranit të madhërishëm dhe pastaj na njofton se, edhe sikur të mblidheshin të gjithë njerëzit e xhindët, dhe të punonin së bashku për të sjellë diçka të ngjashme me atë që Allahu ia shpalli Profetit të Tij të zgjedhur, kurrë nuk do të kishin fuqinë dhe aftësinë për ta bërë diçka të tillë! E si mundet që krijesa të sjellë një fjalë që t’i ngjajë Fjalës së Krijuesit, i Cili nuk ka asgjë të ngjashëm me Të apo si shembulli i Tij?! - Ne u sqaruam njerëzve në këtë Kuran shembuj të çdo lloji, por shumica e njerëzve zgjedhin veçse mohimin. - Ne u kemi qartësuar e shtjelluar kuptueshëm argumentet, faktet dhe kemi sjellë shenja të prera, për të kuptuar tërësisht të vërtetën. Megjithëkëtë, shumica e njerëzve zgjedhin veçse të refuzojnë të vërtetën dhe të drejtën.

Allahu i Lartësuar na tregon se çfarë vepruan populli i Ibrahimit, pasi ai u tha ato fjalë: - “Ata u ndalën pak dhe, pasi u menduan, i thanë njëri tjetrit: “ Vërtet, keqbërësit jeni ju vetë .” - Ata u ndalën pak, u menduan, pastaj qortuan njëri -tjetrin për pakujdesinë e treguar në ruajtjen e idhujve të tyre. Ata thanë: “Keqbërësit jemi ne vetë, për shkak të pakujdesisë në ruajtjen e tyre.” Më pas, i Lartësuari na tregon për gjendjen e tyre: - “Por pastaj iu kthyen sërish mosbesi - mit ...” - Ata treguan paqartësinë, çorodi - tjen dhe pamundësinë e tyre për t’iu përgji - gjur argumentimit të drejtë të Ibrahimit, kur u tha: “Pyesni vetë ata, nëse mund të flasin!”. E si t’i pyesnin idhujt, kur e dinin mirë se ata ishin sende të ngurta, që nuk mund të flisnin dhe t’i përgjigjeshin lutjeve të tyre?! Kështu, ata iu drejtuan Ibrahimit dhe i thanë: - “... dhe i thanë atij (Ibrahimit): “Po ti e di shumë mirë se këta nuk flasin ...” - Atëherë, kur ata e pranuan faktin se idhujt nuk flasin dhe nuk mund të pëgjigjen, Ibrahimi iu tha: - “A po adhuroni në vend të Allahut ata që nuk ju sjellin asnjë dobi e as dëm?” - Më pas, iu drejtua me një ton më të rëndë e qortues, që ata të reflektonin dhe meditonin: - “Mjerë për ju dhe për ata që ju adhuroni veç Allahut! A nuk e kuptoni ?” - A nuk meditoni pak, që të kuptoni humbjen dhe errësirën e thellë të mosbe - simit, ku jeni zhytur?! Në këtë mënyrë, Ibrahimi u solli atyre një argument, të cilin nuk mund ta hidhnin poshtë, prandaj dhe Allahu i Lartësuar thotë: “Këto janë shenjat Tona, të cilat ia dhamë Ibrahimit (si argu - ment) kundër popullit të tij. Ne ngremë në gradë të lartë atë që duam. Pa dyshim, Zoti yt është i Urtë e i Gjithëditur.” [En’am 83].

- Ditën e Gjykimit, Ne do të vëmë peshore të sakta, prandaj askujt nuk do t'i bëhet padrejtësi. - Allahu i Madhëruar na tregon për gjykimin e Tij të drejtë në llogarinë e krijesave, kur t’i tubojë ata Ditën e Kijametit. Ai do të vendosë peshore të drejta dhe të sakta, që do të peshojnë edhe veprat më të vogla, qofshin ato sa një thërrmijë. Kështu do të peshohen të mirat dhe të këqijat. Askujt nuk do t'i bëhet padrejtësi, musliman apo mohues qoftë. Askujt nuk do t'i pakësohet apo mohohet ndonjë e mirë që ka bërë dhe askujt nuk do t'i shtohet ndonjë e keqe që nuk e ka bërë. - Edhe sikur të jetë diçka që peshon sa një kokërr meli, Ne do ta sjellim atë aty (në peshore) . - Edhe vepra të këtyre përmasave kaq të vogla dhe të parëndësishme në dukje do të peshohen e për to do të jepet shpërblimi ose dënimi i merituar. I Madhëruari thotë në një ajet tjetër të Kur 'anit: “Atë ditë, njerëzit do të tubohen të ndarë në grupe, që të duken veprat e tyre. Kush ka bërë ndonjë të mirë, që peshon sa grimca, atë do të shohë. Dhe kush ka bërë ndonjë të keqe, që peshon sa grimca, atë do të shohë.” [Zelzele 15, 16]. Gjithashtu: “Kur libri (i veprave të tyre) t’u vihet përpara, do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të, që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër të madhe apo të vogël, pa e shënuar atë?!” Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.” [Kehf 49]. Ndërsa këtu i Madhëruari thotë: - Mjaftojmë Ne si llogaritës të drejtë (të punëve). - Mjafton që Allahu i Madhëruar i di të gjitha. Mjafton që Allahu është Ai që i llogarit veprave e njerëzve me saktësi e drejtësi. Mjafton që Allahu regjistron çdo gjë prej punëve të krijesave. Allahu është i gjithëditur për ato punë, për vlerën e tyre dhe të shpërblimit ose të ndëshkimit që ato meritojnë. Ai do t’ua japë të plotë shpërblimin ose ndëshkimin atyre që i kanë bërë ato punë.

- “Ne e kemi krijuar njeriun dhe Ne dimë se ç’pëshpërit ai në vetvete. ” - Allahu i Lartësuar na tregon rreth pushtetit të Tij të plotë e absolut mbi njeriun dhe për faktin se Ai është Krijuesi i njeriut dhe se dituria e Tij është përfshirëse e të gjitha çështjeve të robërve, aq sa Allahu i Lartësuar di edhe ato vesvese që vërtiten brenda zemrave, kraha - rorëve dhe shpirtrave të bijve të Ademit, qofshin ato të mira apo mendime të këqija, rreth çdo çështjeje. Është transmetuar një hadith i saktë nga Profeti i Allahut, se ai ka thënë: 2472. “Allahu i Lartësuar ia ka falur umetit tim ato gjëra që vërtiten në shpirt e në mendje, nëse nuk i flet ose nuk i vepron ato .” [Buhariu dhe Muslimi]. - “Ne jemi më afër tij se damari i qafës së vet.” - Pra, melekët e Allahut të Lartësuar janë më afër tek njeriu sesa damari i qafës, sikurse thotë Allahu në ajetin tjetër, në lidhje me atë që është në agoninë e vdekjes: “E ju në atë çast shikoni (njeriun në agoni), Ne jemi më afër tij sesa ju, por ju nuk e shihni.” [Uakia 85]. Domethënë, janë mele - kët e Tij. Gjithashtu, i Lartësuari thotë në ajetin tjetër: “Ne e zbritëm Mesazhin (Kuranin) dhe sigurisht, Ne do të jemi mbrojtës të tij.” [Hixhr]. Janë melekët ata që e zbresin dhikrin, pra, Kuranin, me lejen dhe urdhrin e Allahut Krenar dhe të Lartësuar. Po kështu, melekët janë më afër njeriut, sesa damari i qafës së tij, sepse Allahu i Lartë - suar dhe Krenar ua ka dhënë këtë mundësi atyre. Melekët qëndrojnë shumë pranë njeriut dhe e nxisin atë për punë të mira, sikundër shejtani nuk i ndahet dhe e nxit njeriun për ligësi. Gjithashtu, Profeti na ka njoftuar se “... shejtani lëviz në trupin e njeriut ashtu siç lëviz gjaku në venat e tij.” [Buhariu]. - “Dy melekë qëndrojnë pranë tij ...” - Bëhet fjalë për dy melekët, të cilët shkruajnë punët e njeriut. - “... në të djathtë dhe në të majtë, të gatshëm.” - Domethënë, duke pritur të vëmendshëm, të kujdesshëm për çdo vepër të robit, që ta shkruajnë. - “Njeriu nuk thotë ndonjë fjalë pa pasur pranë një regjistrues në gatishmëri. ” - Çdo fjalë që nxjerr biri i Ademit, gjen pranë një regjistrues në gatishmëri. Pra, për çdo fjalë, është dikush që e pret për ta shkruar. Shkruajtësit nuk lënë asnjë fjalë apo vepër pa e shkruar. Imam Ahmedi transmeton nga Bilal Ibn Harith el Muzeni (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se Profeti i Allahut ka thënë: 2473. “Vërtet, ndodh që dikush thotë një fjalë, e cila sjell kënaqësinë e Allahut të Lartësuar dhe që robi nuk mendon se do të arrijë ndonjë gradë shpërblimi, por, pikë - risht për të, Allahu i Lartësuar dhe Krenar e shkruan kënaqësinë e Tij për këtë rob, deri në ditën e takimit me Të. Po ashtu, me të vërtetë, ndodh që dikush thotë një fjalë, e cila sjell zemërimin e Allahut të Lartësuar dhe që robi as nuk e mendon se do të ndë - shkohet, por, pikërisht për të, Allahu i Lartësuar dhe Krenar ka për ta shkruar zemërimin kundër tij, deri në ditën e takimit me Të.” Alkame gjithmonë thoshte: “Eh, sa e sa fjalë më ka ndaluar që t’i them ky hadithi i Bilal Ibn Harithit.” Tirmidhiu e ka vlerësuar si hadith të saktë. Thuhet se Imam Ahmedi po rënkonte nga dhimbjet gjatë sëmundjes së tij, por kur iu transmetua prej Tauusit se: “meleku shkruan gjithçka, madje edhe rënkimin e dhimbjeve”, atëherë imam Ahmedi pushoi së rënkuari, derisa vdiq (Allahu e mëshiroftë!). - “Kur të vijë agonia e vdekjes me të vërtetën: Kjo është ajo së cilës i largo - heshe!” - Këto fjalë i drejtohen njeriut, besimtar apo mohues qoftë. Një hadith i saktë thotë se: 2474. “Kur Profetit ﷺ iu afrua vdekja, ai fshihte djersët nga fytyra e tij dhe thoshte: “Sub’hanallah, me të vërtetë vdekja vjen me agoninë e saj!” Më pas, i Lartësuari thotë: “Kjo është ajo, së cilës i largoheshe!” Pra, njeriu nuk mund t’i shmanget dot vdekjes. Sado të përpiqet të ikë prej saj, ai ka për t’u përballur me të. - “Ditën kur t’i fryhet Surit, ajo do të jetë dita e dënimit! ” - Ajo është Dita e Kija - metit. Profeti i Allahut ka thënë: 2475. “E si të kënaqem me jetën, ndërkohë që Meleku i Bririt e ka vendosur bririn në gojën e tij dhe ka ngritur ballin, për të pritur që t’i jepet lejë për t’i fryrë atij?!” E pyetëm: “O i Dërguari i Allahut! Çfarë të themi?” Ai tha: “Thoni: Hasbunall-llahu ue ni’mel uekil (Na mjafton Allahu dhe Ai është më i miri mbështetës dhe kujdestar!)”. Dhe njerëzit thanë: “Hasbunall-llahu ue ni’mel uekil!” - “Çdo njeri do të vijë bashkë me shoqëruesin dhe dëshmitarin vet. ” - Një melek ka për ta çuar drejt vendit të tubimit, kurse një melek tjetër do të dëshmojë për të, në lidhje me punët e tij. Ky është kuptimi i shfaqur prej ajetit të nderuar dhe ky është shpjegimi që ka pëlqyer Ibn Xheriri. Nga Jahja Ibn Rafi’u, ‘ Meula’ i Thekifit, përci - llet se ka thënë: “Kam dëgjuar Uthman Ibn Afanin (Allahu qoftë i kënaqur me të!) që të mbajë hytbe dhe lexojë këtë ajet: “Çdo njeri do të vijë bashkë me shoqëruesin dhe dëshmitarin vet.”, dhe të thotë: “Pra, një udhrrëfyes, që ta çojë drejt Allahut të Lartë - suar dhe një dëshmitar, i cili do të dëshmojë për punët e tij. Po kështu kanë thënë edhe Muxhahidi, Katade edhe Ibn Zejdi. - “Ti ke qenë i papërgatitur për këtë ditë.” - Ti ishe tërësisht i pavëmendshëm në lidhje me këtë ditë, e cila është Dita e Kijametit. - “Ne tani po ta heqim perden dhe shiki - mi yt sot është shumë i qartë. ” - Shikimi yt është shumë i qartë. Ditën e Kijametit çdokush do të shohë qartë gjithçka. Mo - huesit, të cilët kanë refuzuar fenë e Zotit në dynja, në Ditën e Kijametit do ta besojnë plotësisht të vërtetën, por tashmë nuk u sjell asnjë dobi ky besim. Allahu Krenar dhe i Lartë-suar thotë: “Sa mirë do të dëgjojnë dhe do të shohin ata, ditën kur do të vijnë te Ne! Por sot keqbërësit janë në humbje të thellë.” [Merjem 38]. Ose: “Veç sikur të mund t’i shohësh mëkatarët kur, kokëulur para Zotit të tyre, thonë: “O Zoti ynë! Tani pamë dhe dëgjuam. Na kthe edhe një herë, që të bëjmë vepra të mira. Tani ne jemi tërësisht të bindur”.” [Sexhde 12].

Në hyrje të sures Allahu i Lartësuar tha se po i tregonte Profetit të Tij të dashur një nga historitë më të bukura në këtë libër madhështor. Pastaj fillon historia e zgjeruar e profetit Jusuf. Allahu i Madhëruar tregon gjithçka që ndodhi me familjen e bekuar të Jakubit (a.s). Kjo histori vjen në Kur'an e plotë dhe pa asnjë mangësi, e mjaftueshme për t’u kuptuar shumë mirë. Prandaj, kushdo që pretendon se mund ta "plotësojë" këtë histori apo ta “zbukurojë” më shumë atë, duke sjellë rrëfenja nga tradita hebraike, të cilave nuk u njihet saktësia dhe që, në fakt, shumica e tyre janë mashtrime dhe trillime, pa dyshim që bën një gabim të madh. Askush tjetër nuk mund të sjellë rrëfim më të hollësishëm dhe më të bukur se ai që Allahu i Lartësuar ka treguar në Kur'an. Si mund të pretendosh se mundesh të plotësosh diçka, për të cilën Allahu i Lartësuar thotë se e ka sjellë të plotë dhe në formën më të bukur?! Shumë tefsire janë mbushur plot me hollësira, që janë shumë herë më të gjata sesa vetë kjo sure. Ato përmbajnë trillime dhe episode të shëmtuara, që bien në kundërshtim me atë që vetë Allahu i Lartësuar ka treguar në këtë sure. Njeriu duhet të përpiqet ta kuptojë këtë sure duke u bazuar në vetë fjalën e Allahut të Madhëruar dhe të duhet të largohet nga çdo lloj shpjegimi i panevojshëm, që nuk ka bazë në traditën e saktë të Profetit ﷺ dhe burimet e Sheriatit. Kështu, Allahu i Lartësuar thotë: - “Kujto kur Jusufi, i tha të atit (Jakubit): “O babai im! Unë pashë (në ëndërr) njëmbëdhjetë yje dhe Diellin dhe Hënën. Unë i pashë duke më bërë mua sexhde.”” - Babai i Jusufit ishte Jakubi, ky ishte i biri i Is'hakut, dhe ky i biri i Ibrahimit (a.s), të dashurit të Allahut të Lartësuar, - paqja dhe bekimet e Allahut qofshin me të gjithë ata dhe Profetin tonë ﷺ . Kështu, Jusufi i tregoi të atit: “Unë pashë (në ëndërr) njëmbëdhjetë yje dhe Diellin dhe Hënën. Unë i pashë duke më bërë mua sexhde.”. Kjo qe një ëndërr, e cila paralajmëronte gradën e lartë të Jusufit (a.s) në këtë jetë dhe në ahiret. Ëndrra ishte një përgëzim për atë që do të ndodhte më vonë me këtë djalosh të mrekullueshëm dhe të përzgjedhur. Kur dëshiron të realizojë një çështje madhështore, Allahu i Lartësuar i paraprin asaj me shenja të ndryshme, si lehtësim për robërit e Tij të dashur, që të mund të fillojnë parapërgatitjen. Ai i ndihmon ata duke u dhënë forcë dhe durim, për të përballuar çdo lloj vështirësie në sprovat që pasojnë. Pa dyshim, kjo tregon për butësinë, bamirësinë, mëshirën dhe dashurinë e madhe të Allahut të Lartësuar për robërit e Tij. Jakubi (a.s) e interpretoi ëndrrën duke thënë se dielli simbolizonte nënën e Jusufit, hëna simbolizonte babain e tij, ndërsa yjet ishin vëllezërit e tij. Gjithashtu, ai parashikoi se më vonë, përgjatë jetës, situata do të vinte në një pikë të tillë që të gjithë vëllezërit e tij do t’i nënshtroheshin dhe përuleshin atij, duke i rënë në sexhde, në formë nderimi dhe respekti. Por, sigurisht, të gjitha këto do të ndodhnin përmes rrugësh dhe sebepesh të përcaktuara nga Allahu i Lartësuar. Ai i ndihmon dhe u gjendet pranë atyre të cilët i ka përzgjedhur dhe i ka dalluar mbi të tjerët. Ndër shkaqet e lartësimit dhe krenarisë së njeriut janë dituria e gjerë dhe e dobishme fetare dhe puna e sinqertë sipas saj. Është Allahu i Lartësuar që u mundëson të dashurve të tij dituri të thellë dhe punë të sinqertë, përmes së cilës afrohen tek Ai. Kështu, Ai sjell triumfin dhe krenarinë e të dashurve të Tij në tokë. Kjo mirësi e premtuar nga Allahu i Lartësuar përmes një ëndrre do të përfshinte të gjithë familjen e Jakubit (a.s), domethënë edhe vëllezërit e tij, të cilët u penduan më pas. - “Kështu, Zoti yt të ka zgjedhur ty që të të mësojë shpjegimin e ëndrrave. Ai do ta plotësojë mirësinë e Vet ndaj teje dhe ndaj familjes së Jakubit, sikurse bëri më parë ndaj etërve të tu, Ibrahimit dhe Is’hakut.”” - Allahu i Lartësuar të dalloi ty mbi të tjerët e kësaj kohe, duke të veçuar me cilësi dhe virtyte të larta. Ndër to është dhe aftësia për të shpjeguar ëndrrat. Përveç shpjegimit të ëndrrave, Ai do të të mësojë ty edhe kuptimin e saktë të shpalljeve dhe porosive të Tij. Ai ka për ta plotësuar mirësinë e Tij ndaj teje si në dynja dhe në ahiret. Në këtë dynja do të të japë të mira dhe begati të shumta, por në ahiret mirësitë e Tij janë të papërshkrueshme. Allahu do ta plotësojë mirësinë e Tij ndaj teje, ashtu sikurse bëri me paraardhësit e tu, Ibrahimin dhe Is'hakun. Allahu i Lartësuar i dalloi dhe bekoi ata njerëz të nderuar dhe të zgjedhur me mirësi të shumta si në fe, ashtu edhe çështjet e kësaj jete: - “Zoti yt është i Gjithëditur dhe i Urtë.” - Dituria e Allahut të Lartësuar është përfshirëse e gjithçkaje, madje edhe e ndjenjave e mendimeve që fsheh kraharori, qofshin ato të mira apo të këqija. Allahu i Lartësuar ka për t’i dhënë çdokujt ashtu siç orienton urtësia dhe madhështia e Tij. Allahu është i Urtë, që çdo gjë e vendos në vendin e vet, duke i dhënë gjykimin që i takon. Pasi ia shpjegoi ëndrrën, Jakubi (a.s) i drejtohet të birit dhe i thotë: - “Ai (babai) tha: “O biri im (i dashur) ! Mos ua trego ëndrrën vëllezërve të tu, se ndoshta të bëjnë ndonjë dredhi.” - Jakubi (a.s.) e këshilloi të birin që të ruhej dhe të mos ua tregonte vëllezërve ëndrrën, sepse ata mund t’i kapte zilia dhe urrejtja, kur të kuptonin se Jusufi kishte cilësi më të larta sesa ata. Për t’i ndërprerë rrugën kësaj të keqeje, ai e porositi djalin që të mos ua tregonte vëllezërve ëndrrën e tij. Kjo masë duhej, sepse sikurse thotë i Lartësuari: - “Shejtani është, vërtet armik i betuar për njeriun.”. - Shejtani nuk heq dorë kurrë nga lufta dhe përpjekjet për të devijuar njeriun dhe për të futur urrejtje, smirë dhe armiqësi mes vëllezërve. Ai punon fshehtazi dhe haptazi. Kështu, largimi nga çdo rrugë dhe shkak që i lejon Shejtanit i mallkuar të të dëmtojë, është detyrë që duhet përmbushur dhe që nuk duhet neglizhuar për asnjë çast. Dhe, vërtet, Jusufi (a.s) e zbatoi porosinë e babait të tij, duke mos ua treguar vëllezërve të tij ëndrrën.

Pasi që Zoti përmendi ditën e gjykimit në të cilën i tubon të gjithë pejgamberët dhe njerëzit, e pejgamberët i pyet se kush e pranoi thirrjen e tyre e kush jo, në mënyrë të veçantë do ta marrë në pyetje Isain, ngase jehuditë dhe të krishterët patën qëndrime të kundërta rreth tij. Jehuditë nënçmuan atë dhe nënën e tij, ndërsa të krishterët e tepruan duke e ngritur në nivel të Zotit. Të gjitha të mirat dhe mrekullitë e përmendura rreth Isait, janë të mbështetura në dëshirën dhe në fuqinë e Zotit, me të cilën gjë kuptohet se Isai ishte njeri dhe pejgamber dhe se vepronte me lejen e Zotit. Havarijjunët ishin njerëzit më të sinqertë, të cilët kishin besuar Zotin dhe Isain si pejgamber, ishin krahu i Isait. Kërkuan që Zoti t'ua zbresë një tryezë nga qielli, jo pse kishin dyshim në fuqinë e Zotit, dhe jo pse kishin për qëllim të hanin nga ajo, por nga dëshira që të manifestonin besimin e tyre me bindje edhe më të forta dhe të ndiejnë një kënaqësi. Duke e pyetur Isain se a i ka thënë popullit që ta besojnë atë dhe nënën e tij për zotëra, shfaqet qortimi më i fortë kundër atyre që patën bindje të gabueshme ndaj Isait dhe nënës së tij. Zoti e di se Isai nuk u ka thënë ashtu, por dëshiron qe para të gjithë njerëzve në ditën e gjykimit ta parashtrojë gabimin dhe kokëfortësinë e tyre, të cilin e vazhduan edhe pas shpjegimeve të Kur'anit se Isai është njeri dhe i dërguar i Zotit e jo zot dhe se dënimi për gabimin e bërë me qëllim, është meritë e vetë atyre. Isai, pasi që e arsyeton veten, i drejtohet Zotit me respekt, duke i thënë se nëse i dënon ata janë robër Tu, s'ka kush që mund të ndërhyjë, e nëse i falë, përsëri Ti je ai që ke fuqi për gjithçka. Muslimi në sahihun e vet shënon këtë hadith: Pejgamberi paska lexuar këtë ajet 118 të kësaj kaptineje dhe ajetin 36 të kaptinës Ibrahim, e pastaj i paska ngritur duart e ka thënë: "O Allah, ymmetin tim, yrametin tim dhe paska qarë. Zoti i ka thënë Xhibrilit: shko te Muhammedi, Zoti yt e di më së miri, e pyete përse qanë" Vjen Xhibrili dhe e pyet e Pejgamberi i tregon, Allahu i thotë Xhibrilit shko dhe thuaj Muhammedit: Do të bëjë të kënaqur ty me ymmetin tënd dhe nuk lejoj që ti të jesh i brengosur!" ( Me ndihmën e Zotit përfundoi përkthimi dhe komentimi i kaptinës "El Maidetu", lavdi i qoftë Allahut!

- Për ata që i përgjigjen Zotit të tyre janë (të gjitha) gjërat e mira. - Pasi qartësoi të vërtetën nga e kota, Allahu i Madhëruar tregon se njerëzit ndahen në dy grupe: Ata që i përgjigjen Zotit të tyre dhe të cilët meritojnë shpërblim. Për këta tregohet se çfarë shpërblimi i pret . Ata që nuk i përgjigjen Zotit të tyre dhe meritojnë ndëshkimin, i cili përmendet më pas. Për sa i përket grupit të parë, Allahu i Madhëruar thotë se ata i përgjigjen Zotit të tyre. Kjo do të thotë se zemrat e tyre hapen për t’u mbushur me dritën e Zotit dhe besimin e pastër. Trupi i tyre nënshtrohet për të zbatuar urdhëresat e Zotit dhe për t’u larguar nga ndalesat e Tij. Kështu, ata i përgjigjen Zotit të tyre në gjithçka që Ai dëshiron prej tyre. Këtyre fatlumëve Allahu i Madhëruar u ka premtuar atë që quhet “el husna”, domethënë, çdo gjë të mirë e të këndshme. Shpërblimi që ata do të marrin në këtë jetë, por edhe pas vdekjes, në përjetësi, është më i miri dhe më i mrekullueshmi. Siç e ka përshkruar Profeti (a.s): ata do të kenë atë që syri nuk e ka parë, veshi nuk e ka dëgjuar dhe asnjë zemër nuk e ka imagjinuar. Ndërsa ata të cilët nuk i përgjigjën Zotit, edhe pse Ai ua sqaron plotësisht të vërtetën përmes shumë shembujve në Shpalljen e Tij, ata nuk kanë për ta parë të mirën, dhe gjendja e tyre do të jetë shumë e keqe. Për ta, Allahu i Lartësuar thotë: - Ndërsa ata që nuk i përgjigjen Atij, edhe sikur të zotërojnë gjithçka që është në qiell dhe në Tokë, madje edhe një herë sa ajo, do t'i jepnin si kompensim (për t'i shpëtuar ndëshkimit). - Ata do të jepnin si kompensim çdo pasuri të kësaj bote, ar e argjend qoftë, vetëm dhe vetëm të shpëtonin nga ndëshkimi i Ditës së Gjykimit. Por, sigurisht, kjo nuk ka për t’u pranuar prej tyre. E si mund të ndodhë diçka e tillë?! Ata të mjerë do të përballen me një llogari të vështirë, duke u marrë në përgjegjësi për çdo vepër të keqe. Ata do të përgjigjen një për një për detyrimet ndaj Allahut të Lartësuar dhe ndaj krijesave, detyrime që nuk i kanë respektuar. Allahu i Lartësuar shkruan dhe rendit gjithçka që ata bëjnë, prandaj dhe ata të mjerë do të thonë: "Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër - të madhe apo të vogël -, pa e shënuar. ?” Kështu thotë Allahu i Lartësuar në ajetin kuranor: “ Kur Libri (i punëve) do t’u vihet përpara, ti do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të, që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër - të madhe apo të vogël -, pa e shënuar.” Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.” [Kehf 49]. - Ata do të kenë gjykimin më të rëndë dhe vendi i tyre është Xhehenemi. Eh, sa vendqëndrim i keq është ai! - Pas gjithë kësaj llogarie të tmerrshme dhe të frikshme, vendqëndrimi i tyre i përhershëm do të jetë Xhehenemi. Ai është vendi ku janë mbledhur të gjitha llojet e ndëshkimit, i shoqëruar me uri dhe etje të dhimbshme. Zjarri në Xhehenem është i ndezur fort. Ushqimi i banorëve të tij do të jetë zekumi. Ata do të vuajnë edhe të ftohtin e tmerrshëm, zemherir-in e Xhehenemit e shumë ndëshkime të tjera, që Zoti i ka përmendur në Kur'an. Vend më i keq është ai i tyre.

Surja Buruxh është mekase dhe përmban 22 ajete. Ajo është zbritur pas sures Shems. Nga Ebu Hurejra transmetohet se Profeti i Allahut ﷺlexonte në namazin e jacisë suret ‘Ues-semai dhatil Buruxh’ (Buruxh) dhe ‘Ues-semai uet-tarik’ (Tarik). - “Betohem për qiellin plot me yje.” - Në këto ajete, Allahu i Lartësuar betohet në qiellin dhe yjet e mëdhenj, siç u shpjegua në ajetin tjetër: “I madhëruar është Ai, i Cili vendosi në qiell (buruxhen) yje; që vuri atje Diellin dhe Hënën e shndritshme.” [Furkan 61]. (Allahu i Lartësuar e lavdëron Veten e Tij në lidhje me bukuritë që ka krijuar në qiej dhe në Tokë. Në qiej, Ai ka vendosur yjet ( el buruxh ) madhështorë. Kështu e ka shpjeguar Muxhahidi, Seid Ibn Xhubejri, Katadja etj. Thuhet, gjithashtu, se el buruxh quhen kështjellat e ruajtësve të qiellit, siç është transmetuar nga Aliu, Ibn Abasi dhe të tjerë. Megjithatë, mendimi i parë është më i dukshëm dhe i pranueshëm. Veç nëse themi se pikërisht yjet madhështore janë kështjellat e ruajtësve të qiellit, që gjuajnë shejtanët me shkëndija të zjarrta, dhe kështu bashkohen në harmoni dy shpjegimet, siç thotë i Lartësuari në një ajet tjetër: “Qiellin e dynjasë, Ne e kemi zbukuruar me kandilë (yje), që i kemi bërë gjuajtës kundër shejta - nëve, ndaj të cilëve kemi përgatitur dënimin me zjarr të ndezur fort.” [Mulk 5].) Ndërsa Ibn Xheriri ka zgjedhur shpjegimin se ‘ el buruxh’ quhen fazat dhe pozicionet e lëvi - zjes së diellit dhe të hënës në qiell. Ato janë 12 pozicione, në çdo njërën prej të cilave dielli kalon për një muaj rresht, ndërsa hëna kalon nëpër çdonjërën prej këtyre pozicio - neve për dy ditë e një të tretën e ditës së tretë, pra, plot 28 faza të saj dhe për dy net ajo fshihet. - “Për Ditën e Premtuar. Për atë që dë - shmon dhe për atë që dëshmohet.” - Nga Ebu Hurejra përcillet se Profeti ﷺka thënë se: 2838. “Dita e Premtuar është Dita e Kijametit, ndërsa ‘Shâhid’ (ajo që dëshmon) është dita e xhuma. Nuk ka dyshim se dielli nuk lind dhe perëndon në një ditë tjetër më të mirë sesa dita e xhuma. Në të është një orë që, nëse robi besimtar ia qëllon që t’i lutet Allahut për ndonjë të mirë, Allahu i Madhëruar ka për t’ia dhënë atij atë të mirë. Gjithashtu, nëse gjatë kësaj kohe të zgje - dhur kërkon mbrojtje nga ndonjë e keqe, Allahu i Madhëruar ka për t’iu përgjigjur dhe ofruar këtë mbrojtje. Ndërsa Mesh’hûd (ajo që dëshmohet) është Dita e Arafatit.” - “Mallkuar qofshin ata që hapën hende - qet me zjarr, të mbushur me lëndë dje - gëse!” - Pra, u mallkuan hapësit e hende - qeve. El u ħdûd quhen gropat e hapura në tokë, hendeqe. Këtu bëhet fjalë për një popull mohuesish, të cilët ndëshkuan besimtarët që ndodheshin mes tyre, të cilët beso - nin sinqerisht Allahun Krenar dhe të Lartë - suar. Ata i kërcënuan besimtarët me këtë ndëshkim të tmerrshëm, me qëllimin që ata të braktisnin fenë dhe besimin e tyre. Megjithatë, ata refuzuan dhe qëndruan të palëku - ndur në besimin e pastër. Atëherë, ata kri - minelë mosbesimtarë hapën në tokë disa hendeqe, ndezën zjarre të fuqishëm brenda tyre, dhe pastaj i kërcënuan besimtarët që, nëse nuk hiqnin dorë nga besimi, do t’i hidhnin në zjarr. Në fakt, kështu vepruan, sepse ata nuk pranuan që të hiqnin dorë nga besimi i tyre. - “Ata rrinin ulur rreth tij dhe dëshmo - nin atë që bënin me besimtarët.” - Ata rrinin dhe shikonin se çfarë bëhej me ata besimtarë të palëkundur dhe ndëshkimin që u jepej atyre. - “I torturuan, sepse ata besuan Allahun, Ngadhënjimtarin, të Lavdëruarin ...” - Ata po ndëshkoheshin jo për ndonjë gabim dhe padrejtësi nga ana e tyre, përveç faktit që ata besonin në Allahun, që është Krenari, Ngadhënjimtari dhe i Lavdëruari. Ai është ‘El Aziz ’, i Pamposhturi, Nënshtruesi e Mposhtësi i gjithçkaje, Ai i Cili nëse mbë - shtetesh tek Ai, kurrë nuk mposhtesh. Ai është ‘El Hamid’, i Lavdëruari, për të gjitha fjalët dhe veprat e Tij, për sheriatin që caktoi për krijesat dhe për ligjin, me të cilin funksionon çdo gjë që ekziston. Kështu, edhe pse Ai përcaktoi që me ata besimtarë të mirë dhe të qëndrueshëm në fenë e vërtetë të ndodhte ajo që ndodhi, Ai përsëri është Krenari, Ngadhënjimtari dhe i Lavdë - ruari për gjithçka që përcakton, edhe pse për ne mund të jetë e fshehtë arsyeja se përse Ai përcaktoi diçka të tillë. Për shumë njerëz, urtësia e të tilla përcaktimeve të Tij mund të jetë e fshehtë dhe e pakapshme. - “... të Cilit i takon sundimi i qiejve e i Tokës.” - Duke e plotësuar edhe më shumë përshkrimin e Vetes së Tij, Allahu i Madhëruar thotë se Ai është El Malik, pra, Pronari i qiejve dhe Tokës dhe i gjithçkaje mes tyre dhe në to. - “ Allahu është dëshmitar mbi çdo gjë!” - Asgjë nuk mund t’i fshihet diturisë së Tij në të gjithë qiejt dhe Tokën. Atij nuk mund t’i fshihet asnjë gjë dhe asgjë nuk mund të jetë e fshehtë për të. Dijetarët e tefsirit kanë dhënë mendime të ndryshme për shkakun ose për historinë, me të cilën lidhen këto ajete. Cili është ai popull, për të cilin bëjnë fjalë ajetet? Esbati sjell këtë rrëfim nga Sudiu, i cili duke shpjeguar këtë ajet, thotë se hendeqe me zjarr janë hapur tri herë: në Irak, në Sham dhe në Jemen. Kështu e transmeton Ibn Ebu Hatimi. Imam Ahmedi sjell me sened nga Suhejbi, se Profeti i Allahut ka thënë: 2839. “Përpara jush ishte një mbret, i cili kishte në shërbim të tij një magjistar. Kur ky magjistar u plak, i tha mbretit: “Unë tashmë jam në moshë të thyer dhe po afrohet koha e largimit tim. Më jep një djalosh, që t’i mësoj magjinë.” Kështu, mbreti i dha një djalë të ri, që do të mësonte magjinë. Mes magjistarit dhe mbretit jetonte fshehur si murg një dijetar besimtar. Një ditë prej ditësh, studenti i magjisë kaloi pranë këtij murgu dhe aty dëgjoi e pa se si murgu lutej dhe adhuronte Zotin. Atij i pëlqeu shumë ajo që dëgjoi dhe pa. Sa herë që djaloshi shkonte tek magjistari, ai e rrihte djaloshin, pasi ai vonohej në mësim. Edhe kur shkonte në shtëpi, ata e rrihnin, sepse ai shkonte me vonesë. Djaloshi iu ankua murgut për këtë që i ndodhte për shkak të qëndrimit me të dhe ai e udhëzoi që, kur magjistari të kërkonte llogari për vonesën, t’i thoshte: “Më vonoi familja ime.” Gjitha - shtu, kur familja të kërkonte llogari për vonesën, t’i thoshte: “Më vonoi magjistari.” Ndërkohë, një ditë prej ditësh, ai pa një kafshë të madhe e të frikshme, e cila kishte bllokuar lëvizjen e dhe pengonte njerëzit që të kalonin rrugën dhe të vazhdonin në punët e tyre. Atëherë, djaloshi tha: “Sot do ta mësoj, a është rruga e murgut më e dashur tek Zoti apo rruga e magjistarit?” Ai mori një gur dhe tha: “O Zot! Nëse rruga e këtij murgu është më e dashur për Ty sesa rruga e magjistarit, atëherë vrite këtë kafshë, që të kalojnë njerëzit dhe të shpëtojnë nga e keqja e saj!” Atëherë, ai e gjuajti atë dhe e vrau në vend dhe kështu njerëzit kaluan. Kur djaloshi e njoftoi murgun në lidhje me këtë që ndodhi, ai i tha: “O biri im! Ti je më i mirë se unë dhe dije se tashmë ka ardhur koha që do të sprovohesh. Por, nëse sprovo - hesh, mos u trego atyre për vendin ku ndodhem unë.” Djaloshi trajtonte të sëmurët me lebër, të verbrit dhe shumë sëmundje të tjera, që, me lejen e Zotit dhe me lutjet që ai bënte, shëroheshin. Mbreti kishte një këshilltar, i cili ishte i verbër dhe i cili dëgjoi për djaloshin dhe mrekullitë që po ndodhnin prej lutjeve të tij. Ai shkoi tek djaloshi me dhurata të shumta dhe i tha: “Po më shërove, do t’i jap të gjitha këto dhurata dhe pasuri.” Djaloshi tha: “Nuk jam unë ai që shëroj. Ai që shëron është vetëm Allahu Krenar dhe i Lartësuar. Nëse ti beson Allahun, unë do të lus Allahun dhe Ai të shëron.” Kështu, ai besoi Allahun dhe, kur djaloshi iu lut, Allahu i Madhëruar e shëroi atë dhe ia ktheu shikimin. Pasi u shërua, këshilltari i mbretit shkoi në mexhlisin e mbretit dhe u ul pranë tij, si gjithmonë. Mbreti i tha: “Po ty, kush ta ktheu shiki - min?” Ai u përgjigj: “Zoti im!” Mbreti tha: “Unë?!” Ai tha: “Jo .... Zoti im dhe Zoti yt është Allahu.” Mbreti tha: “Mos vallë, ti ke Zot tjetër veç meje?” Ai u përgjigj: “Po. Zoti im dhe Zoti yt është Allahu.” Atëherë, mbreti urdhëroi që ta torturonin këshilltarin, dhe ashtu u bë, derisa këshilltari i tregoi se ishte djaloshi ai që u bë shkak për shërimin e tij. Kështu, mbreti dërgoi ushtarë për ta gjetur djaloshin dhe për ta sjellë para tij. Kur ia sollën para, mbreti i tha: “Magjia jote tashmë ka arritur në lartësinë që mund të shërosh të verbrit, lebrozët dhe gjithë ato sëmundje të tjera?!” Djaloshi u përgjigj: “Nuk jam unë ai që shëroj. Ai që shëron është vetëm Allahu Krenar dhe i Lartësuar.” Mbreti tha: “Mua më ke për qëllim?” - Djaloshi tha: “Jo!” Mbreti tha: “Mos vallë, ti ke zot tjetër veç meje?” Djaloshi u për - gjigj: “Zoti im dhe Zoti yt është Allahu!” Mbreti urdhëroi që të torturohej edhe djalo - shi. Xhelatët e morën dhe e torturuan, derisa ai tregoi për murgun. Kështu, ata shkuan dhe kapën murgun. Edhe murgun e tortu - ruan, duke i kërkuar që të braktiste fenë dhe besimin e tij, por ai refuzoi. Atëherë, ia vendosën sharrën në majë të kokës dhe filluan ta sharronin, derisa e ndanë në dy pjesë, të cilat ranë në tokë. Pastaj i thanë këshilltarit që të braktiste besimin, që tashmë kishte pranuar, por edhe ai refuzoi. Edhe atij iu vendos sharra në majë të kokës dhe e sharruan, duke e ndarë në dy pjesë, që ranë në tokë. Atëherë iu drejtuan djaloshit dhe i thanë: “Lërë fenë dhe besimin tënd!”, por ai refuzoi. Kështu, një skuadër ushta - rësh e morën djalin dhe e çuan majë një mali. Mbreti i kishte urdhëruar që, kur të arrinin në majë, nëse ai braktiste fenë, ta lironin dhe nëse jo, ta hidhnin në greminë. Shkuan së bashku me të, por kur arritën në majë të malit, djaloshi tha: “O Zot, bëhu i mjaftueshëm për mua kundër tyre, me çfarë të dëshirosh ti!” Atëherë, mali u trondit dhe të gjithë ata ranë në greminë, përveç djaloshit, i cili, me këmbët e veta, u kthye tek mbreti. Mbreti e pyeti: “Ku janë shoqë - ruesit e tu?!” Djaloshi iu përgjigj: “Më mjaftoi Allahu i Lartësuar kundër tyre.” Atëherë, mbreti dërgoi skuadër tjetër grup ushtarësh, që ta merrnin djalin në një varkë dhe u tha: “Kur të dilni në det të hapur, nëse nuk heq dorë nga feja e vet, hidheni në det, e nëse heq dorë, kthejeni këtu.” Kështu, ata nisën lundrimin në det. Djaloshi u lut: “O Zot, më mjafto mua kundër tyre me çfarë të dëshirosh ti!” Si rezultat, të gjithë ata u mbytën, përveç djalit. Djaloshi u kthye sërish tek mbreti. - “Ku janë shoqëruesit e tu?!” - e pyeti mbreti. Djaloshi u përgjigj: “Më mjaftoi Allahu i Madhëruar kundër tyre.” Më pas shtoi: “Ti kurrë nuk do të mundesh të më vrasësh mua, derisa të ve - prosh si të të them unë. Nëse e bën atë që të sugjeroj unë, atëherë ke për të më vrarë. Në të kundërt, nuk do mundesh të më vrasësh asnjëherë.” - “Çfarë është ajo?” - pyeti mbreti. Djali tha: “Mblidhi njerëzit në një vend të hapur, pastaj më lidh mua në trungun e një peme, merr një shigjetë nga shporta e shigjetave të mia dhe, përpara se të gjuash, thuaj me zë të lartë: “Me emrin e Allahut, Zotit të këtij djaloshi.” Nëse ti e bën këtë, atëherë ke për të më vrarë.” Dhe kështu veproi mbreti: vendosi shigjetën në hark, e hapi atë dhe e gjuajti duke thënë: “Me emrin e Allahut, Zotit të këtij djalo - shi.” Atëherë, shigjeta e goditi drejt e në tëmth. Djaloshi vendosi dorën tek vendi ku u ngul shigjeta dhe vdiq.” Befas, të gjithë njerëzit që e panë këtë skenë filluan të bër - tisnin: “Besojmë Zotin e djaloshit! Besojmë Zotin e djaloshit!” - “A e sheh që ndodhi pikërisht ajo që i druheshe? - i thanë mbre - tit. - Tani nuk mund ta kthesh dot pas. Të gjithë njerëzit përqafuan besimin e djalo - shit.” Atëherë, mbreti urdhëroi që të hape - shin gropa të mëdha dhe të ndizeshin zjarre brenda tyre. Pastaj urdhëroi që të detyrohe - shin njerëzit që të tërhiqeshin nga feja e tyre. Kush tërhiqej, lihej gjallë, në të ku - ndërt hidhej në zjarr. Dhe kështu filluan të hidheshin në zjarr, njëri pas tjetrit, të gjithë besimtarët. Kur erdhi radha e një gruaje, që mbante në krah birin e saj të vogël, foshnjë gjiri, në hapat e para, ajo sikur po hezitonte dhe po frikësohej që të hidhej në zjarr. Por foshnja në krahët e saj foli dhe tha: “Bëj durim, o nënë, sepse ti je në të vërtetën!” Version të ngjashëm ka sjellë Muslimi në fund të Sahihut të tij, nga Hamad Ibn Sele - me. Shkurtimisht e ka sjellë edhe Nesaiu me senedin ( xhejid). Thuhet se mbreti që bëri këtë masakër të pashembullt ishte Dhu Nu - vasi, ndërsa vendi ku u zhvillua kjo ngjarje ishte Nexhrani, domethënë, populli që për - qafoi fenë e Isait alejhi selam. Ndërsa Dhu Nuvasi kishte pranuar Judaizmin, së bashku me gjithë banorët e Jemenit, që pasuan je - hudët. Kështu, kur populli i Nexhranit besoi Isain (a.s.) si profet të Zotit dhe ndoqën fenë e pastër monoteiste, në të cilën i ftoi Isai (a.s.), ky mbret tiran e gjakatar i dogji ata në hendeqe të mbushura me zjarr. Thuhet se në një ditë të vetme, ai dogji njëzet mijë besimtarë dhe se prej tyre arriti të shpëtonte veçse një burrë, i cili quhej Deus Dhu Thea’leban. Ai kalëroi me të shpejtë dhe iku nga ai vend, i ndjekur pas nga ushtria e mbretit kriminel dhe tiran, të cilët nuk mundën ta kapnin. Kështu, ai shkoi tek Kajseri, mbreti i romakëve, dhe i rrëfeu për ngjarjen e tmerrshme. Kajseri i shkroi Ne - xhashiut, mbretit të Abisinisë, i cili dërgoi së bashku me këtë besimtar, një ushtri prej krishterëve të Abisinisë, për të luftuar e për ta çliruar Jemenin nga sundimi i jehudëve. Pushteti i abisinasve në Jemen vazhdoi për 70 vjet, derisa u mundën në luftë nga Sejf Ibn Dhi Jezin, në kohën kur ky i kërkoi ndihmë Kisras, mbretit të Persisë, dhe kështu mbretërimi u kthye në dorën e popullit të Himjerit. - “Është e sigurt se ata që sprovojnë besimtarët dhe besimtaret dhe nuk pendohen, kanë dënimin e Xhehenemit.” - Pra, ata që bënë këtë krim të tmerrshëm, dhe pastaj nuk u penduan, pra, nuk ndjenë keqardhje për çfarë bënë, ata kanë dënimin e Xhehenemit. - “Për ta është përgatitur dënimi përvë - lues.” - Shpërblimi jepet gjithmonë sipas llojit të punës: siç i dogjën besimtarët me zjarr, ashtu e meritojnë të digjen në zjarrin e Xhehenemit. Megjithatë, Zoti i fton në pendim për gjynahet e krimin e tyre. Për këtë, Hasen el Basriu ka thënë: “Shikoni këtë bujari, mirësi dhe mëshirë të madhe të treguar nga Allahu i Madhëruar. Ata i vranë në mënyrën më të tmerrshme dhe barbare të dashurit dhe besimtarët e Tij e, megjithatë, Ai i fton ata që të pendohen dhe të kërkojnë falje për gabimin e tyre. I Pastër dhe i Dëlirë je, o Zoti im! Sa i butë, i mëshirshëm dhe bujar që je me krijesat e Tua!”

Ata që e lexojnë Kur'anin, e falin namazin dhe japin një pjesë të pasurisë për në rrugën e Zotit, atyre përveç shpërblimit të merituar, Zoti u dhuron edhe më shumë nga mëshira e vet, pse Ai është që edhe falë gabimet edhe është mirënjohës. Kur'anin që ta shpallëm ty Muhammed, është një e vërtetë nga Zoti yt, e jo shpikje jotja, e popullit më të zgjedhur, ymetit të Muhammedit ia lamë në trashëgim që të veprojë sipas tij deri në ditën e kijametit, mirëpo, prej tyre do të ketë që e lexojnë, por nuk veprojnë, e të tillët dëmtojnë veten - dhalimun linefsihi. Disa të tjerë bëjnë punë të mira dhe në shumicën e rasteve veprojnë sipas tij, por në disa raste lënë mangu, të tillët janë) të mesëm - muktesidun. E prej tyre do të ketë që bëjnë gara në punë të mira, e ata janë fituesit - Sabikun fil hajratë. Pasi të vendosen të mirët në xhennete, të fillojnë t'i gëzojnë të mirat e tij, e falënderojnë Allahun në shenjë gëzimi për atë vendosje të këndshme, pa lodhje e pa brenga. Ata që refuzuan mësimet e Zotit, i kap zjarri i xhehenemit, por nuk i mbyt, sepse ashtu rehatohen, e as nuk u lehtësohet ndëshkimi, e ata, kuptohet si gjë normale, do të thërrasin Zotin që t'i kthejë edhe njëherë në dynja e të bëjnë vepra të mira, por marrin përgjegjën: Po Ne u dhamë mjaftë jetë në dynja dhe patët mundësi të mendonit, e ju nuk menduat, tash përjetonie dënimin.. Nuk ka send që mund të fshihet prej Zotit, Ai i di edhe qëllimet e njerëzve, Ai solli popull pas populli në këtë jetë, s mosbesimi i atyre që refuzojnë, është e keqja e tyre, pse janë të larguar dhe të dëshpëruar prej mëshirës së Zotit. E - Për idhujt që i adhuruan mushrikët, nuk kanë kurrfarë fakti por duke e mashtruar njëri-tjetrin, e nuk menduan për madhërinë e Allahut që vetëm Ai komandon me qiej e tokë, e askush tjetër. Para se t'u vinte pejgamberi dhe para se të shpallej Kur'ani, idhujtarët kurejshitë betoheshin në Allahun se nëse do t'u vijë ndonjë pejgamber, ata do të bëheshin më të mirë se sa jehuditë ose të krishterët, të cilët devijuan mësimet e pejgamberëve të tyre, e kur u erdhi, ata edhe më shumë e kundërshtuan, duke e mbajtur veten lart dhe i bënë shumë dredhi, por dredhia i goditi vetë ata. tillë është ligji i Zotit, ai as nuk ndryshon, as nuk lakon. Allahu është shumë mëshirues, andaj nuk ndërmerr masa ndëshkuese. Duke u bazuar në vepra të këqia të njerëzve, u jep afat që të përmirësohen, të pendohen, pse Ai ka në dorë, e në afatin e caktuar bën të veten, por është shumë i kujdesshëm ndaj robve të vet. Me ndihmën e Zotit, Përfundoi përkthimi dhe komentimi i sures "Fatir". Lavdëruar qoftë Allahu i madhërishëm!

- Ne i vendosëm bijtë e Izraelit në një vend të mirë dhe i furnizuam ata me mirësi të shumta. - Allahu i Madhëruar u mundësoi bijve të Izraelit që të jetonin atje ku kishte jetuar më parë Faraoni dhe populli i tij, duke u lënë në trashëgim tokën dhe vendbanimet e tyre. Ai i furnizoi dhe i begatoi ata me shumë ushqime, pije e stoli të kësaj bote. Zoti u dhuroi dituri dhe udhëzim, që, nëse do t’i respektonin, do të ishin gjithmonë të bashkuar dhe të vëllazëruar. Pavarësisht nga këto, bijtë e Izraelit, edhe pasi e morën diturinë dhe udhëzimin e qartë të Zotit, filluan të kalonin kufijtë ndaj njëri tjetrit. Shumë prej tyre filluan të kishin qëllime që kundërshtonin të vërtetën e Zotit. Duke kundërshtuar dhe cenuar të vërtetën, lindi përçarja. - Ata nuk u përçanë mes tyre, veçse pasi u erdhi dituria. Zoti yt do të gjykojë mes tyre Ditën e Kijametit për përçarjet e tyre. - Gjykimi i Zotit është i drejtë. Ai buron e ndërtohet mbi diturinë e Tij të plotë e gjithëpërfshirëse, dhe realizohet nga pushteti i Tij absolut. Përçarja e kundërshtitë janë sëmundje të rrezikshme, që gjithmonë u kanosen besimtarëve të fesë së vërtetë. Shejtani i mallkuar, kur nuk ia arrin të bëjë njerëzit t’i binden atij dhe të braktisin tërësisht fenë e vërtetë, përpiqet me çdo mjet që të fusë përçarjen mes tyre, duke mbjellë dhe armiqësinë. Nëse robërit i largohen udhëzimit të Zotit dhe ndjekin hapat e shejtanit, do të lindin konfliktet, urrejtja dhe armiqësia mes tyre, derisa fillojnë të përjashtojnë dhe ta konsiderojnë njëri tjetrin të humbur dhe si armik të urryer. Kjo është vepra që shejtani i mallkuar e preferon mbi shumë e shumë punë të tjera. Mendohu pak! Zoti i tyre është Një i vetëm, profeti që pasojnë është i njëjtë, feja së cilës i përkasin është e njëjtë, synimet, planet dhe motivet që ata synojnë janë të njëjta. Atëherë, për çfarë përçahen dhe kundërshtohen, duke cenuar qëllimin e çështjes së tyre?! Përse bien në këtë rrëpirë, që prish rregullin e bashkësisë, duke humbur shumë mirësi të kësaj bote e të botës tjetër?! Për shkak të këtyre ndasive, venitet e vdes edhe imani. Të lutemi, o i Adhuruari ynë, që të mëshirosh e sjellësh butësi mbi robërit e Tu besimtarë, që ta bashkosh fjalën dhe rreshtat e tyre, të futësh dashuri e vëllazëri në zemrat e tyre, të udhëzosh të devijuarit mes tyre, që të kthehen në gjirin e vëllazërisë së tyre! Ti je Zoti i bujarisë dhe madhështisë.

- Populli i Lutit nuk i besoi të dërguarit. Vëllai i tyre, Luti, i tha: “A nuk keni frikë (Allahun)?” Unë jam një profet i besuar, i dërguar (veç) për ju. Prandaj, kijeni frikë Allahun dhe m’u bindni mua! Unë nuk kërkoj prej jush asnjë shpërblim për këtë. Shpërblimi për mua është vetëm prej Zotit të botëve. - Profeti i ftoi në mirësi dhe besim, por ata iu përgjigjën njëlloj si popujt e shkuar, që refuzuan profetët e tyre. Të ngjashme ishin zemrat e tyre në kufër, prandaj ishin të ngjashme edhe fjalët e tyre në refuzimin e profetëve dhe mohimin e të vërtetës. Por këta të poshtër, përveç idhujtarisë, bënin edhe një poshtërsi që askush para tyre nuk e kishte bërë. - Nga të gjitha krijesat e kësaj bote, ju po shkoni pas meshkujve dhe lini mënjanë ato, të cilat Zoti juaj i krijoi si bashkëshorte për ju?! Ju jeni vërtet një popull që kalon çdo kufi (të së keqes) .” - Ata parapëlqenin marrëdhëniet homoseksuale, aq të ulët, të poshtër dhe të pisët. Ata nuk pëlqenin gratë e pastra dhe të mira, që Zoti kishte krijuar për ta, sepse ishin një popull që kishte kaluar çdo kufi në armiqësi e padrejtësi. Profeti i tyre vazhdoi t’i ndalonte nga këto poshtërsi, por ata thanë: - “O Lut! Nëse nuk ndalesh (nga këto që na thua) , me siguri do të të dëbojmë.” - Kuptimi: Ne do të të dëbojmë nga vendi ynë. Kur Luti pa këmbënguljen e tyre në poshtërsi, u tha: - Unë e urrej atë që bëni ju. - Kuptimi: Unë e urrej këtë punë që bëni ju dhe ju ndaloj nga ajo me forcë, duke ju kërcënuar me ndëshkimin e Zotit. Pastaj u lut për vete dhe për besimtarët. - O Zoti im! Më shpëto mua dhe familjen time nga ajo që bëjnë ata!” - Na ruaj nga veprat dhe ndikimi i tyre, si dhe ndëshkimi që ai sjell me vete. Dhe Allahu iu përgjigj lutjes së tij: - Kështu, Ne e shpëtuam atë dhe tërë familjen e tij. Përveç një plake (gruas së tij), që mbeti me ata (në dënim) . - Pra, përveç gruas së tij, e cila mbeti së bashku me ta në ndëshkim. - Më pas i shkatërruam të tjerët, duke u lëshuar një breshëri (gurësh nga qielli) . Eh, sa i keq ishte ai rrebesh për ata që u paralajmëruan (por nuk ia vunë veshin) ! - Mbi ta u hodhën gurë të ndezur. Eh, sa i dhembshëm ishte ai shi gurësh për atë popull që iu tërhoq vërejtje nga Profeti i Zotit! Allahu i shkatërroi nga i pari, deri tek i fundit. - Vërtet, këtu ka faakte, por shumica e tyre nuk besojnë. Nuk ka dyshim se Zoti yt është Ngadhënjimtari e Mëshirëploti. - Kështu i shkatërroi Zoti me krenarinë e Tij mohuesit dhe shpëtoi me mëshirën e Tij besimtarët e ruajtur.

- “Jo, mos ashtu (në mosbesim) ! Kur shpirti t’i arrijë në gropë të fytit, …” – Këtu, Allahu i Madhëruar i kujton robtë e Tij me gjendjen e agonisë së vdekjes. Kur shpirti të arrijë në gropë të fytit, atje ku eshtrat e dërrasës së kraharorit afrohen me gurmazin, atëherë gjendja e agonisë vështirësohet shumë dhe njeriu kërkon pak lehtësim dhe qetësi. - “…dhe kur të thonë: “Kush do t’i këndojë (ta yshtë)?”” – Të pranishmit do të thonë: “Kush do t’i bëjë rukje ose t’i këndojë, për ta shëruar?” Pra, pasi i kanë humbur shpresat nga mjetet e njohura për shërim, ata kërkojnë format fetare të shërimit. Por kur vjen koha e përmbushjes së caktimit të Zotit, ai ekzekutohet e nuk ka kush ta ndalë apo ta kthejë pas. Atëherë robi do të bindet se po ndahet nga dynjaja. - “Kur ai të bindet se i ka ardhur çasti i ndarjes, ndërkohë që kërcinjtë do t’i bashkohen me njëri-tjetrin, atë ditë, atij i fillon rruga për te Zoti yt.” - Gjendja vështirësohet shumë, sepse po nxirret shpirti jashtë trupit, që ishte mësuar brenda tij. Ai nxirret jashtë, për t’u kthyer tek Zoti dhe për t’u shpërblyer për veprat e kryera dhe për të pranuar gjithçka që ka bërë. Ky kujtim për këtë moment të vështirë i nënshtron shpirtrat që të ndjekin rrugën e shpëtimit të tyre dhe t’i largohen rrugëve të shkatërrimit. Megjithatë, kryeneçët mendjemëdhenj, tek të cilët nuk ndikojnë aspak shenjat dhe ajetet e Zotit, vazhdojnë me tejkalimin e kufijve, me gjynahe e poshtërsi. - “Por ai nuk beson dhe as nuk fal namaz, por vetëm mohon dhe kthen shpinën, e pastaj shkon te familja e vet, gjithë fodullëk!” - Ata nuk besojnë Allahun, melekët, shpalljet, profetët, Ditën e Gjykimit dhe caktimin e Tij për mirë dhe për keq. Gjithashtu, ata nuk falin namazin, por e konsiderojnë gënjeshtër gjithçka që duhej të besohej dhe u kthejnë shpinën urdhrave e ndalesave të Zotit. Kjo kategori njerëzish nuk kanë drojë nga Zoti i tyre. Ata kthehen në familje të pashqetësuar nga ajo që i pret, siç është qëndrimi para Zotit dhe llogaria e vështirë. Por Allahu i Madhëruar i kërcënon: - “Mjerë për ty, mjerë! Mjerë për ty, mjerë!” - I Madhëruari e përsërit kërcënimin për ta theksuar atë. - “A mos mendon njeriu se do të lihet pa dhënë llogari?!” – A mendon njeriu se do të lihet i shpërfillur, se nuk do të urdhërohet e të ndalohet, se nuk do të shpërblehet dhe nuk do të ndëshkohet? Ky, sigurisht, është një mendim i gabuar dhe arsyetim jo i saktë. Ky është një vlerësim jo i drejtë për Allahun e Madhëruar dhe për urtësinë e Tij. Më pas, i Madhëruari i kujton njeriut fillimin e krijimit të tij: - “A nuk vjen ai (njeriu) nga një pikë lëngu, që hidhet me forcë, e pastaj bëhet gjak i trashë, që Ai (Zoti) e krijon dhe e përsos. Dhe, prej atij (uji), Ai krijon mashkullin dhe femrën?! A nuk është Ai i Plotpushtetshëm për t'i ngjallur të vdekurit?!” - Këto janë fazat nëpër të cilat kalon njeriu në barkun e nënës, para se të formohet e të kompletohet nga i Madhëruari. Ai i krijoi njerëzit në çifte, meshkuj e femra. Atëherë, Ai që e krijoi njeriun në këto faza të ndryshme, a nuk është i Plotfuqishëm që t’i ringjallë të vdekurit? Pa dyshim, Ai është i Plotfuqishëm për gjithçka. Këtu përfundon tefsiri i sures Kijame, me mirësinë dhe bujarinë e Allahut të Madhëruar.

- “Xheneti do t'u afrohet atyre që qenë të devotshëm.” - Xheneti afrohet i stolisur për banorët e tij, të cilët janë të devotshmit që, për të hyrë në të, punuan fort dhe me sinqeritet për Allahun në jetën e dynjasë. - “Xhehenemi do t'u dëftohet plotësisht atyre që qenë të humbur. ” - Xhehenemi do të shfaqet dhe ata do ta shohin qartë. Ai do të zgjasë qafën e tij dhe: “Kur ai (Xhehenemi) t'i shohë ata (mohuesit e Zotit) prej një vendi të largët, ata do të dëgjojnë furinë dhe zërin e tij.” [Furkan 12]. Atëherë, zemrat e tyre do të arrijnë në fyt, nga tmerri që do të përjetojnë. Në këtë kohë, atyre do t’u thuhet, për t’ua shtuar edhe më shumë dhimbjen e vuajtjen: - “Ku janë ata, që ju i adhuronit veç Allahut? A mund t’ju ndihmojnë ju ose a mund të ndihmojnë veten e vet?” - Sot ata idhuj nuk kanë për t’ju sjellë dobi e as nuk mund t’ju largojnë ndopak ndëshkimin. Ju së bashku me idhujt do të jeni lëndë djegëse e Xhehenemit, ku do të qëndroni përgjithmonë. - “Pastaj ata do të hidhen në të njëri mbi tjetrin - ata dhe adhuruesit e tyre ...” - Në Xhehenem do të hidhen mohuesit e besimit të vërtetë dhe prijësit e tyre, të cilët i ftuan në këtë rrugë të tmerrshme. - “Dhe e tërë ushtria e Iblisit (shejtanit), të gjithë së bashku.” - Të gjithë së bashku, nga i pari deri tek i fundit, do të mblidhen në Xhehenem. - “Aty brenda , ata do të grinden mes tyre, e do të thonë: “Betohemi në Allahun! Ne, me të vërtetë kemi qenë krejtësisht të humbur, kur ju barazuam me Zotin e botëve. ” - Ne ishim tërësisht të humbur kur ju bindëm juve njëlloj siç duhej t’i bindeshim Zotit të botëve. Ne ishim të humbur kur ju adhuruam juve së bashku me Zotin e botëve, adhurime që duhet t’ia përkushtonim veçse Atij. - “Nuk na devijoi nga e vërteta askush tjetër, përveç të ligjve. Tashmë për ne nuk ka asnjë ndërmjetësues për tek Allahu ...” - Sot askush nuk mund të ndërmjetësojë për ne, as melek e as dikush tjetër. I Lartësuari na tregon për fjalët e tyre: “Mos vallë, ata po presin realizimin e tij (premtimit të Zotit) ? Ditën kur ai të realizohet, ata që e kishin harruar do të thonë: “Vërtet, të dërguarit e Zotit tonë na kanë sjellë të vërtetën. A ka ndonjë që të ndërmjetësojë për ne? A mund të kthehemi e të veprojmë ndryshe nga ç’kemi bërë?” Në të vërtetë, ata kanë humbur vetveten dhe iluzionet (idhujt) e tyre nuk do t'u sjellin asnjë dobi.” [Earaf 53]. - “... dhe sikur vetëm një mik të sinqertë.” - Nuk kemi as ndonjë mik të mirë, që të mund të ndërmjetësojë. Ata e dinë mirë se vetëm miku i afërt dhe i sinqertë ndërmjetëson për mikun e vet (dhe të tillë janë veçse të devotshmit). - “Ah, sikur të mund të ktheheshim edhe një herë, ne do të bëheshim, vërtet nga ata që besuan!” - Allahu i Lartësuar e i Gjithëditur e di mirë se gënjejnë në këto fjalë. Edhe nëse do t’u mundësohej kthimi në dynja, ata do t’i ktheheshin të njëjës rrugë të mohimit dhe refuzimit të fesë së drejtë. Allahu i Madhëruar na ka treguar polemikat mes të humburve në zjarr dhe, në fund, Ai thotë: “Kjo polemikë mes banorëve të Zjarrit është, pa dyshim, e vërtetë.” [Sad 64]. - “Vërtet, këtu ka argument. Por shumica e tyre nuk besojnë. ” - Në gjithë këtë histori, në mënyrën se si Ibrahimi polemizoi me popullin e vet ka argumente të qarta e të mjaftueshme për ata që logjikojnë, që të gjejnë të vërtetën dhe të binden se nuk ka të adhuruar tjetër me meritë veç Allahut të Madhëruar. - “Nuk ka dyshim se Zoti yt, Ai është Ngadhënjimtari, Mëshirëploti.”

Profeti (a.s) ishte shumë i përkushtuar për të udhëzuar njerëzit në fenë e drejtë. Ai përpiqej me çdo mjet që ata ta përqafonin Islamin. Sa herë që dikush e pranonte Islamin dhe kthehej tek Zoti, Profeti (a.s) lumturohej. Nga ana tjetër, ai trishtohej shumë për ata që e mohonin dhe nuk pranonin të adhuronin Zotin me Islam, sepse ai ishte shumë i dhembsur dhe i mëshirshëm, shumë i butë dhe i dashur me ata të cilët i ftonte në Islam. Por Allahu i Madhëruar e udhëzoi atë që të mos shqetësohej dhe as të dëmtonte veten nga keqardhja për ata që nuk donin të besonin dhe të pranonin Islamin dhe Kur’anin. Në ajete të tjera, i Lartësuari thotë: “Allahu largon nga e vërteta atë që Ai dëshiron dhe e udhëzon atë që Ai dëshiron. Prandaj ti mos shkatërro veten duke u dëshpëruar për ta! Allahu e di shumë mirë atë që bëjnë ata.” [Fatir 8]. Ndërsa këtu thotë: “Mos, vallë, do të shkatërrosh veten nga pikëllimi, nëse ata nuk besojnë këtë Fjalë?” Pra, ti gati po shkatërron veten nga trishtimi dhe keqardhja për ata që nuk të përgjigjen. Por shpërblimi yt tashmë është i plotë dhe i sigurt te Zoti. Ndërsa për ata të mjerë, nëse Zoti do të shihte ndonjë të mirë tek ata, do t’i kishte udhëzuar, por Ai e di mirë që ata meritojnë vetëm zjarrin, prandaj edhe nuk ua bën mbarë që të udhëzohen. Keqardhja nuk ka për të të sjellë ndonjë ndryshim apo dobi. Në këtë ajet e të ngjashëm me të ka shumë mësime. Detyra e ftuesve të njerëzve në besimin e drejtë është kumtimi i qartë i së vërtetës me çdo mënyrë që mund të sjellë udhëzimin e tyre. Nga ana tjetër, ata kanë detyrë mbylljen e të gjitha rrugëve të humbjes dhe të devijimit, duke marrë të gjitha masat e mundshme. Kështu, ftuesi përpiqet që t’i udhëzojë njerëzit në rrugën e drejtë dhe punon me durim për t’i larguar nga devijimet e shkaqet që pengojnë nga udhëzimi. Por më e rëndësishmja është që të gjitha këto ftuesi duhet t’i kryejë duke iu mbështetur tërësisht Allahut dhe duke kërkuar ndihmën dhe suksesin prej Tij. Nëse njerëzit udhëzohen, atëherë le të falënderojë Zotin për mirësinë dhe bujarinë e Tij. Por nëse ata refuzojnë, atëherë thirrësi nuk duhet të bjerë në trishtim dhe pesimizëm, sepse të tilla ndjenja e dobësojnë shpirtin dhe e ngadalësojnë ritmin e tij. Nga trishtimi i tepërt nuk fiton gjë. Ftuesi thjesht duhet të vazhdojë në detyrën që i ka ngarkuar Zoti dhe ta perfeksionojë sa më shumë atë. Çdo gjë tjetër është jashtë mundësive të njeriut. Mendohu pak! Allahu i thotë Profetit (a.s.): “Ti nuk mund ta udhëzosh atë që do, por është Allahu Ai që udhëzon kë të dojë dhe Ai është më i Dituri për të udhëzuarit.” [Kasas 56]. Edhe Musai (a.s) tha: “O Zoti im! Unë nuk kam fuqi mbi asnjë tjetër veçse mbi veten dhe vëllanë tim. Prandaj, na veço ne prej këtij populli të pabindur!” [Maide 25]. Atëherë, çfarë mund të thuhet për të tjerët, që qëndrojnë shumë më poshtë se këta dy profetë të nderuar?! Le të kujtojmë gjithmonë fjalën e Allahut kur thotë: “Ti këshillo, sepse je veçse një kujtues dhe nuk je kontrollues i tyre! Ai që sprapset e nuk beson, Allahu do ta dënojë me vuajtje të mëdha. Pa dyshim, tek Ne është kthimi i tyre. Dhe, pa dyshim, nga Ne është gjykimi i tyre.” [Gashije 21 – 26].