Kërko: kur toka te dridhet me dridhjen e saj

Kjo është një sure medinase, me 8 ajete. Ajo ka zbritur pas sures Nisa. - “Kur të tronditet toka, me një dridhje të fuqishme ...” - Ibn Abasi shpjegon se toka do të tronditet nga poshtë saj. - “Kur toka të nxjerrë atë që mban në barkun e saj ...” - Toka do të nxjerrë jashtë të vdekurit, që mban brenda saj. Kështu e kanë shpjeguar shumë selefë. Më këtë kuptim, ngjan me ajetin tjetër: “O njerëz! Frikësojuni Zotit tuaj! Me të vërtetë, dridhja e Orës (së Kijametit) do të jetë një ngjarje e tmerrshme.” [Haxh 1]. Ose: “Kur të shtrihet Toka në gjerësinë e saj e të nxjerrë çfarë ka brenda e të çlirohet, duke dëgjuar me bindje e nënshtrim Zotin e saj, ashtu siç e ka për detyrë.” [Inshikak 3, 4]. Muslimi sjell me sened hadithin nga Ebu Hurejra, i cili tregon se i Dërguari i Allahut (lavdërimi dhe paqja e Allahut qofshin me të) ka thënë: 2914. “Toka do të nxjerrë thesaret që fsheh në brendinë e saj, si shtylla prej ari dhe argjendi. Atëherë, vrasësi do të thotë: “Për këto, unë vrava e preva ...”. Ai që shkëputi lidhjet farefisnore do të thotë: “Për këto, unë shkëputa lidhjet farefisnore”. Kurse hajduti do të thotë: “Për këto, mua më prenë dorën.” Kështu, ata dalin dhe largohen pa marrë asgjë prej saj.” - “Kur njeriu të thotë: “Çfarë po ndodh me tokën?!” - Ai shpreh frikën dhe habinë me atë që ndodh me tokën, pasi më parë toka ishte e palëvizshme, e qëndrueshme. Toka ka marrë urdhër nga Zoti i saj për t’u lëkundur fuqishëm dhe ajo nuk ka se si të mos i bindet. Po kështu, ajo do të nxjerrë çdo të varrosur brenda saj, nga i pari, deri tek i fundit. Në këtë kohë, njerëzit do të habiten me gjendjen e tokës, sepse ajo do të shndërrohet në tjetër tokë, ashtu si edhe qiejt do të shndërrohen në të tjerë qiej. Të gjithë do të dalin në shesh përpara Zotit të tyre, që është i Vetmi, Ngadhënjimtari e Mposhtësi i gjithçkaje. - “Atë ditë, ajo do të rrëfejë historitë e veta ...” - Ajo do të dëshmojë për çdo vepër që njerëzit kanë bërë sipër saj. Imam Ahmedi sjell një hadith me sened nga Ebu Hurejra, i cili tregon: 2915. “Profeti i Allahut lexoi këtë ajet... dhe tha: “A e dini se cilat janë historitë e saj?” Njerëzit thanë: “Allahu dhe i Dërguari i tij e dinë më mirë.” Ai tha: “Ajo të dëshmojë për çdo gjë që ka bërë çdo rob e robëreshë e Zotit mbi faqen e saj. Ajo do të dëshmojë e thotë: “Filani bëri kështu e kështu, në këtë e atë ditë. Këto janë historitë e saj.” 258 - “... sepse Zoti yt e ka urdhëruar atë.” - Zoti e urdhëron që të çahet dhe të nxjerrë jashtë të gjithë të vdekurit. Ai e urdhëron që të tregojë historitë e saj dhe ajo i bindet urdhrit të Zotit. - “Atë ditë, njerëzit do të ndahen në gru - pe ...” - Bëhet fjalë për momentin kur nje - rëzit kthehen nga vendi i llogarisë të ndarë në grupe e kategori të ndryshme, fatlumët me fatlumët, fatzinjtë me fatzinjtë; disa për në Xhenet dhe disa për në Xhehenem. - “... që të shihen veprat e tyre. ” - Që të shihet shpërblimi për veprat e kryera prej tyre në dynja, të mira apo të këqija qofshin. - “Kush ka bërë ndonjë të mirë, që peshon sa grimca, atë do të shohë. Dhe kush ka bërë ndonjë të keqe, që peshon sa grimca, atë do të shohë.” - Buhariu sjell hadithin nga Ebu Hurejra, se Profeti i Allahut ka thënë: “Kuajt shërbejnë për tri gjëra: ata mund të jenë si shpërblim për robin, mund të jenë për përmbushjen e nevojave të tij, po mund të jenë edhe shkak për t’u ngarkuar me gjynah. Shpërblimin e merr ai që e përgatit dhe e stërvit kalin për ta përdorur në rrugën e Allahut, duke e kullotur të lidhur me litar në tokën e vet ose në kullotat e hapura. Çdo gjë që kali ha, duke kullotur lidhur me litar në tokën e vet ose në kullotat e hapura, i shkruhen të zotit si sevape. Nëse kali shkëputet nga litari dhe largohet edhe një herë ose dy herë aq, edhe bajgat e atë që ai lë pas i peshohen si punë të mira; edhe nëse kali kalon pranë një lumi e pi prej tij, edhe nëse i zoti nuk ka patur për qëllim t’i jepte të pijë, edhe kjo i shëno - het si vepër e mirë dhe si sevap për këtë burrë. Për sa i përket atij që i përdor kuajt për të fituar pasuri hallall dhe për të mos pasur nevojë nga njerëzit, duke mos harruar dhe hakun e Allahut në pastrimin e kësaj pasurie, duke dhënë zekatin sipas krerëve që ka, por edhe zekatin e shpinës së tyre, kjo konsiderohet si përmbushje e nevojave të tij. Ndërsa ai i cili i shton dhe kujdeset për kuajt thjesht për mendjemadhësi, për t’u dukur dhe për famë, kjo e ngarkon atë me gjynahe.” Profeti i Allahut është pyetur njëherë rreth gomarëve dhe është përgjigjur: “Allahu nuk më ka zbritur ndonjë gjë të veçantë në lidhje me këtë kafshë, përveç këtij ajeti përmbledhës dhe vyer: “Kush ka bërë ndonjë të mirë, që peshon sa grimca, atë do të shohë. Dhe kush ka bërë ndonjë të keqe, që peshon sa grimca, atë do të shohë.” [Zelzele 7, 8]. Edhe Muslimi e sjell një hadith të ngjashëm me këtë nga Zejd Ibn Eslem. Imam Ahmedi sjell me sened hadi - thin e Sasaate Ibn Muauije - xhaxhai i Ferezdekut - i cili rrëfen se ai shkoi tek Profeti ﷺ , i cili i lexoi atij ajetin (e mësipërm). Atëherë, ai tha: 2916 “Kjo që më lexove është mëse e mjaftueshme për mua. Nuk shqetësohem aspak, nëse nuk dëgjoj gjë tjetër më pas.” 259 Adij Ibn Hatimi (Allahu qoftë i kënaqur me të) përcjell se i Dërguari i Allahut ka thënë: 2917. “Allahu do t'i flasë secilit drejtpërdrejt, pa përkthyes mes Tij dhe robit. Kur robi shikon djathtas, nuk sheh asgjë tjetër, përveç veprave të veta. Shikon majtas, nuk sheh asgjë, përveç veprave të veta. Shikon përpara, nuk sheh asgjë, përveç Zjarrit para fytyrës. Prandaj, ruajuni nga Zjarri, qoftë dhe me gjysmë hurme.” Eameshi thotë se ka dëgjuar nga Amër Ibn Murra, e ky nga Hajtheme, një hadith të ngjashëm me këtë, por ka shtuar: “... Qoftë dhe me një fjalë të mirë.” [Buhariu dhe Muslimi]. Ahmedi sjell hadithin nga Ubej Ibn Keabi, se Profeti i Allahut ka thënë: “Përgëzoje këtë umet me lartësim dhe madhështi! Përgëzoji se feja e tyre do të triumfojë e ata do të ndihmohen dhe do t’u dhurohet fitorja. Ata do të jenë të pushtetshëm në Tokë, por çdokush prej tyre që bën punë të ahiretit për të fituar nga dynjaja, atij në ahiret nuk do t’i takojë asnjë pjesë shpërblimi.” Gjithashtu, në hadith të saktë shënohet se Profeti ﷺ e këshilloi dikë e i tha: 2918. “... Mos fyej asnjë dhe kurrë mos nënvleftëso asnjë punë të mirë (sado e vogël në dukje), qoftë edhe të takosh vëllain tënd me fytyrë të qeshur; qoftë edhe të hedhësh ujë nga ena jote në enën e vëllait. Të këshilloj, gjithashtu, që rroba jote të jetë deri në mes të kërcirit, e nëse do ta mbash më të gjatë, atëherë le të jetë deri tek kyçi i këmbës, por mos guxo ta ulësh më poshtë, sepse kjo është prej mendjemadhësisë, dhe Allahu nuk e do mendjemadhësinë.” Gjithashtu, në hadith të saktë shënohet se Profeti ﷺ ka thënë: 2919. “O ju gra besimtare! Fqinja të mos hezitojë që t’i japë fqinjës diçka (si dhuratë), qoftë edhe një këmbë deleje (me pak mish)...”. Në një hadith tjetër shënohet: 2920. “Mos e kthe bosh lypësin. Jepi qoftë edhe një thundër të djegur bagë - tie.” 260 Imam Ahmedi sjell nga Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se Profeti i Allahut gjithmonë thoshte: 2921. “O Aishe! Kujdes nga ato gjynahe të vogla në dukje, sepse edhe për to ka shkrues të caktuar nga Allahu.” [Nesaiu dhe Ibn Maxhe]. 261 Ibn Xheriri sjell me senedin e tij nga Abdullah Ibn Amër Ibn Asi, që tregon: “Kur zbriti ajeti (në fjalë), Ebu Bekri, që ishte ulur, filloi të qante. Profeti i Allahut e pyeti: “Përse qan, o Ebu Bekër?” - “Prej kësaj sureje, o i Dërguari i Allahut. Atëherë, Profeti i Allahut i tha: “Nëse ju nuk do të bënit gjynahe, që Allahu t’ju falte ato gjynahe, atëherë Allahu i Madhëruar do të krijonte një popull tjetër, që do të bënte gjynahe dhe Ai t’i falte.” Taberaniu sjell hadithin nga Sad Ibn Xhunade, i cili tregon: “Pasi përfundoi lufta e Hunejnit, Profeti i Allahut zbriti në një luginë të shkretë, ku nuk kishte pothuajse asgjë. Ai urdhëroi dhe tha: “Çdokush që gjen një shkop a një shkarpë, le ta sjellë.” Nuk kaloi shumë dhe para nesh u mblodh një grumbull i madh me shkarpa. Profeti i Allahut tha: “A e shihni këtë? Ja, kështu i mblidhen gjynahet robit, njëlloj siç mblodhët ju këto shkarpa. Pra - ndaj, njeriu le të ketë frikë dhe të largohet nga gjynahet e mëdha dhe të vogla, sepse ato të gjitha shënohen e llogariten.” 262 Imam Ahmedi sjell hadithin nga Abdullah ibn Mesudi i cili thotë: 2922. “Kujdes nga ato gjynahe të vogla në dukje, sepse ato mblidhen dhe e shkatërrojnë njeriun.”

Allahu i Madhëruar na tregon rreth ndodhive dhe skenave të tmerrshme të Ditës së Gjykimit: - Një Ditë Ne do t'i shkulim malet dhe do ta shohësh Tokën të sheshtë (e të shkretë) dhe Ne do t'i tubojmë të gjithë, pa lënë askënd pas. - Allahu do t’i shkulë malet nga vendi dhe do t’i bëjë si lesh i shprishur, që shpërndahet në ajër. Toka do të bëhet e sheshtë, e lëmuar, pa gropa apo male. Atëherë, Zoti do t’i ringjallë e do t'i nxjerrë sipër tokës të gjitha krijesat. Ai ka për t’i mbledhur të parët dhe të fundit. Do t’i nxjerrë nga barku i tokës apo shkretëtirave të humbura, nga fund i oqeaneve dhe skutat më të errëta. Do t’i bashkojë trupat e tretur pasi të jenë përhapur dhe zhdukur nëpër tokë. Ai do t’i rikrijojë, duke bashkuar çdo pjesë të tyre në një krijim të ri. - Ata do të sillen të gjithë para Zotit tënd të rreshtuar... – Krijesat do të qëndrojnë të rreshtuar para Zotit, duke pritur gjyqin e Tij. Veprat e tyre do të dalin para Zotit, i Cili do të japë për ta gjykimin më të drejtë. Ai do t’u thotë: - (e do t'u thuhet) : “Tashmë keni ardhur para Nesh ashtu, siç ju patëm krijuar herën e parë. – Tashmë jeni pa pasuri, pa familje, pa fis e ndihmëtarë. Asgjë nuk i shoqëron ata, përveç veprave të tyre të mira ose të këqija, që bëjnë në këtë botë, siç thuhet në Kur'an: ‘Tashmë, ju na vini të vetmuar, ashtu si ju krijuam së pari, duke lënë pas vetes gjithçka që ju patëm dhënë. Nuk po shohim të jenë me ju ndërmjetësit tuaj, për të cilët mëtonit se ishin ortakët e Allahut. Pa dyshim, sot është këputur çdo lidhje mes jush dhe ka humbur gjithçka që ju shpresonit.” [En'am 94]. Ndërsa në këtë ajet, Allahu u drejtohet mohuesve të ringjalljes dhe u thotë: - Por ju (o mohues) mendonit se Ne nuk do të caktonim për ju një Ditë takimi (për gjykim).” - Ju e mohonit shpërblimin për veprat tuaja dhe nuk besonit premtimin e Zotit për shpërblim apo ndëshkim. Tani ju po e dëshmoni këtë realitet me gjithë qenien tuaj. - “Kur Libri (i punëve) do t’u vihet përpara, ti do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të,... – Është çasti kur hapen regjistrat e veprave, të shkruar me besnikëri nga melekët e Zotit. Ky është një moment kur zemrat dridhen nga frika dhe ankthi është i madh. Edhe shkëmbinjtë do të shkriheshin nga ky moment. Keqbërësit do të përjetojnë një tmerr të paprovuar kurrë më parë. Kur të shohin të shënuara të gjitha fjalët dhe veprat që kanë bërë, do të thonë: - që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër - të madhe apo të vogël -, pa e shënuar.” - Nuk ka lënë asnjë gjynah, të vogël a të madh, pa e shënuar. Asnjë fjalë apo vepër e bërë haptas apo fshehtas, natën apo ditën, nuk është harruar, por është ruajtur me korrektësi. - Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. - Ata nuk do të mund të mbulojnë e fshehin asgjë. - Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt. - Ajo është dita kur ata do të ndëshkohen për veprat që kanë bërë. Atyre do t'u paraqiten veprat, të cilat do t’i pranojnë të gjitha. Ajo është dita kur do të bëhet realitet ndëshkimi, që ata nuk e besonin. Ky është përfundimi që merituan, sepse Allahu nuk i bën padrejtësi askujt. Ai do t’i trajtojë krijesat ose me drejtësi, ose me bamirësi dhe mëshirë.

- “Bëj durim për atë që të thonë nje -rëzit dhe largohu prej tyre me maturi!” - Allahu i Lartësuar e urdhëron Profetin e Tij që të bëjë durim ndaj fjalëve që thonë për të mendjelehtët nga mesi i popullit të tij, të cilët e konsideronin si gënjeshtar dhe tri - llues dhe jo si profet besnik të Zotit. I Lartësuari e urdhëron Profetin e Tij që të distancohet nga kjo kategori njerëzish me etikë dhe maturi. Më pas, i Madhëruari kër - cënon mohuesit nga ky popull, të cilët e refuzuan Profetin dhe, pa dyshim, Allahu është i Madhëruari, Krenari, Ngadhënjim - tari, përballë zemërimit të të Cilit askush nuk mund të qëndrojë dhe të fitojë. - “M’i lër Mua ata gënjeshtarë pasanikë ...” - Pra, m’i lër Mua ata që të mohojnë, të cilët janë në rehati dhe luks në këtë botë, sepse mbi ta rëndojnë më shumë përgjegjësi dhe detyrime, se të tjerët. - “... dhe jepu atyre një afat të shkur - tër!” - Afatizoi pak, sepse: “Ne do t'i lëmë ata të kënaqen për pak (në këtë botë) , dhe pastaj do t'i ndëshkojmë ata me një dënim të tmerrshëm.” [Lukman 24]. - “Me të vërtetë, tek Ne ka ndëshkim” - Ka pranga e vargonj. Kështu e kanë shpjeguar Ibn Abasi dhe të tjerë. - “... dhe zjarr.” - Zjarr përvëlues të ndezur fort, që flakëron fuqishëm. - “Ka ushqim që nuk gëlltitet dhe dënim të dhembshëm.” - Ushqimi të mbetet në grykë, as nuk shkon poshtë dhe as mund ta nxjerrësh jashtë. - “Atë ditë, toka e malet do të dridhen ...” - Toka dhe malet do të tronditen fuqishëm. - “... dhe malet të bëhen si rërë e lëvi - zëshme.” - Malet do të shndërrohen nga gurë e shkëmbinj, në duna rëre. Më pas do të bëhen tërësisht pluhur, që do të fluturojë në ajër, derisa toka të bëhe t shesh, sikurse thotë i Madhëruari në ajetin tjetër: “Të pyesin ty për malet. Thuaj: “Zoti im do t’i shkulë ato dhe do t'i shpërndajë si pluhur, kurse vendin e tyre do ta bëjë rrafsh e pa asnjë bimësi. As gropa e as lartësira nuk do të shohësh në vendin e tyre.” [Ta -ha 105 - 107]. Më pas, i Lartësuari u drejtohet mo - huesve kurejshë me një mesazh të rëndë - sishëm, që, në fakt, është mesazh për të gjithë njerëzit: - “Ne sollëm te ju një të Dërguar, që do të dëshmojë kundër jush ...” - Ai do të dëshmojë për ju, në lidhje me veprat tuaja. - “... ashtu siç çuam edhe te Faraoni një të dërguar.” - I dërguari që i paralajmëroi për ndëshkimin e ashpër. Ky ishte një kërcënim për popullin e Muhamedit ﷺ ,që të mos e kundërshtonin atë profet të zgjedhur, që u dërgua ndër ta, pasi ashtu do t’i godiste ajo gjë që goditi edhe Faraonin, kur ai refuzoi të dërguarin dhe mesazhin e tij, sikurse thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “Atëherë, Allahu e ndëshkoi atë rëndë, për këtë të fundit dhe për atë të parën. Ky ndë - shkim është mësim për ata që frikësohen.” [Naziat 25, 26.]. - “Por Faraoni e kundërshtoi të Dërgua - rin, prandaj Ne e ndëshkuam atë me një dënim të rëndë.” - Dhe, pa dyshim, ju e meritoni më shumë ndëshkimin, nëse ku - ndërshtoni Profetin tuaj, sepse Profeti që u dërgua ndër ju është më i zgjedhuri, më madhështori dhe pa dyshim më i rëndë - sishëm se Musa Ibn Imrani, - paqja e Zotit qoftë me të gjithë ata! Më pas, i Lartësuari thotë: - “Nëse ju mohoni, atëherë si do të mbro - heni prej dënimit të asaj dite, që fëmijët do t’i bëjë pleq?!” - Pra, si mundet që të jeni të qetë dhe të sigurt nga ndëshkimi, nga ajo ditë dhe lemeria e saj, nëse ju mohoni dhe refuzoni ftesën e Zotit?! Nga tmerret dhe tronditja e madhe e asaj dite, e cila është Dita e Kijametit, do ndodhë që fëmijët të shndërrohen në pleq. Kjo është dita kur Allahu do të thërrasë Ademin: “O Adem!” Ademi do të përgjigjet: “Ja ku jam, urdhëro! E gjithë mirësia është në dorën Tënde!” Allahu do t’i thotë: ‘Nxirri mënjanë njerëzit që do të hyjnë në Zjarr!” Ademi do t’i thotë: ‘O Allah, sa do të jenë njerëzit e Zjarrit?’ Allahu do t’i thotë: ‘Në çdo një mijë vetë, nxirr 999 për t’i futur në Zjarr, e një për në Xhenet!’ Ajo është dita kur edhe fëmija do të thinjet dhe çdo shtatzënë do ta nxjerrë para kohe barrën e vet. Ju do t’i shihni nje - rëzit, që duken si turmë të dehurish, ndo - nëse nuk janë të dehur. Dënimi i Allahut do të jetë shumë i ashpër.”. - “Atë ditë, qielli do të çahet dhe prem - timi i Tij do të përmbushet.” - Premtimi i dhënë në lidhje me këtë ditë patjetër do të përmbushet dhe askush nuk mund t’i shmanget asaj.

- “Thuaju: “A ju jeni ata që nuk i besoni Atij, që e krijoi Tokën për dy Ditë dhe i shoqëroni Atij shok?! Ai është Zoti i botëve. Është Ai që vuri në Tokë male të fuqishme, e bekoi atë (Tokën) me të mira dhe brenda katër Ditëve përcaktoi të gjitha kushtet për të jetuar në të.” Ky është shpjegimi për ata që pyesin.” – Kjo është një pyetje, që tregon habi, por edhe ndalesë nga krimi që bëjnë qafirët, të cilët adhurojnë idhuj, duke iu përulur e duke i barazuar me Allahun e Madhërishëm, Mbretëruesin Bujar, i Cili e krijoi Tokën vetëm për dy ditë, pastaj e sheshoi atë për dy ditë të tjera, duke vendosur malet si shtylla, të cilët e mbajnë Tokën të qëndrueshme nga dridhjet dhe lëvizjet. Krijimi i saj u plotësua më tej, duke nxjerrë bimësinë e çdo gjë tjetër. E gjithë kjo ndodhi në katër ditë, për ta ditur ata që pyesin rreth krijimit të saj. E kush mund të përgjigjet më mirë se i Gjithëdituri e i Plotpushtetshmi? Ky është një fakt i vërtetë, i cili nuk ka as mangësi dhe as shtesa. Pas krijimit të Tokës, Allahu iu drejtua krijimit të qiellit, i cili ishte tym. Pastaj u tha qiellit dhe Tokës: - “Më pas, Ai iu drejtua qiellit, i cili ishte si tym dhe i tha atij dhe Tokës: “Bindjuni urdhrit Tim, me hir a me pahir!” - Ky është një urdhër që duhet të shkojë në vend dhe të ekzekutohet në çdo mënyrë. - “Të dy (Qielli dhe Toka) thanë: “Po, i bindemi me dëshirë.” – Kuptimi: Ne kurrsesi nuk mund të dëshirojmë diçka që kundërshton dëshirën dhe urdhrin Tënd, o Zot. Ne nënshtrohemi vullnetarisht e me dëshirë. Kështu u kompletua krijimi i qiejve dhe Tokës në gjashtë ditë të plota, duke filluar nga dita e diel e duke përfunduar ditën e premte. Edhe pse fuqia e Zotit është aq e madhe sa të krijojë gjithçka në një çast të vetëm, edhe pse Ai është i Plotpushtetshëm për gjithçka, Ai gjithashtu është i Urtë, i Butë e i Mëshirshëm. Prej mëshirës dhe butësisë së Tij, Ai vendosi që krijimi i botës të jetë në këtë mënyrë dhe kohë. Nga ajeti: “Më pas, Ai iu drejtua qiellit, i cili ishte si tym dhe i tha atij dhe Tokës: “Bindjuni urdhrit Tim, me hir a me pahir!”, kuptohet se Allahu i Lartësuar e ka krijuar qiellin pas krijimit të Tokës. Ndërsa në suren Naziat, Allahu i Lartësuar thotë: “...e pastaj tokën e sheshoi....”. Në pamje të parë duket sikur këto dy ajete janë në kundërshtim me njëri -tjetrin. Por, pa dyshim, në Librin e Zotit nuk mund të gjesh kurrë kundërshtime e kundërthënie. Shpjegimi për këtë është se – ashtu siç thonë shumë komentues të Kur'anit, – vërtet që krijimi i Tokës si trup qiellor ka ndodhur para krijimit të qiejve, ashtu sikurse thuhet në këtë sure, por shtrimi dhe përgatitja e saj, duke e nxjerrë bimësinë, ujin etj., ka ndodhur pas krijimit të qiejve, sikurse thuhet në suren Naziat: “A është më i rëndë krijimi juaj apo ai i qiellit? Ai e ndërtoi atë. E ngriti kupën e tij dhe e përsosi. Natën ia errësoi e ditën ia ndriçoi. E pastaj tokën e sheshoi. Nxori prej saj ujin dhe kullotat e saj, kurse malet ia përforcoi, si furnizim për ju dhe për kafshët tuaja.”. Edhe në këtë ajet nuk thuhet: “E pastaj Tokën e krijoi”, por thuhet: “E pastaj Tokën e sheshoi....”. Pra, pas krijimit të qiellit, ka ndodhur shtrimi i tokës dhe jo krijimi i saj. - “Ai krijoi shtatë qiej brenda dy Ditëve, duke i caktuar secilit qiell detyrën dhe urdhrin e tij. Dhe Ne e zbukuruam Qiellin më të afërt me drita dhe e bëmë të mbrojtur. I tillë është Krijimi (e përcaktimi) i të Plotfuqishmit të Gjithëditur.” - Për çdo qiell u dhanë urdhra dhe u caktuan ato që ishin të nevojshme, ashtu sikurse di të vendosë më i Urti. Ndërsa qielli i dynjasë u zbukurua me yje, nëpërmjet të cilëve krijesat ndriçohen dhe udhëzohen në errësirë. Yjet janë zbukurim për qiellin e errët, por shërbejnë edhe si gjuajtës për shejtanët e mallkuar, për të mos i lejuar që të dëgjojnë dhe të vjedhin nga lajmet e qiellit. Toka dhe qielli me gjithçka mes tyre u krijuan sipas përcaktimit të Krenarit të Gjithëditur. Me krenarinë dhe pushtetin e Tij të plotë, Ai i nënshtroi krijesat e tashmë administron çështjet e tyre. Ndërsa me dijen e Tij, Allahu i ka përfshirë të gjitha krijesat, të dukshmet dhe të padukshmet. Megjithatë, politeistët i largohen përkushtimit me sinqeritet ndaj Zotit të Madhërishëm, që është i Vetëm dhe Ngadhënjimtar mbi gjithçka. Allahut i janë nënshtruar të gjitha krijesat dhe çdo gjë funksionon sipas përcaktimit dhe dëshirës së Tij, por, në vend të Tij, mushrikët adhurojnë idhuj. Ky shkëmbim është tepër i çuditshëm, kur dihet se idhujt e tyre kanë cilësi të mangëta e të ulëta. Sidoqoftë, nëse vazhdojnë në kundërshtimin dhe mohimin e tyre, për ta nuk ka shpagim tjetër veç ndëshkimit në këtë jetë dhe në jetën tjetër.

Surja Naziat është shpallur pas sures Nebe. I Lartësuari thotë: - “Betohem për ata, që me forcë rrë - mbejnë shpirtrat.” - Këta janë melekët, të cilët shkulin shpirtrat e mohuesve dhe i zhytin ata në zjarr. - “Dhe për ata që marrin shpirtrat me shkathtësi ...” - Këta janë melekët, të cilët marrin shpirtrat e besimtarëve me butësi, shpirtra të cilët kur nxirren nga trupi ngjajnë sikur janë çliruar nga zinxhirët, pasi lëvizin me shkathtësi. - “Dhe për ata që me shpejtësi notojnë (mes qiellit dhe tokës) dhe për ata që nxitojnë. Betohem edhe për ata (melekë), që çdo çështje rregullojnë. ” - Këto janë melekët, që zbatojnë urdhëresat e Allahut nga qielli në Tokë. I Lartësuari thotë: - “Ditën kur do të ndodhë tronditja, pas së cilës një tjetër do të vijë!” - Ibn Abasi ka thënë se këtu bëhet fjalë për dy fryrjet e Surit. Ndërsa nga Muxhahidi vjen një shpjegim më i hollësishëm. Për sa i përket të parës, ajo përmendet në fjalën e Allahut të Lartësuar: “Ditën kur do të ndodhë tronditja ...”, ose në ajetin tjetër: “Atë ditë, toka e malet do të dridhen dhe malet të bëhen si rërë e lëvizshme.” [Muzzemil 14]. E dyta është ‘ erradifeh’, që përmendet në fjalën e Allahut të Lartësuar: “Kur t’i fryhet Surit vetëm një herë, dhe të ngrihen toka e malet dhe, me një të goditur të vetme, të përplasen me njëri -tjetrin...” [Hakka 14]. Tirmidhiu sjell hadithin nga Ibn Ebi Hatimi, se: 2813. “Pasi kishte kaluar një e treta e natës, Pro - feti i Allahut ngrihej dhe thoshte: “O njerëz! Përmendeni Allahun, se erdhi tronditja e madhe ( erraxhifeh), pas së cilës do të vijë një ‘erradifeh’. Erdhi vdekja me gjithçka të sajën.” - “Atë ditë, zemrat do të jenë të tmeruara ...” - Zemra të mbushura me frikë e lemeri. - “... dhe shikimet do të jenë të frikësuara ...” - Shikimet e këtyre njerëzve do të jenë të poshtëruara, për shkak të tmerreve, që shohin atë ditë. - “Ata thonë: “A thua, do të bëhemi për - sëri kështu si jemi, edhe pasi të jemi bërë eshtra të kalbura?!” - Këto janë fjalët e idhujtarëve kurejshë dhe të ngjashmëve me ta, për të shprehur mosbesimin për ahiretin dhe ringjalljen pas vdekjes, pasi trupat të jenë tretur dhe kockat t’u jenë thërrmuar. - “Ata thonë: “Atëherë, ai kthim do të jetë dëshpërues për ne!” - Kurejshët tho - shin: “Nëse do të na ringjallë Zoti pasi të vdesim, atëhere kemi për të qenë më të dëshpëruarit, më të humburit.” - “Ajo do të jetë një britmë e vetme ...” - I tillë është urdhri i Allahut të Madhëruar: vetëm një herë i thuhet Israfilit që t’i fryjë Surit, për ringjalljen e krijesave dhe, me - njëherë, nga i pari deri tek i fundit, të gjithë do të ngrihen përpara Zotit Krenar dhe të Lartësuar, duke vështruar. I Lartësuari tho - të: “... Ata do të thonë: “Kush do të na rikthejë (në jetë) ?” Thuaj: “Ai që ju krijoi për të parën herë.” Por ata do të tundin kokën e do të thonë: “Kur do të ndodhë aj?” Thuaj: “Ndoshta është afër.” Ditën, kur Ai t'ju thërrasë dhe ju t'i përgjigjeni të përulur e duke e lavdëruar, do t'ju duket se qëndruat (në dynja) veçse për pak kohë.” [Isra 52] . Ose: “Vetëm Allahu i di fshehtësitë e qiejve dhe të Tokës. Çështja e Orës së Kijametit është sa hap e mbyll sytë ose edhe më shpejt. Allahu është i Gjithëfuqishëm për gjithçka.” [Nahl 77]. - “... dhe ja, ata do t’ia behin mbi sipërfaqen e tokës.” - Për fjalën ‘ essahirah’ janë dhënë shpjegime të ndryshme. Mendimi më i saktë është se ajo është sipërfaqja e Tokës. Muxhahidi thotë: “Ata ishin në pjesën e brendshme të saj dhe tashmë nxirren për të qëndruar në pjesën e sipërme, në sipërfaqen e saj.”. Në një hadith të saktë të sjellë nga Ebu Hazimi, që përcjell nga Sehl Ibn Sadi, thuhet se Profeti i Allahut ka thënë: “Ditën e Kijametit, njerëzit do të ringjallen mbi një tokë të bardhë, (afrâe) që anon pak në të kuqë - rremtë, si një fetë buke e pastër, tokë në të cilën nuk do të ketë asnjë shenjë orientuese për asnjë.”. Rabi Ibn Enesi shpjegon kështu: “Allahu i Lartësuar na tregon për këtë ditë duke thënë: “Të pyesin ty për malet. Thuaj: “Zoti im do t’i shkulë ata dhe do t'i shpër - ndajë si pluhur dhe vendin e tyre ta bëjë rrafsh e pa bimësi. As ultësira e as lartësira nuk do të shohësh në vendin e tyre.” [Ta ha 105, 106]. Gjithashtu: “Një ditë, Ne do t'i shkulim malet dhe do ta shohësh Tokën të sheshtë (e të shkretë) dhe Ne do t'i tubojmë të gjithë, pa lënë asnjë pas. Ata do të sillen të gjithë para Zotit tënd të rreshtuar (e do t'u thuhet): “Tashmë keni ardhur para Nesh ashtu, siç ju patëm krijuar herën e parë. Por ju (o mohues) mendonit se Ne nuk do të caktonim për ju një ditë takimi (për gjykim).”.” [Kehf 47].

- “Prandaj largohu prej tyre...” - Duke i qartësuar Profetit të Tij se për mohuesit nuk ka udhëzim, Allahu i Lartësuar e porosit atë se tashmë nuk mbetej gjë tjetër, veçse të distancohej prej tyre. - “...deri në ditën kur Lajmëtari (Israfili) t’i thërrasë drejt tmerrit!” - Prit ditën kur ata të ballafaqohen me tmerrin e madh. Atë ditë, Israfili (a.s.) do t’i thërrasë krijesat drejt një ngjarjeje të papërshkrueshme. Nuk do të ketë pamje më të frikshme se ajo. Israfili (a.s.) do t’i fryjë Surit, ndërsa të vdekurit do të dalin nga varret, për të qëndruar përpara Zotit të Lartësuar. - “Të tmerruara do të jenë shikimet e tyre! Ata do të dalin prej varreve si karkaleca të shpërndarë...” – Të tillë do ta kenë vështrimin, prej tmerrit që ka pushtuar zemrat e tyre. Ata do të dridhen nga frika, e kjo do të duket qartë në sytë e tyre. Kur të dalin nga varret, do të jenë të çoroditur, do të vërtiten dhe shkëmbehen me njëri tjetrin, njësoj si karkaleca të shpërndarë nëpër tokë. - “...duke shpejtuar drejt Lajmëtarit. Jobesimtarët do thonë: “Kjo është ditë e vështirë”.” - Të gjithë do nxitojnë që t’i përgjigjen zërit që i urdhëron të qëndrojnë në vendin e tubimit. Askush nuk mund t’i bëjë bisht kësaj thirrjeje. Kur mohuesit ta ndiejnë ndëshkimin që po u afrohet, do të thonë:“ ...kjo është një ditë e vështirë”, sikurse ka thënë Allahu i Lartësuar në një ajet tjetët: “E, kur t'i fryhet Surit, Atëherë është një ditë e vështirë. Nuk do të jetë aspak e lehtë për jobesimtarët. ” [Mudethir 8- 10]. Ose: “Ditën kur qielli do të çahet nga rete dhe melekët do të zbresin rradhë - rradhë, Atë Ditë, sundimi i vërtetë i takon krejtësisht të Gjithëmëshirshmit. Për jobesimtarët ajo do të jetë një ditë e vështirë. Atë ditë, keqbërësi do të kafshojë duart e veta dhe do të thotë: “Oh, i mjeri unë! Sikur të kisha ndjekur udhën e drejtë së bashku me Profetin!” [Furkan 25 - 27]. Nga kjo kuptohet që për besimtarët do të ndodhë e kundërta, pra, për ta ajo ditë do të jetë e lehtë.

- “Kur të ndodhë Ngjarja,...” - Allahu i Madhëruar na flet për ngjarjen e madhe, për Kijametin, që do të ndodhë patjetër. - “Askush nuk do ta mohojë ardhjen e saj.” – Për të nuk ka dyshim se do të ndodhë, sepse faktet e vërtetësisë së saj janë të shumta, të qarta dhe të kuptueshme. Kijameti është një ndodhi të cilën e kërkon edhe urtësia e Allahut të Madhëruar. - “Disa do t’i ulë e disa do t’i lartësojë.” - Për disa, ajo ditë ka për të qenë poshtërim dhe zhytje në humnerat më të thella të Zjarrit, ndërsa për disa të tjerë ka për të qenë lartësuese në më të lartat grada të Ilijin-it. Ky është njëri nga kuptimet e ajetit. Kuptimi tjetër është: Ajo është ditë e dëgjueshme për ata që janë afër dhe për ata që janë larg. Në fakt, bëhet fjalë për ushtimën e Kijametit, të cilën do ta dëgjojnë ata që janë pranë dhe ata që janë larg, banorët e Tokës dhe ata të qiellit. - “Kur toka të tundet me dridhje të forta...” - Kur toka të tronditet fort. - “Kur malet të thërrmohen e të bëhen copë-copë,...” - Kur malet të bëhen thërrime. - “Kur ato të bëhen si pluhur i shpërndarë,” - Toka do të shndërrohet në një vend që nuk ka asnjë të ngritur, sikurse thotë i Madhëruari në një sure tjetër: “Të pyesin ty për malet. Thuaj: “Zoti im do t’i shkulë ato dhe do t'i shpërndajë si pluhur.”. Dhe vendin e tyre ta bëjë rrafsh e pa kurfarë bimësie. As ultësira e as lartësira nuk do të shohësh në vendin e tyre. ” [Ta He 105 – 107]. - “...atëherë ju do të ndaheni në tri grupe...” - Krijesat do të ndahen në tri grupe, në varësi të veprave të tyre, të mira apo të këqija. I Madhëruari na i shtjellon më pas gjendjen e këtyre tri grupeve: - “Njerëzit e të djathtës. E cilët do të jenë ata të djathtët se?!” - Kjo pyetje tregon rëndësinë e madhe dhe gjendjen e tyre të mrekullueshme. - “Njerëzit e të majtës. E cilët do të jenë ata të majtët se?!” – Forma pyetëse nënkupton tmerrin e madh dhe gjendjen e tyre të mjerueshme. - “Pastaj janë të dalluarit (në besim). Ata do të jenë të dalluarit (edhe në shpërblim). Ata janë më të afruarit (te Zoti). Ata do të jenë në kopshtet e mirësive. ” - Sabikun-ët janë të përparuarit, garuesit në dynja për kryerjen e veprave të mira. Ata do të jenë të përparuarit edhe në ahiret, sepse do të hyjnë të parët në mirësitë e Xhenetit. Ata janë të afruarit dhe të zgjedhurit e Allahut, për të qenë në vendet më të larta të Ilijjin-it, në Xhenet, ku askush nuk do të jetë më lart se ata. Për këta, Allahu i Madhëruar thotë gjithashtu: - “(Nga ata) Shumë janë prej të hershmëve, e pak prej të mëvonshmëve.” – Shumica e tyre janë nga brezat e shkuara të këtij umeti dhe të umeteve të tjera. Kjo dëshmon për gradën e lartë të brezave të parë të këtij umeti, në krahasim me brezat e mëvonshëm. Mukarrabun-ët janë më të zgjedhurit dhe më të përkryerit e krijesave. Zoti ka përgatitur mrekullira për ta. Ja një përshkrim i këtyre mirësive: - “Ata janë në shtretër të qëndisur me ar e gurë të çmuar.” – Shtretër me flori, argjend diamante, smeralde e stoli të tjera, bukurinë e të cilave vetëm Allahu i Lartësuar e di. - “Të mbështetur qëndrojnë në ta, përballë njëri -tjetrit.” - Ata ulen dhe mbështeten mirë në ato shtretër, të rehatuar dhe të lumturuar. Ata qëndrojnë përballë njëri-tjetrit me fytyrë, me shpirtra të kulluar, me moral të pastër dhe zemra të afruara. - “Atyre u shërbejnë djelmosha të përjetshëm (në rininë e tyre) ,...” – Këta djem të rinj vërtiten mes banorëve të Xhenetit për t’u shërbyer dhe përmbushur çdo kërkesë dhe dëshirë të tyre. Ata janë djelmosha shumë të bukur dhe të hijshëm. Ata janë ashtu si i përshkruan i Madhëruari, që i krijoi: “si diamantë të ruajtur”, pra, si diamantë të fshehur, që nuk i ka dëmtuar apo cenuar gjë. Ata janë krijuar që të jenë të përjetshëm: nuk plaken, nuk ndryshojnë dhe nuk rriten më shumë nga mosha e vogël që Zoti i ka krijuar. Ata vërtiten mes xhenetlinjve me enët e tyre plot pije të mrekullueshme: - “...Me kupa, ibrikë dhe me gota plot me pije të kulluar, prej një burimi që rrjedh,...” - Me kupa ( ekuab), që nuk kanë bisht, dhe ibrikë ( ebarik). Enët janë të mbushura me pije të shijshme, që nuk të sjellin ndonjë dëm, sikurse thotë i lavdëruari: - “...Pije prej së cilës as nuk u dhemb koka, as nuk dehen;...” - Prej atyre pijeve nuk të dhemb koka dhe as të ikën mendja, sikurse ndodh me ndodh me pijet dehëse të dynjasë. Me fjalë të tjera, çdo mirësi që gjendet në Xhenet, lloji i të cilave gjendet edhe në dynja, do të jetë e pastër nga çdo mangësi që ato kanë patur në dynja, sikurse thotë i Madhëruari: “Ja përshkrimi i Xhenetit, i cili u është premtuar të devotshmëve: Në të ka lumenj me ujë gjithmonë të pastër e të freskët, lumenj me qumësht që nuk prishet, lumenj me verë të këndshme për ata që pinë dhe lumenj me mjaltë të kulluar. Ata do të kenë aty lloj -lloj frutash dhe do të jenë të falur nga Zoti i tyre. A mund të konsiderohen këta njëlloj me ata që do të rrinë përgjithmonë në Zjarr, ku etja do t’u shuhet me ujë të valë, që ua copëton zorrët?!” [Muhamed 15]. - “Dhe me fruta sipas përzgjedhjes së tyre,” - Çdo frut që ua tërheq shikimin dhe ua dëshiron shpirti, atyre do t’u ofrohet në formën më të bukur. - “Dhe me mish shpendësh, si ua ka ënda.” – Mish nga çdo lloj shpendi që dëshirojnë, madje çdo lloj mishi që e duan do t’u jepet: të pjekur, të skuqur apo të zier, sipas dëshirës. - “Atje do të kenë edhe hyri symëdha. Ato duken si diamante të ruajtura. ” – Ato janë gra të bukura, me sy të mëdhenj e shumë të bukur. Ato janë, sikurse thotë i Madhëruari: si xhevahirë të rrallë, të shkëlqyeshëm dhe vezullues, të ruajtur dhe të fshehur, që nuk i kap era, sytë apo dielli, me ngjyrat e nuancat më të bukura. Sado t’i kundrosh, nuk mund të gjesh asnjë mangësi, por vetëm perfeksion. Kështu janë edhe hyritë sybukura. Tek ato nuk mund të gjesh asnjë mangësi, sepse janë të plota në çdo detaj. Çdo gjë që vështron tek ato të sjell kënaqësi për sytë dhe zemrën. - “Ky është shpërblimi për veprat e tyre.” - Për veprat e mira të tyre, Allahu Bujar e i Gjithëmëshirshëm i shpërblen shumëfish. Ai u dhuron mirësi, begati dhe fitoren më të madhe, që është shpëtimi nga çdo e keqe dhe përjetësia në Xhenet. - “Atje nuk dëgjojnë fjalë të kota e as fjalë gjynahesh.” - Në Xhenet nuk do të dëgjojnë fjalë të padobishme dhe as fjalë që të ngarkojnë me gjynahe. Ajo që do të gjëjnë në të është: - “Por vetëm fjalë të mira, selam pas selami.” - Veç fjalë të ëmbla, të buta dhe lumturuese, sepse ai është vendi ku ka vetëm mirësi dhe kënaqësi. Kjo tregon për edukatën e banorëve të Xhenetit me njëri - tjetrin, që shprehet edhe në fjalët e tyre. E lusim Allahun të na dhurojë nga mirësitë e bujaria e Tij! Pastaj i Madhëruari përmend mirësitë e të djathtëve: - “Po njerëzit e të djathtës? E kush janë të djathtët se?!” – Ata janë shumë të rëndësishëm dhe me gradë të lartë. - “Ata qëndrojnë mes lotusve pa gjemba,...” – Lotus pa gjemba dhe pa degë të shumëta e të dëmshme. Madje, në vend të gjembave, janë vendosur fruta. Veçori e këtij lotusi është hija e madhe që bën, nga vjen edhe rehatia e qëndrimit poshtë tij. - “...bananeve me fruta palë -palë...” – Bananet që qëndrojnë njëra mbi tjetrën në degë. - “...nën hije të gjera...” – Në hije ku ata rehatohen, duke shijuar çdo mirësi që ua kënaq syrin dhe shpirtin. - “...pranë një uji që rrjedh...” - Ujë i shumtë, që buron e rrjedh lumë, me bukuri të veçantë. - “...mes frutave të shumëllojshme, që as nuk mbarohen, as nuk janë të ndaluara.” - Ato nuk janë si frutat e dynjasë, që u ndërpritet prodhimi dhe është e vështirë t’i gjesh ndonjëherë. Ato janë gjithmonë të pranishme, mbi degët e rënduara të pemëve, që robi i Zotit të mund t’i marrë në çdo gjendje qoftë: në këmbë, ulur apo shtrirë. - “Ata qëndrojnë në shtretër të lartë (me hyritë symëdha) .” – Me shtroje që qëndrojnë shumë sipër shtretërve dhe që janë prej mëndafshi, të qëndisura dhe të zbukuruara me flori, diamante e të tjera, që vetëm Zoti i di. - “Ne i kemi bërë ato (hyritë e Xhenetit) me një krijim të ri (të përjetshme) ,...” - Gratë e Xhenetit janë të një krijimi të ri, ndryshe nga ai i kësaj dynjaje. Ai është krijim i plotë, që nuk ka fund dhe shkatërrim. - “Ne i kemi bërë ato virgjëresha, të dashura për bashkëshortët e tyre dhe të një moshe,” – Të tilla janë si gratë besimtare që kanë vdekur të mëdha, ashtu edhe ato që kanë vdekur të vogla. Ky përshkrim përfshin gjithashtu si hyritë që Zoti i krijoi në Xhenet, ashtu edhe gratë besimtare të dynjasë, që Zoti i nderon dhe i fut në Xhenet. Virgjëria i shoqëron ato në të gjitha gjendjet. Edhe dashuria për burrat e tyre është e vazhdueshme, duke e shprehur këtë me fjalë të ëmbla e përkëdhelje. Kur ato flasin, dëgjuesi nuk do dëshironte kurrë që të heshtnin. Zëri dhe këndimi i tyre është i mahnitshëm. Kur qëndrojnë në heshtje, e mbushin zemrën e burrit të tyre me gëzim e lumturi. Kur ato shfaqen diku, e mbushin atë vend me aromë, freski dhe dritë. Ato dinë të shprehin me fjalë kënaqësinë që ndiejnë dhe të kënaqin me fjalë burrin gjatë marrëdhënieve. Gratë e Xhenetit janë në të njëjtën moshë, të gjitha tridhjetë e tre vjeçe, në kulmin e rinisë dhe kënaqësisë. Ato janë të afruara, të dashura, të kënaqura dhe që dhurojnë kënaqësi. Ato nuk trishtohen dhe kurrë nuk shkaktojnë trishtim, Ato janë shpirtrat më të lumtur e më lumturues, që të kënaqin syrin dhe shpirtin. - “...Për njerëzit e së djathtës,...” - Ky shpërblim është përgatitur për të djathtët. - “...Ata janë shumë nga të hershmit, e shumë nga më të vonshmit.” – Nga të djathtët, shumë janë prej brezave të parë dhe shumë prej të mëvonshmëve.

Allahu i Lartësuar na qartëson në këto ajete se nuk ka të adhuruar tjetër me meritë përveç Tij dhe se Ai është Një i vetëm; Ai është Es -Samed, pra, Ai i Cili është Kryepari, tek i Cili kthehen të gjitha çështjet dhe të Cilit i drejtohen me lutje për nevojat e tyre të gjitha krijesat; Ai i Cili nuk ka të ngjashëm, nuk ka partner dhe nuk ka nevojë për ndihmës. Ai është i Vetëm e i pashoq në zotërimin e gjithçkaje. Allahu Krenar dhe i Lartësuar thotë: - “Thuaj (o Muhamed): “Thërrisni ata, të cilët i menduat për zota veç Allahut!” - Thërrisni idhujt, të cilët ju i adhuruat përveç Allahut: - “Ata nuk kanë pushtet as sa një grimë as në qiej e as në tokë ...” - Siç thotë Allahu i Lartësuar: “... Ky është Allahu, Zoti juaj dhe vetëm Atij i takon i gjithë sundimi. Ata që ju u luteni përveç Atij, nuk zotërojnë as një cipë të hollë (si ajo e farës së hurmës).” [Fatir 13] - “...dhe as kanë pjesë në to ...” - Ata nuk zotërojnë asnjë grimcë pushteti, mbretërimi dhe pronësie, as të veçuar dhe as në formën e ortakërisë me Allahun e Lartësuar. - “Ai nuk ka nevojë për ndonjë ndihmës prej tyre. ” - Allahu i Madhëruar nuk ka nevojë për idhujt që të jenë ndihmës dhe mbështetës së Tij, që ta ndihmojnë në çështjet e sundimit, mbretërimit dhe për - kujdesjes për krijesat. Të gjithë janë krijesa, përveç Allahut, dhe të gjithë janë të varfër dhe nevojtarë për përkujdesin e Tij; të gjithë janë robër, të nënshtruar e të përulur përpara madhështisë dhe sundimit të Tij. - “Asnjë ndërmjetësim nuk bën dobi tek Ai, përveç atyre që Ai u jep leje.” - Kështu është e vërteta. Për shkak të madhështisë, lartësisë dhe krenarisë së Tij, askush nuk merr guximin që të ndërmjetësojë tek Ai për dikë, veçse pasi Ai t’i japë lejë për diçka të tillë, sikurse thotë Allahu i M adhëruar në ajetin tjetër: “Askush nuk mund të ndërmjetësojë tek Ai, përveçse me lejen e Tij.” [Bekare 255]. Ose: “Sa melekë ka në qiej, ndërmjetësimi i të cilëve nuk bën asnjë dobi, vetëm nëse Allahu i jep leje atij që Ai dëshiron dhe është i kënaqur me të.” [Nexhm 26]. Ose: ‘Ai (Allahu) e di çfarë ka para dhe çfarë ka pas tyre dhe ata (melekët) nuk ndërmjetësojnë (për asnjë), përveçse për ata me të cilë është i kënaqur Ai. Nga frika prej Tij, ata janë shumë të kujdes - shëm.” [Enbija 28]. Në dy Sahih-ët është një hadith i gjatë, që flet rreth shefaetit në Ditën e Gjykimit, ku ndër të tjera thuhet: “... Pastaj do të shkojnë tek Muhamedi ﷺ dhe do t’i thonë: “O Muhamed! Ti je i Dërguari i Allahut dhe vula e të gjithë lajmëtarëve të Tij. Allahu t’i ka falur gjynahet e hershme dhe ato të mëvonshme. Ndërmjetëso për ne tek Zoti yt! A nuk e sheh gjendjen tonë dhe vuajtjen që na ka mbuluar?!” Atëherë, unë do të ngrihem e do të shkoj poshtë Arshit dhe do të bie në sexhde për Zotin tim Krenar dhe të Lartësuar. Në këtë moment, Allahu do të më inspirojë që të thur lavdërime e përlëvdime të bukura për Të, të tilla që askujt para meje nuk i janë inspiruar. Atëherë do të thuhet: “O Muhamed! Ngrije kokën! Kërko dhe do të të jepet! Ndërmje - tëso dhe do të pranohet! ” 193 Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “Kur të largohet frika nga zemrat e tyre (melekëve), ata do të thonë: “Çfarë tha (e urdhëroi) Zoti juaj?”. Ata (melekët e lartë) do të thonë: “Të vërtetën!” Edhe këtu kemi të bëjmë me një përshkrim madhë - shtor të pushtetit gjithëpërfshirës të Allahut të Madhëruar. Në të tregohet se kur Allahu i Madhëruar dëshiron të flasë dhe të shpallë diçka, banorët e qiejve dëgjojnë fjalën e Tij, dridhen nga frika e madhe dhe gati në gjendje të fikëti. Ibn Abasi dhe të tjerë e shpjegojnë kështu këtë ajet: “Kur zemrat e tyre çlirohen nga kjo frikë e madhe, që i kishte pushtuar, ata pyesin njëri tjetrin dhe thonë: “Çfarë tha Zoti juaj?”. Kështu, mbajtësit e Arshit ua përcjellin fjalët atyre që janë poshtë tyre, pastaj atyre më poshtë e me radhë, derisa mbërrin lajmi te banorët (melekët) e qiellit të dynjasë. Allahu i Lartësuar thotë: “Ata (melekët e lartë) do të thonë: “Të vërtetën!.” Pra, ata përcjellin atë që ka thënë Zoti, pa asnjë shtesë dhe pa asnjë pakësim. - “Ai është më i Larti, më i Madhi. ” - Në Sahih-un e Buhariut vjen një hadith nga Ebu Hurejra, se Profeti a.s. ka thënë: 2198. “Kur Allahu i Lartësuar vendos diçka në qiell, melekët rrahin flatrat e tyre, në shenjë përunjësie për vendimin e Zotit. Ajo (fjalë) dëgjohet si një zhurmë zinxhirësh të hekurt, që godasin mbi një shkëmb të lëmuar.” Kështu e ka përcjellë Aliu. Ndërsa të tjerët, pas fjalës “në një shkëmb të lëmuar...”, kanë shtuar: “... kështu e bën (Allahu), që të dëgjohet (ajo fjalë) ndër ta.” Pastaj, - vazhdon hadithi, - pasi zemrat e tyre çlirohen (nga frika), ata pyesin: “Çfarë tha Zoti juaj?” Ata (Xhibrili dhe melekët më të afërt) thonë: “Tha të vërtetën Ai, që është i Lartësuari dhe i Madhëruari!” Kështu dëgjojnë (diçka) ata që tentojnë të dëgjojnë lajme nga qielli. Ata që duan të dëgjojnë vjedhurazi lajme nga qielli janë kështu, njëri mbi tjetrin”, - dhe Sufjani bëri shenjë me dorë, duke hapur gishtat e dorës së djathë dhe duke i vendosur duart njëra mbi tjetrën. “Ndodh që shkëndija e zjarrtë ta godasë atë që rrëmben diçka prej lajmeve të qiellit dhe ta përvëlojë, përpara se ai ta hedhë atë lajm tek tjetri. Por mund të ndodhë edhe që të mos e godasë, derisa ai t’ia përcjellë lajmin një tjetri poshtë tij, e ky tjetrit poshtë tij, derisa ta zbresin në tokë.” Ndoshta Sufjani tha: “... derisa të zbresë në tokë e t’i jepet magjistarit apo fallxhorit, i cili e përzien me njëqind gënjeshtra dhe njerëzit e besojnë, duke thënë: “A nuk na njoftoi se në këtë ditë e në këtë vend do të ndodhë kështu e ashtu, dhe vërtet ashtu ndodhi?” Dhe është pikërisht ajo e vërtetë që u dëgjua nga lajmet e qiellit.” Këtë hadith e ka sjellë vetëm imam Buhariu dhe jo Muslimi në këtë version. Këtë hadith e kanë sjellë me tekst të përafërt edhe Ebu Daudi, Tirmidhiu, Ibn Maxhe prej Sufjan Ibn Ujejnes. Allahu është më i ditur!

Allahu i Madhëruar betohet në këto krijesa madhështore, të cilat bartin shumë urtësi të mëdha. Ato tregojnë për vërtetësinë e ringjalljes dhe shpërblimit me drejtësi si për të devotshmit, ashtu edhe për mohuesit. - “Betohem për malin Tur...” – Ky është betim në malin Tur, mal në të cilin Allahu i Lartësuar i foli profetit të Tij Musa, birit të Imranit (a.s.), duke i shpallur ligje dhe dispozita të ndritshme. Kjo qe një mirësi e madhe, që Zoti ia dhuroi profetit Musa dhe ymetit të tij, e gjithashtu një shenjë e mrekullueshme e përkujdesjes së Zotit për ta, dhuratë për të cilën ata kurrë nuk mund ta falënderojnë ashtu si e meriton. - “...dhe për Librin e shkruar në rreshta,, në pergamenë të shpalosur!” - Ka mundësi që këtu të flitet për Leuhi Mahfudh-in, ku Allahu i Lartësuar ka shkruar çdo gjë. Por ka mundësi që të flitet edhe për Kur'anin e Madhëruar, i cili pa dyshim është libri më i mirë që ka shpallur Allahu dhe ku përmenden ngjarjet e të parëve dhe të fundit, njohuritë e të parëve dhe të atyre që do të vijnë. - “Betohem për Shtëpinë plot vizitorë!” - Këtu bëhet fjalë për Shtëpinë e Shenjtë që gjendet sipër qiellit të shtatë. Ajo gjithmonë është e mbushur me melekë të nderuar. Çdo ditë në këtë shtëpi hyjnë shtatëdhjetë mijë melekë, të cilët adhurojnë Zotin e tyre dhe të cilëve nuk u bie më radha të kthehen në të, deri në Ditën e Gjykimit. Por në ajet mund të bëhet fjalë edhe për Shtëpinë e Zotit në tokë, Qaben, e cila është e mbushur përplot me adhurues të Zotit, që bëjnë tavaf, falen e kujtojnë Zotin në çdo kohë, duke kryer haxhin dhe umren. Po kështu është betuar Allahu i Lartësuar në një ajet tjetër, duke thënë: “Betohem për fikun dhe ullirin. Dhe për Turi Sinain dhe për këtë Qytet të sigurt (Meken).” [Tin 1 -3]. E meriton kjo faltore madhështore që Zoti të betohet në të. Ajo është destinacioni i haxhit, që është një nga shtyllat e Islamit. Ajo është faltorja e ndërtuar nga Ibrahimi (a.s.) dhe Ismaili, që Zoti e ka bërë vend qetësie dhe sigurie. - “Betohem për kupën e ngritur lart...” - I Lartësuari betohet për qiellin madhështor, të cilin e ka bërë si çati dhe mburojë për krijesat. Ai shërben si mbrojtës i tokës dhe prej tij vjen drita. Nëpërmjet yjeve të vendosura në qiell, njerëzit udhëzohen dhe gjejnë rrugën në errësirën e tokës dhe të detit. Prej qiellit zbret mëshira, shiu dhe çdo lloj furnizimi tjetër. - “...dhe për detin e mbushur plot!” – Allahu betohet për detin ‘ mesxhur’, domethënë, e mbushur përplot me ujë, të cilin Ai e ka mbledhur dhe grumbulluar, duke e ndaluar që të shpërthejë dhe të përmbytë tokën. Nëse do të lihej i lirë, natyrshëm ai do të dilte nga vendi i vet dhe do të mbulonte tokën. Por ligji i vendosur nga i Gjithëdituri dhe i Urti e bën që ai të qëndrojë i grumbulluar, duke mos dalë nga shtrati i tij. Në këtë mënyrë, Zoti ruan bimësinë, botën shtazore dhe jetën në përgjithësi mbi faqen e dheut. Ky është njëri nga kuptimet e mbiemrit ‘ mesxhur’, që cilëson fjalën ‘det’ në ajet. Sipas disa komentuesve të tjerë, ‘ mesxhur’ do të thotë “i ndezur flakë”. Ashtu siç është deti, aq i madh, i thellë dhe i gjerë, ai do të mbushet me zjarr dhe ndëshkime të larmishme. Të gjitha këto betime madhështore tregojnë fillimisht se ato janë disa nga shenjat e Allahut të Lartësuar, që dëshmojnë për njëshmërinë e Tij. Së dyti, ato tregojnë se Allahu i Madhëruar është i Plotfuqishëm për gjithçka, për të ringjallur të vdekurit dhe për t’i llogaritur e shpërblyer ata. - “Vërtet, dënimi i Zotit tënd do të ndodhë. Atë, askush nuk mund ta pengojë.” - Kjo është e padiskutueshme që do të ndodhë dhe askush nuk mund ta pengojë. Askush nuk mund të ndryshojë premtimin dhe fjalën e Zotit. Askush nuk mund të ndërhyjë për ta ndryshuar apo penguar gjykimin e Zotit, sepse pushteti i Tij është absolut dhe i pacenueshëm. Askush nuk mund t’i shpëtojë pushtetit të Tij. Më pas, ajeti përshkruan atë ditë të vështirë, kur do të godasë fuqishëm ndëshkimi i Zotit: - “Atë ditë, qielli do të lëkundet fuqishëm e malet do të shkulen nga vendi e do të lëvizin.” - Atë ditë, qiejt do të rrotullohen dhe do të lëkunden. Lëkundja e tyre do të jetë e tmerrshme, e vazhdueshme dhe shkatërruese. Ndërsa malet do të shkulen nga vendi dhe do të lëvizin si retë dhe si pluhur në ajër. Kur të tilla dridhje shkaktojnë këto fenomene me krijesat e mëdha, atëherë si do të jetë frika që do të pushtojë njerëzit, qenie aq të vogla dhe të dobëta?! - “Ajo ditë është mjerim i madh për mohuesit, të cilët, të zhytur në gënjeshtra, argëtohen!” – Ajo ditë është “uejl” për mohuesit. Fjala “ uejl” e përdorur në ajet shënon çdo lloj ndëshkimi, trishtimi, vuajtjeje, ankthi e frike. Po cili është shkaku që ata meritojnë këtë ndëshkim?! Ata janë tërësisht të angazhuar me gjëra të pavlefshme. Studimet e tyre janë tërësisht të përqendruara në njohjen e gjërave të dëmshme, të cilat të çojnë në mospranimin e të vërtetës. Ata të bëjnë që të besosh dhe pranosh të kotën. Kjo është dituria e tyre. Ndërsa veprat e tyre bëhen vetëm nga injorantët, mendjelehtët dhe të shfrenuarit në dëfrime e lojëra. E tillë është gjendja e njohurive dhe veprave të këtyre mjeranëve, ndryshe nga dijet dhe veprat e besimtarëve, që e pranojnë të vërtetën e Zotit dhe jetojnë me të. Dituria e këtyre të fundit është e dobishme për dynjanë dhe ahiretin. Veprat e tyre mbështeten te kjo dije e dobishme dhe kryhen me sinqeritet për të kënaqur Krijuesin. - “Ditë, kur me rrëmbim, do tërhiqen për në zjarrin e Xhehenemit.” - Atë ditë, ata do të thirren për në Xhehenem dhe do të tërhiqen zvarrë me fytyrat e tyre, për t’u hedhur në të. Në një gjendje të tillë ndëshkimi, ata dëgjojnë këto fjalë: - “Ky është zjarri, që ju e mohonit!” - Vuajeni tani ndëshkimin e përjetshëm, të cilin askush nuk mund ta përballojë dhe askush nuk mund ta përshkruajë. - “Mos është kjo ndonjë magji, apo ju nuk shihni?!” - Ka mundësi që kjo pyetje të bëhet për Zjarrin ose ndëshkimin me të cilin do të ballafaqohen, sikurse tregon edhe konteksti i ajetit. Pra, kur ata të shohin Zjarrin, në formë ironie do t’u thuhet: “A mos është magji, a mos është diçka jo reale, ashtu sikurse pretendonit në dynja, apo ishit të verbër në dynja dhe nuk e shihnit të vërtetën?” Përgjigjja, sigurisht, është negative: nuk është një magji, por një realitet i pamohueshëm. Edhe pretendimi i tyre se nuk e shihnin dhe nuk e kuptonin të vërtetën, nuk qëndron. Faktet dhe shenjat e Allahut ishin tërësisht të qarta. Profeti ua qartësoi të vërtetën rreth Zotit dhe mesazhin e Tij. Ai i ftoi me mënyrën më të mirë për të besuar Zotin dhe gjithçka që Ai urdhëroi të besohet. Pas këtij qartësimi, askush nuk mund të justifikohet para Zotit. Por ka shumë mundësi, gjithashtu, që këtu të flitet për Shpalljen që iu dha Muhamedit (a.s.). Sipas kësaj, kuptimi është: “Vallë, është magji Shpallja që iu dha Muhamedit apo fajin e ka paaftësia juaj në të vështruarit dhe kuptuarit e gjërave?” Kjo është një pyetje retorike, së cilës i dihet përgjigjja. Shpallja që iu dha Muhamedit nuk është aspak magji, por është faji i tyre që e shpërfillin atë, edhe pse ajo është vetë e vërteta e sigurt, e argumentuar dhe e faktuar nga Zoti. - “Digjuni në të! E duroni apo nuk e duroni, njësoj është për ju!” - Hidhini në Xhehenem, në atë mënyrë që zjarri t’i përfshijë tërësisht trupat e tyre dhe t’u depërtojë deri në zemra. Durimi atje nuk ka vlerë dhe nuk ua lehtëson aspak dhimbjen që shkakton Zjarri. Po ashtu, edhe pse do të jetë një turmë e madhe që do të ndëshkohet, kjo nuk do t’i ngushëllojë fare. Asgjë nuk mund ta lehtësojë ndëshkimin në Xhehenem, sepse ai nuk është i tillë që mund të kalohet me durim e ngushëllim. Ky është ndëshkim i merituar për ta, për veprat që kanë bërë vetë, siç thotë i Lartësuari: - “Ky është i vetmi “shpërblim” për atë që e merituat me veprat tuaja.”

E përmendëm më lart se fisi jehud i Benu Kurejdhas e shkeli paktin me Profetin e Allahut, dhe kjo ndodhi e nxitur nga Hujej Ibn Ahtab el Nadrij, - Allahu e mallkoftë! Ai foli me prijësin e tyre Keab Ibn Esedin, derisa e bindi për të thyer paktin me Profetin dhe për të marrë pjesë në aleancën kundër tij. Kur ky lajm i mbërriti Profetit të Allahut, ai u hidhërua shumë. Ky qe një shqetësim shumë i madh për të dhe për besimtarët. Megjithatë, Allahu i Lartësuar e ndihmoi Profetin e Tij, i cili u kthye triumfues, ndërsa ushtria e madhe e idhujtarëve dhe tradhtarëve u kthye e dëshpëruar e duarbosh. 2121. “Në kohën që Profeti po lahej, nga mundimi i atij rrethimi të gjatë, në shtëpinë e Ummu Seleme (Allahu qoftë i kënaqur prej saj!) ia beh Xhibrili (a.s.), hipur në kafshën e tij, që kishte vendosur një çallmë (prej mëndafshi. Mbi shpinën e kafshës së tij kishte hedhur një rrobë prej dibaxhi (rrobë e trashë e thurur me mëndafsh). Ai tha: “A i lëshove armët, o i Dërguari i Allahut?!” - “Po”, - tha Profeti ﷺ - “Ndërsa melekët ende nuk i kanë ulur armët dhe unë u ktheva tek ti, pasi jam nisur drejt atij populli (tradhtar e thyes të paktit). Allahu i Madhëruar dhe i Lartësuar të urdhëron të shkosh drejt Benu Kurejdhas dhe më urdhëroi mua që t’i bëj të dridhen këmbët (dhe zemrat) e tyre.” Atëherë, Profeti i Allahut u nis menjëherë dhe urdhëroi ushtrinë e tij të niseshin drejt Benu Kurejdhas. Kur ishte disa milje larg Medinës, e pikërisht pas namazit të drekës, Profeti i Allahut tha: “Namazin e ikindisë ta falni veçse te Benu Kurejdhat!” Të gjithë iu përgjigjën thirrjes për luftë dhe menjëherë u nisën për udhëtim. Namazi i ikindisë i zuri ata gjatë rrugës. Disa besimtarë thanë: “Do të falemi vetëm pasi të mbërrijmë te Benu Kurejdhat, sikurse u urdhëruam.” Dhe kështu vepruan, porse ikindinë mundën ta falnin veçse pasi kishte hyrë koha e jacisë. Ndërsa disa të tjerët thanë: “Profeti ﷺ nuk kërkoi pikërisht këtë prej nesh! Ai donte të kuptonim që ne duhet të shkonim shumë shpejt tek ai fis.” Këta e falën namazin e ikindisë gjatë rrugës. Më pas, Profeti ﷺ nuk qortoi asnjërën nga palët për çka vepruan.163 Gjatë kësaj kohe, Profeti la në Medinë Ibn Ummu Mektumin. Ai ia dha flamurin Ali Ibn Ebu Talibit (Allahu qoftë i kënaqur me të!). Profeti i rrethoi ata për 25 net. Kur e panë se ky rrethim po bëhej i padurueshëm, ata pranuan të dorëzoheshin dhe të pranonin vetëm gjykimin e Sad Ibn Muadhit, zotëria i fisit të madh të luftëtarëve Eus (Allahu qoftë i kënaqur me të!). 164 Fisi i Eusit ishin aleatë me Beni Kurejdhat para Islamit, ndaj këta të fundit menduan se Profeti do ta pranonte ndërmjetësimin e tyre për ta, ashtu sikurse veproi me fisin Benu Kajnuka, kur ai pranoi ndërmjetësimin e Abdullah Ibn Ubej Ibn Selulit, prijësit të fisit Hazrexh, aleatëve të Benu Kajnukas. Atëherë, Profeti ftoi Sad Ibn Muadhin nga Medina, që të jepte gjykimin në lidhje me ta. Sadi ishte i sëmurë e vuante plagët e marra në luftën e Hendekut. Kur Sadi u afrua hipur mbi kafshë, njerëzit në dy anët e tij i thoshin: “O Sad, tregohu i mëshirshëm me aleatët tanë (Benu Kurejdhat), se Profeti ﷺ e la në dorën tënde gjykimin!” Ata ia përsëritën shumë herë këto fjalë, por ai ecte i heshtur, derisa mbërriti te Profeti ﷺ . Kur njerëzit ia përsëritën ato fjalë, Sadi tha: “Ka ardhur dita që Sadi, për hir të Allahut, të mos i druhet qortimit të askujt!” Kur dëgjuan këto fjalë, disa njerëz u kthyen në Medinë dhe lajmëruan për çfarë pritej të ndodhte. Kur mbërriti Sadi, Profeti ﷺ u tha sahabëve: “Ngrihuni në këmbë për zotërinë tuaj!” Ata i thanë Sadit: “O Sad, gjykimin për këtë fis, Profeti ﷺ e la në dorën tënde.” Sadi tha: “A do të jetë gjykimi im i pranueshëm dhe i zbatueshëm për ta?” - “Po” - “Po për muslimanët, a është i pranueshëm?” - “Po” - thanë ata. - “Po për atë që ndodhet këtu?” Sadi bëri shenjë nga Profeti ﷺ , por pa e kthyer fytyrën drejt tij në shenjë respekti dhe vlerësimi për të. Profeti ﷺ tha: “Po, edhe për mua është i pranueshëm.” Atëherë, Sadi dha gjykimin: “Të vriten burrat e tyre, të robërohen familjet e tyre dhe të ndahen pasuritë e tyre!” Profeti ﷺ i drejtohet atij dhe i thotë: “Ke gjykuar me ligjin e Allahut të Lartësuar, që ndodhet mbi shtatë qiej.” Profeti ﷺ urdhëroi të vritej çdokush që kishte arritur moshën e pjekurisë. Ndërsa të miturit iu bashkangjitën familjeve të tyre, e patën të njëjtin gjykim me to. Për të ekzekutuarit u krijua një varrezë në tregun e Medinës. U ekzekutuan afërsisht gjashtë - qind ose shtatëqind burra.165 - “Ai (Allahu) i nxori prej fortesave ata ithtarë të librit (jehudinj), që i ndihmuan ato (ushtritë armike) , ...” - Domethënë, i nxori prej kështjellave të tyre. Ata u bënë palë me armiqtë e muslimanëve në luftën e Ahzabit, kundër Profetit të Allahut. Ata ishin fisi i Benu Kurejdhas, pasardhës të bijve të Israilit, paraardhësit e të cilëve kishin zbritur herët në Hixhaz, me shpresën për të pasu ar e mbështetur Profetin, që parashi-kohej të vinte sipas librave të tyre Teurat dhe Ungjill. Por Allahu i Lartësuar thotë: “Atyre u erdhi Libri (Kur'ani) prej Allahut, që vërteton atë që e kishin pranë, dhe përpara kësaj, ata shpresonin me ardhjen e tij (Muhamedit) ndihmën (e Allahut) kundër jobesimtarëve. Por, kur u erdhi ai (Muha-medi) që e njihnin mirë, ata e mohuan atë. Mallkimi i Allahut qoftë mbi jobesimtarët!” [Bekare 89].166 - “... dhe futi frikë në zemrat e tyre. ” - Allahu u futi frikën në zemër. Atyre iu fut frika, sepse mbështetën aleancën e idhujta - rëve kundër Profetit të Allahut. Pa dyshim, ai që di nuk mund të jetë njëlloj si ai që nuk di. Ata u shkaktuan frikë muslimanëve dhe u bënë kërcënim serioz për shfarosjen e tyre, por ai plan u ra mbi kokë. Ata synuan shfarosjen e muslimanëve, por shfarosën popullin e vet, përveç faktit që do të jenë në zjarr dhe do të vuajnë ndëshkimin e përjetshëm. Kjo ishte marrë -veshja e tyre e humbjes dhe e shkatërrimit. I Lartësuari thotë: - “Kështu, disa prej tyre i vratë, kurse disa të tjerë i robëruat. ” - Ata që u vranë ishin luftëtarët nga populli i tyre, ndërsa të robëruarit ishin gratë dhe fëmijët e tyre. - “Ai ju bëri ju trashëgimtarë të tokave, shtëpive dhe pasurive të tyre ...” - Kështu, ju u bëtë pronarë të atyre pasurive. - “... si edhe të një toke, që ende nuk e kishit shkelur.” - Thuhet se bëhet fjalë për çlirimin e Hajberit, ashtu siç thuhet për çlirimin e Mekës, Persisë ose të Romës. Thuhet, gjithashtu, se kjo fjali i përfshin të gjitha. - “Allahu është i Gjithëfuqishëm për çdo gjë.”