Kërko: zoti yt e frymezoi bleten

- “Sikur të kishim dashur Ne, do të kishim dërguar në çdo vendbanim qortues.” - Ne dërguam në çdo vend paralajmërues, që t’i ftonte njerëzit të adhuronin Allahun Krenar dhe të Lartësuar. Por Ne të dalluam ty, o Muhamed, duke të dërguar tek të gjithë banorët e Tokës dhe të urdhëruam që t’u kumtosh atyre këtë libër. Allahu i Lartësuar thotë në një ajet tjetër: “Mua më është shpallur ky Kuran, që me të t’ju tërheq vërejtjen juve dhe atij që i komunikohet...” [Enam 19]. Ose: “Edhe ky është një libër, që e zbritëm Ne. Ai është i begatshëm dhe vërtetues i shpalljeve të mëparshme. Ne e shpallëm për të para - lajmëruar Nënën e Qyteteve (Mekën) dhe gjithçka përreth saj. Ata që besojnë ahiretin, besojnë edhe atë (Libër) dhe janë të rregullt me namazin e tyre.” [Enam 92]. Ose: “Thuaj: “O njerëz! Unë jam i dërguari i Allahut për të gjithë ju. ...” [Araf 158]. Në dy Sahih-ët shënohet se Profeti ﷺ ka thënë: 1995. “Unë jam dërguar si Profet për të kuqtë dhe të zinjtë...”. Sërish në dy Sahih-ët është një hadith tjetër, ku i Dërguari i Allahut thotë: “Çdo profet dërgohej vetëm në popullin e vet. Ndërsa unë jam dërguar për të gjithë njerëzit.” - “Prandaj, mos i dëgjo jobesimtarët e lufto kundër tyre, dukë bërë përpjekjet më të mëdha me të. ” - Lufto kundër tyre nëpërmjet Kuranit. Kështu e ka shpjeguar Ibn Abasi. Lufto kundër tyre me këtë Kuran, duke bërë një xhihad të madh, të fortë dhe të ashpër. Në ajete të tjera, Allahu i Madhëruar thotë: “O Profet! Luftoji jobesimtarët dhe hipokritët dhe sillu ashpër me ta! Vendbanim i tyre është Xhehenemi, që është përfundimi më i keq.” [Teube 73]. - “Është Ai që lejoi të bashkohen dy dete, njëri i pijshëm e i ëmbël, tjetri i kripur e i hidhur ...” - Allahu i Lartësuar krijoi dy lloje ujërash, të ëmblin dhe të kripurin, secili me karakteristikat e veta. Kështu, me ujëra të ëmbël janë lumenjtë, burimet, puset etj., uji i të cilave është i pijshëm. Pra, uji i ëmbël, që përmendet në ajet, është pikërisht ai që përdoret nga njerëzit. Allahu i Lartësuar e shpërndan atë mes krijesave të Tij, për shkak të nevojës së madhe që ata kanë për të. Ai e shpërndan këtë lloj uji ndër ta në formën e lumenjve dhe burimeve, në të gjitha tokat dhe viset, në varësi të nevojës së tyre për veten, për tokat dhe bimësinë e tyre. Ndërsa lloji tjetër është ujë i kripur, i hidhur dhe që nuk mund të përdoret për t’u pirë. Të tillë janë ujërat e deteve, në lindje dhe në perëndim, qofshin ato dete të qeta, të cilat nuk rrjedhin si lumenjtë, por kanë valë. Ato kanë dallgë të forta dhe të larta në kohë stuhie dhe në dimër. Mes tyre ka ishuj. Në çdo muaj (hënor) ndodh batica dhe zbatica, pra, rritja e nivelit të ujit të detit dhe ulja e tij. Në fillim të muajit, niveli i ujit fillon e ngrihet dhe vazhdon deri në mes të muajit, kur hëna bëhet e plotë. Pastaj, uji fillon të tërhiqet, derisa shkon në nivelin e parë. Allahu i Lartësuar i Plotpushtetshëm ka bërë që kjo të jetë diçka e vazhdueshme dhe e pandryshueshme, si ligj i natyrës. Allahu i Lartësuar i bëri detet të kripur, në mënyrë që të mos prishet ajri, dhe kështu të shkatërrohet jeta. Ngaqë uji i deteve është i kripur, edhe ajri rreth e rrotull tyre është i pastër. Madje, edhe kafshët e detit që dalin të ngordhura prej tij janë të pastra. Sipas një hadithi: 1996. Profeti u pyet që a mund të marrim abdes me ujin e detit. Ai tha: “Uji i tij është i pastër dhe të ngordhurat që dalin prej tij janë hallall.” Hadithin e sjellin Imam Maliku, Shafiu, Imam Ahmedi dhe autorët e Sunene-ve me një isnad të mirë. - “... bëri pengesë mes tyre dhe një ndarje, që të mos përzihen.” - Mes ujërave të ëmbla dhe atyre të kripura, Allahu i Lartësuar ka vendosur një pengesë, e cila është pikërisht toka mes tyre. Allahu i Lartësuar thotë: “...dhe një ndarje që të mos përzihen.” Pra, e bëri si një pengesë të pakalueshme, që këto ujëra të mos përzihen me njëra-tjetrën, siç thotë Allahu i Lartësuar në një ajet tjetër: “Ai i lejoi dy dete që të takohen, mes të cilëve është një pengesë, që nuk e kapërcejnë.” [Rahman 19 - 20]. Ose: “Është Ai që e ka bërë tokën vendqëndrim për ju e nëpër të bëri të rrjedhin lumenj. Ai vuri në të (tokë) male të palëvizshëm, dhe në mes dy deteve vuri një ndarje. A ka ndonjë zot tjetër (që meriton të adhurohet) përveç Allahut? Jo. Por shumica e tyre nuk e dinë.” [Neml 61]. - “Është Ai që e krijoi njeriun nga uji ...” - Allahu i Lartësuar e krijoi njeriun prej një pike uji, pra, si një krijesë tejet të dobët. Më pas, këtë krijese kaq të dobët, Ai e shndërron në një krijesë të plotë, mashkull ose femër, ashtu si Ai dëshiron. - “... dhe e vuri në lidhje gjaku dhe gjini.” - Fillimisht, fëmija është në familjen e tij dhe është pjesë e kësaj farefisnie. Më pas, ai martohet, dhe kështu krijon një miqësi më të gjerë me krushqinë dhe rrethin e bashkëshortes. Më pas, atij i lindin fëmijë dhe pasardhës, nipër dhe mbesa, të cilët zgjerohen dhe përhapen. Kështu, Allahu i Lartësuar i krijon çdo njeriu të afërmit e tij dhe farefisninë. Të gjithë këta krijohen, në fillim, pikërisht nga ai lëng i nënçmuar dhe si krijesa shumë të dobëta. - “Zoti yt është i Gjithëfuqishëm.” - Është pikërisht fuqia absolute e Allahut të Lartësuar, që e bën të mundur të realizohet diçka e tillë.

- “Kur Allahu ose i Dërguari i Tij kanë vendosur për një çështje, nuk i takon (nuk i lejohet) besimtarit dhe besimtares që të kërkojnë gjykim tjetër për të. ” - El Aufi përcjell nga Ibn Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me ta!), se e ka shpjeguar këtë ajet kështu: 2139. “Kjo ndodhi kur Profeti i Allahut shkoi për të kërkuar dorën e Zejneb Bintu Xhahsh el Usdije (Allahu qoftë i kënaqur me të!) për ta martuar me djaloshin e tij, Zejd Ibn Harithen (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!). Ajo tha: “Unë nuk dua të martohem me të!” Profeti i Allahut tha: “Jo, ke për t’u martuar me të!” Atëherë ajo tha: “O i Dërguari i Allahut, a po më urdhëron për diçka që do të bëj me veten time?!” Në kohën që ata ishin duke folur, Allahu i Lartësuar i zbriti këtë ajet Profetit të Allahut. Atëherë, ajo tha: “A je i kënaqur që unë të martohem me të, o i Dërguari i Allahut?” Profeti ﷺ tha: “Po.” - “Atëherë, - tha ajo - unë nuk e kundërshtoj gjykimin e të Dërguarit të Allahut dhe do të martohem me të.” Edhe Muxhahidi, Katade dhe Mukadil Ibn Hajani kanë thënë se ky ajet flet për Zejneb Bintu Xhahshin, në kohën kur Profeti ﷺ i kërkoi dorën për djaloshin e tij Zejd Ibn Harithen, pra, skllavin e liruar të tij. - Allahu qoftë i kënaqur me të! Thuhet, gjithashtu, që ajeti ka zbritur për Ummu Kulthumin, të bijën e Ukbe Ibn Ebu Muajt (Allahu qoftë i kënaqur me të!), e cila ishte gruaja e parë që bëri hixhret pas marrëveshjes së Hudejbijes. Ishte pikërisht ajo, e cila ia dhuroi veten Profetit ﷺ ,gjë që është përmendur në këtë sure. Megjithatë, Profeti ﷺ deshi që ta martonte atë me Zejd Ibn Harithen, dhe ajo pranoi (Allahu qoftë i kënaqur me të!). Allahu e di më mirë, po kjo ndodhi pas ndarjes së Zejdit nga Zejnebeja, pra, pas martesës së Zejnebe Bintu Xhahshit me Profetin ﷺ ,sipas urdhrit të Allahut të zbritur po në këtë sure. Ndërsa Hafidh Ebu Umer Ibn Adil Beri thotë në librin e tij El Istiab se në këtë ajet bëhet fjalë për të bijën e Ebu Berzete el Eslemit, të cilit Profeti ﷺ i kërkoi dorën e vajzës për Xhulejbibin, sahabin e ndershëm, - Allahu qoftë i kënaqur me të! Kur babai dhe nëna e saj ngurruan për këtë martesë, për shkak të varfërisë së Xhulejbibit, pamjes së tij jo tërheqëse dhe pozitës së tij jo të dukshme dhe jo të lartë në shoqëri, vajza e mirë besimtare u tha: “Mos vallë, doni të hidhni poshtë atë që vendosi Profeti i Allahut?!” 175 Atëherë, zbriti ajeti: “Kur Allahu ose i Dërguari i Tij kanë vendosur për një çështje, nuk i takon (nuk i lejohet) besimtarit dhe besimtares që të kërkojnë gjykim tjetër për të. Kush e kundërshton Allahun dhe të Dërguarin e Tij, është në rrugë krejt të gabuar.” Ibn Xhurejxhi përcjell nga Tausi, i cili rrëfen se e pyeti njëherë Ibn Abasin në lidhje me faljen dy rekatëve pas namazit (farz) të ikindisë, dhe ai tha që nuk lejohet. Pastaj, - vazhdon Tausi, - Ibn Abasi lexoi ajetin: “Kur Allahu ose i Dërguari i Tij kanë vendosur për një çështje, nuk i takon (nuk i lejohet) besimtarit dhe besimtares që të kërkojnë gjykim tjetër për të të...” Domethënë, ky është një ajet i përgjithshëm, me të cilin mund të argumentohet për të gjitha çështjet. Ai na tregon se, nëse Allahu i Lartësuar dhe Profeti i Tij kanë gjykuar për diçka, askujt nuk i takon ta kundërshtojë gjykimin e tyre ose që të bëjë zgjedhje tjetër. Askujt nuk i takon që të japë një mendim ndryshe apo të thotë tjetër fjalë, të ndryshme nga ajo që urdhërohet, siç thotë Allahu i Lartësuar: “Për Zotin tënd, jo, ata nuk janë besimtarë, përderisa nuk të zgjedhin ty për të gjykuar në konfliktet mes tyre, dhe pastaj të mos ndiejnë kurrfarë pakënaqësie nga gjykimi yt, por të të binden sinqerisht.” [Nisa 65]. Në një hadith thuhet: “Ebu Muhamed Abdullah Ibn Amër Ibn Asi (Allahu qoftë i kënaqur me të!) përcjell se i Dërguari i Allahut ka thënë: "Nuk ka besuar plotësisht ai që dëshirat nuk i ka në përputhje me mësimet e udhëzimin që kam sjellë (nga Zoti)." Allahu i Madhëruar e ka kërcënuar ashpër atë që bie në këtë gabim: - “Kush e kundërshton Allahun dhe të dërguarin e Tij, është në rrugë krejt të gabuar.” - Ky është një kërcënim edhe më i fortë për të gjithë ata që kundërshtojnë urdhrin e Allahut dhe Profetit. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar, kur thotë: “Mos iu drejtoni të Dërguarit, sikurse i drejtoheni njëri -tjetrit! Allahu i di ata që largohen tinëz. Prandaj le të ruhen ata që kundërshtojnë rrugën e tij (të të dërguarit), sepse do t’i përfshijë ndonjë sprovë, ose do t’i godasë një dënim i dhembshëm.” [Nur 63].

Allahu i Lartësuar i drejtohet me këtë mesazh Profetit të Tij të dashur, duke i kujtuar mirësinë e madhe që i dhuroi atij dhe besimtarëve, së bashku me të. Ai i dhuroi Profetit një zem ër të butë dhe të dhembshur. Prej mëshirës s ë Allahut, Profeti ishte i butë, i mëshirshëm me besimtarët dhe umetin e tij; me ata të cilët e ndoqën pas, duke iu bindur urdhëresave t ë tij. S ërish prej mirësis ë së Allahut të Lartësuar, ai bisedonte me ta me fjalë të zgjedhura, të ngrohta dhe të përzemërta. Allahu i Lartësuar thotë: - Në sajë të mëshirës së Allahut, ti u solle me butësi me ta. - Butësia, sjellja e mir ë dhe mëshira që tregon me besimtarët, është dhunti nga Allahu i Madhëruar. Hasen el Basri ka thënë: “Ky ishte morali i Profetit, moral me të cilin ishte vetë Allahu që e pajisi dhe e dërgoi ndër njerëz.” Ky ajet i mrekullueshëm është i ngjashëm me ajetin tjetër të Allahu të Madhëruar: “Juve ju ka ardhur një Profet nga gjiri juaj. Atij i vjen rëndë për vuajtjet tuaja, sepse ai e dëshiron fort rrugën e drejtë për ju. Për besimtarët, ai është shumë i ndjeshëm dhe shumë i mëshirshëm.” [Teube 128]. Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - Sikur të ishe i ashpër dhe i vrazhdë, ata do largoheshin prej teje. - Pra, nëse do të ishe fjalëkeq e zemërngurtë me ta, ata do të largoheshin prej teje dhe do të të braktisnin, por ishte Allahu i Madhëruar që i mblodhi ata rreth teje. Ai bëri që ti të silleshe butë me ta, për t’i afruar zemrat e tyre. Abdullah Ibn Amri ka thënë: “Unë e kam parë përshkrimin e Profetit të Allahut në librat e shkuar që ka zbritur Allahu i Lartësuar. Ndër të tjera, në to thuhet: “Ai nuk është i vrazhdë e dhe nuk e ngre zërin nëpër tregje . Ai nuk i përgjigjet të keqes me të keqe, por fal dhe toleron shumë.” - Fali dhe kërko falje (nga Allahu) për ta! Këshillohu me ta për të gjitha çështjet, e kur të vendosësh, atëherë mbështetju Allahut! Allahu i do ata që i mbështeten Atij. - Për këtë arsye, Profeti i Allahut ﷺ këshillohej gjithmonë me sahabët për çdo ngjarje dhe për çdo situatë që krijohej. Këtë ai e bënte për të kënaqur zemrat e tyre, por edhe për t’i inkurajuar, që të gjallëroheshin në aktivitetin e tyre. Kështu, Profeti ﷺ u këshillua me ata në lidhje me Betejën e Bedrit dhe vendimin për të shkuar dhe për të marrë karvanin e Ebu Sufjanit. Ata iu përgjigjën: “O i Dërguari i Allahut, edhe po të na kërkoje që t’i hynim detit bashkë me ty, ne do ta kalonim atë bashkë me ty. Edhe sikur të udhëtoje në tokat më të shkreta dhe më të rrezikshme, ne do të të ndiqnim pas! Ne kurrë nuk kemi për të thënë ty ashtu si populli i Musait, që i tha atij: “Shko ti dhe Zoti yt dhe luftoni, ndërsa ne do të presim këtu!” Ne po të themi: “Shko, se edhe ne do të jemi bashkë me ty! Ne do të jemi përpara teje, nga e djathta jote dhe nga e majta jote! Ne do të luftojmë dhe do të japim jetën bashkë me ty.” Profeti ﷺ u këshillua me popullin edhe për Betejën e Uhudit: a të qëndronte brenda në Medinë apo të dilte dhe të luftonte kundër armikut jashtë Medinës? Në këtë rast, shumica e tyre i dhanë mendimin për të luftuar jashtë Medinës, dhe ai ashtu vendosi. Profeti ﷺ u këshillua me ta edhe rreth luftës së Ahzabit dhe marrëveshjes për të marrë një të tretën e frutave të Medinës. Sad Ibn Muadhi dhe Sad Ibn Ebu Ubadeh e refuzuan këtë propozim, dhe Profeti ﷺ hoqi dorë prej tij. Ai u këshillua me ta edhe në rastin e Hudejbijes, kur u hodh ideja që t’i sulmonte befasisht idhujtarët në shtëpitë e tyre, por Ebu Bekër Sidiku tha: “Ne nuk kemi ardhur për të luftuar me asnjë, porse kemi ardhur që të bëjmë umre...” Profeti ﷺ e pranoi mendimin e tij dhe ashtu vendosi, pra, që të mos luftonte. Po kështu edhe në ngjarjen e shpifjes kundër Aishes (Allahu qoftë i kënaqur me të!), kur Profeti ﷺ tha: 589 . “Më thoni, o muslimanë, si të veproj me ata njerëz të cilët fyen dhe shpifën kundër familjes time? Betohem në Allah se nuk di për familjen time asnjë të keqe! Gjithashtu, ata e akuzojnë në lidhje me dikë, të cilin, për Zotin, e njoh vetëm për mirë!” Kështu, Profeti këshillohej me ta në lidhje me çështjet e luftërave, por edhe për çështje të tjera. Ibn Maxhe sjell hadithin nga Ebu Hurejrah se Profeti ﷺ ka thënë: 590. “Ai që këshillohet është i sigurt.” Ibn Maxheh sjell edhe hadithin nga Xhabiri se Profeti i Allahut ka thënë " 591. “Nëse dikujt i kërkon këshillë vëllai i tij, le ta këshillojë dhe t’i japë mendim atij!” Më pas, Allahu i Lartësuar thotë: “...e kur të vendosësh, atëherë mbështetju Allahut!” Pra, pasi të këshillohesh me ta për çështje të ndryshme dhe vendos se si do të veprosh, atëherë mbështetju Allahut dhe vazhdo realizimin e saj! Dije se “Allahu i do ata që i mbështeten Atij.” Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - Nëse ju ndihmon Allahu, atëherë nuk ka kush që mund t’ju mposhtë. Por nëse Ai ju lë pa ndihmë, atëherë kush është ai që mund t’ju ndihmojë?! - Ky ajet është i ngjashëm me një ajet që u shpjegua më përpara, dhe pikërisht: “Allahu e zbriti atë ndihmë si përgëzim për ju dhe që zemrat tuaja të qetësoheshin me të. Ndihma vjen veçse prej Allahut, Ngadhënjimtarit, të Urtit.” [Al Imran 126]. Në vijim, Allahu i Lartësuar i urdhëron ata për mbështetje të plotë tek Ai, duke u thënë: Pra, vetëm Allahut le t’i mbështeten besimtarët. - Është e pamundur që një profet të përvetësojë diçka padrejtësisht (nga plaçka e luftës). - Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin nga Ibn Abasi, që tregon: “Pas luftës së Bedrit, disa që vërejtën se në plaçkën e luftës mungonte një katife (robë), thanë: “Ndoshta e ka marrë Profeti i Allahut...” Por Allahu i Lartësuar zbriti ajetin dhe tha: “Është e pamundur që një profet të përvetësojë diçka padrejtësisht (nga plaçka e luftës). ” Pra, nuk i takon një profeti që të marrë tinëz diçka nga plaçka e luftës. Kjo është një deklaratë nga Allahu i Lartësuar, që tregon pastërtinë e Profetit ﷺ nga çdo lloj tradhtie dhe pabesie, qoftë në ndarjen e plaçkës së luftës, qoftë në çdo aspekt tjetër. - Çdokush që përvetëson diçka padrejtësisht, Ditën e Kijametit do të vijë i ngarkuar me atë që ka marrë. - Ky është një kërcënim i ashpër dhe një premtim i sigurt për ndëshkimin e të gjithë atyre që bëjnë këtë padrejtësi. Edhe në Sunetin profetik, ndalesa e një vepre të tillë paraqitet në hadithe të shumta. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Malik el Eshxhai se Profeti ﷺ ka thënë: 592 . “Padrejtësia më e rëndë dhe vjedhja më e madhe për Allahun është ajo e një llëre tokë. Janë dy burra që polemizojnë rreth një toke ose rreth një shtëpie dhe hapësirës së saj dhe njëri prej tyre merr një llërë tokë padrejtësisht nga tjetri. Nëse ai e merr këtë tokë padrejtësisht, ka për t’ia mbështjellë Allahu rreth qafës shtatë toka në Ditën e Gjykimit.” Një hadith tjetër e sjell hadithin imam Ahmedi nga El -Musteurid Ibn Shedadi, i cili rrëfen: “E kam dëgjuar Profetin e Allahut që të thotë: 593. “Ai që merr në përgjegjësi ose i ngarkohet në përgjegjësi një punë nga ana jonë dhe nuk ka shtëpi, le të marrë shtëpi; nëse nuk ka grua, le të martohet; nëse nuk ka shërbëtor, le të marrë shërbëtorë; nëse nuk ka kafshë pune, le të marrë kafshë pune dhe ai që merr më shumë se kaq, atëherë ai është “ galin”, domethënë, ka marrë më shumë sesa i takon, padrejtësisht.” Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Humejd El -Saidiji, cili tregon: 594 . Njëherë, Profeti ﷺ caktoi një burrë nga Uzdi, i cili quhej Ibn El -Lutebije, për të mbledhur zekatin. Kur ai erdhi për të dorëzuar atë që kishte mbledhur, tha: “Kjo është për ju, ndërsa kjo më është dhuruar mua.” Atëherë, Profeti ﷺ u ngrit në mimber dhe tha: “Si është puna me disa administratorë, që ne i dërgojmë për të punuar, dhe pastaj thonë: “Kjo është për ju, kurse kjo më është dhuruar mua.”? Le të rrinë në shtëpinë e të atit dhe të ëmës dhe le të shohin a do t’i jepet dhuratë apo nuk do t’i jepet! Betohem për Atë në dorën e të Cilit është shpirti im! Çdokush nga ju që merr diçka në këtë mënyrë, Ditën e Kijametit ajo do të varet në qafën e tij. Nëse i është dhuruar deve, atëherë ajo do të pëllasë; nëse është lopë, ajo do të ketë huar (zëri i lopës) ; nëse është dele, do të blegërijë.” Pastaj i ngriti duart lart aq shumë, sa ne mund të shihnim bardhësinë e sqetullave të tij, dhe tha: “O Zot! A e përcolla qartë?!” Këtë e tha tri herë.” Këtë hadith e kanë nxjerrë Buhariu dhe Muslimi prej hadithit të Sufjan Ibn Ujejnes. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Hurejra, që tregon: 595. “Një ditë, Profeti i Allahut u ngrit dhe foli për vjedhjen e plaçkës së luftës, duke na treguar se sa gjynah i madh dhe i dënueshëm është. Pastaj tha: “Askush të mos më vijë Ditën e Gjykimit duke patur të varur në qafë një deve, e cila pëllet dhe pastaj të më thotë: ‘O i Dërguar i Allahut, të lutem më ndihmo dhe më shpëto!” Sepse unë do t’i them atë ditë: “Nuk kam aspak mundësi të të ndihmoj tek Allahu për asgjë! Unë tashmë ta kam përcjellë mesazhin e Zotit!” Askush të mos më vijë Ditën e Kijametit duke patur të varur në qafë kalë, që hingëllin, dhe të më thotë: “O i Dërguari i Allahut, më ndihmo!” Sepse unë do t’i them atë ditë: “Nuk kam aspak mundësi të të ndihmoj tek Allahu për asgjë!Unë tashmë ta kam përcjellë mesazhin e Zotit!” Askush të mos më vijë Ditën e Kijametit duke patur të varur në qafë flori dhe argjend dhe të më thotë: ‘O i Dërguar i Allahut! Të lutem, më ndihmo dhe më shpëto!” Sepse unë do t’i them atë ditë: “Nuk kam aspak mundësi të të ndihmoj tek Allahu për asgjë! Unë tashmë ta kam përcjellë mesazhin e Zotit.” Këtë hadith e sjellin Buhariu dhe Muslimi prej Ebu Hajanit. Kurse Umer Ibn Shuajbi sjell hadithin nga i ati, dhe ky nga gjyshi i vet, se Profeti i Allahut ka thënë: 596 . “Kthejeni edhe perin dhe gjilpërën (e vjedhur), sepse vjedhja do të jetë turp, zjarr dhe çnderim në Ditën e Gjykimit, për ata që e bëjnë." - Çdo njeriu do t’i jepet ajo që vetë e ka fituar, pa iu bërë asnjë lloj padrejtësie. - Ebu Bekër Ibn Merdeuejhi përcjell nga Burejdete se Profeti ﷺ ka thënë: 597. “Nëse hedh një gur në Xhehenem, ai do të vazhdojë të bjerë në të për 70 vjeshta (vite) rresht, derisa të kapë fundin e tij. Në Ditën e Gjykimit, ai që ka marrë vjedhurazi diçka nga plaçka e luftës do të hidhet në Xhehenem së bashku me sendin që ai e ka marrë padrejtësisht, dhe do t’i thuhet: ‘Shko dhe sille tani!’. Për këtë flet fjala e Allahut të Lartësuar: “...do të vijë i ngarkuar me atë që ka marrë ." Ebu Daudi sjell hadithin nga Sumrate Ibn Xhundubi, i cili ka thënë: 598 . “Kur Profeti i Allahut fitonte ndonjë plaçkë lufte, urdhëronte Bilalin që të lajmëronte njerëzit, mblidhte të gjithë plaçkën e mbledhur nga ata, pastaj e ndante atë në 5 pjesë dhe e shpërndante. Njëherë, pasi lajmëroi Bilali, erdhi një burrë me disa frerë të thurur prej leshi dhe tha: “O i Dërguari i Allahut, këto i morëm nga plaçka e luftës.” Profeti i tha: “A e dëgjove thirrjen e Bilalit?” Këtë ia përsëriti tri herë. Ai u përgjigj: “Po.” - “Atëherë, pë rse nuk erdhe?” - tha Profeti . Ai filloi të justifikohej, por Profeti i tha: “Jo. Ti do të vish me atë plaçkë në Ditën e Kijametit dhe unë nuk kam për ta pranuar!” - A është i njëjtë ai që i bindet Allahut dhe që kërkon kënaqësinë e Tij, me atë që meriton veç zemërimin e Allahut dhe që e ka strehimin në Xhehenem?! Ai është përfundimi më i keq. - Ai njeri i cili respekton Sheriatin e Zotit, duke merituar kështu kënaqësinë dhe shpërblimin e Allahut dhe duke shpëtuar nga ndëshkimi i Tij, nuk mund të jetë njëlloj kurrsesi me atë që meriton zemërimin e Allahut, nga i cili nuk mund të shpëtosh. Ai shkon në Xhehenem, i cili është vendi më i keq. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar, kur thotë: “Atëherë, a është i njëjtë ai që e di se ajo që t’u shpall nga Zoti yt është e vërtetë, me atë që është i verbër? Vetëm njerëzit e mençur e kuptojnë (qortimin).” [Rad 19]. - Ata kanë dallim (në gradat e tyre) tek Allahu. - Kështu, si të mirët, ashtu dhe të këqijtë do të jenë në grada të ndryshme tek Allahu i Lartësuar. Gradat e të mirëve do të jenë në Xhenet, ndërsa nivelet e të këqijëve dhe zullumqarëve do të jenë në Xhehenem. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar kur thotë: “Të gjithë ata do të kenë gradën e merituar, sipas asaj që kanë punuar. Shpërblimi për veprat e tyre do t’u jepet i plotë e nuk do t’u bëhet asnjë padrejtësi.” [Ahkaf 19]. Ndërsa këtu Allahu i Lartësuar thotë: - Allahu sheh mirë se çfarë bëjnë ata. - Prandaj do t’ua japë plotësisht me drejtësi shpërblimet e tyre. - Është e vërtetë se Allahu u ka falur besimtarëve një mirësi të madhe, kur ndër ta dhe nga mesi i tyre, dërgoi një Profet, që t’u lexonte ajetet e (shpalljes së) Tij, që t’i dëlirësonte dhe që t’u mësonte Librin dhe Urtësinë, kurse më parë ata ishin krejtësisht të humbur. - Allahu iu dërgoi një profet nga lloji i tyre dhe të ngjashëm me ta, që ata të mund të komunikonin me të, ta pyesnin, të uleshin dhe të diskutonin me të dhe të përfitonin prej udhëzimit që ai solli nga Zoti i Lartësuar. Ky ngjan me ajetin tjetër, ku Allahu i Madhëruar thotë: “Thuaj: “Unë jam veçse një njeri, sikurse edhe ju. Mua më shpallet se Ai që meriton adhurimin tuaj është Allahu Një dhe i Vetëm. Prandaj i qëndroni besnikë Atij dhe kërkoni falje prej Tij! Mjerë për ata, që adhurojnë zota të tjerë veç Tij, që nuk e japin zekatin dhe mohojnë edhe jetën tjetër.” [Fussilet 6 , 7]. Kështu, ishte bamirësi e Allahut të Lartësuar që profeti i dërguar ndër ta të ishte nga mesi i tyre dhe pjesë e tyre, në mënyrë që ata të mund të flisnin e të komunikonin lirshëm me të, derisa të kuptonin mirë mesazhin e Zotit, të përcjellë prej tij. Allahu i Lartësuar thotë: “...dërgoi një Profet, që t’u lexonte ajetet e (shpalljes së) Tij, që t’i dëlirësonte dhe që t’u mësonte Librin dhe Urtësinë...”. Ai e dërgoi këtë Profet që t’u lexonte njerëzve ajetet e Kur 'anit, dhe t’i pastronte ata, pra, t’i urdhëronte për të mira e t’i largonte nga të këqijat, në mënyrë që shpirtrat e tyre të lartësoheshin dhe të dëlirësoheshin nga çdo cilësi e ulët e ves i keq, që i karakterizonte ata gjatë kohës kur ishin idhujtarë, të paditur dhe të zhytur në injorancën para Islamit. Ky Profet do t’u mësojë Librin dhe Urtësinë, Kur 'anin dhe Sunetin, në një kohë kur, para dërgimit të tij, ata ishin në një humbje të qartë. Ata ishin në humbje, e dukshme për gjithësecilin që i shikonte se si jetonin dhe vepronin.

E si mund ta bëni diçka të tillë, o ithtarë të Librit, kur ju urdhëroni njerëzit për mirë?! Si mundet që ju të harroni veten tuaj dhe të mos zbatoni atë për të cilën urdhëroni njerëzit? Aq më tepër që ju e lexoni Librin dhe e dini mirë përfundimin e hidhur të atyre që nuk përmbushin urdhëresat e Allahut. A nuk po mendoni?! Çfarë duhet të bëni që të përmendeni nga gjumi dhe t’ju hapen sytë e verbuar? Kështu, Allahu i Madhëruar i qortoi ithtarët e Librit me këto fjalë, sepse ai që urdhëron të tjerët për mirësi dhe nuk vepron vetë e meriton qortimin dhe duhet sa më shpejt të marrë masat për të ndryshuar. Megjithatë, kjo nuk do të thotë që ai ta lërë edhe urdhërimin për të mirë e ndalimin nga e keqja, meqë nuk i përmbush vetë ato. Është detyrë për të diturin që të urdhërojë për të mirë dhe të ndalojë nga e keqja, por është detyrë gjithashtu dhe është më e ndershme për të që të jetë i pari që e zbaton atë mirësi për të cilën i fton të tjerët dhe të jetë i pari që i largohet asaj të keqeje nga e cila ndalon të tjerët. Një shembull i mirë për këtë ishte profeti Shuajb kur tha: “...Unë nuk dua që duke ju kundërshtuar ju, të bëj vetë atë që juve dua t’jua ndaloj. Unë dëshiroj vetëm që të përmirësoj me sa kam fuqi, por suksesi (në misionin tim) vjen vetëm me ndihmën e Allahut. Vetëm Atij i mbështetem dhe vetëm Atij i drejtohem!” [Hud 88]. Disa pretendojnë se ai që bën gjynahe nuk duhet të ndalojë të tjerët nga ajo që e bën vetë. Por, sigurisht, kjo është shumë e gabuar. Mospërmbushja e porosive të Zotit nuk mund të shërbejë si arsyetim për të bërë edhe një gabim tjetër, - moskëshillimin e të tjerëve. Kështu, i dituri duhet t’i urdhërojë të tjerët për mirë, edhe nëse vetë nuk e vepron dhe duhet t’i ndalojë nga të këqijat, edhe nëse vetë i vepron ato. Malik Ibn Rabia tregon se ka dëgjuar Seid Ibn Xhubejrin që të thotë: “Sikur njeriu të mos urdhëronte për të mira dhe të mos ndalonte nga të këqijat vetëm atëherë kur të mos kishte asnjë gabim, atëherë askush nuk do të urdhëronte për të mira dhe të ndalonte nga të këqijat?!” Dhe të vërtetën ka thënë. Njeriu në këtë rast do të ishte gabimtar për dy gjëra: për mosbindje ndaj Allahut (që urdhëron të këshillojmë për të mirë dhe të ndalojmë nga e keqja) dhe për kryerjen e gjynaheve, sepse ai e di mirë që, përveç urdhërimit të të tjerëve për të mira e ndalimit të tyre nga e keqja, ai duhet ta bëjë vetë të mirën dhe t’i largohet së keqes. Sigurisht që gabimi i atij që ka dituri është më i dënueshëm se i atij që nuk di, prandaj kanë ardhur gjithë ato hadithe kërcënuese për këtë lloj gabimi. Imam Ahmedi sjell në Musnedin e tij hadithin nga Enes Ibn Maliku (Allahu qoftë i kënaqur prej tij), se Profeti i Allahut ka thënë: 63 “Natën e Israsë kalova pranë një grupi njerëzish, të cilëve u çaheshin gojët e tyre me çengela prej zjarri. Unë “Kush janë këta?” - pyeta. - “Këta janë ata hatibë nga umeti yt prej kërkuesve të dynjasë, të cilët i urdhëronin njerëzit për të mira dhe e harronin vetveten. A nuk logjikojnë?” Imam Ahmedi sjell në Musnedin e tij hadithin nga Ebu Uail: “Unë isha prapa Usames ulur në kafshë, kur dikush i tha Usames: “A nuk po i flet Uthmanit...?” Usama tha: “Mos vallë, sa herë që i flas atij duhet ta dëgjoni edhe ju? Unë do t’i flas më vete dhe nuk dua të hap asnjë diskutim pa qenë ai i pari që e hap atë diskutim. Betohem në Allahun se nuk kam për t’i thënë asnjë njeriu: “Ti je njeriu më i mirë”, edhe sikur të jetë udhëheqësi im, pas fjalës që kam dëgjuar nga Profeti i Allahut. - “E çfarë ka thënë Profeti i Allahut?” - e pyetën. Ai tha: “Unë e kam dëgjuar të thotë: 64: “Do të sillet dikush në Ditën e Gjykimit dhe do të flaket në zjarr. Atij do t’i nxirren zorrët dhe ai do të sillet rrotull në zjarr, duke i tërhequr ato zvarrë, siç sillet rrotull gomari në lëmë. Banorët e Xhehenemit do të vërtiten rreth tij dhe do t’i thonë: “O filan, ç’të ka gjetur kështu? A nuk ishe ti që na urdhëroje për të mira dhe na ndaloje nga prapësitë?” - “Po. Unë ju urdhëroja për të bërë mirë, por nuk i bëja vetë ato dhe ju ndaloja nga prapësitë dhe i bëja vetë ato.” [Buhariu dhe Muslimi]. I Lartësuari thotë: “A janë njëlloj ata që dinë dhe ata që nuk dinë?” Por, vetëm të mençurit marrin mësim.” [Zumer 9]. Ibn Asakiri sjell hadithin në biografinë e El-uelid Ibn Ukbeh, se ai rrëfen që Profeti ﷺ ka thënë: 65 “Disa banorë të Xhenetit do të shohin disa njerëz në Xhehenem dhe do t’i pyesin: “Përse jeni futur në zjarr?! Për Allah, ne kemi hyrë në Xhenet veçse duke zbatuar ato që ju na keni thënë!” Ata do të thonë: “Ne ju thoshin juve, por vetë nuk i vepronim.”

- (Kujtoni) Kur Ai ju bëri të flini pak, për t'ju mbushur me siguri nga ana e Tij. - Allahu i Lavdëruar u kujton besimtarëve mirësinë e Tij mbi ta, kur iu dha një gjumë të lehtë, për t'ju mbushur me siguri nga ana e Tij, për të larguar prej jush frikën nga armiqtë e shumtë në numër, përkundër jush, që ishit pak. Kështu bëri Allahu i Lartësuar me besimtarët në luftën e Uhudit, sikurse thotë në një ajet tjetër: “Pastaj, pas atij dëshpërimi, Ai zbriti si qetësim mbi ju, një dremitje, e cila kaploi një grup prej jush. Kurse një grup tjetër ishte i shqetësuar vetëm për veten....” [Al Imran 154]. Ebu Talha tregon: “Unë isha prej atyre që i zuri dremitja në Uhud. Madje, aq sa shpata më ra nga duart disa herë. Ajo më binte nga duart dhe unë e merrja përsëri, më binte nga duart dhe përsëri e merrja, dhe kështu vazhdoi disa herë...”. Nga Aliu përcille t të ketë thënë: 1265. “Në luftën e Bedrit, ne nuk kishim kalorës tjetër përveç Mikdadit. Vërejta që të gjithë ne na kishte kapur gjumi, përveç Profetit të Allahut, i cili po falte namaz poshtë një peme, derisa zbardhi agu.” Në dy Sahih-ët thuhet se: 1266. “Profeti i Allahut, në ditën e Bedrit, po qëndronte në çadër së bashku me (Ebu Bekër) Sidikun dhe po luteshin. Ndërkohë, Profetin e zuri një gjumë i lehtë. Pastaj ai u përmend buzëqeshi dhe tha: “Gëzohu, o Ebu Bekër! Ja ku po vjen Xhibrili, në mes të pluhurit!”. Pastaj doli nga çadra dhe po lexonte: “Ai grup shpejt do të pësojë disfatë dhe ata do të ikin me të shpejtë (të tmerruar).” [Kamer 45]. - Ai lëshoi nga qielli ujë, për t’ju pastruar me të, për të hequr ndyrësinë e Shejtanit, për të fuqizuar bindjen në zemrat tuaja dhe për t'ju përforcuar këmbët tuaja. - Ali Ibn Ebu Talha përcjell rrëfimin nga Ibn Abasi: “Profeti u nis për në Bedër drejt përballjes me idhujtarët, duke synuar të arrinte i pari puset e ujit. Por, deri atje, kishte duna të shumta rëre dhe muslimanët u lodhën shumë gjatë rrugëtimit. Në atë kohë vështirësie e lodhjeje të madhe, shejtani filloi të hidhte me ndime të tilla në mendjet e zem rat e tyre: “Pretendoni se ju jeni të dashurit e Allahut dhe se Profeti i Allahut është mes jush, ndërkohë që idhujtarët kanë arritur para jush në puset e ujit! Edhe namazin po e falni xhunubë (nga mungesa e ujit)”. Atëherë, Allahu i Lartësuar zbriti një shi të rrëmbyer. Kështu, muslimanët shuan etjen, u pastruan dhe Allahu ua largoi ndyrësitë (mendimet e liga) e shejtanit. Po ashtu, shiu e forcoi tokën ranore, duke lehtësuar ecjen në të. Në këtë mënyrë, ata dhe kafshët ecën me shpejtësi, për të mbërritur në puset e Bedrit. Ky ishte “përforcimi i këmbëve të tyre. Gjithashtu, Allahu i Lartësuar i përforcoi këmbët e muslimanëve edhe nëpërmjet durimit të madh, që u dhuroi në përballjen me armikun. Kështu, duke forcuar e kalitur guximin në zemrat e tyre, i bëri që të jenë të palëkundur dhe triumfues mbi armikun e tyre. Është i njohur fakti se, fillimisht, Profeti u dislokua në puset e para të Bedrit. Por Habbab Ibn Mundhiri i tha: “O i Dërguari i Allahut! A u vendose këtu me urdhër e udhëzim nga Allahu, dhe kështu nuk të lejohet ta kundërshtosh, apo thjesht se e mendove si vendin më të përshtatshëm për luftë?” Ai tha: “Thjesht e zgjodha duke e menduar si vendin më të përshtatshëm për luftë.” Atëherë ai sugjeroi: “Le të zëmë vend pranë puseve me ujë të pastër dhe të bollshëm, dhe të gjitha puset e tjera le t’i bllokojmë, duke i mbushur me gurë e dhé. Kështu, ne do të kemi ujë, kurse ata jo.” Dhe ashtu vepruan. - (Kujto) Kur Zoti yt u kumtoi melekëve se: “Unë jam me ju, prandaj jepuni forcë besimtarëve! - Luftoni së bashku me ta, për të shtuar numrin e tyre! Thuhet se, një melek shkonte tek sahabët dhe u thoshte: “Dëgjova idhujtarët që, duke folur me njëritjetrin, thoshin: “Vallahi, nëse na sulmojnë tani, kemi për të dalë zbuluar, e kështu do të jetë fundi ynë!” Dhe muslimanët ia thoshnin njëri-tjetrit këtë lajm dhe mbusheshin me forcë dhe optimizëm. Kështu e ka treguar Ibn Xheriri. Allahu i Lartësuar thotë: - Unë do të fus frikë në zemrat e jobesimtarëve, kurse ju goditini sipër qafës e goditini në çdo gjymtyrë... - Do të fus në zemrat e tyre frikën, poshtërimin, përçmimin, sepse ata kundërshtuan Shpalljen dhe Profetin Tim. Prandaj: “goditini sipër qafës e në çdo gjymtyrë!”. Goditini në kokë dhe hapjani më dysh atë! Goditini në qafë dhe këputjani atë! Prejuani duart dhe këmbët.83 Rabia Ibn Enesi tregon: “Në luftën e Bedrit, ne i dallonim idhujtarët e vrarë nga melekët, sepse ishin të goditur që qafë, ndërsa në gishtat e tyre shiheshin gjurmë si të djegura me zjarr.” - sepse ata kanë kundërshtuar Allahun dhe të Dërguarin e Tij. - Ata iu kundërvunë Allahut dhe Profetit, duke refuzuar ligjin e Tij, besimin tek Ai dhe pasimin e rrugës së Profetit, duke u rreshtuar kundër besimtarëve dhe të bindurve. Allahu i Lartësuar thotë: - Për atë që kundërshton Allahun dhe të Dërguarin e Tij, Allahu është Ndëshkues i ashpër. - Allahu është Ngadhënjimtar dhe ka për t’i ndëshkuar të gjithë ata që i kundërvihen rrugës së Tij. - Ky është dënimi juaj, prandaj shijojeni atë! Mohuesve u takon dënimi i Zjarrit. - Shijojeni ndëshkimin dhe zemërimin e Allahut që në këtë dynja dhe dijeni mirë se mohuesit i pret ndëshkimi i zjarrit në jetën tjetër!

Allahu i Lartësuar tregon rreth mohimit dhe refuzimit të ashpër të Faraonit, na tregon urrejtjen dhe inatin që ai shprehu kundër të vërtetës, duke kaluar çdo kufi, nëpërmjet kotësive dhe shpifjeve, edhe pse ai vërejti qartë se çfarë ndodhi. Ai pa që edhe ata magjistarë, ndihmën e të cilëve ai kërkoi dhe nëpërmjet të cilëve donte të fitonte, besuan dhe pranuan fenë e vërtetë. Madje, këtë ata e bënë në prani të të gjithë njerëzve. Më pas, kur Faraoni e pa se ishte mposhtur në mënyrën më të keqe të mundshme, shfaqi arrogancën e tij me shpifje dhe trillime. Duke shfrytëzuar pushtetin e tij mbi magjistarët, ai filloi t’i kërcënonte me ashpërsi ata: - “Faraoni tha: “A i besuat atij para se unë t’ju jap leje?!” - Si e besuat dhe pranuat ftesën e tij, pa ju urdhëruar unë?! Pastaj ai tha një fjalë, që edhe ai vetë, magjistarët dhe të gjithë njerëzit e dinin me siguri se ishte një shpifje. Ai tha: - “Ai (Musai) është prijësi juaj, ai që jua mësoi magjinë!” - Pra, edhe ju vetë e keni mësuar magjinë nga Musai dhe, së bashku me të, keni bërë marrëveshje të fshehtë kundër meje dhe popullit tim, që të më rrëmbeni pushtetin. Kjo vjen e shpjeguar në nje ajet tjetër, ku Allahu i Lartësuar thotë: “Faraoni tha: “Guxuat ta besoni Atë pa lejen time?! Kjo është veç një dredhi, që ju e keni përgatitur, me qëllim që të largoni banorët prej qytetit. Por shpejt keni për ta parë (ç'do t'ju gjejë).” [Araf 123]. Pas këtij trillimi, ai vijoi t’i kërcënonte ashpër: - “Unë do t’jua pres duart e këmbët në të kundërtën e njëra -tjetrës e do t’ju mbërthej në trungjet e hurmave. ” - Do t’ju vras dhe do t’ju pres gjymtyrët, e më pas do t’ju gozhdoj në trungjet e palmave, që t’ju shohin të gjithë. Ibn Abasi ka thënë se: Faraoni ishte i pari që praktikoi këtë lloj dënimi. Kështu e përcjell Ibn Ebu Hatimi. - “Atëherë do ta kuptoni se cili prej nesh ka dënim më të ashpër e të pandërpre - rë!” - Pra, ai sikur po u thoshte atyre: “Ju pretendoni se unë dhe populli im jemi në rrugë të humbur, ndërsa Musai është rrugë të mbarë dhe të drejtë?! Atëherë, do ta shihni se kush ndëshkon më ashpër!” Kur i dha këtë kërcënim të ashpër, ata u treguan të gatshëm të flijonin veten dhe treguan se, për hir të Allahut, ata jepnin edhe jetën. Për këtë arsye, ata i thanë: “Kurrë nuk kemi për të pranuar rrugën tënde, kundrejt udhëzimit të qartë dhe të sigurt nga Allahu i Madhëruar.” Pastaj thanë: - “Ne kurrë nuk do të të japim përparësi ty ndaj argumenteve të qarta, që na erdhën dhe ndaj Atij që na krijoi. ” - Fjalët: “ uel-ledhi fetarana ” mund të kuptohen si betim, pra: “Betohemi në Atë, i Cili na krijoi”. Kështu, parafjala ‘ ue’ nuk vjen si lidhëz me kuptimin ‘dhe’, por vjen si ‘uau el kasem ’, pra, ‘ ue’ që përdoret për betim. Atëherë, ajeti vjen me këtë kuptim: “Ne kurrë nuk do të të japim përparësi ty ndaj argumenteve të qarta, që na erdhën, - betohemi në Atë që na krijoi!” Domethënë, betohemi në Allahun, i Cili na krijoi se nuk kemi për të të zgjedhur ty, kundrejt asaj që Ai na dhuron. Sidoqoftë, parafjala ‘ue’ mund të jetë përdorur edhe si lidhëz bashkërenditëse shtuese dhe, në këtë rast, kemi të bëjmë me një vazhdim të fjalës së tyre: “Kurrë nuk do të të japim përparësi ty, ndaj argumenteve të qarta, që na erdhën dhe ndaj Atij që na krijoi. Kurrsesi nuk do të përzgjedhim ty kundrejt Krijuesit tonë, Atij që na shpiku dhe na solli në jetë nga hiçi. Është Ai që e filloi krijimin e njeriut nga balta. Ai është i vetmi që meriton adhurimin tonë, me dashuri të plotë, duke e madhëruar dhe duke u nënshtruar ndaj Tij, dhe jo ti. pastaj thanë: - “Prandaj, gjyko për ne si të duash! ” - Vepro çfarë të dëshirosh dhe gjithçka që është lënë në dorën tënde, por dije se: - “Ti mund të gjykosh (dhe të dënosh) vetëm në jetën e kësaj bote.” - Pushteti yt është i kufizuar vetëm në këtë jetë, dhe kjo jetë është shumë e shkurtër, prandaj dhe ne zgjodhëm jetën e përjetshme, që nuk ka fund. - “Ne besuam Zotin tone. Ai na i faltë gabimet tona dhe magjitë që ti na detyrove (t'i bënim) !” - Besuam Allahun, që të na i falë të gjitha gabimet, gjynahet dhe padrejtësitë tona, dhe në mënyrë të veçantë veprën e shëmtuar të magjisë, nëpërmjet së cilës t’i na shtyve që t’i kundërviheshim të vërtetës, Shpalljes së Allahut të Lartësuar dhe mrekullisë që ai i dha Profetit të Tij. - “Allahu është më i Miri dhe i Përjetshmi!” - Premtimi i Allahut të Lavdëruar është më i mirë për ne, sesa premtimet e tua. Shpërblimi që Ai na ofron është i përjetshëm dhe më i madh se ofiqet dhe stolitë që premton ti.” Ky është njëri nga shpjegimet që vjen nga Ibn Is’haku. Ndërsa Muhamed Ibn Keab el Kuradhi shpjegon: “Allahu është më i mirë”, pra, Ai është më i mirë se ti për ata që i binden, i nënshtrohen dhe pasojnë besimin dhe ftesën e Tij. Ndërsa “ ue ebka” (i përjetshëm) domethënë që ndëshkimi i Allahut është i përjetshëm për ata të cilët nuk i binden Atij. Një shpjegim i ngjashëm vjen edhe nga Ibn Is’haku. Nga ajeti kuptohet se Faraoni (Allahu e mallkoftë!) i ekzekutoi ata, duke e përmbushur kërcënimin e tij. Ibn Abasi dhe të tjerë dijetarë të selefëve kanë thënë për ata, se: në mëngjes ishin magjistarë, ndërsa në mbrëmje ishin dëshmorë!

- “E kush mund të jetë më i keq se ai që, në xhamitë e Allahut, pengon të përmendet emri i Tij dhe përpiqet për shkatërrimin e tyre? Ata nuk do të hyjnë në to, përveçse me frikë. ” – Domethënë, nuk ka zullumqarë më të mëdhenj sesa ata që i mbyllin xhamitë, në mënyrë që në to të mos përmendet emri i Allahut dhe mos adhurohet Ai, ose e thënë ndryshe: ata që pengojnë faljen e namazit dhe çdo adhurim tjetër që kryhet në to. Në fragmentin: “ ue seâ fî ħarâbihâ ” (…dhe përpiqet për shkatërrimin e tyre), fjala “ seâ” ka kuptimin: “përpiqet duke provuar të gjitha mënyrat dhe m jetet për të arritur qëllimin”. Ndërsa për pjesën “për shkatërrimin e tyre”, mund të themi se shkatërrimi i xhamive ( el ħarâbu) është dy llojesh: 1. Shkatërrim fizik, nga ana materiale, sikurse është shembja apo përdhosja e objektit, e çdo lloji a mënyre qoftë. 2. Shkatërrim që kryhet duke i penguar besimtarët dhe adhuruesit e Allahut, që të adhurojnë Allahun brenda faltores. Me pak fjalë, ky lloj shkatërrimi nënkupton pengimin e shfrytëzimit të xhamive për atë qëllim që ato janë ndërtuar. Ky ajet i përfshin të gjithë ata njerëz që i bëjnë këto punë. Për shembull, i tillë ishte Abrahaja dhe ushtria e tij, që synonte të shembte Qaben. Këtu hyjnë edhe kurejshët, të cilët e penguan Profetin (a.s.) të shkonte drejt Qabes, në vitin e Hudejbijes. Të tillë ishin edhe ata të krishterë që shkatërruan Xhaminë e Shenjtë në Kuds (Palestinë). Në këtë kategori përfshihen edhe shumë e shumë të tjerë, të cilët, me shkatërrimin apo mbylljen e xhamive, synojnë të pengojnë njerëzit nga rruga e Allahut. Ata thjesht shprehin armiqësinë e tyre ndaj Allahut dhe ndaj profetëve të Tij. Për shkak të kësaj pune të shëmtuar, Allahu i Lartësuar ua ndaloi atyre futjen në xhami. Edhe nëse ata do të hynin në to, do të ishin të frikësuar dhe të poshtëruar. Kështu, Allahu i Lartësuar ua ktheu me të njëjtën m ënyrë. Ata donin të frikësonin dhe poshtëronin frekuentuesit e xhamive, por Allahu i Lartësuar mbolli frikën dhe poshtërimin në zemrat e tyre. Kështu ndodhi me idhujtarët, të cilët e munduan dhe u përpoqën të pengonin Profetin e Allahut dhe besimtarët nga Xhamia e Shenjtë. Por nuk kaloi shumë dhe Profeti (a.s.), me lejen e Allahut të Lartësuar, hyri si triumfator në Mekë. Pas kësaj ngjarjeje, idhujtarët nuk do të hynin kurrë më në atë vend të pastër dhe të shenjtë, pasi i Lartësuari tha: “ O ju që keni besuar! Idhujtarët janë vërtet të papastër, prandaj mos i lini t'i afrohen Xhamisë së Shenjtë pas këtij viti! Dhe mos kini frikë nga varfëria, sepse Allahu, nëse dëshiron, ju bën të pasur me mirësinë e Tij. Allahu është vërtet i Gjithëditur dhe i Urtë. ” [Teube 28]. “Ushtria e Elefantit” pësoi të njëjtin fat. Allahu i Lartësuar na rrëfen se çfarë bëri me ta: “ A nuk e ke parë se ç’bëri Zoti yt me ushtrinë e Elefantit? A nuk e shkatërroi përpjekjen e tyre (për shkatërrimin e Qabes)? Ai lëshoi kundër tyre shpendë, që erdhën tufa -tufa dhe që i gjuajtën ata me gurë prej baltës së pjekur,Duke i bërë si gjethe të përtypura. ” [Fil 1 -5]. Po kështu e pësuan edhe të krishterët në xhaminë e Kudsit, në Palestinë, dhe kështu do të ndodhë gjithmonë me cilindo që vepron në të njëjtën mënyrë. Këto konsiderohen si shenja shumë të mëdha, sepse Allahu i Lartësuar ka lajmëruar rreth tyre para se ato të ndodhnin, dhe ato kanë ndodhur pikërisht ashtu si i ka përshkruar Allahu i Lartësuar. Disa dijetarë janë mbështetur në këto ajete për të thënë, gjithashtu, se nuk lejohet futja e qafirëve në xhami. - “Në këtë jetë, ata meritojnë poshtërim, ndërsa në jetën tjetër do të kenë dënim të madh.” - Kështu, jobesimtarët meritojnë poshtërimin që në këtë jetë, kurse në jetën tjetër do t’i nënshtrohen ndëshkimit të madh. Nëse nuk ka kriminel më të madh se ai që shkatërron xhamitë e Allahut ose që nuk lejon të përmendet emri i Allahut në to, atëherë mund të themi se nuk ka tregues më të madh për besimin në zemra, sesa përpjekjet për të ngritur dhe mirëmbajtur xhamitë e Allahut, qoftë nga ana fizike, qoftë nga ana funksionale. Për këtë, i Madhëruari thotë: “ Për xhamitë e Allahut kujdesen veçse ata që besojnë në Allahun dhe në Ditën e Gjykimit, falin rregullisht namazin e japin zekatin dhe nuk i frikësohen askujt tjetër veç Allahut. Shpresohet që këta të jenë të udhëzuar (në rrugën e drejtë) .” [Teube 18]. Madje, Allahu i Lartësuar ka urdhëruar që të ngrihen xhami dhe në to të kujtohet dhe lavdërohet emri i Tij. Ai ka urdhëruar që atyre t’u kushtohet respekt dhe përkujdesje maksimale, nga njëra anë, dhe ka kërcënuar penguesit, nga ana tjetër. I Lartësuari thotë: “E sa për ata që kanë mohuar (Allahun) dhe që pengojnë (njerëzit) prej rrugës së Allahut dhe prej xhamisë së shenjtë (Qabes), të cilën Ne e bëmë (vend adhurimi) për të gjithë njerëzit pa dallim, - qofshin vendës ose të ardhur dhe ata, qëllimi i të cilëve është të bëjnë ndonjë keqe e padrejtësi - , ata Ne kemi për t’i bërë të shijojnë një dënim të dhembshëm. (Kujto) kur Ne ia treguam Ibrahimit vendin e Shtëpisë (dhe i thamë) "Mos adhuro askënd e asgjë tjetër veç Meje dhe pastroje shtëpinë Time për ata që e vizitojnë (bëjnë tauaf), ose që qëndrojnë në këmbë, që përkulen dhe që bëjnë sexhde (kur falen) .” [Haxh 25, 26]. Për xhamitë ka shumë rregulla, por më kryesoret janë ato që u përmendën më lart.

Allahu i Madhëruar na tregon se kur Ai i dërgonte profetët e Tij të nderuar, njerëzit e këqij dhe kriminelë nuk i besonin ata, por i quanin gënjeshtarë. Ai i afatizonte ata, që të kishin mundësi të kthenin rrugë dhe të besonin të vërtetën e sjellë nga të dërguarit. Por refuzimi i tyre zgjaste aq shumë, saqë edhe profetët - me besimin dhe sigurinë e tyre të plotë në premtimin dhe ndihmën e Allahut, - ndoshta në zemrat e tyre gati e humbnin shpresën dhe mendonin me pesimizëm se ishin refuzuar përfundimisht nga popujt e tyre. Por pikërisht në këtë gjendje, atyre u vinte ndihma e Zotit: - “Atëherë kur të dërguarit gati e humbin shpresën dhe mendojnë se janë trajtuar si gënjeshtarë, atëherë u ven ndihma Jonë. Dhe, ata që i duam, ne i shpëtojmë. Por, dënimi Ynë kurrë nuk mund zbrapset nga një popull keqbërës.” - Të shpëtuarit ishin profetët dhe pasuesit e tyre. Ndërsa ata që ishin kriminelë dhe guxonin të mos i përuleshin të Madhërishmit, ata nuk mund të gjenin forcë ku mund të mbështeteshin apo ndihm ëtar që mund t’i shpëtonte. - “Në historitë e tyre ka mësime për të mençurit.” - Në këto rrëfime ka mësime për vepërmirët, por edhe paralajmërim për punëkëqijtë. Çdokush, sipas punëve që bën, do të marrë atë që i takon: shpërblimin ose ndëshkimin e poshtërimin. Në këto rrëfime ka, gjithashtu, mësime të mrekullueshme për cilësitë e plota të Allahut të Madhëruar, që ka urtësinë absolute. Allahu është i vetmi që meriton të adhurohet ashtu sikurse Ai e dëshiron dhe siç e ka urdhëruar në shpalljet e Tij. - “Ky (Kur'an) nuk është fjalë e trilluar, por është vërtetues i asaj që ishte (shpallur) para tij dhe shpjegues i hollësishëm i gjithçkaje.” - Ky libër, përmes të cilit Allahu i Madhëruar ju ka treguar shumë histori të mrekullueshme, nuk është një fjalë e trilluar, e shpikur nga mendja njerëzore, por është vërtetues i shpalljeve të mëparshme. Ai i pohon dhe dëshmon për vërtetësinë e tyre dhe të profetëve që i sollën ato prej Zotit. Gjithashtu, ky Kur'an është sqarues i çdo gjëje, për të cilën krijesat kanë nevojë të dinë. Ai sqaron themelet e fesë dhe degëzimet e saj. Në të, ata gjejnë çdo argument e fakt të nevojshëm për të rregulluar besimin dhe për të arritur lumturinë e tyre në dynja dhe në ahiret. - “Ai është udhërrëfyes e mëshirë për këdo që beson.” - Me diturinë e vërtetë dhe të saktë që Kur'ani u ofron njerëzve, bëhet për ta udhërrëfyes drejt së mirës. Ndërsa me shpërblimet e shumta të kësaj jete dhe të jetës tjetër të amshuar që ai u premton aktivistëve dhe atyre që jetojnë sipas tij, ai bëhet mëshirë lumturisjellëse. Kjo gjë u ofrohet besimtarëve në këtë libër madhështor dhe të mrekullueshëm. Mësime nga historia e Jusufit Le të përmendim disa mësime të përftuara nga kjo histori e mrekullueshme, për të cilën i Madhëruari tha në fillim të sures: "Ne po të përcjellim ty më të bukurën e historive në këtë Kur'an që të kemi shpallur." Gjithashtu, Allahu i Madhëruar tha: "Në historinë e Jusufit dhe të vëllezërve të tij ka, vërtet shumë mësime për të gjithë ata që pyesin (për të vërtetën) . Ndërsa në fund të sures, Ai thotë: "Në historitë e tyre ka mësime për të mençurit." Kështu, përveç dobive që u përmendëm mes rreshtave të kësaj historie, ka edhe shumë mësime të tjera. Është e vërtetë që kjo histori është nga më të bukurat, më të qartat dhe më të shtjelluarat në Kur'an. Bukuria e saj shtohet nga larmishmëria e ngjarjeve dhe zhvendosja e tyre në kohë dhe në vende të ndryshme. Në të shohim kalime nga një gjendje në tjetrën, nga një sprovë në një tjetër, nga fatkeqësia në çlirim e gëzim, nga vuajtja, skllavëria dhe përndjekja në krenari, mbretërim dhe pushtet, nga përçarja dhe armiqësia në afërsi, falje dhe dashuri, nga dëshpërimi e trishtimi në kënaqësi e lumturi, nga bollëku e pasuria në varfëri e në vuajtje dhe anasjelltas. I lavdëruar qoftë i Madhërishmi, që e tregoi këtë histori në formën më të qartë dhe më të shtjelluar! 1. Ne këto ajete gjen një nga bazat më të rëndësishme të shpjegimit të ëndrrave ose të mesazheve që ato përçojnë. Gjithashtu, kuptojmë se shpjegimi i ëndrrave është një aftësi e rëndësishme, që Allahu i Madhëruar ia dhuron atij që Ai dëshiron. Kështu, ky parim themelor është mbështetja te ngjashmëria mes gjërave, në emërtimet dhe cilësitë e tyre. Jusufi pa diellin, hënën dhe 11 yje, që i binin në sexhde. Këta trupa qiellorë janë zbukurues të qiellit dhe shumë të dobishëm. Gjithashtu, prindërit dhe vëllezërit janë stoli dhe ndihmë e madhe për njeriun. Të tillë janë edhe profetët dhe dijetarët. Ata janë stoli dhe tepër të dobishëm për krijesat. Ashtu sikurse orientohesh në det nëpërmjet yjeve, po ashtu nëpërmjet profetëve dhe dijetarëve njerëzit orientohen për të gjetur rrugën e drejtë. Sigurisht që dobia e diellit dhe hënës është jetike, ndërsa yjet vijnë pas tyre, prandaj dielli dhe hëna simbolizonin nënën dhe babain e tij, ndërsa yjet simbolizonin vëllezërit. 2. Një aspekt i rëndësishëm në shpjegimin e ëndrrës është edhe fakti që ‘dielli’ në gjuhën arabe është në gjininë femërore, prandaj simbolizonte nënën; ndërsa ‘hëna’, që në gjuhën arabe është emër i gjinisë mashkullore, simbolizonte babain. Po ashtu, ‘yjet’, që në gjuhën arabe është emër mashkullor në numrin shumës, simbolizonin vëllezërit. 3. Një aspekt i rëndësishëm në shpjegimin e ëndrrës është edhe fakti që rënia në sexhde tregon nderim e respekt të madh për atë që i kushtohet. Nga ky detaj kuptohet se Jusufi ishte i nderuar dhe i respektuar nga prindërit dhe vëllezërit e tij, për shkak të diturisë, virtyteve dhe vlerave që kishte. Prandaj edhe pas tregimit të ëndrrës, Jakubi tha: "Kështu, Zoti yt të ka zgjedhur ty që të të mësojë shpjegimin e ëndrrave. Ai do ta plotësojë mirësinë e Vet ndaj teje dhe ndaj familjes së Jakubit, sikurse bëri më parë ndaj etërve të tu, Ibrahimit dhe Is’hakut. Zoti yt është i Gjithëditur dhe i Urtë.”” 4. Le të shohim pak aspektet e rëndësishme të ëndrrës së dy djemve të burgut. I pari pa se po shtrydhte fruta për pije. Zakonisht, këtë gjë bën shërbëtori për zotërinë e vet. Kjo i dha Jusufit (a.s.) të kuptonte se si do të përfundonte çështja. Duke qenë se ai do ta bënte këtë për zotërinë e tij, nevojitej që ai së pari të nxirrej nga burgu. Tjetri pa në ëndërr se mbi kokën e tij mbante një bukë, nga e cila hanin disa shpendë. Në fakt, ‘buka’ ishte lëkura, mishi, sytë, truri etj., ushqimi i zogjve grabitqarë. Kjo tregonte se ai njeri do të vritej dhe pastaj do të lihej i shfaqur për shpendët, domethënë nuk do të varrosej pas vdekjes. 5. Rasti i tretë ishte ëndrra e Mbretit. Së pari, ai që pa ëndrrën ishte mbret, dhe dihet se lumturia e popullit është e lidhur ngushtë me çështjen e Mbretit. Nëse është e mirë gjendja e tij, do të thotë se do të jetë e mirë edhe gjendja e popullit. Kështu, ajo ëndërr kishte të bënte me të ardhmen dhe lumturinë e popullit. Nga ana tjetër, mirëqenia e popullit lidhet ngushtë me prodhimtarinë e atij vendi. Sa më të begatshme të jenë prodhimet, aq më e mirë është gjendja e popullit. Sa më të pakta prodhimet, aq më e dobët dhe e varfër është gjendja e popullit. Lopët përdoreshin për punimin dhe vaditjen e tokës. Nëse prodhimet e tokës janë të mira, lopët janë të shëndosha e, në të kundërt, ato janë të dobëta. Po kështu, kallinjtë e gjelbër plot fara tregojnë për një vit të mbarë, ndërsa të tharët tregojnë për një vit varfërie. Të gjitha këto të dhëna sollën atë shpjegim të hollësishëm dhe të saktë. 6. Mësim tjetër është se kjo histori është një tregues i mrekullueshëm për vërtetë sinë e profetësisë së Muhamedit . Ai e tregoi këtë histori në mënyrë të detajuar, ndërkohë që nuk kishte lexuar në librat e mëparshëm dhe nuk kishte studiuar për diçka tillë. Popul li i tij e kishte parë Profetin mëngjes e mbrëmje në mesin e tyre, dhe ishin të vetëdijshëm që ai nuk dinte shkrim e lexim. Megjithatë, Profeti ﷺe solli këtë histori kaq të gjatë, me detajet më të imëta, në harmoni të çuditshme me shpalljet e mëparshme. E si mund ta bënte ai diçka të tillë, kur nuk ishte mes tyre, sikurse thotë i Madhëruari: “Këto janë nga ato ngjarje të panjohura, që Ne po t’i shpallim ty. Ti nuk ishe pranë tyre kur ata vendosën për çështjen e tyre dhe kur thurën intrigat e tyre.” 7. Është detyrë largimi nga të gjitha rrugët që të çojnë në ligësi dhe fshehja e çdo gjëje që i frikësohesh se të dëmton nëse e nxjerr haptaz. Kështu e porositi Jakubi (a.s.) birin e tij të dashur: “Ai (babai) tha: “O biri im (i dashur)! Mos ua trego ëndrrën vëllezërve të tu, se ndoshta të bëjnë ndonjë dredhi. Shejtani është, vërtet armik i betuar për njeriun.” 8. Përkufizimi i përgojimit është: “Të thuash për një person diçka që ai nuk e pëlqen po ta dëgjojë.” Kjo, nëse ai vërtet e ka atë gjë që po ia përmend. Nëse nuk e ka, atëherë kjo quhet shpifje, që është gjynah edhe më i rëndë. Sidoqoftë, edhe përgojimi është gabim shumë i rëndë. Megjithatë, është e lejueshme që të thuash për dikë diçka që ai e urren, në rast se ke për qëllim këshillimin e një personi tjetër për t’u ruajtur nga e keqja e të parit. Kjo përftohet nga ajeti i sipërcituar, ku Jakubi (a.s.) këshillon dhe porosit Jusufin që të ruhet nga dredhitë e vëllezërve të tij. 9. Mirësitë e Allahut të Madhëruar mbi një person konsiderohen të tilla edhe për familjen dhe miqtë e tij. Madje, edhe ata mund të përfshihen në mirësinë e Allahut, për shkak të gradës së tij. Këtë e konstatoi edhe Jakubi (a.s.), kur tha: “Kështu, Zoti yt të ka zgjedhur ty që të të mësojë shpjegimin e ëndrrave. Ai do ta plotësojë mirësinë e Vet ndaj teje dhe ndaj familjes së Jakubit, sikurse bëri më parë ndaj etërve të tu, Ibrahimit dhe Is’hakut. Zoti yt është i Gjithëditur dhe i Urtë.”. Dhe vërtet, kur i Madhërishmi e plotësoi mirësinë e Vet ndaj Jusufit, edhe për familjen e farefisin e tij zbriti begatia, lumturia, gëzimi dhe krenaria. E kjo ndodhi për shkak të Jusufit. 10. Mbajtja e drejtësisë është një detyrë e domosdoshme në të gjitha çështjet e jetës, qoftë në marrëdhëniet e pushtetarit me ata që ka nën vete, qoftë në të gjitha rastet e tjera. Edhe prindi duhet të jetë i drejtë me fëmijët e tij, në drejtim të dashurisë dhe trajtimit të tyre. Çdo cenim në këto aspekte sjell probleme të rënda. Kur Jakubi shfaqi një preferencë më të madhe për Jusufin kundrejt fëmijëve të tjerë, atëherë ndodhën gjithë ato që ndodhën. Të gjitha erdhën si pasojë e reagimit të vëllezërve për dashurinë më të spikatur të babait të tyre për Jusufin. 11. Është detyrë përkujdesja e madhe për t’u ruajtur nga pasojat dhe fatkeqësitë që sjellin gjynahet. Asnjëherë të mos harrojmë se kryerja e një gjynahu sjell me vete edhe shumë gjynahe të tjera, madje shpesh të detyron të biesh në to. Kështu, edhe vëllezërit e Jusufit, kur vendosën për të ndarë atin nga i biri, filluan të thurnin lloj - lloj planesh dhe intrigash për ta realizuar atë qëllim. Pra të gjitha ishin gjynahe të njëpasnjëshme. Atyre iu desh të gënjenin disa herë, derisa sollën edhe këmishën e Jusufit me gjak të rrejshëm. Ata u shtirën kur shkuan në mbrëmje tek i ati duke qarë. Të mos harrojmë, gjithashtu, se gjatë kësaj kohe, për shkak të këtij mashtrimi, njerëzit u lodhën një kohë të gjatë duke kërkuar për Jusufin. Jo vetëm kaq, por edhe pas ngjarjes, sa herë që flitej për Jusufin, atyre u duhej të përsërisnin trillime për të mbuluar realitetin. I tillë është gjynahu: ligësi, që prodhon veçse ligësi pandërprerë, prandaj duhet të ruhesh prej tij që në momentin e parë, për të shpëtuar nga pasojat e tjera më të këqija. 12. E rëndësishme për njeriun është përfundimi i mirë, dhe jo fillimi i keq. Bijtë e Jakubit gabuan në fillim, gjë kjo shumë e qortueshme për nivelin e tyre. Por më pas u penduan sinqerisht, duke marrë edhe falje të plotë nga Jusufi dhe babai, përveç lutjes për falje dhe mëshirë nga Zoti i Madhëruar. Pa dyshim, nëse njeriu arrin të falë për hakun e tij, atëherë dihet se Allahu i Madhëruar është më i Mëshirshmi i mëshiruesve. Për këtë arsye, mendimi më i saktë i dijetarëve është se edhe ata ishin profetë. Këtë e përforcon fjala e Allahut të Madhëruar në suren Bekare, kur flet për ‘ esbat-ët’, dhe dihet që “ el esbat ” ishin 12 djemtë e Jakubut (a.s.) dhe pasardhësit e tyre. Gjithashtu, diçka tregon edhe ëndrra e Jusufit, ku ata u shfaqën si yje të shndritshme. Yjet japin ndriçim dhe udhëzim, cilësi këto që i kanë profetët. Por edhe nëse nuk ishin profetë, ata ishin dijetarë, edukatorë dhe udhëzues në rrugën e drejtë. 13. Mirësitë e Allahut ndaj Jusufit ishin të shumta. Allahu e dalloi atë me dituri të thellë dhe butësi, mëshirë dhe falje të madhe. Ai e krijoi me një bukuri fizike të jashtëzakonshme, por i dhuroi edhe bukuri shpirtërore, duke e bërë me moral të lartë. Jusufi ishte një ftues i dashur dhe i përkushtuar i njerëzve në besimin e pastër në një Zot të vetëm dhe në të jetuarit sipas ligjit dhe fesë së Tij. Ishte ai që nxitoi t’u shprehte faljen e tij vëllezërve gabimtarë, ende pa ia kërkuar ata. Ajo ishte një falje e plotë, që kurrë nuk do t’ua përmendte më vonë dhe as do t’i qorto nte më. Jusufi ishte një bamirës i pashoq për prindërit, vëllezërit, fisin e tij dhe për njerëzit e tjerë. 14. Gjynahet dhe ligësitë nuk janë të gjitha të një grade. Disa janë më të lehta se disa të tjera. Pa dyshim, në një situatë përzgjedhjeje, gjynahu më i vogël dhe më pak i dëmshëm zgjidhet para atij që është më i rëndë. Kështu, kur vëllezërit e Jusufit ranë dakord që ose ta vrisnin, ose ta çonin në ndonjë vend të largët, njëri prej tyre tha: “Mos e vrisni Jusufin por, nëse doni të bëni diçka me të, hidheni në pus, që ta gjejë e ta marrë ndonjë karvan udhëtarësh.”. Sigurisht që ky vendim ishte më i lehti dhe më i miri mes të tjerëve. Kjo përzgjedhje i shpëtoi vëllezërit nga gjynahu i madh, vrasja. 15. Nëse diçka kalon nëpër duar të ndryshme, si një mall tregtie, dhe nuk ka ndonjë informacion të sigurt se është fituar jo në mënyrë të rregullt, nuk ka gjynah për atë që e ble atë pasuri, e tregton apo e shfrytëzon me mënyra të lejueshme. Vëllezërit e shitën Jusufin padrejtësisht, me një akt të padrejtë shitjeje. Pastaj karvani e shiti përsëri atë në Egjipt, ku qëndroi si shërbëtor tek zotëria i tij. Jusufi qëndroi e shërbeu tek zotëria i tij, i cili e trajtoi shumë mirë. Kështu, Allahu i Lartësuar e quajti këtë si një akt shitblerje të saktë, edhe pse fillimisht ishte i paligjshëm, por karvani dhe zotëria në Egjipt nuk dinin gjë për zanafillën e çështjes. 16. Këto ajete janë këshillë e fortë për të qenë shumë të kujdesshëm që të mos veçohemi me gjininë tjetër, sepse kjo mund të çojë në tundime shkatërruese. Gjithashtu, të ruajmë veten dhe ta frenojmë atë nga çdo lidhje dhe dashuri e dëmshme dhe e palejueshme. Gruas së Ministrit i ndodhi ajo sprovë, për shkak se ajo u veçua me Jusufin dhe ushqeu për të një dashuri të palejueshme dhe të dëmshme, si një grua e martuar qe ishte. Kështu, nën trysninë e vazhdueshme të kësaj sprove, ajo nuk reshti së ushqyeri këtë tërheqje të gabuar, derisa filloi ta tundonte Jusufin kundër dëshirës së tij. Pastaj e gjendur nën trysninë e turpit dhe gabimit të zbuluar, gënjeu kundër tij, gjë që solli burgimin e padrejtë të Jusufit. Të tilla janë ndikimet e përzierjes dhe veçimit të palejuar mes gjinive. 17. Animi që Jusufi pati drejt asaj gruaje, që pastaj e la për hir të Allahut, është nga ato vepra të mrekullueshme, me të cilat robi afrohet dhe ngrihet lart tek Allahu i Madhëruar. Animi drejt gjynahut është sprovë e provokuar nga nefsi, që është nxitës për ligësi e shfrenim. Madje, kjo është e natyrshme për shumicën e njerëzve. Por kur ky njeri i zgjedhur i vendosi përballë njëra tjetrës dy tërheqjet, diti të bëjë zgjedhjen e duhur. Ai i dha përparësi dashurisë për Allahun dhe frikërespektit për Të, kundrejt shfrenimit dhe plotësimit të dëshirave te pakontrolluara dhe të ndaluara nga Zoti. Kështu, Jusufi u bë nga ata për të cilët Allahu i Madhëruar thotë: "E për atë që i është druajtur daljes para Zotit të vet dhe e ka ndaluar veten prej lakmisë, Xheneti do të jetë vendi i tij.". Ai u bë, gjithashtu, njëri prej atyre shtatë kategorive që do të jenë nën hijen e Arshit të Allahut atë ditë kur nuk do të ketë hije tjetër veç hijes së Tij. Njëri prej tyre është një djalosh i ri, të cilin e ka ftuar për imoralitet një grua me autoritet dhe e bukur, por ai i thotë: "Unë i frikësohem Allahut". Ndërsa tërheqja e qortueshme është ajo që zgjat dhe njeriu ndien qetësi me të, e cila pastaj kthehet në dëshirë të fortë, që ndoshta kthehet edhe në vepër. 18. Atë që ka në zemër besim të rrënjosur thellë dhe tregohet i sinqertë me Allahun në të gjitha çështjet, Allahu i Madhëruar ka për ta ruajtur atë përmes dritës së imanit të tij dhe pastërtisë së sinqeritetit të tij. Ai do të jetë i ruajtur nga ligësitë dhe poshtërsitë dhe nga çdo rrugë që bëhet shkak për devijim e gabim. Ky është një nga shpërblimet e mrekullueshme të imanit dhe sinqeritetit me Zotin. Prandaj dhe Allahu i Madhëruar thotë: "Ajo e dëshiroi fort atë, aq sa edhe ai do ta kishte lakmuar atë, sikur të mos shihte provën e Zotit të vet. Kështu, Ne vendosëm që të largonim prej tij të keqen dhe poshtërsinë. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë të sinqertë." Duke qenë se Jusufi e mbajti të pastër sinqeritetin me Allahun, Allahu e ruajti atë nga rënia në gjynah dhe poshtërsi. 19. Njeriu duhet të jetë shumë i kujdesshëm dhe i vëmendshëm kur përballet me një situatë të ngarkuar me provokime për të rënë në gjynah. Në të tilla raste, ai e ka për detyrë që menjëherë të largohet. Vetëm kështu mund të ruhet nga gjynahet dhe kurthi i tyre. Kur gruaja e Ministrit ftoi Jusufin për poshtërsi në atë ambient të ngarkuar me faktorë joshës, ai nxitoi të largohej, duke shprehur dobësinë për t’u përballur me atë fitne dhe për të qenë sa më i ruajtur prej saj. 20. Për të vërtetuar saktësinë apo pasaktësinë e pretendimeve, lejohet të merren në konsideratë shenjat dhe provat logjike të çështjes, nëse nuk ka fakte të qarta. Kështu, në çështjen e Jusufit, gjykatësi, që ishte nga familja e gruas, u mbështet në prova logjike ( karain). Ai gjykoi se Jusufi thoshte të vërtetën, ndërsa gruaja ishte fajtore, duke marrë si provë këmishën e Jusufit, e cila ishte grisur nga pas dhe jo nga para, sikurse mund t’i ndodhte një përdhunuesi. Ai gjykoi se ishte ajo që e kishte dëshiruar Jusufin dhe ndjekur atë deri te porta, duke i grisur dhe këmishën nga prapa, pas rezistencës së tij. Bashkëshorti, por dhe familja e saj, e pranuan këtë gjykim si të drejtë. Madje, ai i kërkoi gruas të kërkonte falje e të pendohej për gabimin dhe kurthin e saj. Edhe Allahu i Lartësuar e solli këtë histori, duke e miratuar gjykimin në fjalë. Për këto arsye, lejohet marrja e këtij gjykimi si precedent dhe pranimi i tij si i drejtë. Po kështu, merret në konsideratë edhe gjykimi i fizionomistëve, në mungesë të provave dhe mundësive të tjera të gjykimit. 21. Për lejueshmërinë e marrjes për bazë të provave logjike tregojnë edhe raste të tjera. Për shembull, po në historinë e Jusufit, gjetja e tasit të Mbretit në barrën e Beniaminit, u konsiderua si e mjaftueshme për të gjykuar, pa qenë e nevojshme të sillej ndonjë dëshmi, fakt apo të pranohej krimi. Kështu, në raste të tjera, nëse sendi i vjedhur gjendet në dorë të një personi, sidomos nëse njihet për hajdut, kjo do të mjaftonte për të gjykuar për vjedhje. Kapja në flagrancë është më e fortë sesa dëshmia. 22. Po kështu, nëse një burrë gjendet duke vjellë pije dehëse, sigurisht që mbi të zbatohet dënimi për konsumimin e pijeve dehëse, nëse nuk ka ndonjë faktor tjetër ligjor që pengon nga një gjykim i tillë. Po ta vëresh me kujdes, Allahu i Madhëruar e ka quajtur ‘ shahid’ (dëshmitar) atë që gjykoi për pastërtinë e Jusufit, a thua se ai e pa me sy atë që ndodhi. Përfundimisht, gjykimi përmes shenjave dhe provave logjike konsiderohet pothuajse si një dëshmi, prandaj merret për bazë. 63 23. Në këtë sure del qartë bukuria e rrallë dhe e pashembullt e Jusufit. Bukuria e tij ishte e jashtme dhe e brendshme. Për bukurinë e jashtme mjafton të kujtojmë ndikimin aq të fuqishëm të tij në zemrën e gruas së Ministrit, por edhe të grave të qytetit, të cilat, pasi e panë, prenë duart e tyre pa e ndier fare, dhe thanë: “Allahut i qofshim falë! Ky nuk është njeri. Ky duhet të jetë ndonjë melek fisnik.”. Ndërsa për bukurinë morale dhe shpirtërore të Jusufit, mjafton të shohim ndershmërinë dhe dëlirësinë e tij përballë sprovës në kushtet me të pabesueshme. Kjo duket qartë në dëshminë e vetë gruas së Ministrit, kur tha: “Unë u përpoqa ta tundoja atë, po ai u përmbajt fort." Madje edhe më pas, në dëshminë para Mbretit, ajo tha: “Tani do të dalë në shesh e vërteta! Isha unë ajo që ngulmova ta tundoj atë, kundër dëshirës së tij. Ai është vërtet njeri i drejtë!”. Ndërsa gratë e qytetit, duke dëshmuar për Jusufin, thanë: “Zoti na ruajt! Nuk dimë që ai të ketë bërë ndonjë të keqe.”. 24. Jusufi preferoi burgun kundrejt poshtërsisë dhe gjynahut. I tillë duhet të jetë besimtari kur sprovohet për të zgjedhur mes dy gjërave: ose zhytje në gjynahe, ose ndëshkim të dynjasë. Ai duhet të zgjedhë durimin e ndëshkimit të përkohshëm dhe kurrë poshtërsinë, e cila sjell ndëshkimin e ashpër të dynjasë dhe të ahiretit. Prandaj ndër shenjat më të spikatura të imanit është edhe që njeriu të urrejë të kthehet në mosbesim pasi Allahu e ka shpëtuar prej tij, ashtu sikurse e urren të hidhet në zjarr. 25. Besimtari duhet t’i drejtohet dhe mbështetet tërësisht Allahut dhe të këkojë strehim vetëm tek Ai, në momentet e përballjes me fitnet. Ai nuk duhet të ketë shpresë te forcat dhe aftësitë e veta, por t’i dorëzohet tërësisht Allahut, duke i kërkuar forcë e shpëtim veçse Atij. Mendo me kujdes në fjalën e Jusufit: "Nëse Ti nuk e largon kurthin e tyre prej meje, unë mund të prirem drejt tyre e të hyj në rradhën e të paditurve”. 26. Dituria dhe urtësia e udhëzojnë njeriun drejt mirësisë dhe e ndalojnë nga ligësia. E kundërta ndodh me injorancën dhe shfrenimin. Ato e nxisin njeriun në përmbushjen e epshit dhe dëshirave, edhe pse mund të jenë shkatërruese për të. 27. Njeriu, ashtu sikurse e ka detyrë adhurimin e Allahut të Madhëruar në kohë begatie e mirësie, po ashtu e ka detyrë që ta adhurojë Atë në kohë vështirësie dhe sprove. Jusufi vazhdoi të jetë një ftues në rrugën e Zotit si jashtë burgut, ashtu edhe pasi hyri në burg. Ai i ftoi dy djemtë në burg në teuhidin e pastër dhe nënshtrimin ndaj një Zoti të vetëm. Nga ana tjetër, ai i ndaloi ata nga idhujtaria e çdo forme. Me zgjuarsinë dhe urtësinë e tij, kur vërejti se ata e respektonin dhe e shihnin si një njeri të mirë, Jusufi e përdori për mirë këtë situatë, duke i ftuar ata në adhurimin e Allahut të Lartësuar. Ata i kërkuan që të interpretonte ëndrrat e tyre, duke bërë të kuptohej se ia dëgjonin fjalën. Atëherë, Jusufi e shfrytëzoi për mirë këtë rast, prandaj para se t’u shpjegonte ëndrrat, i ftoi me butësi dhe urtësi në adhurimin e Allahut të Lartësuar si Një të vetëm. Ai zgjodhi mënyrën më të mirë, që ftesa e tij të ishte sa më dobiprurëse dhe e pranueshme. Fillimisht, Jusufi (a.s.) u sqaroi se dituria dhe aftësia e madhe që kishte, për të cilat ata e respektonin, kishte një shkak dhe ai ishte besimi i pastër e i saktë tek Allahu i vetëm, ishte distancimi nga adhurimet dhe besimet e devijuara të njerëzve, të cilët nuk e besojnë siç duhet Allahun dhe nuk besojnë në Ditën e Ringjalljes dhe Llogarisë së drejtë para Allahut. Kjo thirrje u bë përmes veprave dhe gjendjes së tij. Pastaj Jusufi (a.s.) i ftoi ata edhe me fjalë, duke u qartësuar atyrë teuhidin dhe argumentet rreth tij. 28. Është detyrë që në një çështje të fillohet me atë që është më e rëndësishme, pastaj me të tjerat poshtë saj. Kështu, nëse një myfti pyetet nga dikush për një çështje të caktuar, ndërkohë që ai ka nevojë për një çështje tjetër shumë më të rendësishme, urtësia e kërkon që myftiu të fillojë me më të rëndësishmen dhe pastaj me çështjen që pyetet. Kjo mënyrë është treguese e urtësisë, zgjuarsisë dhe dashamirësisë së dijetarit me atë që pyet. Kur Jusufi u pyet nga dy djemtë e burgut rreth shpjegimit të ëndrrës, ai nuk nxitoi t’u përgjigjej menjëherë, por me dashamirësi, mëshirë dhe ngrohtësi, u mësoi atë që ishte shumë më e dobishme për ta: teuhidin e pastër dhe përkushtimin ndaj Allahut të Madhëruar në adhurim, si Një dhe i vetëm. 29. Ai që ndodhet në vështirësi nuk bën gabim nëse kërkon ndihmë nga dikush që e ka mundësinë për ta ndihmuar vetë ose për të njoftuar të tjerët rreth gjendjes së tij. Kjo nuk konsiderohet si ankesë tek krijesat. Është e vërtetë që të gjitha ankesat ne ia parashtrojmë Allahut të Madhëruar, por në disa çështje është e natyrshme dhe e zakonshme që njerëzit të ndihmojnë njëri - tjetrin. Prandaj edhe Jusufi (a.s.) i tha djalit që mendonte se do të shpëtonte: “Më kujto te zotëria yt!”. 30. Është detyrë shumë e rëndësishme për mësuesin që të jetë tërësisht i sinqertë në mësimin e së mirës, duke mos synuar me të asgjë tjetër veç kënaqësisë së Allahut të Lartësuar. Ai nuk duhet ta shohë mësimdhënien si mjet për të përfituar pasuri, famë e të tjera. Dijetari nuk duhet të heqë dorë nga mësimi dhe përhapja e të mirës nëse dikush nuk përmbush ndonjë kërkesë të tij. Jusufi e porositi djaloshin që shpëtoi nga burgu që ta përmendte tek zotëria i tij, por ai e harroi këtë porosi. Më pas, kur patën nevojë për Jusufin dhe diturinë e tij, njerëzit dërguan tek ai po atë djalosh për t’i kërkuar shpjegim për çështjen e tyre. Megjithatë, Jusufi nuk e qortoi atë dhe as mbajti qëndrim ndaj atij djaloshi për harresën e tij, por iu përgjigj me një përgjigje të plotë për pyetjen e tij. 31. Mësuesi duhet që jo vetëm t’u kthejë përgjigje direkte pyetjeve, por të tregojë edhe mënyrat më të mira të realizimit të tyre, sepse kjo shpreh dashamirësinë dhe urtësinë e tij. Kështu, Jusufi nuk u mjaftua thjesht me shpjegimin e ëndrrës së Mbretit, por i udhëzoi njerëzit se si duhet të vepronin gjatë atyre viteve. 32. Nuk është aspak e qortueshme që njeriu të përpiqet për të larguar akuzat e padrejta nga vetja dhe për të pastruar figurën e tij, madje kjo është diçka e vlerësueshme dhe e mirë. Jusufi nuk pranoi të linte burgun, derisa të dilte në pah pafajësia e tij. 33. Dituria është mirësia më e madhe për njeriun. Dituria rreth ligjit të Zotit dhe gjykimit të Tij, dituria e shpjegimit të ëndrave, dituria e administrimit dhe edukimit, janë nga mirësitë më të mëdha që i jepen njeriut. Dituria është tregues i bukurisë së brendshme të njeriut dhe është shumë herë më e vlefshme se bukuria e jashtme, qoftë edhe kur bëhet fjalë për bukurinë e Jusufit. Për shkak të bukurisë së jashtme, profeti Jusuf u burgos dhe kaloi një mori sprovash të tjera, ndërsa për shkak të diturisë, ai u nderua dhe u ngrit në pozitë të lartë që në këtë botë. Çdo mirësi në këtë dynja vjen për shkak të diturisë dhe fryteve të saj. 34. Dituria e shpjegimit të ëndrrave është pjesë e Sheriatit, prandaj njeriu shpërblehet për studimin dhe përhapjen e saj. Shpjegimi i ëndrrave është në nivelin e dhënies së fetvave, ashtu sikurse e quajti Jusufi kur tha: "Kështu është përcaktuar çështja për të cilën kërkuat shpjegim ( fetva).". Edhe Mbreti, kur kërkoi shpjegimin e ëndrrës, tha: “Më jepni fetva (shpjegim) rreth ëndrrës sime!". Kur iu drejtuan Jusufit për t’u shpjeguar ëndrrën e Mbretit, njerëzit i thanë: “Na jep fetva (shpjegim e përgjigje) rreth shtatë lopëve... .". Siç shihet, në të gjitha këto raste është përdorur termi "fetva". Kjo të thotë që është e ndaluar të flasësh në këtë fushë pa pasur diturinë përkatëse. 35. Nuk është e gabuar që njeriu të shprehë haptazi cilësitë e tij të mira në drejtim të diturisë dhe korrektësisë në punë, nëse kjo ka dobi dhe nëse nuk është për qëllim mburrja e shtirja. Sigurisht, është e palejueshme që njeriu të shtiret si i ditur dhe i aftë, kur nuk është i tillë. Jusufi i tha Mbretit: “Më cakto mua si përgjegjës të depove të vendit! Unë të ofroj besnikërinë dhe diturinë time.”. Gjithashtu, kjo tregon se sipërmarrja e çështjeve është e lejueshme, nëse njeriu merr të gjitha masat për të plotësuar të drejtat dhe përgjegjësitë ndaj Allahut të Madhëruar dhe ndaj njerëzve. Nuk është gabim ta kërkosh postin nëse je më i aftë dhe më i denjë se të tjerët për të. E qortueshme është ta kërkosh atë nëse nuk je i aftë ose kur është dikush tjetër më i aftë se ti, apo kur nuk synon me të plotësimin e urdhrave të Zotit. 36. Bamirësia dhe bujaria e Allahut të Lartësuar është e gjerë dhe e paanë. Ai tregohet bamirës me robërit e Tij duke u dhuruar mirësi të kësaj dynjaje dhe të ahiretit. Përfitimin e mirësive të ahiretit e bëjnë të mundur dy shkaqe: besimi i pastër dhe devotshmëria. Pa dyshim, mirësitë e ahiretit janë shumë më të çmuara sesa të gjitha mirësitë e dynjasë. Njeriu duhet ta ushqejë veten e vet vazhdimisht me mall e dashuri për shpërblimin e Zotit dhe mirësitë që Ai premton. Ai nuk duhet ta lërë vetveten të trishtohet dhe plogështohet kur sheh njerëzit e kësaj bote të vrapojnë të hutuar pas stolive mashtruese dhe të përkohshme të dynjasë. Nëse e sheh se je i pafuqishëm dhe nuk i arrin dot stolitë e kësaj bote, ngushëlloje veten me shpërblimet e pafund të Allahut të Madhëruar në ahiret! Premtimi dhe mirësitë e Allahut të Lartësuar janë madhështore dhe të pakrahasueshme. Kujtoje gjithmonë fjalën e Tij kur thotë: "S’ka dyshim se jeta e ardhshme është shumë më e mirë për ata të cilët ishin të devotshëm. A nuk po logjikoni, atëherë?” 37. Kufizimi dhe shkurtimi i shpenzimeve për të magazinuar dhe ruajtur të mirat materiale, si mënyrë për të bërë ekonomi të dobishme, pa u shkaktuar dëmtime njerëzve, është e lejueshme dhe diçka e mirë. Jusufi urdhëroi për grumbullimin dhe magazinimin e bazës ushqimore gjatë viteve me prodhim të lartë, për t’u gatitur për vitet e vështira dhe me prodhim të pakët. Kjo lloj parapërgatitje nuk bie aspak ndesh me mbështetjen tek Allahu i Lartësuar. Është e vërtetë që besimtari i mbështetet Allahut të Madhëruar dhe vetëm tek Ai i mban shpresat, por kjo bëhet pasi t’i kesh marrë të gjitha masat për të përfituar nga mirësitë e dynjasë dhe të ahiretit. Të pretendosh se i mbështetesh Zotit pa i përmbushur detyrimet dhe pa përkushtim, është diçka e gabuar. 38. Në këtë sure del në pah aftësia e mrekullueshme e Jusufit për të administruar drejt dhe me mençuri ekonominë dhe pasurinë e vendit. Prej këtij menaxhimi të mirë u shtuan pasuritë e mbretërisë aq shumë, saqë njerëzia filluan të shkonin në Misir nga të katër anët, për të marrë furnizime e ndihma ushqimore. Si pjesë e menaxhimit të drejtë të kësaj pasurie ishte edhe fakti që Jusufi nuk i jepte askujt prej të ardhurve më shumë sesa barra e një deveje. 39. Mikpritja është një virtyt i mrekullueshëm dhe traditë e të gjithë profetëve të Zotit. Nderimi dhe respekti i mikut është vepër shumë e shpërblyeshme. I tillë ishte edhe Jusufi. Ai u tha vëllezërve: “A nuk e shikoni se unë jua jap ngarkesën të plotë dhe ju pres mirë?”. 40. Mendimi i keq për dikë, i bazuar në shenja dhe fakte reale, nuk është diçka e ndaluar dhe as e padrejtë. Kështu, kur djemtë i kërkuan që ta lejonte Beniaminin të shkonte me ta, Jakubi u tha: “A t’jua besoj juve (Beniaminin), sikurse bëra më parë me vëllain e tij (Jusufin)?!” Gjithashtu, kur ata nuk ia kthyen Jusufin në mbrëmje, pasi i kishin kërkuar me këmbëngulje në fillim që ta lejonte të shkonte me ta, u tha: “Jo. Nuk është kështu, por ju keni sajuar diçka mes jush. ". Në rastin e fundit, ai nuk bëri aspak padrejtësi, edhe pse ata nuk ishin fajtorë, por shkaku ishin ndodhitë e mëparshme. 41. Jakubi i këshilloi djemtë e tij duke u thënë: “Ai tha: “O bijtë e mi! Mos hyni atje nga e njëjta portë, por nga porta të ndryshme. Por (me këshillën time), unë nuk mund të shmang prej jush asgjë prej caktimit të Allahut. I gjithë pushteti i përket vetëm Allahut. Unë vetëm Atij i mbështetem dhe vetëm Atij le t’i mbështeten besimtarët.” Kjo tregon se marrja e masave mbrojtëse dhe ndjekja e rrugëve të lejuara që të ruajnë nga smira dhe mësyshi apo që të kurojnë dhe shërbejnë për t’u shëruar nga ato, lejohen dhe nuk bien ndesh me besimin në kaderin e Zotit të Lartësuar. Çdo gjë ndodh veçse me caktimin e Zotit, por duhet kuptuar mirë se edhe sebepet janë prej caktimit të Zotit. Prandaj Jakubi i porositi djemtë e tij të ishin të kujdesshëm. 42. Lejohet përdorimi i planeve dhe intrigave për të arritur të drejtat legjitime. Dituria dhe aftësia rreth këtyre rrugëve të fshehta që të çojnë në realizimin e qëllimeve të drejta, janë të lëvdueshme. I ndaluar është përdorimi i intrigave për të kryer harame ose për të mos plotësuar detyrime dhe përgjegjësi të drejta. 43. Dikush që dëshiron t’i shmanget vëzhgimit të të tjerëve dhe kërkon të mbulojë qëllimet e veta nga ata, nuk ka nevojë që të gënjejë, por mund të përdorë atë që quhet " mearid" - domethënë, lojë fjalësh dhe veprimesh që të japin të kuptosh dika tjetër nga ajo që ke për qëllim. Kjo mënyrë e zgjuar e ruan besimtarin nga gënjeshtra dhe e shpëton nga situata vërtet të ngushta, pa rënë në gjynahun e gënjeshtrës. Kështu veproi Jusufi kur vendosi kupën në ngarkesën e të vëllait, duke dhënë të kuptohej se ai ishte vjedhës. Ai kurrsesi nuk e tha shprehimisht se Beniamini ishte vjedhës, por kjo kuptohej nga gjetja e sendit të vjedhur në kafshën e tij. Madje, edhe në të shprehur ai u tregua shumë i kujdesshëm, kur tha: “Allahu na ruajtë! E si të marrim dikë tjetër dhe jo atë tek i cili u gjet sendi ynë?! Ne atëherë do të bënim padrejtësi.” Pra, Jusufi nuk tha: "...atë që vodhi sendin tonë". Gjithashtu, ai nuk tha: "Ne e gjetëm sendin e vjedhur në ngarkesën e tij", por përdori fjalë të përgjithshme, që përfshinin rastin e të vëllait dhe të të tjerëve. Kjo është një mënyrë e zgjuar për të arritur në një qëllim të lejuar. Aty po supozohej se kishin të bënin me një vjedhës, për të arritur që Beniamini të qëndronte tek Jusufi (a.s.) . Ky supozim u hoq menjëherë nga Beniamini menjëherë pasi Jusufi ia shpjegoi atij situatën, dhe kështu ai u qetësua. 44. Njeriut i lejohet të dëshmojë për diçka veç nëse ka dije të sigurt për të, ose ka qenë vetë dëshmitar, ose përmes lajmit të dikujt që është i besueshëm. Prandaj edhe vëllezërit e Jusufit thanë: "Ne dëshmojmë vetëm për atë që dimë. " 45. Kjo sure na tregon imtësisht sprovën e madhe që Allahu i Madhëruar bëri për të dashurin d he të zgjedhurin e Tij, Jakubin . Me urtësinë e Tij të pakufishme Allahu i Madhëruar përcaktoi që Jakubi të ndahej nga djali i tij i dashur, për të cilin ai nuk mund të duronte asnjë çast të shkurtër pa e parë dhe pasur pranë vetes. Kjo ndarje do të ishte shumë e gjatë, jo më pak se 15 vjet. Gjatë gjithë kësaj kohe, trishtimi dhe dhimbja nuk iu ndanë për asnjë çast, aq sa më në fund iu zbardhën sytë e u verbua nga trishtimi dhe dhimbja e madhe. Dhimbja u bë edhe më e madhe kur Jakubi u nda edhe nga djali tjetër, Beniamini. Me gjithë këtë dhimbje, ai përsëri bënte durim dhe llogariste shpërblimin e Allahut të Madhëruar. Ai ia vuri detyrë vetes që të bënte një durim të mirë dhe, pa dyshim, që e plotësoi këtë premtim në formën më të mirë. Është e vërtetë që Jakubi tha: “Unë hidhërimin tim ia parashtroj vetëm Allahut. Unë di për Allahun atë që nuk e dini ju.”. Por ankesa dhe paraqitja e hidhërimit tek Allahu i Madhëruar nuk bie ndesh me durimin. Ajo që bie ndesh është ankesa drejtuar krijesave. 46. Çlirimi vjen pas vështirësive dhe dëshpërimit. Dhimbja e Jakubit zgjati vërtet shumë, deri në skaj. Më pas, të gjithë familjen e tij e përfshinë vështirësitë dhe vuajtjet, por pikërisht në këtë kohë Allahu i Madhëruar zbriti lehtësimin dhe çlirimin. E gjithë familja u bashkua pikërisht në kohët më të vështira dhe më të nevojshme për bashkimin, duke u plotësuar në këtë mënyrë shpërblimi i vepërmirëve dhe pastrimi nga gjynahet i të penduarve sinqerisht. Nga kjo kuptohet se Allahu i Madhëruar i sprovon të dashurit e Tij me kohë vështirësie dhe begatie, në kohë ngushtie dhe lehtësie, duke nxjerrë në pah durimin dhe mirënjohjen e tyre. Kështu u shtohet e u forcohet atyre imani, siguria dhe dituria rreth Zotit. 47. Lejohet që njeriu të tregojë ose të shprehë sëmundjen, varfërinë apo çështje të ngjashme, por jo me tone ankese apo me shprehje zemërimi ndaj caktimit të Allahut të Madhëruar. Vëllezërit e Jusufit thanë: “O zotëri! Ne dhe familjen tonë na ka goditur skamje e rëndë, prandaj kemi ardhur me pak mall (për shkëmbim) . Na e jep të plotë ngarkesën dhe na dhuro diçka më shumë! Allahu i shpërblen ata që dhurojnë”. 48. Dobia e madhe e devotshmërisë dhe durimit. Çdo mirësi e dynjasë dhe e ahiretit është rrjedhojë e devotshmërisë dhe durimit. Përfundimi i të devotshmëve durimtarë është përfundimi më i bukur dhe i mirë. Allahu i Madhëruar vendosi në gojën e Jusufit këto fjalë: "Allahu na dhuroi mirësi. Me të vërtetë, ai që e ka frikë Allahun dhe bën durim, të jetë i sigurt se Allahu kurrë nuk ua humb shpërblimin punëmirëve.”. Çdokush që Allahu i Madhëruar e ka nderuar duke i dhuruar mirësi e çlirim pas vështirësisë, sëmundjes, varfërisë e sprovave, duhet të shprehë mirënjohjen ndaj Tij për këto mirësi. Ai duhet të vazhdojë të kujtojë gjithmonë gjendjen e tij të hershme mes fatkeqësisë dhe vuajtjeve, që kjo të prodhojë mirënjohje sa herë që e kujton. Për këtë tregon edhe fjala e Jusufit kur thotë: "Ai më dhuroi mirësi kur më nxori prej burgut dhe ju solli ju të gjithëve këtu nga shkretëtira, edhe pasi shejtani pati futur përçarje ndërmjet meje dhe vëllezërve të mi. Zoti im është i butë dhe i mëshirshëm me atë që do. Ai është, vërtet i Gjithëdituri dhe i Urti." 49. Kjo sure tregon mirësinë e madhe të Allahut të Madhëruar ndaj Jusufit (a.s.). I Lartësuari u kujdes për të përgjatë gjithë atyre sprovave dhe periudhave të vështira, të cilat vetë i kishte përcaktuar që të binin mbi Jusufin. Qëllimi ishte për ta ngritur atë në gradat më të larta dhe për t’i dhuruar shpërblimet më të mrekullueshme. 50. Besimtari duhet që vazhdimisht të shprehë nevojën dhe varfërinë e tij para Allahut të Madhëruar, për t’i forcuar besimin dhe për t’i dhuruar qëndrueshmëri në rrugën e tij. Por, nga ana tjetër, ai duhet të përpiqet me të gjitha rrugët e caktuara nga Zoti për të bërë çdo vepër që mundëson forcimin e imanit dhe qëndrueshmërinë në besim. 51. Njeriu duhet ta lusë gjithmonë Allahun që t’i mundësojë një mbyllje të mirë, ashtu sikurse tha Jusufi: "Zoti im! Ti më dhurove mua pushtet dhe më mësove komentimin e ëndrrave. O Krijues i qiejve dhe i tokës! Ti je Kujdestari im në dynja e në ahiret. Më bëj të vdes si musliman dhe më bashko me të mirët!”. Këto ishin disa dobitë dhe mësimet e nxjerra nga kjo histori e begatshme, që Allahu i Madhëruar na i lehtësoi dhe mundësoi. Nuk ka dyshim se çdokush që mediton dhe përsiatet thellë në të, ka për të nxjerrë edhe shumë mësime të tjera. E lusim Allahun e Madhëruar të na dhurojë dije të dobishme dhe vepra të sinqerta dhe të pranuara tek Ai! Ai vërtet është Bamirës dhe Bujar! Këtu përfundon edhe surja e Jusufit, të atit dhe vëllezërve të tij, - paqja dhe bekimet e Allahut të Madhëruar qofshin mbi ta! Lavdia e plotë i takon vetëm Allahut, Zotit të botëve!

- Kujtoni kur Shtëpinë (Qaben) e bëmë vendtubimi (shumë të dashur) për njerëzit dhe vendsigurie për ta (duke thënë) : “Vendin ku qëndroi Ibrahimi bëjeni vend adhurimi!”. - El Aufiju transmeton nga Ibn Abasi, i cili duke shpjeguar ajetin: "... Shtëpinë (Qaben) e bëmë vendtubimi për njerëzit dhe vendsigurie për ta ...", ka thënë: "...sa herë që njerëzit përfundojnë vizitën e saj, kthehen në vendin e tyre, dhe pastaj shkojnë përsëri. " Ibn Xheriri përcjell me senedin e tij nga Abdete Ibn Ebu Ubadete, që rreth këtij ajeti, ka thënë: “Askush që largohet nga ai vend nuk e ndien veten të ngopur me atë vend, prandaj dëshiron të kthehet e të kthehet sërish. " Përmbledhje e tefsirit të këtij ajeti: Allahu i Madhëruar na tregon vlerën e madhe të kësaj faltoreje, cilësitë e saj të larta dhe nderimin që Ai ka bërë për të, qoftë në caktimin e Tij, qoftë në ligjet e vendosura për njerëzit, për t a nderuar dhe respektuar këtë shtëpi. Ai e përshkruan këtë shtëpi si "Methâbeten lin -nâsi", pra, një vendtubim, që shpirtrat përmallohen dhe zemrat qajnë për të qenë pranë tij dhe asnjëherë nuk ndiejnë të ngopur me të, edhe sikur të shkojnë në të çdo vit. Kjo është pjesë e lutjes së Ibrahimit, që Zoti iu përgjigj: "O Zoti ynë! Unë e vendosa një pjesë të familjes sime në një luginë, ku nuk ka bimë, pranë Shtëpisë Sate të Shenjtë, që ta falin rregullisht namazin, o Zoti ynë! Prandaj bëj që zemrat e njerëzve të mbushen me dashuri për ta, dhe furnizoji me mirësi, për të të lavdëruar me mirënjohje!”... Dhe: "... pranoje lutjen time, o Zoti ynë!" [ Ibrahim 37 - 40]. Allahu i Madhëruar e përshkruan këtë shtëpi si “ emnen”, pra, të sigurt dhe të paqtë. Kushdo që hyn në të është i sigurt, të ketë bërë çfarë të ketë bërë. I Lartësuari thotë: "Shtëpia e parë e ndërtuar për njerëzit është ajo në Bekë (Mekë), plot bekime dhe udhëzuese për mbarë botën. Atje ka shenja të qarta, siç është Vendi i Ibrahimit, dhe kush hyn në të, ai është i sigurt. " [Al Imran 96, 97]. Në këtë ajet, Allahu i Madhëruar ka përmendur vendin e qëndrimit të Ibrahimit, ku ai qëndronte e vëzhgonte ecurinë e ndërtimit të Qabes, dhe urdhëron besimtarët që të falin namaz në të: “Vendin ku qëndroi Ibrahimi bëjeni vend adhurimi!” Dijetarët e tefsirit kanë dhënë mendime të ndryshme se ku është "Mekami i Ibrahimit" dhe çfarë është për qëllim me fjalën “Mekamu Ibrahim”. Ibn Ebu Hatimi sjell me senedin e tij nga Ibn Abasi, që duke folur për ajetin: “Vendin ku qëndroi Ibrahimi bëjeni vend adhurimi!” ka shpjeguar: “Mekami i Ibrahimit është e gjithë hapësira e shenjtë (në Qabe).” Po nga Ibn Abasi përmendet se ka thënë: "Ndërsa vendi i Ibrahimit që është përmendur këtu (në ajet), është ai vendi i njohur pranë Qabes." Disa janë të mendimit se, në këtë ajet, “Mekamu Ibrahime” përfshin të gjitha vendet ku Ibrahimi kreu adhurimet e tij gjatë haxhit. Por mendimi më i saktë është se “Mekami Ibrahime” është guri i cili ndodhet pranë Qabes, ku Profeti ﷺ fali dy rekatë pas tavafit. Imam Buhariu sjell hadithin nga Enes Ibn Maliku, që tregon se Umer Ibn Hatabi ka thënë: “E kam miratuar Zotin tim në tre çështje, ose më ka miratuar Zoti im në tre çës htje: Kur unë i thashë Profetit : “O Profet i Allahut, sikur të faleshe tek vendi i Ibrahimit!” Atëherë u shpallën ajetet: “Vendin ku qëndroi Ibrahimi bëjeni vend adhurimi!” ...”. Muslimi, gjithashtu, sjell thënien e Umerit: “E kam miratuar Zotin tim në 3 raste: Në çështjen e ajetit të hixhabit, në çështjen e Mekamit të Ibrahimit dhe namazit në të...". Ibn Xhurejxh transmeton me senedin e tij deri tek Xhabiri: 116 "Profeti ﷺ vrapoi në tre xhirot e para dhe vazhdoi me ecje 4 xhirot e tjera. Pasi mbaroi shkoi tek mekami i Ibrahimit dhe fali pas tij 2 rekate pastaj lexoi ajetin: “Vendin ku qëndroi Ibrahimi bëjeni vend adhurimi!” Faktet tregojnë se Mekami Ibrahim është pikërisht ai gur, mbi të cilin qëndronte Ibrahimi kur ndërtonte Qaben. Sa herë që ndërtonte një pjesë, e zhvendoste gurin atje ku duhej të ndërtonte, derisa mbaruan së ndërtuari të gjithë muret e saj, siç do të vijë më e shtjelluar kur të flasim për historinë e ndërtimit të Qabes nga Ibrahimi e Ismaili. Ky gur ishte i ngjitur pranë murit të Qabes në të shkuarën. Ndërsa sot ai është vendosur në krah të portës së Qabes, pranë Gurit të Zi, i veçuar nga Qabja. Ai që e vendosi veçmas është udhëheqësi i besimtarëve, Umer Ibn Hatab (Allahu qoftë i kënaqur me të!), njëri nga katër kalifët e drejtë dhe të udhëzuar nga Zoti, për të cilët jemi urdhëruar t’u bindemi, duke pasuar rrugën e tyre. Këtë vepër të Umerit nuk e refuzoi asnjë nga sahabët, - Allahu qoftë i kënaqur me të gjithë ata! - Ibrahimin dhe Ismailin i urdhëruam: “Pastrojeni Shtëpinë Time (nga idhujt) për ata që bëjnë tavaf, për ata që qëndrojnë në të (për i'tikaf) dhe për ata që bien në ruku dhe në sexhde!” - Allahu i Madhëruar u shpalli atyre: “Pastrojeni Shtëpinë Time (nga idhujt) për ata që bëjnë tavaf, për ata që qëndrojnë në të (për i'tikaf) dhe për ata që bien në ruku dhe në sexhde! ” Pra, pastrojeni nga idhujtaria dhe çdo gjë që cenon themelin Lâ ilâhe il-lall-llâh. Tavafi rreth Qabes është i njohur. Nga Se’ad Ibn Xheriri transmetohet se ka thënë: "Pastrojeni Shtëpinë Time (nga idhujt) për ata që bëjnë tavaf...", domethënë: për ata që kanë ardhur nga larg për të bërë tavaf rreth Qabes." El akifin janë ata që qëndrojnë në xhami. Thuhet, gjithashtu, se flitet për ata që vijnë nga vende të largëta dhe qëndrojnë në të për të adhuruar Allahun. Ibn Abasi ka thënë: "Nëse qëndron ulur në xhami, konsiderohesh si el akifin ." Madje, - thotë Ibn Umeri, - edhe nëse fle në xhami, konsiderohesh si “ el akifin ”. Është transmetuar saktësisht se ai flinte në xhaminë e Profetit, kur ishte beqar. "dhe për ata që bien në ruku dhe në sexhde." - Ibn Abasi shpjegon: Kush fal namazin, është prej atyre “...që bien në ruku dhe në sexhde”. Dijetarët kanë dhënë mendime të ndryshme për faktin se cila vepër është më e shpërblyeshme: falja e namazit në Xhaminë e Shenjtë apo tavafi rreth saj. Ibn Maliku thotë se për të ardhurit nga larg, tavafi është më i mirë. Ndërsa shumica e dijetarëve janë të mendimit se namazi është më i mirë në të gjitha rastet. Kuptimi i ajetit atëherë është: “Ne e urdhëruam dhe i shpallëm Ibrahimit dhe Ismailit që ta pastrojnë shtëpinë Time (nga idhujt) për ata që bëjnë tavaf, për ata që qëndrojnë në të (për i'tikaf) dhe për ata që bien në ruku dhe në sexhde!" Pra, pastrojeni nga idhujtaria dhe çdo devijim tjetër dhe ndërtojeni me sinqeritet vetëm për Allahun, që të jetë një vend adhurimi i dashur dhe përmallues për të gjithë ata që bëjnë tavaf që qëndrojnë brenda saj dhe ata që bëjnë ruku e sexhde. Urdhri për ndërtimin e pastrimin e Xhamisë është sjellë në këtë ajet, si dhe në ajetin tjetër: "(Ajo dritë) është në shtëpitë (xhamitë), që Allahu i lejoi të ngrihen, e të përmendet emri i Tij. Në to lavdërohet emri i Tij mëngjes e mbrëmje." [Nur 36]. Po kështu, edhe në Sunetin e Profetit janë sjellë hadithe të shumta, që urdhërojnë e porosisin për pastrimin e xhamive, parfumosjes së tyre dhe përkujdesit për ta ruajtur nga papastërtitë, padrejtësitë e gjynahet. Prandaj Profeti ﷺ tha: 117 “Xhamitë janë ndërtuar për atë që janë ndërtuar.” Rreth çështjes se cili ka qenë i pari që ka ndërtuar Qaben, disa thonë se e kanë ndërtuar melekët, siç thonë edhe se ka qenë Ademi ﷺ apo edhe Shith-i. Por këta që i sjellin këto mendime i marrin prej ithtarëve të Librit. Këto janë lajme që as përgënjeshtrohen e as pohohen, por që nuk mund të bazohesh vetëm tek ato. Ato pranohen vetëm nëse mbështeten nga diçka që konsiderohet argument i saktë në fenë tonë. - Dhe kujtoni kur Ibrahimi tha: “O Zoti im! Bëje këtë një qytet të sigurt! - Bëje këtë pjesë vendi e këtë qytet të sigurt dhe të paqtë. Kjo lutje është shumë e përshtatshme, sepse është bërë përpara ndërtimit të Qabes. Në suren Ibrahim, Allahu i Lartësuar thotë: "Kujtoni kur Ibrahimi tha: “O Zoti im! Bëje këtë qytet të qetë e të sigurt dhe më ruaj mua e bijtë e mi nga adhurimi i idhujve!" Me sa duket, - dhe Allahu e di më mirë, - ai u lut edhe një herë të dytë pas ndërtimit të Qabes, kur banorët zunë vend dhe u stabilizuan në të. Kjo herë e dytë ndodhi pas lindjes së Is’hakut, i cili ishte më i vogël në moshë se Ismaili. Kjo është arsyeja që në fund të lutjes, Ibrahimi tha: "... më ruaj mua e bijtë e mi nga adhurimi i idhujve!". Më pas Allahu i Madhëruar thotë: - Furnizoji banorët e tij që besuan Allahun dhe jetën tjetër me fruta të shumëllojshme!” - Ibn Abasi thotë: “Ibrahimi ﷺ e kufizoi këtë dua veçse për besimtarët dhe jo për njerëzit e tjerë, prandaj Allahu i Madhëruar zbriti ajetin në vijim: - Ai (Allahu) tha: “Edhe atij që nuk beson, do t’ia mundësoj kënaqësinë e furnizimit Tim për një kohë të shkurtër. - Pra, edhe ata që mohojnë besimin e drejtë, Unë do t’i furnizoj me rizk, ashtu siç furnizoj besimtarët. Mos vallë, do të krijoja krijesat dhe do t’i lija pa i furnizuar?! Edhe ata do t’i lë të kënaqen për pak kohë, por përfundimin do ta kenë në zjarr. Edhe qafiri do ta marrë rizkun e tij në këtë jetë, por për shkak të kufrit të tij, Allahu do ta fusë në zjarr në jetën tjetër, si shpërblim i merituar për mohimin e tij. - Por, pastaj, do ta flak në dënimin e Zjarrit. Sa përfundim i shëmtuar është ai!” - Pra, ai është vendkthimi e përfundimi më i keq. Në dy Sahih-ët shënohet se Enes Ibn Maliku tregon që Profeti ﷺ i tha Ebu Talhas: 118. “Më gjej një djalosh nga ata të tutë, që të më shërbejë.” Ai më mori mua dhe më vendosi të ulesha pas Profetit ﷺ , dhe unë i shërbeja Profetit ﷺ sa herë që zbriste nga kafsha...” Ndër të tjera, ai thotë në këtë hadith: “Vazhduam të ecnim derisa u duk mali i Uhudit, dhe Profeti ﷺ tha: “Ky është një mal që na do ne dhe ne e duam atë!” Kur u afruam afër Medinës, tha: “O Allah! Unë po e bëjë të ndaluar dhe të shenjtë çfarë gjendet mes dy maleve, ashtu siç Ibrahimi shenjtëroi Mekën! O Allah! Jepi begati atyre në Mud jin dhe në Sai n e tyre!” Ndërsa në një tjetër transmetim qëndron: 119. “O Allah! Bekoji e jepu begati në Mikjali n e tyre , jepu b egati në sain e tyre dhe jepu begati në Mudji n e tyre!” 87 [Buhariu]. I sollëm këto hadithe, sepse kanë lidhje me shenjtërimin e Mekës. Ndër argumentet që Meka është e shenjtë, mund të përmendim edhe faktin se ajo është shenjtëruar që në kohën kur ajo u krijua si pjesë e kësaj toke, dhe ky është mendimi më i shfaqur dhe i fortë, por Allahu është më i ditur. Janë sjellë hadithe të tjera, që tregojnë se Allahu i Lartësuar e ka shenjtëruar Mekën para krijimit të qiellit dhe të Tokës, sikurse thuhet në dy Sahihët, në hadithin e Abdullah Ibn Abasit (Allahu qoftë i kënaqur prej tyre!), që tregon se Profeti i Allahut tha ditën e çlirimit të Mekës: 120. “Ky është një vend (qytet), që Allahu e ka bërë të shenjtë që ditën kur krijoi qiejt dhe Tokën. Ai është një qytet i shenjtë, me shenjtërimin e Allahut, deri në Ditën e Kijametit. Askujt para meje nuk iu lejua lufta brenda tij. Edhe mua m’u lejua veçse një kohë të shkurtër të ditës, por ai vazhdon të jetë i shenjtë, me shenjtërimin e Allahut, deri në Ditën e Kijametit. Për këtë arsye, nuk priten pemët e tij, nuk tremben kafshët e gjahut në të dhe nuk lejohet të marrësh sendet e gjetura në të, - përveç nëse i merr për ta njoftuar të zotin, - dhe nuk pritet bari në atë vend.” Abasi tha: “Përveç idhhirit (një lloj bari), o Profeti i Allahut?” - Sepse atë e përdornin për haurët dhe shtëpitë e tyre -. Profeti ﷺ tha: “Po, përveç idhhirit.” Ky është teksi i sjellë nga Muslimi. Po në dy Sahihët gjendet një hadith i ngjashëm nga Ebu Hurejra. Për sa i përket çështjes se, a është Medina apo Meka më e rëndësishme, kjo do të sqarohet më pas, në dashtë Allahu i Madhëruar. - Dhe kujtoni kur Ibrahimi dhe Ismaili, duke ngritur themelet e Shtëpisë (Qabes), luteshin: “O Zoti ynë! Pranoje prej nesh (këtë shërbim), se me të vërtetë Ti Dëgjon dhe Di gjithçka!” - Kujtoji, o Muhamed, popullit tënd historinë e ndërtimit të kësaj faltoreje nga Ibrahimi dhe Ismaili, dhe pikërisht momentin kur ata po ngrinin themelet dhe shtyllat e saj. Duke ngritur shtyllat, ata luteshin e thoshin: “O Zoti ynë! Pranoje prej nesh këtë (vepër), se me të vërtetë Ti dëgjon dhe di gjithçka!” Ata luteshin që Allahu t’u a pranonte këtë vepër që po bënin, madje për këtë tregon edhe vazhdimi: - “Zoti ynë! Na bëj muslimanë të përulur ndaj Teje! Bëj që edhe pasardhësit tanë të jenë një popull musliman i përulur ndaj Teje! Na i trego rregullat e adhurimit tonë dhe na e prano pendimin tonë! Pa dyshim, Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti!” - Ndërkohë që ishin duke bërë një punë të mirë, ata e lusnin Allahun që t’ua pranonte atë punë, duke patur zemrat të mbushura me drojë për Zotin, se mos ndoshta nuk ua pranonte. Kjo është gjendja e besimtarëve të zgjedhur, siç i përshkruan Allahu kur thotë: " Dhe ata, të cilët japin nga ajo që u është dhënë me zemrat plot frikë, ngaqë e dinë se do të kthehen te Zoti i tyre, - Këta janë ata që nxitojnë drejt të mirave dhe që do t’i arrijnë ato të parët. " [Muminun 60]. Ata kanë drojën se ndoshta nuk pranohet puna e tyre. Buhariu sjell në Sahihun e tij hadithin nga Ibn Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me të!), që ka thënë:121 “E para grua që përdori “ el mantekun" 88 është nëna e Ismailit, me qëllimin që të fshinte gjurmët e saj nga Sara. Më pas, Ibrahimi e mori atë së bashku me të birin, Ismailin, të cilit ishte duke i dhënë gji, dhe shkoi në vendin e Qabes. Ai i vendosi nën një pemë të madhe, mbi vendin e pusit të Zemzemit, në pjesën e sipërme të xhamisë. Atëherë, atje nuk kishte njeri dhe as ujë. Ibrahimi i la ata të dy atje, me një torbë me hurma të thata dhe një kacek me ujë. Pastaj Ibrahimi u kthye për të ikur. Nëna e Ismailit e ndoqi nga pas, duke i thënë: “O Ibrahim! Ku po shkon? A po na lë në këtë luginë të shkretë, ku nuk ka asnjë njeri dhe asgjë?!” Ajo ia përsëriti këto fjalë disa herë, por Ibrahimi nuk e kthente kokën pas. Atëherë, ajo i tha: “Allahu të ka urdhëruar për këtë?” - “Po” - tha Ibrahimi. Në këtë moment, ajo tha: “Atëherë, Ai nuk ka për të na braktisur!” Dhe u kthye tek i biri. Ibrahimi vazhdoi rrugën, derisa arriti tek thenija,89 atje ku nuk mund ta shihte kush. Atje u drejtua me fytyrë nga Shtëpia (vendi ku ishte themeli i Qabes) dhe filloi të lutej duke ngritur duart: "O Zoti ynë! Unë e vendosa një pjesë të familjes sime në një luginë, ku nuk ka bimë, pranë Shtëpisë Sate të Shenjtë, që ta falin rregullisht namazin, o Zoti ynë! Prandaj bëj që zemrat e njerëzve të mbushen me dashuri për ta, dhe furnizoji me mirësi, për të të lavdëruar me mirënjohje!” Nëna e Ismailit vazhdoi t’i jepte gji Ismailit dhe të pinte nga uji që kishte. Pasi mbaroi uji, atë e kapi etja e madhe, e po kështu edhe djalin e saj. Djali i saj po vuante dhe po përpëlitej nga etja. Atëherë, ajo u largua për të mos e parë të birin në atë gjendje dhe u ngjit në Safa, kodrën më të afërt pranë saj. U ngjit sipër kodrës dhe vështronte mos shihte njeri, por më kot. Atëherë, zbriti nga Safaja në luginë dhe e ngriti cepin e rrobës së saj, duke vrapuar e rraskapitur, derisa kaloi luginën, iu afrua kodrës Merva dhe u ngjit mbi të. Vështroi me kujdes se mos shikonte njeri, por më kot. Ajo e bëri këtë veprim shtatë herë. Ibn Abasi rrëfen se Profeti ka thënë: “Kjo është arsyeja që njerëzit bëjnë xhiro mes këtyre dy kodrave (Safa dhe Merva). Kur u ngjit mbi Merva, ajo dëgjoi një zë dhe ia bëri: “Shshsh!”, duke i folur vetes që të heshtte e të dëgjonte me kujdes. Atëherë, ajo sheh melekun tek vendi i Zemzemit, që kërkonte me krahun e tij, derisa u shfaq uji. Ajo filloi ta grumbullonte ujin rreth e rrotull, si në pus, me duart e saj. Pastaj përpiqej të fuste ujë në enën e saj me dorë. Sa herë që merrte ujë, vendi mbushej përsëri. Ibn Abasi tregon se Profeti ka thënë: "Allahu e mëshiroftë nënën e Ismailit, sikur ta linte Zemzemin të rridhte!” Ose: “Sikur të mos e mblidhte ujin e Zemzemit, ai do të ishte një burim i vazhdueshëm.” Tregimi vazhdon: Ajo piu ujë dhe i dha gji të birit. Meleku i tha asaj: “Mos ki frikë, se nuk je e braktisur! Pikërisht këtu është një shtëpi, që do të ndërtohet nga ky djalosh dhe i ati, dhe dije se Allahu nuk i braktis kurrë njerëzit e Tij!” Vendi i Shtëpisë ngeli i ngritur lart, si kodër, nga rrëketë e ujit, që vi nin dhe e gërryenin anët e saj. Kështu vazhdoi, derisa aty kaloi një karvan nga fisi Xhurhum, që ishin në udhëtim. Ata zbritën në pjesën e poshtme të Mekës dhe panë një zog që vërtitej diku atje. “Ky zog duhet të ketë vërejtur diku ujë” - menduan. - “Ne e kemi kaluar edhe herë tjetër këtë luginë dhe nuk kemi parë ujë në të!” Ata dërguan një ose dy vetë atje, për të parë, dhe kur ata u treguan për ujin, u afruan te vendi. Atje tek uji gjetën nënën e Ismailit dhe i thanë: “A na lejon edhe ne, që të qëndrojmë pranë burimit?” - “Po, - tha ajo, - por ju nuk keni asnjë të drejtë pronësie në ujin tonë.” - “Dakord!” - thanë ata. Ibn Abasi tregon që Profeti tha: “Nëna e Ismailit i lejoi të qëndronin pranë, sepse dëshironte të mos ishte vetëm. Kështu ata u vendosën në atë vend dhe dërguan njerëz, që të shpërngulnin aty edhe pjesën tjetër të familjeve të tyre. Kështu, u formuan disa shtëpi e familje rreth e rrotull. Djaloshi (Ismaili) u rrit mes tyre dhe mësoi arabishten. Ata e donin shumë djaloshin dhe, kur ai u rrit, u martua me një vajzë pre j tyre. Pasi vdiq nëna e Ismailit, Ibrahimi shkoi për vizitë tek i biri, pas martesës së tij, për të parë punët e të birit dhe nënës së vet. Por nuk e gjeti Ismailin në shtëpi, ndaj pyeti gruan e Ismailit për të. Ajo tha: “Ka dalë për të fituar mjete jetese.” Pastaj e pyeti rreth jetës dhe gjendjes së tyre. Ajo i tha: “Shumë keq! Jetojmë në varfëri e në vështirësi të shumta!” Domethënë, u ankua shumë për gjendjen e tyre. Në fund, Ibrahimi i tha: “Kur të vijë yt shoq, jepi selam prej meje dhe thuaji që ta ndërrojë pragun e derës së vet...” Kur Ismaili erdhi në shtëpi, sikur ndjeu diçka, ndaj pyeti: “Mos ka ardhur njeri?” - “Po, - tha e shoqja, - erdhi një burrë në moshë, me këtë e atë cilësi, dhe më pyeti për ty. Unë i tregova. Ai më pyeti se si jetojmë dhe si ia kalojmë. Unë i thashë se jemi në vështirësi dhe ngushtë.” - “A të la ndonjë porosi?” - “Po. Më porositi të të jap selam prej tij dhe të të them që të ndryshosh pragun e portës së shtëpisë tënde.” Atëherë, Ismaili i tha: “Ai ka qenë im atë dhe më ka lënë porosi që të të divorcoj. Prandaj, shko tek familja jote!” Kështu, Ismaili u nda prej saj dhe u martua me një tjetër. Kaloi njëfarë kohe dhe Ibrahimi e vizitoi përsëri. Përsëri nuk e gjeti në shtëpi, por gjeti nusen e djalit. E pyeti për Ismailin. - “Ka dalë për ne.” - i tha ajo. - “Si jeni?” - i tha, duke e pyetur për jetën dhe gjendjen e tyre. Ajo tha: “Kemi plot të mira e begati nga Zoti!” - duke lavdëruar dhe shprehur mirënjohje Zotit. – “Çfarë ushqimi hani?” - pyeti Ibrahimi. – “Mish” - tha ajo. - “Po për të pirë, çfarë pini?” - “Ujë”. Atëherë, Ibrahimi u lut: “O Allah, begatoji dhe bekoji në mishin dhe ujin e tyre!” Profeti ﷺ tha: “Ata nuk kishin në atë kohë drithëra (grurë, misër ose elb), se po të kishin, ai do të lutej edhe për to.” Gjithashtu tha: “Nëse dikush tjetër, përveç banorëve të Mekës kufizohet e ushqehet veç me këto të dyj a, kanë për t'i bërë dëm." Më pas Ibrahimi i tha nuses së të birit: “Kur të vijë yt shoq, jepi selam prej meje dhe porosite që ta forcojë pragun e portës së shtëpisë!” Kur erdhi Ismaili, pyeti: “Mos ka ardhur kush?” - “Po, - i tha e shoqja, - erdhi një burrë në moshë, me pamje të mirë...” - dhe e lavdëroi atë. - “Ai më pyeti mua për ty dhe unë i tregova rreth teje. Më pyeti si shkon jeta jonë, dhe i thashë se kemi plot mirësi.” - “A la ndonjë porosi?” - “Po. Të çon selam dhe të porosit që ta forcosh pragun e portës së shtëpisë tënde.” Atëherë, Ismaili i tha: “Ai ka qenë im atë dhe ti je pragu i portës. Ai më urdhëron që të të mbaj!” Pasi kaloi njëfarë kohe, Ibrahimi u rikthye për vizitë. Ndërkohë, Ismaili ishte duke mprehur disa shigjeta poshtë një strehe, pranë Zemzemit. Kur pa të atin, u ngrit për tek ai dhe veproi ashtu siç vepron ati me birin dhe biri me atin. Ibrahimi i tha: “O Ismail! Allahu më urdhëroi për diçka.” - “Bëje atë që të urdhëroi Zoti yt!” - “A do të më ndihmosh? - “Po, do të të ndihmoj.” - Ibrahimi tha “Allahu më urdhëroi që të ndërtoj këtu një shtëpi, dhe tregoi një ngrehinë, që dukej më lart se pjesa tjetër rreth e rrotull saj.”. Atje ngritën themelet e shtëpisë. Ismaili sillte gurët, ndërsa Ibrahimi ndërtonte. Kur muri u bë më i lartë, ai e vendoste këtë gur 90 dhe hipte mbi të. Ai vazhdonte ndërtimin dhe Ismaili i jepte gurët. Duke punuar, ata thoshin: “Rabbenâ tekabbel minn â! Inneke Entes - Semiul Alim .” "O Zoti ynë! Pranoje prej nesh! Ti dëgjon dhe Di gjithçka!" Dijetarët dhe shpjeguesit e Kur 'anit kanë dhënë mendime të ndryshme rreth themeleve të Qabes. A ishin themele që i ndërtoi Ibrahimi nga fillimi, apo ato ekzistonin më parë dhe ai veçse i zbuloi dhe ndërtoi mbi to kur u urdhërua? Mendimi më i saktë, - dhe Allahu është më i dituri, - është se ato themele ishin para Ibrahimit, por ai u udhëzua dhe iu tregua vendi i themeleve. Allahu i Madhëruar thotë: "(Kujto) kur Ne ia treguam Ibrahimit vendin e Shtëpisë..." [Haxh 26]. Pra, ndërtesa ishte që më parë, por Allahu i tregoi themelet e saj për të ndërtuar mbi të. Ibn Xheriri thotë se ka njoftuar Hamad Ibn el Serriju - dhe sjell senedin e tij deri tek Halid Ibni Ararete, - i cili ka thënë se, një burrë iu drejtua Aliut dhe i tha: “A nuk më tregon pak rreth Shtëpisë (Qabes), a është ajo faltorja e parë që është ndërtuar në Tokë?” - “Jo” - tha Aliu. - Por ajo është shtëpia e parë në të cilën u vendos bekimi e mirësia. Aty është Mekami i Ibrahimit dhe çdokush që hyn në të është i sigurt. Nëse dëshiron, mund të të tregoj se si u ndërtua: Allahu i shpalli Ibrahimit: “Ndërto një shtëpi për Mua në Tokë!” Ibrahimi u ngushtua nga kjo kërkesë. Atëherë, Allahu dërgoi prehje dhe qetësi për Ibrahimin, pra, dërgoi një erë që quhet haxhuxh. Ajo kishte dy koka, dhe secila ndiqte shoqëruesen e vet, derisa mbërritën në Mekë. Ajo u vërtit në vendin e Shtëpisë, ashtu siç vërtitet era. Atëherë, Ibrahimi u urdhërua që të ndërtonte faltoren atje ku haxhuxh të ndalej. Kështu, Ibrahimi e ndërtoi faltoren, por mbeti një vend bosh, sa për një gur. Djaloshi (Ismaili) shkoi të kërkonte ndonjë gur për vendin bosh, por Ibrahimi i tha: “Jo, shko kërko një gur siç të them unë.” Dhe Ismaili shkoi të kërkonte gurin sipas përshkrimit të të atit. Kur u kthye, pa që Ibrahimi tashmë e kishte vendosur Gurin e Zi në vend. Atëherë, pyeti të atin: “O baba, kush ta solli këtë gur?!” Ibrahimi tha: “E solli ai që nuk mbështetet fare në ndërtimin tënd! Ma solli Xhibrili nga qielli.” Dhe kështu e përfunduan ndërtesën. Thuhet se guri ka qenë i bardhë si smerald. Ademi u zbrit së bashku me të nga Xheneti, por guri u nxi nga gjynahet e njerëzve. Thuhet, gjithashtu, se faltorja u ndërtua me gurë të marrë nga katër male: Harra, Turi Sejna, Tur Zejta dhe El Xhudij. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur. Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin me sened deri tek Seid Ibn Musejibi, që thotë se i ka treguar Ali Ibn Ebu Talibi, se Ibrahimi ﷺ erdhi nga ana e Armenisë dhe së bashku me të erdhi "sekineja", qetësia e prehja, e cila i tregoi atij vendin e themeleve të Shtëpisë, ashtu siç merimanga piketon shtëpinë e saj. Ai zbuloi disa gurë në themel. Një gur prej tyre ishte aq sa nuk mund ta ngrinin as 30 vetë. Unë i thashë: “O Ebu Muhamed! Po Allahu thotë: "Dhe kujtoni kur Ibrahimi dhe Ismaili, duke ngritur themelet e Shtëpisë (Qabes), luteshin: “O Zoti ynë! Pranoje prej nesh (këtë shërbim) , se me të vërtetë Ti dëgjon dhe di gjithçka!” Ai tha: " Kjo ndodhi më pas." Rreth rindërtimit të Qabes nga Kurejshët pas Ibrahimit dhe përpara ardhjes së Profetit. Pesë vjet para se Muhamedi të shpallej nga Zoti si profet i Tij, kurejshët unanimisht vendosën që të shembnin Qaben, për ta ndërtuar nga e para, për shkak të dobësimit të mureve të saj. Ata vendosën mes tyre që të fusnin në fondin për ndërtimin e saj veçse pasuri të fituar hallall. Ata nuk pranuan pasuri të fituar padrejtësisht, me mënyra të pista, nga fajdetë etj. Fondi për rindërtimin e Qabes do të mblidhej nga fiset kurejshe. Kështu, secili prej tyre kishte marrë përsipër të ndërtonte një faqe të Qabes. Në fillim, të gjithë frikësoheshin që të ngrinin dorë e ta shembnin atë, prandaj gjithësecili i shmagej kësaj pune. Atëherë, Uelid Ibn Mugira tha: “Unë do të jem i pari, që do të filloj prishjen e saj!” Kështu, ai mori një levë dhe filloi të punonte, duke thënë: "O Zot, ne duam veçse të mirën!" Vazhdoi ashtu, derisa e rrëzoi nga krahu i ruknit, ku është Guri i Zi. Atë natë, njerëzit prisnin me frikë se mos ndodhte gjë, duke thënë: “Të shohim! Nëse i ndodh gjë atij (Uelidit), nuk do të vazhdojmë ta prishim, por do ta kthejmë ashtu siç ishte. E nëse nuk i ndodh gjë, atëherë kjo do të jetë shenjë që Allahu është i kënaqur me punën tonë dhe kështu do ta shembim të gjithën, për ta rindërtuar.” Të nesërmen, Uelid Ibn Mugira u zgjua dhe u nis për në punën e tij. Kështu vazhdoi puna për shembjen e saj, bashkë me njerëzit e tjerë. Duke vazhduar me shembjen, ata arritën në gurët e themeleve, që ishin ato që kishte ngritur Ibrahimi. Pastaj a ta hasën edhe në disa gurë të dhëmbëzuar, në ngjyrë të gjelbër, të ndërthurur me njëri tjetrin. Muhamed Ibn Is’haku tregon: “Na kanë treguar disa transmetues hadithi se, një burrë nga kurejshët futi një levë mes dy gurëve të tillë, për t’i ndarë, por kur njëri gur lëvizi, e gjithë Meka u trondit, pra ndaj ndaluan deri në atë nivel. Të gjithë morën pjesë duke mbledhur gurë dhe duke punuar për ndërtimin e saj. Kur mbërritën në pjesën ku duhet të vendosnin Gurin e Zi, filluan polemikat dhe grindjet mes tyre. Çdo fis kërkonte të kishte nderin e vendosjes së gurit për vete, që të merrnin për këtë famën dhe meritën. Kështu do të vazhdonin, nëse nuk do të ndërhynte Ebu Umeje Ibn Mugira, i cili tha: “O fise kurejshe! Le të vendosë e gjykojë mes jush i pari që do të hyjë nga porta e xhamisë!” Kështu ranë dakord dhe po prisnin. Dhe i pari që hyri ishte pikërisht Muhamedi ﷺ . Kur e panë, të gjithë brohoritën të kënaqur: “Ky është besniku, i sinqerti! Jemi të kënaqur! Ky është Muhamedi!” Kur e njoftuan për çështjen që duhet të merrte vendim, ai tha: 122 “Më sillni një rrobë!” Dhe ata ia sollën. Ai mori Gurin e Zi, e vendosi mbi rrobë dhe tha: “Çdo fis le të kapë njërën anë rrobës dhe ta ngrejnë deri afër vendit ku do të vendoset!” Pastaj, në fund, ai e vendosi me dorën e vet. Qabja vazhdoi e tillë, deri në kohën kur u dogj në fund të kohës së udhëheqjes së Jezid Ibni Muavije, kur rrethuan Abdullah Ibn Zubejrin. Në këtë kohë, Ibn Zubejri e shembi plotësisht Qaben dhe e ndërt oi sipas themeleve të Ibrahimit, duke e bërë me pesë kulme. Ai hapi një portë nga lindja dhe një portë nga perëndimi, drejt në nivelin e tokës. Ai e kishte dëgjuar këtë formë që i dha Qabes nga halla e vet, Aishja, nëna e besimtarëve, e cila tregon nga Profeti . Por, kur Haxhaxhi e vrau Ibn Zubejrin, e ktheu ashtu siç ishte më parë, me urdhër të Abdul Melik Ibn Mervanit. Kështu transmeton Muslimi nga Atau. Në fakt, forma që i dha Abdullah Ibn Zubejri ishte sipas Sunetit të Profetit dhe plotësisht ajo që ai dëshironte të bënte me Qaben, por ky argument nuk dihej nga Abdul Melik Ibn Mervan. Madje, kur dëgjoi nga Aishja se pikërisht kjo ishte ajo që dëshironte Profeti, tha: “Sa do të dëshiroja të mos e kishin ndryshuar dhe ta linin ashtu siç ishte!" Muslimi sjell në Sahihun e tij hadithin nga Ebu Kazate se, një ditë, kur Abdul Melik Ibn Mervani po bënte tavaf rreth Qabes, tha: “Allahu e vraftë Ibn Zubejrin, që gënjente dhe thoshte se Nëna e besimtarëve, Aishja, na paskësh treguar që Profeti i Allahut i ka thënë: 123 “O Aishe! Sikur populli yt të mos ishin shumë të rinj dhe të sapolarguar nga kufri, do ta shembja Qaben dhe do t’i shtoja një kulm, sepse populli yt e ndërtoi me mangësi!” Por Harith Ibn Abdilah Ibn Rabia i tha: “Mos e thuaj këtë, o Emiri i besimtarëve, sepse edhe unë e kam dëgjuar Aishen të thotë diçka të tillë!” Atëherë, Abdul Meliku tha: “Sikur ta kisha dëgjuar këtë përpara se ta prishja, do ta kisha lënë ashtu siç e ndërtoi Abdullah Ibn Zubejri!". Ky hadith është sjellë me rrugë të shumta nga Aishja dhe tregon për saktësinë e asaj që bëri Abdullah Ibn Zubejri. Nëse do të lihej në atë formë, do të ishte mirë. Megjithatë, imam Malik Ibn Enesi e ndaloi Rashidin dhe të atin, El Mehdiun, që ta shembnin sërish Qaben, për ta rikthyer në themelet e Ibrahimit, me qëllim që kjo të mos kthehej në një punë që besimtarët ta përsëritnin sa herë të donin e t’u tekej. Qabja do të mbetet deri në kohën e fundit të dynjasë, deri atëherë kur të dalë Dhu Suejkatejni nga Abisinia për ta shembur. Në dy Sahihët gjendet hadithi nga Ebu Hurejra, që tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 124 “Qaben do ta shembë Dhu Suejkatejni nga Abisinia.” Në një transmetim të sjellë nga Abdullah Ibn Amër Ibn Asi, thuhet se Profeti ka thënë: 125. “Qaben do ta shembë Dhu Suejkatejni nga Abisinia. Ai do të grabisë stolitë e saj e do ta zhveshë nga rroba mbuluese. Sikur e kam para syve dhe e shoh tek sa godet dhe i heq gurët e saj me levën e tij. Ai është tullac dhe me këmbë e gjymtyrë të shtrembra.” Allahu e di më mirë, por kjo do të ndodhë pas daljes së Jexhuxhëve dhe Mexhuxhëve, dhe për këtë tregon hadithi në Sahihun e Buhariut nga Ebu Seid el Hudriu, që tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 126 “Do të bëhet haxh dhe umre në këtë shtëpi pas daljes së Jexhuxhëve dhe Mexhuxhëve.” Pastaj Allahu i Madhëruar thotë: - Zoti ynë! Na bëj muslimanë të përulur ndaj Teje! - Ibn Xheriri thotë: “Me këto fjalë, ata të dy kishin për qëllim të thoshin: Na bëj muslimanë të tillë, që i dorëzohen tërësisht urdhrit Tënd, të përulur dhe të nënshtruar për bindjen ndaj Teje; nga ata që nuk të bëj në shirk ask ënd në bindje n ndaj Teje dhe që të gjitha adhurimet t’i përkushtojnë vetëm Ty.” - Bëj që edhe pasardhësit tanë të jenë një popull musliman i përulur ndaj Teje! - El Seddiju thotë se këtu është fjala për arabët. Ibn Xheriri ka thënë se mendimi më i saktë është se flitet për më gjerë, jo vetëm për arabët, sepse pasardhës të Ibrahimit janë edhe bijtë e Izraelit. Në fakt, mendimi i El Sadiut nuk e përjashton atë që tha Ibn Xheriri, pra, ata u lutën për arabët, pa përjashtuar të tjerët. Megjithatë, konteksti i ajeteve flet për arabët, prandaj thanë më pas: "Zoti ynë! Dërgo ndër ta një të dërguar nga gjiri i tyre, që t’u lexojë ajetet e Tua, t’u mësojë Librin (Kur'anin) dhe Urtësinë (Traditën profetike) , dhe t’i pastrojë ata." Qëllimi këtu është për Muhamedin ﷺ ,sepse ai u dërgua ndër ta, siç thotë i Lartësuari: "Është Ai, që u dërgoi të paditurve Profet nga mesi i tyre, që t’u lexonte ajetet e Tij, t’i pastronte ata, t’u mësonte Librin dhe Urtësinë, kur më parë ata ishin në humbje të plotë; por edhe të tjerëve, që ende nuk u janë bashkuar atyre. Ai është Ngadhënjimtari, i Urti." [Xhumua 2, 3]. Duhet kuptuar edhe fakti që dërgimi i tij tek arabët nuk do të thotë se ai nuk u dërgua për të gjithë njerëzit. Madje, Allahu i Lartësuar thotë: "Thuaj: “O njerëz! Unë jam i dërguari i Allahut për të gjithë ju." [ El ea 'raf 158], por ka edhe shumë argumente të tjera të sakta dhe të sigurta, që tregojnë për këtë. - Na i trego rregullat e adhurimit tonë dhe na e prano pendimin tonë! Pa dyshim, Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti!” - Kuptimi: Na trego dhe mëso se si t’i kryejmë ritet. Seid Ibn Mensuri sjell me senedin e tij rrëfimin deri tek Muxhahidi, që ka thënë, shkurtimisht, se Xhibrili i tha Ibrahimit: “Ngriji themelet!” Dhe ai i ngriti ato. Pastaj i tregoi të gjitha ritet e haxhit. Iblisi synoi që të fuste ndonjë ngatërresë në këto rite, por nuk mundi, ndaj Ibrahimi u urdhërua që ta gjuante tri herë me gurë, në çdo radhë nga shtatë herë, në tri vendet e gjuajtjeve të gurëve, dhe ai i gjuajti. Pastaj shkoi në vendet e shenjta, derisa mbërriti në Arafat, dhe tha: “A e kuptove këtë që të tregova?” - “Po” - tha Ibrahimi.

Pasi rrëfeu historinë e Zekerias dhe të Jahjas, që ishin disa nga shenjat madhështore dhe më të habitshme, Allahu i Madhëruar tregon një histori tjetër edhe më të habitshme: - Përmendju në këtë Libër (tregimin për) Merjemen kur ajo u largua prej familjes së saj në një vend në Lindje! - Kujtoju me këtë libër të nderuar historinë e Merjemes (paqja e Zotit qoftë mbi të!). Përmendja e saj në Kur'an është vlerësimi më i madh për Merjemen. Kjo grua e lavdëruar do të kujtohet në këtë Libër përjetë. Muslimanët do ta lexojnë historinë e saj në lindje dhe në perëndim të botës. Ajo do të kujtohet me cilësitë e saj më të mira dhe më të lëvdueshme. Kjo është vetëm një pjesë e shpërblimit të punëve të saj të mira. Kështu, Merjemja u largua nga familja e saj, në drejtim të lindjes. - Ajo u veçua prej tyre. - Ajo u izolua, në mënyrë që askush të mos e shihte dhe takonte. Merjemja donte kështu t’i përkushtohej Zotit të saj gjatë gjithë kohës, me sinqeritet, përulësi e nënshtrim të plotë. Ky, në fakt, ishte plotësim i porosisë së Zotit, siç thuhet në Kur'an: “Kujto kur melekët thanë: “O Merjeme! Allahu të ka zgjedhur dhe të ka pastruar ty. Ai të ka zgjedhur ty mbi të gjitha gratë e botës. O Merjeme! Adhuroje Zotin tënd me përkushtim! Bëj sexhde dhe falu për Zotin tënd, bashkë me të tjerët që falen!” [Al Imran 41, 42]. - Pastaj Ne dërguam tek ajo Xhibrilin dhe ai iu paraqit asaj si njeri i vërtetë (pa të meta). - Allahu i dërgoi Xhibrilin (a.s), i cili iu paraqit në formë njeriu, me pamjen e një burri të hijshëm e pa mangësi. Allahu e dërgoi melekun Xhibril në formë njeriu, sepse Merjemja nuk mund të përballonte pamjen e një meleku. Atëherë, kjo vajzë e devotshme, e cila ishte fshehur e mbyllur në këtë vend, madje edhe nga vetë familja e saj, kur pa këtë burrë, pati frikë se do t’i ndodhte ndonjë e keqe, prandaj kërkoi mbrojtje te Zoti i saj, duke thënë: - Ajo tha: “Unë i kërkoj mbrojtje të Gjithëmëshirshmit prej teje, nëse e ke frikë Atë.” - Unë kërkoj mbrojtje tek Allahu dhe mbështetem në mëshirën e Tij, që të mos më bësh keq. Pastaj shtoi e tha: “...nëse i frikësohesh Atij!” Pra, nëse i frikësohesh Zotit, më lër të qetë dhe largohu prej meje! Kështu, nga njëra anë, Merjemja kërkoi mbrojtje tek Allahu dhe, nga ana tjetër, e këshilloi personin që t’i frikësohej Allahut e të mos ia cenonte devotshmërinë. Duhet kuptuar se ajo ishte e re, e vetme në atë vend dhe larg njerëzve, ndërsa meleku iu shfaq në formën e një mashkulli të pashëm. Në fakt, ai nuk i tha ndonjë fjalë të keqe apo ta kërcënonte, por ajo vajzë e ruajtur dhe e dëlirë u frikësua, prandaj menjëherë kërkoi mbrojtje tek Zoti. Ky ishte tregues i pastërtisë dhe ndershmërisë së Merjemes, që e bënin të ruhej nga e keqja dhe shkaqet e saj. Pastërtia morale, sidomos kur gjendesh në mes të së keqes, konsiderohet si ndër gjërat më të mrekullueshme dhe më të shpërblyeshme nga Zoti. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar e lëvdon Merjemen, kur thotë: “...Edhe Merjemja, e bija e Imranit, e cila e ruajti nderin e saj. Ne frymë brenda saj një shpirt (të krijuar) nga Ne. Ajo besoi plotësisht fjalët e Zotit të saj dhe Librat e Tij dhe ishte nga të devotshmit.” [Tahrim 12]. Ose: “...edhe atë që ruajti nderin e saj. Ne frymë brenda saj një shpirt (të krijuar) nga Ne dhe e bëmë atë dhe të birin shenja për njerëzit.” [Enbija 91]. Këtë ndershmëri, Allahu i Madhëruar e shpërbleu duke i dhuruar një mrekulli të pashembullt. Ai i dha asaj virgjëreshe të pastër një djalë, që do të ishte një nga shenjat më madhështore të Tij. Ky djalë u bë më vonë një ndër profetët më të zgjedhur të Allahut. - Ai (Xhibrili) tha: “Unë jam vetëm një i dërguar (melek) i Zotit tënd për të të dhuruar ty një djalë të pastër.”. - Kur Xhibrili pa frikën e saj, i tha: “Unë jam vetëm një i dërguar i Zotit tënd, për të të dhuruar një djalë të pastër.” Pra, detyra ime e vetme është dhënia e mesazhit të Zotit tim për ty. Ky ishte një sihariq për një “djalë të pastër”, siç e quan Zoti. Ky djalë do të ishte i pastër nga çdo cilësi e shëmtuar dhe do të kishte virtytet më të larta. - Ajo tha: “Si do të kem unë djalë, kur mua nuk më ka prekur asnjë burrë e as nuk kam qenë e pamoralshme?”. - Merjemja u çudit se si mund të kishte fëmijë pa pasur burrë. Ajo tha: “Si do të kem djalë, kur mua nuk më është afruar njeri e nuk kam qenë e pamoralshme?!” Dhe fëmija nuk lind pa qenë këto shkaqe, që Zoti i ka bërë ligje të jetës. - Ai (Xhibrili) tha: “Ja, kështu, Zoti yt thotë: "Kjo është e lehtë për Mua"...” - Kjo tregon për kujdesin absolut të Allahut të Madhëruar për atë adhuruese të sinqertë. Kjo tregon se të gjitha shkaqet mund të sjellin pasoja veçse me lejen e Zotit dhe nuk mund të jenë të pavarura nga vullneti dhe leja e Zotit. Çdo shkak e sjell pasojën veçse me caktimin dhe lejimin e Zotit. Kështu, Allahu, kur dëshiron, u mundëson krijesave të shohin ndonjë thyerje të ligjeve shkak - pasojë, që ata të mos i lidhin zemrat me shkaqet dhe të harrojnë Atë që i përcakton edhe shkaqet, edhe pasojat. - ...dhe ta bëjmë atë (djalin e krijuar pa baba) Shenjë për njerëzit dhe Mëshirë nga Ne.” - Ky fëmijë do të jetë mëshirë e dhuruar nga Zoti për nënën e tij dhe për të gjithë njerëzimin. Megjithatë, edhe vetë fëmijën Zoti do ta mëshirojë. Mëshira e madhe e Zotit për Isain do të shfaqej në Shpalljen që do t’i dhuronte atij, duke e bërë një ndër pesë profetët më të spikatur. Ndërsa mëshira për nënën e tij do të shfaqej në lëvdatat dhe famën e saj të madhe ndër njerëz, si dhe në modelin e përkryer të gruas së devotshme ndaj Zotit, që ajo ofroi. Ajo do të jetë gjithmonë shembulli më i mirë i grave të botës që adhurojnë Zotin. Ndërsa mëshira për njerëzimin shfaqet në faktin se dërgimi i profetëve është mirësia më e madhe që Zoti jep. Isai (a.s.) u dërgua mes njerëzve si profet, që t’u përcillte fjalët e Zotit, t’i pastronte e nderonte ata dhe t’u mësonte Librin dhe urtësinë. Nëse ata do ta besonin e do t’i bindeshin, atëherë do t’u jepej lumturia në të dyja jetët. - Kjo është punë e mbaruar.” - Isai ishte një vendim i Zotit, që duhej të realizohej dhe të dilte në jetë. Tashmë kishte ardhur koha që ky vendim të realizohej, prandaj Xhibrili (a.s) i fryu Merjemes në hapësirën e këmishës së saj në kraharor.

- “Edhe te Themudët dërguam vëllain e tyre, Salihun. Ai u tha: “O populli im, adhurojeni Allahun! Ju nuk keni zot tjetër që meriton adhurimin veç Tij.” - Edhe në popullin e Themudit, Allahu i Madhëruar dërgoi profetin e Tij, Salihun. Ata janë quajtur Adët e dytë. Ata ishin një popull i njohur, që jetonin në zonën e quajtur El Hixhr dhe Uadil Kura. Vëllai i tyre i gjakut Salihu (a.s.), robi dhe profeti i Allahut, i ftoi ata që të adhuronin Zotin e Vetëm dhe t’i përkushtoheshin vetëm Atij. Nuk ka zot tjetër që të adhurohet me meritë veç Allahut, as nga banorët e qiellit e as banorët e Tokës. Të gjithë, pa përjashtim, janë krijesa të Tij. - “Është Ai që ju krijoi nga toka dhe ju bëri banorë të saj.” - Është Allahu i Madhëruar që i krijoi njerëzit në Tokë, ku i vendosi për të jetuar sipas porosive të Tij. Ai ju mundësoi në të mirësi të shumta, të dukshme dhe të fshehta. Ai ju mundësoi që të ndërtonit, të mbillnit e kultivonit çfarë të dëshironi në tokë dhe të përfitoni nga mirësitë e saj. Ju i shfrytëzoni mirësitë e krijuara nga Zoti juaj në këtë Tokë. Ashtu sikurse Allahu nuk ka shok në krijimin dhe përkujdesjen e Tij ndaj krijesave, ashtu duhet ta besoni Atë si Një dhe të Vetmin që meriton adhurimet tuaja. - “Kërkoni falje prej Tij dhe gjithmonë pendohuni tek Ai.” - Kërkojini Zotit falje për gjithçka që keni vepruar në të shkuarën, si idhujtari e gjynahe të tjera, dhe largohuni tërësisht prej tyre. Gjithmonë të jeni robër të kthyer te Zoti me pendim të sinqertë, me nënshtrim dhe bindje. Bëjeni këtë dhe plotësojini këto porosi sepse: - “Me të vërtetë, Zoti im është afër dhe i'u përgjigjet (lutjeve tuaja).”” - Zoti është pranë atyre që i drejtohen Atij me të dyja llojet e lutjeve: lutjet e drejtpërdrejta, me kërkesa konkrete, dhe lutjet e shprehura nëpërmjet adhurimit. 59 Allahu i Madhëruar u përgjigjet duke ua plotësuar kërkesat, duke ua pranuar adhurimet dhe duke i bërë të qëndrueshëm në to. Ai do t'u japë atyre shpërblimin më të madh e plot mirësi. Mësoje se afërsia e Allahut me krijesat është dy llojesh: e përgjithshme dhe e posaçme. E përgjithshme është afërsia e Tij me të gjitha krijesat nëpërmjet diturisë së Tij absolute. Për këtë lloj afërsie flet ajeti i Kur'anit: "Ne e kemi krijuar njeriun dhe Ne e dimë se ç’pëshpërit ai në vetvete. Ne jemi më afër tij se damari i qafës së vet." [Kaf 16]. Ndërsa afërsia e posaçme e Zotit është me ata që e adhurojnë e i luten, që e duan dhe Ai i do. Kjo afërsi është përmendur nga i Madhëruari, kur thotë: "...por vazhdo me sexhde dhe afroju Zotit me të!" [Alak 19]. Kjo afërsi është me udhëzimin, dashurinë, mbështetjen dhe ndihmën e plotë të Tij për ta. Në një ajet tjetër, i Madhëruari thotë: "Kur adhuruesit e Mi të pyesin për Mua, (thuaju se) Unë jam afër. Unë i përgjigjem lutjes, kur lutësi më lutet. Le të më përgjigjen Mua dhe të më besojnë vetëm Mua, që të bëhen të udhëzuar drejt!" [Bekare 186]. Ndërsa në këtë ajet thotë: “S’ka dyshim, Zoti im është afër dhe i'u përgjigjet (lutjeve tuaja)” Kjo afërsi tregon butësinë dhe mëshirën e Zotit mbi ta, tregon se Ai u përgjigjet lutjeve të tyre dhe i realizon qëllimet e tyre. Po për këtë arsye, pranë emrit të Tij El Karib - ‘i Afërt’ është vendosur emri El Muxhib - Ai që u përgjigjet lutjeve të tyre. Por ftesës së Profetit dhe nxitjes së tij për sinqeritet të plotë në adhurimin ndaj Allahut, ata iu përgjigjën me mohim. Ata refuzuan në mënyrën më të poshtër: - “Ata thanë: “O Salih! Ti vërtet ke qenë shpresëdhënës mes nesh më përpara.”” - Kuptimi: Ne kishim shpresa të mëdha tek ti. Ne të mendonim njeri me mend dhe të dobishëm. Me këto fjalë, edhe pse me qëllim të keq, në njëfarë mënyre ata dëshmuan se e njihnin Salihun si njeri të shquar për moralin e tij të lartë. Por kur ai i urdhëroi të bënin diçka që binte ndesh me dëshirat e tyre të shfrenuara dhe të prishura, ata i thanë: "Ne të shihnim si njeri të logjikshëm, por ti na e prishe mendimin tonë për ty dhe tashmë të shohim si fatkeq, pa asnjë shpresë për ndonjë të mirë.” Faji i tij, sipas tyre, ishte ftesa për adhurimin e Zotit të Madhërishëm si Një, të Vetëm dhe të Pashoq, prandaj edhe thanë: - “Si, vallë, po na ndalon (tani) që të adhurojmë atë që adhuronin prindërit tanë?!” - Kjo qe akuza më e madhe kundër Salihut. Ai kishte cenuar dhe ofenduar logjikën e tyre dhe të të parëve të tyre. Ai i ndalonte ata nga adhurimi i çdo gjëje veç Allahut, sepse idhujt nuk sjellin as dëm, as dobi. Por, sipas tyre, adhurimi i gurëve, pemëve e idhujve ishte vepër e logjikshme, që nuk duhej fyer e kundërshtuar. Salihu i urdhëronte ata që adhurimet dhe fenë t'ia përkushtonin me sinqeritet të plotë vetëm Allahut, mirësitë e të Cilit vazhdonin të zbrisnin të shumta e të njëpasnjëshme mbi ta. Çdo mirësi që ata përjetonin ishte thjesht dhuratë nga Allahu i Lartësuar. Gjithashtu, vetëm Allahu u a largonte fatkeqësitë e belatë. Megjithatë, ata vazhdonin me dyshimet e tyre: - “Vërtet, ne jemi në mëdyshje për atë, në të cilën po na fton.” - Ne vazhdojmë të kemi dyshime rreth mesazhit tënd. Ne kemi paqartësi në zemër. Në këtë mënyrë, ata pretendonin se, nëse do të kishin siguri për saktësinë e mesazhit të Profetit, ata do ta pasonin. Por ata thjesht gënjenin, dhe kjo shihet në ajetin më pas: - “O populli im! Nuk e shihni? Nëse unë bazohem në argumente nga Zoti im, - dhe Ai më ka dhuruar mëshirë prej Tij, - kush do të më mbrojë mua nga Allahu, nëse unë nuk i bindem Atij?” – Tani që unë jam i sigurt në të vërtetën që më dhuroi Zoti, e vërtetë e mbështetur dhe përforcuar nga shumë argumente dhe fakte, a mund të bëhem pasues i trillimeve tuaja?! A mund ta këmbej Shpalljen që Zoti e solli si mëshirë, me marrëzitë tuaja? - “Atëherë, ju nuk do të më shtonit gjë tjetër veç humbjes.” - Nëse unë e shpërfill të vërtetën e Zotit tim, atëherë askush nuk mund të më mbrojë nga ndëshkimi i Tij. Ndërsa ju veç mund të ma shtoni ndëshkimin. - “O populli im! Kjo është Deveja e Allahut dhe ajo është një shenjë e qartë për ju.”” - Sipas urdhrit, kjo deve duhet të pinte e vetme në pusin e ujit një ditë, ndërsa njerëzit mund të pinin në atë pus ditën tjetër. Gjithashtu, gjatë ditës kur pinte ujë deveja, ata mund të pinin qumështin e saj. Ata duhet ta linin devenë të ushqehej vetë në tokën e Allahut. Kështu, njerëzit nuk e kishin detyrë ta ushqenin dhe të kujdeseshin për të. Thjesht, mjaftonte të mos i bënin keq e ta dëmtonin: - “Lëreni atë të ushqehet në tokën e Allahut e mos i bëni ndonjë të keqe, sepse ashtu do t’ju kapë dënimi menjëherë!” - Mos e lëndoni këtë deve, se përndryshe do të meritoni ndëshkimin e përshpejtuar të Zotit. Megjithatë, ata e shpërfillën këtë kërcënim të Zotit të Madhëruar: - “Por ata e therën atë, prandaj ai u tha: “Kënaquni në shtëpitë tuaja për tri ditë (para dënimit tuaj)! Ky është një kërcënim i vërtetë e jo gënjeshtër.”” - Duke e therur devenë, ata nënshkruan ndëshkimin e Zotit të Madhërishëm mbi ta. Zbatimi i kërcënimit u bë i padiskutueshëm. - “Kur erdhi urdhri Ynë (për ndëshkim) , me mëshirën Tonë, Ne e shpëtuam Salihun dhe ata që besuan nga poshtërimi i asaj dite.” - Kur zbriti caktimi Ynë për ndëshkim, Ne shpëtuam Profetin dhe besimtarët. Me mëshirën Tonë, Ne i ruajtëm ata nga ndëshkimi, poshtërimi e turpi i asaj dite të frikshme. - “Zoti yt - Ai është i Fuqishmi, Ngadhënjimtari.” - Tregues i fuqisë dhe krenarisë së Allahut është edhe shkatërrimi i popujve të shfrenuar, që shkelën kufijtë, por edhe shpëtimi i profetëve dhe pasuesve të tyre. - “Ndërsa ata që bënë padrejtësi i kapi britma (e tmershme) dhe u gdhinë në shtëpitë e tyre si kufoma,...” - Ajo qe një britmë e fuqishme, që ua këputi zemrat dhe ata u gdhinë si kufoma të ngrira, që nuk lëviznin. Allahu i Madhëruar i përshkruan më tej: - “...Sikur të mos kishin jetuar kurrë në to.” - Pas ndëshkimit, ata dukeshin sikur nuk kishin ekzistuar fare në ato fortesa që kishin ngritur. A thua se nuk kishin përjetuar në ato vendbanime asnjë kënaqësi dhe lumturi dhe kurrë nuk kishin jetuar në prehje e paqe. Mirësia i braktisi ata tërësisht, për të mbetur të harruar e të poshtëruar në ndëshkimin e përjetshëm. Në fakt, ata dukeshin sikur kishin qenë përjetësisht të ndëshkuar. - “Themudët e mohuan Zotin e tyre. Qofshin të larguar (nga mëshira e Allahut) Themudët!” - Ata nuk pranuan të besonin dhe jetonin sipas besimit të drejtë, edhe pse u erdhën argumente të shumta, që provonin të vërtetën e Zotit. Për këtë arsye, ata e merituan mallkimin për të qenë larg mëshirës së Zotit. Sa popull i mjerë dhe i poshtëruar! Allahut i kërkojmë mbrojtje dhe strehim, që të na ruajë nga ndëshkimi dhe poshtërimi në dynja e në ahiret.

Në ajetin e mësipërm, Allahu i Lartësuar na tregoi për madhështinë e Tij, përmes me atributet që përshkroi Veten e Tij. Kjo e bën njeriun që të lavdërojë dhe madhërojë Allahun e Lartësuar dhe ta besojë me iman të plotë dhe të sinqertë. Megjithatë, ka njerëz që nuk janë të tillë. Ai na tregon se ka njerëz që nuk e madhërojnë Allahun me madhështinë që i takon. Madje, ata e mohojnë Atë. Ata e mohojnë se Allahu ka pushtetin që të ringjallë krijesat pas vdekjes së tyre e që të sjellë Kijametin, duke kundërshtuar dhe mohuar kështu mesazhin e të gjithë profetëve. I Madhëruari thotë: - Ata që nuk besojnë thonë: “Ora (e Kijametit) nuk ka për të ardhur kurrë!” - Këta janë ata që nuk besojnë Allahun, profetët e Tij dhe Shpalljen që ata sollën nga Allahu. Pikërisht për shkak të këtij mohimi, ata thonë: “Ora (e Kijametit) nuk ka për të ardhur kurrë! Ekziston thjesht kjo botë, me rregullat e saj. Ne jetojmë jetën bote, pastaj vdesim, dhe me kaq mbaron çdo gjë. Por Allahu i Madhëruar e urdhëron Profetin e Tij që t'ua hedhë poshtë me prova këtë pretendim, madje t'u betohet për vërtetësinë e ringjalljes dhe për faktin se ajo do të ndodhë. Më pas, Zoti sjell një argument, që nëse robi e mendon dhe e pranon si fakt, atëherë ka për të besuar patjetër ringjalljen. Kjo është dituria e plotë dhe të gjithanshme e Zotit: - Thuaj: “Po, betohem në Zotin tim. Atë patjetër do t’jua sjellë Ai që e di të fshehtën. - Ai thotë se Kijametin dhe ringjalljen do ta sjellë i Gjithëdituri rreth të fshehtës, pra, rreth çdo gjëje që nuk e kapin shqisat apo dituria jonë. Ai është i Gjithëditur edhe për atë që shfaqet, edhe për atë që fshihet. Allahu i Madhëruar vijon të përforcojë edhe më shumë faktin se dituria e Tij është gjithëpërfshirëse, kur thotë: - Atij nuk mund t’i fshihet asnjë thërrmijë në qiej e as në tokë dhe as më e vogël e as më e madhe se ajo. - Diturisë së Tij nuk mund t'i fshihet asnjë grimcë në qiej e në tokë dhe as më e vogël apo më e madhe se ajo. Çdo gjë pa përjashtim, me trupat dhe me gjithë përbërësit e tyre, madje edhe grimcat më të vogla elementare përbërëse të lëndës nuk i fshihen diturisë së Zotit. - Çdo gjë është shënuar në Librin e qartë (Leuhi Mahfudh) ”. - Dituria e Allahut ka përfshirë gjithçka dhe lapsi i Tij e ka shkruar atë. Gjithçka gjendet në Librin e qartë dhe të madh, që quhet Leuhi Mahfudh. Diturisë së Tij nuk i fshihet asnjë grimcë e madhe apo e vogël qoftë, në të gjithë kohërat. Ai i di mirë çfarë fshihet e tretet në tokë prej trupave të vdekur dhe atë që mbetet prej tyre. Ai është i Plotfuqishëm që t'i ringjallë ata, dhe kjo është më e thjeshtë për Të. Ringjallja nuk është më e çuditshme dhe madhështore se dituria e Tij gjithëpërfshirëse. Në vijim, Allahu i Lartësuar na tregon qëllimin e ringjalljes: - Që Ai t’i shpërblejë ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira. Për këta ka falje dhe shpërblim bujar. - Ky është shpërblimi për besimtarët e vërtetë. Ata besojnë sinqerisht me zemrat e tyre. Ata besojnë me bindje të plotë Allahun dhe Profetin e Tij. Pikërisht se besimi i tyre është i vërtetë dhe i sinqertë, ata bëjnë shumë vepra të mira sipas asaj që i udhëzon ky iman. Ata e vërtetojnë besimin në zemër me kryerjen e veprave të mira, në të cilat të udhëzon imani. Për këta të zgjedhur dhe fatbardhë, Allahu i Madhëruar thotë: "Për këta ka falje ...". Zoti do t'ua mbulojë e fshijë gjynahet, për shkak të imanit të vërtetë dhe të veprave të mira që ata bëjnë. Falja e Zotit bën që nga ata të largohet çdo ligësi dhe ndëshkim. Përveç faljes që sjell ruajtja nga çdo e keqe, atyre u premtohet edhe furnizim i mirë. Kështu e shpërblen Zoti çdo bamirës e besimtar të mirë. Duke qenë se ata ishin bamirës, Ai i shpërblen me furnizim të këndshëm dhe bujar, duke u përmbushur çdo kërkesë e qëllim të mirë. - Ndërsa ata që luftojnë kundër Argumenteve Tona, do të kenë dënimin më të keq dhe të dhembshëm. - Këta i mohojnë argumentet Tona, madje me arrogancë e mendjemadhësi u thoshnin profetëve se ata dhe Zoti janë të pafuqishëm që t'i realizojnë ato kërcënime. Kështu e mohojnë edhe ringjalljen pas vdekjes, duke mëtuar se askush nuk është në gjendje të realizojë diçka të tillë. Këta të mjerë nxitojnë që të mohojnë argumentet dhe mrekullitë e Zotit dhe kështu të tregojnë se është e pamundur ajo që u premtohet, domethënë, ringjallja dhe ndëshkimi. Për këtë, i Lartësuar i thotë: "...ata që luftojnë kundër argumenteve Tona, do të kenë dënimin më të keq dhe të dhembshëm." Ai dënim ka për t'ju sjellë dhimbje si trupave, ashtu edhe zemrave dhe shpirtrave të tyre. - Ndërsa ata të cilëve u është dhënë dituria, e shohin qartë se kjo që të është shpallur ty nga Zoti yt, është e vërteta dhe ajo të udhëzon për në rrugën e Ngadhënjimtarit, të Lavdëruarit. - Në ajetet e mësipërme, Allahu i Lartësuar na tregon rreth atyre që e mohojnë ringjalljen dhe atë që profetët sollën nga Zoti. Në vijim, Ai na tregon për gjendjen e atyre që janë të udhëzuar, pra, njerëzve të ditur. Ata e dinë mirë dhe janë të bindur se ajo që iu shpall profetëve është e vërtetë e sigurt dhe e padiskutueshme. Të sakta janë lajmet e sjella në atë Libër dhe të vërteta. Të drejta janë edhe ligjet që Zoti solli për njerëzimin. E gjithë e vërteta është e kufizuar veçse në Shpalljen e Allahut dhe gjithçka tjetër që bie ndesh me të është e kotë dhe e gabuar. Kështu gjykojnë këta të zgjedhur, sepse ata kanë arritur në një gradë të lartë të sigurisë dhe diturisë. Ata janë të bindur se ato ligje, urdhëresa dhe ndalesa të sjella në Librin e Zotit, udhëzojnë në rrugën e drejtë, në rrugën e Ngadhënjimtarit, të Lavdëruarit. Ata arrijnë në këtë përfundim, sepse janë të bindur për disa çështje: 1. Janë të bindur se ai që i informoi për këtë Shpallje është Zoti dhe Profeti besnik i Zotit. 2. Ata e shohin me sytë e tyre se çdo gjë që Zoti i njoftoi është në përputhje të plotë me realitetin dhe atë që ndodh. Është vetë realiteti që e vërteton atë që Zoti dhe Profeti kanë thënë e njoftuar. 3. Këto lajme janë në përputhje të plotë edhe me Shpalljet e shkuara. 4. Ata i shohin ajetet e Allahut dhe Shpalljet e Tij që të shpalosen në horizont dhe në vetet e tyre. Kjo botë e mrekullueshme e rregullt dhe çdo gjë e bukur në të na dëshmon për emrat dhe cilësitë madhështore të Krijuesit dhe Rregulluesit të saj. 5. Kur shohin urdhëresat dhe ndalesat që ka ligjëruar Zoti, të diturit e kuptojnë se vetëm ato ligje mund ta pastrojnë dhe lartësojnë njeriun dhe t'i mundësojnë atij shpërblime të mëdha. Ato e disiplinojnë atë që i zbaton, por edhe të tjerët dhe i edukojnë e nxisin që të stolisen me cilësi e virtyte të larta, si sinqeriteti, bamirësia ndaj prindërve, mbajtja e lidhjeve farefisnore, bamirësia ndaj të gjitha krijesave etj. Ato ligje e ndalojnë dhe e frenojnë njeriun nga çdo cilësi e keqe që e përdhos pastërtinë shpirtërore, i shkatërron shpërblimet e Zotit dhe e ngarkon robin me peshën e gjynaheve, me errësirat e shirkut, imoralitetit, fajdesë, padrejtësive e shkeljes së gjakut, nderit, si dhe pasurisë së njerëzve. Ky ajet është një lëvdatë dhe vlerësim për besimtarët, një shenjë dalluese për ta. Allahu e ka marrë në konsideratë dëshminë dhe fjalën e tyre. Ata do të dëshmojnë kundër mashtruesve dhe mohuesve. Sa më e madhe dhe e plotë të jetë dituria e robit për Shpalljen e Zotit, për lajmet dhe ligjet e tij, aq më e spikatur është dituria dhe urtësia e tij edhe në çështje të tjera, nëse është i sinqertë me Allahun, dhe aq më e vlefshme është dëshmia dhe fjala e tij rreth asaj që sollën profetët.

Sebei ishte një popull i njohur, që jetonte në rrethinat e Jemenit. Vendbanimi i tyre quhej Merib. Allahu i Lartësuar, nga mëshira e madhe dhe butësia e Tij me njerëzit në përgjithësi dhe me arabët në veçanti, u tregoi në këtë Kur'an historitë e popujve të ndëshkuar dhe të shkatërruar, që kishin jetuar rreth e rrotull arabëve. Shumë nga gërmadhat e tyre ende mund të shiheshin nga njerëzit dhe historitë e tyre transmetoheshin brez pas brezi. Kjo e bëri më të thjeshtë që ata të pranonin Kur'anin dhe të besonin mesazhin e tij. I Lartësuari thotë: - Në vendbanimet e Popullit të Sebe -it pati shenja të shumta (të mirësive të Allahut). - Në vendin ku ata jetonin, Zoti u kishte sjellë shenja madhështore. Shenjat për të cilat flitet këtu janë mirësitë e shumta dhe mbrojtja nga çdo e keqe që Allahu u kishte mundësuar. Kjo duhet t'i bënte që ta adhuronin Allahun si një të vetëm dhe të tregoheshin mirënjohës ndaj Tij. Pastaj i Lartësuari i shpjegon më hollësisht këto shenja: - Atje ndodheshin dy kopshte - nga ana e djathtë (e luginës) dhe nga ana e majtë. Hani nga begatitë e Zotit tuaj dhe jini mirënjohës ndaj Tij! Ky është një vend i mirë dhe Zoti është Falës i Madh.” - Mes këtyre dy kopshteve të begatshme, ishte një luginë, në të cilën rridhte një lumë me ujë shumë dhe i rrëmbyer. Për këtë arsye, ata kishin ndërtuar një pendë të madhe e të mirëprojektuar, që t'i ruante nga përmbytjet dhe që të mblidhte ujin, që ta përdornin kur të dëshironin. Kështu, kur vinte sezoni i shirave, uji mblidhej aty, të cilin ata e shpërndanin më vonë në kopshtet e lulëzuara e madhështore. Aq të shumta ishin prodhimet, saqë të gjithë i kishin zili. Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar i urdhëroi që të ishin mirënjohës për gjitha këto mirësi që u kishte dhuruar. Ndër to ishin këto dy kopshte, nga të cilat u vinte shumica e prodhimeve të tyre. Allahu e quan vendin e tyre si “vend i mirë”, sepse kishte një klimë të mrekullueshme dhe ajër të pastër. Ata nuk vuanin nga pluhuri e tymi dhe jetonin një jetë të këndshme. Allahu u premtoi se, nëse tregoheshin mirënjohës, do t’ua falte gjynahet dhe do t'i mëshironte. - Po ata i kthyen shpinën (Allahut) dhe Ne lëshuam kundër tyre vërshimën e Digës - Ata kundërshtuan urdhrin, duke mohuar Allahun dhe duke u treguar mosmirënjohës ndaj Tij. Për këtë arsye, Allahu i ndëshkoi pikërisht duke i privuar nga ato mirësi, të cilat u bënë shkak që ata të kalonin kufijtë në gjynahe e mosbesim. Ai lëshoi mbi ta ujin e furishëm, që i kaloi digat që kishin ndërtuar. Ajo ishte një valë e madhe uji, që ua shkatërroi të gjitha kopshtet e tyre. Ato u shndërruan në një vend me bimë e pemë të padobishme. Allahu i Madhëruar thotë: - dhe dy kopshtet e tyre ua kthyem në "kopshte" me fruta të idhëta, kopër dhe pak sidër të egër. - Toka tani u sillte shumë pak prodhim dhe disa lloje pemësh të padobishme. Kjo u erdhi sipas punës që bënin. Ashtu sikurse ata e zëvendësuan mirënjohjen me mohimin dhe poshtërsitë, po ashtu Allahu ua zëvendësoi ato mirësi, me atë që u përmend. - Ky qe shpërblimi që u dhamë atyre për shkak të mosbesimit . Me këtë lloj shpërblimi Ne dënojmë veçse mohuesit. - Ky lloj ndëshkimi u jepet veçse atyre që mohojnë dhe nënçmojnë mirësitë e Zotit, duke u treguar mosmirënjohës për to. - Dhe, mes tyre dhe qyteteve që i patëm bekuar (në Sham) , Ne patëm vendosur qytete në vende të dukshme dhe jua bëmë udhëtimin të lehtë: "Udhëtoni të sigurt nëpër to natën e ditën!"” - Ndër mirësitë e shumta ishte edhe udhëtimi i sigurt për tregtinë e tyre. Allahu i Lartësuar e dinte mirë se ata kishin nevojë për të udhëtuar drejt tokave të bekuara të Shamit, ose të Jemenit, sikurse janë të mendimit shumë dijetarë selefë të tefsirit. Për këtë arsye, Allahu u bëri të mundur çdo gjë të nevojshme që udhëtimet tyre të tregtisë të ishin të sigurta dhe të lehta. Ata udhëtonin të qetë, sepse të gjitha vendbanimet kishin lidhje me njëra tjetrën, duke mënjanuar kështu shumë vështirësi dhe duke patur shumë begati. Nuk humbisje nëpër ato udhëtime. Allahu thotë gjithashtu: "Udhëtoni të sigurt nëpër to natën e ditën!" E tillë ishte mirësia që Zoti u dhuroi. - Por ata (të velur nga mirësitë) thanë: “O Zoti ynë! Bëji udhëtimet tona më të largëta!” - Ata i kthyen shpinën mirënjohjes ndaj Zotit dhe adhurimit të Tij. Ata shprehën pakënaqësi dhe i nënçmuan ato mirësi, madje dëshironin që udhëtimet të ishin të largëta, kur e kishin aq të lehtë të udhëtonin mes tyre. Kështu, ata thoshin:“O Zoti ynë, bëji udhëtimet tona më të largëta!” - dhe kështu e ngarkuan veten me padrejtësi. Ne i bëmë ata rrefenja (që tregohen gojë më gojë) dhe i përndamë plotësisht. - Pasi i goditi ndëshkimi, ata u shpërbënë si popull dhe u shpërndanë. Zoti i bëri subjekt tregimesh që tregohen ndër njerëz, për t'u argëtuar e kaluar kohën. Madje, ata merreshin si shembull për përçarjen që u ndodhi, duke thënë: "U përçanë dhe shpërndanë, si populli i Sebe'it" dhe çdokush fliste për atë që u ndodhi atyre. Por të tilla mësime u vlejnë veçse një kategorie të veçantë njerëzish, për të cilët Zoti thotë: - Në këtë ka argumente për çdo durimtar e mirënjohës. - Për ata që janë durimtarë në çdo vështirësi e fatkeqësi dhe i bëjnë ballë atyre veçse për hir të Allahut; për ata që nuk revoltohen ose të rebelohen kundër Zotit, por e presin me zemër të qetë e mirënjohëse për mirësitë e Zotit. Ato zemra i njohin dhe i vlerësojnë mirësitë që Zoti u ka dhënë. Ata e lavdërojnë dhe përlëvdojnë Zotin dhe i përdorin mirësitë veçse në bindje ndaj Tij dhe për kënaqësinë e Tij. Këta lloj njerëzish, kur dëgjojnë histori të tilla, e kuptojnë mirë mesazhin dhe janë të bindur se ajo që ndodhi ishte shpërblim i merituar për mohimin e Zotit dhe mosmirënjohjen ndaj Tij. Ata e dinë mirë se çdokush që vepron si ata do të ndëshkohet njëlloj si ata. Ata e kuptojnë se mirënjohja ndaj Allahut është siguria dhe ruajtja më e mirë e mirësive të Tij dhe larguesja e çdo fatkeqësie. Ata besojnë se profetët e Zotit janë të vërtetë e besnikë në atë që kanë kumtuar prej Zotit dhe se dënimi e shpërblimi i Tij është i vërtetë, ashtu siç janë të vërteta këto shembuj që na jepen në këtë dynja. - Në të vërtetë, shejtani e realizoi mendimin e vet në lidhje me ta dhe ata e pasuan atë,... - Populli i Sebe'it ishte nga ata tek të cilët u vërtetua dhe u realizua ai premtim që Iblisi bëri para Zotit. Ai tha, siç përmendet në ajetin kuranor: “Betohem në krenarinë Tënde, se kam për t’i shmangur prej rrugës së drejtë që të gjithë, përveç atyre që janë të sinqertë nga robërit e Tu!” [Sad 82, 83]. Ky ishte një mendim dhe supozim i Iblisit, sepse ai nuk e dinte të fshehtën. Kjo ishte ajo që Iblisi mendoi, pra, se do t'i humbiste të gjithë, përveç një pakice, që janë të sinqertët. Populli i Sebe'it bënin pjesë në grupin e humbur. - përveç një pakicë besimtarësh. - Këta të zgjedhur ishin nga ajo pakicë të cilët nuk i mohonin mirësitë e Allahut. Këta mirënjohës kurrsesi nuk mund të ishin nga ata që binin pre e mashtrimit të Iblisit. Megithatë, ka shumë mundësi që historia e popullit të Sebe'it të ketë mbaruar tek ajeti: "Në këtë ka argumente për çdo durimtar e mirënjohës." Pastaj vijohet për njerëzit në përgjithësi: "Në të vërtetë, shejtani e realizoi mendimin e vet në lidhje me ta dhe e ata e pasuan atë." Pra, flet për ata njerëz që e pasuan Iblisin në rrugën e tij. Në vijim, Allahu i Madhëruar thotë: - Ai (Iblisi) nuk kishte asnjë pushtet mbi ta - Ai i mallkuar nuk është se kishte ndonjë pushtet imponues e nënshtrues, në lidhje me atë që dëshironte prej tyre. Por ishte urtësia e Allahut që e lejoi atë t'u bëjë vesvese, t'ua zbukurojë të këqijat njerëzve, aq sa duket sikur merr njëfarë force mbi ta. Kështu i sprovoi Zoti bijtë e Ademit, me një qëllim të rëndësishëm: - por, Ne dëshiruam që të dallohet ai që beson në botën tjetër, prej atij që ka dyshim për të. - Nëpërmjet këtyre joshjeve dhe sprovave, do të realizohet qëllimi i kësaj jete, pra, dallimi i qartë i të sinqertëve nga mashtruesit, për të dalë në pah ata që e kanë imanin të saktë dhe të qëndrueshëm gjatë sprovave, dyshimeve e trillimeve të shejtanëve, nga ata që kanë iman të dobët dhe të paqëndrueshëm, që lëkunden me dyshimin dhe pasiguritë më të vogla, dhe ndërron rrugë që me ftesën e parë në humbje. Kështu, Allahu i Madhëruar e ka bërë këtë dynja që robërit të sprovohen dhe të dalë në pah i keqi nga i miri. - E Zoti yt është Mbikëqyrës mbi gjithçka. - Ai mbikëqyr dhe kujdeset për të gjithë robërit dhe i ka ruajtur edhe veprat e tyre. Ai i ka llogaritur ato dhe ruan të sigurt edhe shpërblimin për to. Ai ka për t'ua dhënë shpërblimin të plotë dhe pa ia pakësuar askujt hakun e vet.

Edhe këto ajete na flasin për atë që Allahu i Lartësuar do t’i thotë robit dhe të dërguarit të Tij, Isait, të birit të Merjemes, në Ditën e Gjykimit. Këto fjalë, Ai do t’ia thotë në prani të të gjithë të atyre që e konsideruan atë dhe nënën e tij si dy zota, që i adhuronin, duke i lutur dhe përgjëruar: - Allahu do të thotë: “O Isa, biri i Merjemes! Ti, vallë, u the njerëzve: “Më besoni mua dhe nënën time si dy zota veç Allahut!”?! - Ky është një kërcënim i frikshëm për të krishterët, si dhe poshtërim i tyre përpara të gjithë botës në Ditën e Kijametit. Kështu kanë thënë Katade dhe të tjerë. Për të mbështetur mendimin e tij, Katadja përmend fjalën e Allahut të Lartësuar: “Kjo është dita kur të sinqertëve u bën dobi sinqeriteti i tyre.” Për këtë ka ardhur edhe një hadith merfu, pra, me sened të plotë deri tek Profeti. Hafidh Ibn Asakiri, duke folur për jetëshkrimin e Ebu Abdilahit, - meulâsë të Umer Ibn Abdul Azizit, i cili ishte një transmetues i besueshëm i hadithit, - ka thënë: “E kam dëgjuar Ebu Burdeten që po i fliste Umer Ibn Abdulazizit dhe i tregonte për të atin, Ebu Musa el Esh - Shariun, i cili kishte rrëfyer se Profeti ﷺ ka thënë: 1090. “Kur të jetë Dita e Kijametit do të thirren të grumbullohen profetët dhe popujt ku ata u dërguan. Pastaj do të ftohet Isai, të cilit Allahu i Madhëruar do t’i kujtojë mirësitë e shumta që i ka bërë, dhe Isai do t’i pranojë ato të gjitha. Pastaj Allahu i Madhëruar do të thotë: “O Isa, biri i Merjemes! Kujtoje mirësinë Time ndaj teje dhe ndaj nënës sate....” Dhe pastaj do të thotë: “O Isa, biri i Merjemes! Ti, vallë, u the njerëzve: “Më besoni mua dhe nënën time si dy zota veç Allahut!” ?! Por Isai do ta mohojë diçka të tillë, duke thënë: “Unë nuk e kam thënë dhe nuk i kam ftuar kurrë në diçka të tillë!” Atëherë do të tubohen të krishterët dhe do të pyeten. Ata do të thonë: “Po, ai na urdhëroi për diçka të tillë!” Atëherë, - thotë transmetuesi, - Isait (a.s) do t’i zgjaten flokët. Më pas, çdo melek do të marrë nga një qime prej kokës dhe trupit të tij dhe ata do të gjunjëzohen përpara Allahut të Lartësuar për një periudhë që zgjat 1000 vjet, derisa të parashtrohet argumenti i tyre. Atëherë, atyre (të krishterëve) do t'u ngrihet kryqi dhe ata do ta ndjekin atë, derisa të hyjnë në zjarr.” Ky është një hadith garib aziz. 280 - Ai do të thotë: “Qofsh i Lartësuar (o Zoti im)! Kurrë nuk mund ta thosha unë atë për të cilën nuk kam asnjë të drejtë. - Këto fjalë, Isai do t’ia thotë Allahut të Lartësuar. Ato janë fjalë që vetë Zoti e ka udhëzuar dhe mundësuar që t’i përdorë. Ato tregojnë një edukatë të lartë me Allahun e Madhëruar dhe një përgjigje të plotë për pyetjen që iu drejtua atij: “O Isa, biri i Merjemes! Ti, vallë, u the njerëzve: “Më besoni mua dhe nënën time si dy zota veç Allahut?!” Ibn Ebu Hatimi citon Ebu Hurejrën, i cili ka thënë: “Isait do t’i jepet me inspirim përgjigjja nga vetë Zoti i Lartësuar.” Allahu i Lartësuar na tregon se çfarë përgjigje do të japë Isai në fjalën e tij, kur thotë: “Ai do të thotë: “Qofsh i lartësuar (o Zoti im)! Kurrë nuk mund ta thosha unë atë për të cilën nuk kam asnjë të drejtë...”, deri në fund të ajetit. Theuriu sjell nga Tausi të njëjtën gjë. - Po ta kisha thënë atë, Ti do ta kishe ditur. - Nëse prej meje ka dalë një fjalë e tillë, Ti do ta kishe ditur më përpara, o Zoti im, sepse ty nuk të fshihet asgjë në qiell dhe në Tokë! Por unë nuk e kam thënë atë dhe kurrë nuk e kam menduar atë apo mbajtur të fshehtë në shpirtin tim! - Ti e di çfarë ka në shpirtin tim, ndërsa unë nuk e di atë që është tek Ty. Ti i di të gjitha të fshehtat. Unë nuk u kam thënë atyre asgjë tjetër, veç asaj që Ti më urdhërove... - Unë ua përcolla qartë mesazhin që Ti më urdhërove, dhe pikërisht: - “Adhuroni Allahun, Zotin tim dhe Zotin tuaj!” - Unë i ftova ata, o Zot, veçse në atë për të cilën Ti më dërgove dhe më urdhërove që t’ua kumtoj: që të adhurojnë Allahun, i Cili është Zoti im dhe Zoti i tyre. Vetëm për këtë i ftova. - Unë isha dëshmitar i tyre, sa isha ndër ta. - Unë isha dëshmitar për veprimet e tyre, kur isha me ta. - Por pasi Ti më more mua, ishe Ti mbikëqyrësi i tyre. Ti je Dëshmitar për gjithçka.” - Ebu Daud Tajalisi sjell hadithin n ga Ibn Abasi, i cili ka thënë: 1091. “Njëherë, Profeti ﷺ u ngrit për të na dhënë një këshillë. Ai tha: “O ju njerëz, ju do të tuboheni dhe ringjalleni tek Zoti Krenar dhe i Lartësuar këmbëzbathur, të zhveshur dhe të pabërë synet! Allahu i Lartësuar thotë: “...Ashtu siç e filluam krijimin, ashtu e rikthejmë atë.” [Enbija 104]. Dijeni se, i pari nga krijesat që do të vishet me rroba Ditën e Kijametit është Ibrahimi. Atë ditë do të sillen disa burra prej umetit tim dhe do të tërhiqen nga e majta. Unë do të them: “Ata janë shokët e mi!” Por do të thuhet: “Ti nuk e di se çfarë shpikën ata pas teje!” Dhe unë do të them ashtu siç tha ai robi i mirë (domethënë, Isai a.s), që Allahu citon në Kur 'an: “Unë isha dëshmitar i tyre, sa isha ndër ta. Por pasi Ti më more mua, ishe Ti mbikëqyrësi i tyre. Ti je Dëshmitar për gjithçka.” Nëse Ti i ndëshkon ata, ata janë robërit e Tu. E nëse i fal ata, Ti je i Plotfuqishmi e i Urti.” Atëherë do të më thuhet: “Këta vazhduan të kthehen pas (në mosbesim) që kur u largove prej tyre!”” Hadithin e sjell Buhariu pikërisht në tefsirin e këtij ajeti, përmes rrugës së Mugira Ibn Numanit. - Nëse Ti i ndëshkon ata, ata janë robërit e Tu. E nëse i fal ata, Ti je i Plotfuqishmi e i Urti. - Ky ajet na tregon dhe është argument i qartë se në botë realizohet veçse vullneti, dëshira dhe vendimi i Zotit Krenar dhe të Lartësuar. Gjithashtu, ajeti na tregon se duhet të distancohemi nga të krishterët, të cilët trillojnë lajme të pavërteta dhe ia atribuojnë Allahut dhe Profetit të Tij. Ata i kanë shoqëruar Allahut shok, madje kanë shpifur se ai ka bashkëshorte dhe djalë. I lartësuar qoftë Allahu nga ajo që ata thonë dhe i pastër dhe i dëlirë është Ai nga çdo shpifje dhe trillim! Ky ajet është shumë i rëndësishëm dhe i çuditshëm njëkohësisht. Madje, thuhet se ka një hadith që tregon se Profeti është falur gjatë natës duke përsëritur vetëm këtë ajet, deri në agim. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Dherri (r.a), i cili ka thënë: 1092. “Një natë, Profeti ﷺ fali namaz duke lexuar vetëm një ajet, derisa agoi. Ai binte në ruku dhe në sexhde pasi kishte lexuar këtë ajet, që e përsëriste vazhdimisht: “Nëse Ti i ndëshkon ata, ata janë robërit e Tu. E nëse i fal ata, Ti je i Plotfuqishmi e i Urti.” Kur agoi, unë thashë: O i Dërguari i Allahut! “Vazhdove të lexosh këtë ajet derisa agoi, bije në ruku me të dhe bije ne sexhde me të...?” Ai tha: “Unë i kërkova Zotit tim Krenar dhe të Lartësuar që ta pranojë ndërmjetësimin tim për umetin tim, dhe Ai ma dha këtë mundësi. Çdo pjesëtar i umetit tim ka për të përfituar nga ky ndërmjetësim, për sa kohë nuk i bën shirk Zotit asgjë!” Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin nga Abdullah Ibn Amër Ibn Asi, se 1093. “Profeti ﷺ lexoi fjalët e Isait: “Nëse Ti i ndëshkon ata, ata janë robërit e Tu. E nëse i fal ata, Ti je i Plotfuqishmi e i Urti.” Pastaj ngriti duart dhe tha: “O i Adhuruari im! Po umeti im?” Dhe qau shumë. Atëherë, Allahu i Lartësuar i thotë Xhibrilit: “O Xhibril, shko tek Muhamedi, - dhe Zoti yt është më i ditur, - dhe pyete pëse qau!” Xhibrili shkoi dhe e pyeti atë. Profeti ﷺ i rrëfeu, - dhe Allahu është më i ditur për atë që tha Profeti i Tij. Atëherë, Allahu tha: “O Xhibril, shko tek Muhamedi dhe thuaji: “Unë do të të kënaq në lidhje me umetin tënd dhe nuk do të të dëshpërojmë aspak!”

- “Përpara tyre, Ne sprovuam popullin e Faraonit dhe atyre u erdhi një i dërguar i zgjedhur.” - Ai ishte Musai, paqja dhe bekimet e Allahut qofshin me të. Ai tha: - “M’i lini mua robërit e Allahut! ” - Kjo shtjellohet edhe në një ajet tjetër, ku Allahu i Lartësuar thotë: “Kështu, shkoni e i thoni atij: “Ne jemi të dërguar të Zotit tënd. Lëri bijtë e Israelit të vijnë me ne dhe mos i mundo! Ne kemi ardhur me argumente nga Zoti yt dhe shpëtimi është për atë që ndjek Rrugën e Drejtë.” [Ta ha 47]. - “Unë jam për ju një i dërguar besnik.” - Jam besnik dhe i vërtetë në përcjelljen e mesazheve të Zotit. - “Mos u tregoni arrogantë ndaj Allahut ...” - Mos u tregoni kryeneçë dhe mendje - mëdhenj, që refuzojnë shenjat e Zotit dhe nuk besojnë Shpalljet e Tij, që nuk nën - shtrohen të jetojnë dhe të adhurojnë Zotin sipas porosive të Tij, siç thuhet në ajetin tjetër: “Zoti juaj ka thënë: “M’u lutni Mua, që Unë t’ju përgjigjem! Por ata që, nga mendjemadhësia, i shmangen adhurimit Tim, do të hyjnë në Xhehenem të poshtëruar”.” [Gafir 60]. - “... sepse unë po vij te ju me shenja të qarta.” - Shenja të dukshme, të cilat ishin mrekullitë, që Zoti ia dhuroi si dëshmi të vërtetësisë së tij. - “Unë i jam mbështetur Zotit tim dhe Zotit tuaj, që ju të mos më vrisni me gurë.” - Unë i kërkoj mbrojtje Zotit tim nga fyerjet, por edhe nga veprimet tuaja kundra meje, si vrasja me gurë apo të tjera kurthe. - “Nëse nuk më besoni, atëherë largohuni prej meje!” - Pra, thjesht më lini në paqe dhe mos më sulmoni, derisa Allahu të ve - ndosë se çfarë do të bëjë me ne. Megjithatë, më vonë, kur Musai (a.s) u solli argumente të shumta, të cilat atyre u shtuan veçse mohimin, inatin dhe rebelimin, i Lartësuari thotë: - “Ai iu lut Zotit të vet: “Këta janë vërtet popull keqbërës!”. - Ky ajet i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “Musai tha: “Zoti ynë! Ti i ke dhënë Faraonit dhe parisë së tij stoli dhe pasuri në jetën e kësaj bote dhe kështu, o Zoti ynë, ata po i largojnë njerëzit prej rrugës Sate. Zoti ynë! Zhduke pasurinë e tyre dhe vulosi zemrat e tyre që të mos besojnë derisa ta ndiejnë dënimin e dhemb - shëm!” Ai tha: “Është pranuar lutja juaj (O Musa dhe Harun!). Prandaj përqendrohuni në rrugën tuaj e mos ndiqni rrugën e atyre që nuk dinë!”” [Junus 88 - 89]. Atëherë, Allahu i Madhëruar dhe i Lartësuar e urdhëroi Musain: - “Bashkë me adhuruesit e Mi, udhëtoni gjatë natës! Ata do t’ju ndjekin nga pas!” - Kjo shtjellohet në ajete të tjera, si: “Ne i kumtuam Musait: “Udhëto natën me robërit e Mi dhe hapu atyre një rrugë të thatë nëpër det! Dhe mos ki frikë se do të të kapë Faraoni dhe as se do të fundosesh!”.” [Ta ha 77]. - “Lëre detin pas, ashtu si është, sepse ushtria e tyre do të mbytet.” - Këto fjalë iu thanë Musait, sepse kur ai kaloi detin së bashku me bijtë e Izraelit, ai deshi që ta godiste përsëri me shkop detin, që të kthe - hej ashtu siç ishte, në mënyrë që të bëhej pengesë që ushtria e Faraonit t’i arrinte. Atëherë, Allahu i Lartësuar e urdhëroi që ta linte detin ashtu siç ishte dhe e përgëzoi se e gjithë ajo ushtri do të përmbytej, prandaj të mos kishte frikë prej tyre dhe të mos kërkonte që deti të kthehej në gjendjen e tij normale, derisa të hynte edhe ushtari i fundit i Faraonit. Pastaj, i Lartësuari e urdhëroi detin që të kthehej ashtu siç ishte, dhe atëherë Faraoni dhe ushtria e tij u mbytën të gjithë, pa përjashtim, si shpagim i merituar për mohimin, inatin dhe këmbë - nguljen e tyre në refuzimin e ftesës së Zotit. Kështu ndodhi dhe vetëm Allahut i takon lavdërimi për këtë! Ai është Zoti i të gjithë botërave. - “Sa e sa kopshte e burime lanë pas ata!” - Sa shumë kopshte, lumenj e pasuri, lanë pas ata! - “Sa ara të mbjella e vende të bukura!” - Sa shumë plantacione e vende të bukura! - “Sa begati e stoli, me të cilat argëtohe - shin!” - Kopshtet e begata ndodheshin në dy anët e lumit Nil, nga fillimi e deri në fund të tij, që prej Esuanit e deri në Rashid, pa asnjë ndërprerje. Ata kishin ndërtuar një mirëqenie me ushqime e pije të bollshme, me veshje, pasuri, pushtet dhe famë. Ata ishin sunduesit e shumë vendeve që i rrethonin. Por, pikërisht në një mëngjes, me një goditje të vetme, atyre iu hoq gjithçka prej duarsh dhe ata u larguan nga të gjitha këto mirësi, në të cilat jetonin, për të shkuar në Xhehenem, i cili është vendi dhe përfundimi më i keq. Nga ana tjetër, bijtë e Israelit i morën dhe trashëguan të gjitha ato mirësi, të cilat u përmendën më lart, sikurse thotë Allahu i Lartësuar: “Kështu, Ne i nxorëm ata prej kopshteve e burimeve, prej thesareve dhe vendbanimeve të bukura, dhe Ne ua lamë ato bijve të Izraelit.” [Shuara 57 - 59]. Në një ajet tjetër thotë: “Ndërsa popullit të përvuajtur i lamë në trashëgim viset lindore dhe perëndimore të tokës, ku zbritëm bekimet Tona. Kështu u plotësua premtimi i mirë i Zotit ndaj bijve të Izraelit, për durimin që ata treguan. Ne e rrënuam çfarë kishte bërë Faraoni dhe populli i tij dhe kullat që kishin ndërtuar.” [Ea’raf 137]. - “Të gjitha ato, Ne ua lamë trashëgim një populli tjetër. ” - Bëhet fjalë pikërisht për bijtë e Izraelit. - “Për ta nuk vajtuan as qielli e as Toka ...” - Ata nuk kishin asnjë vepër të mirë, që të ngjiteshin përmes dyerve të qiellit, dhe kështu qielli të qante për ndërprerjen e pu - nëve të mira, pas vdekjes së tyre. Po kështu edhe në Tokë nuk kishte asnjë copë vend, në të cilin ata të kishin adhuruar Allahun, dhe kështu ai vend të ndiente mungesën e tyre dhe të qante. Ata e merituan që të mos u jepej asnjë afat dhe të mos u shtyhej ndë - shkimi, për shkak të mohimit, krimeve, tiranisë, inatit dhe rebelimit kundër të vërtetës. Ibn Xheriri sjell hadithin nga Shurajh Ibn Ubejd Hadramiu, i cili rrëfen se Profeti i Allahut ka thënë: 2355. “Islami filloi si i huaj dhe do të kthehet sërish i huaj, ashtu sikurse nisi. Nuk ka vetmi për besimtarin. Sa herë që vdes një besimtar në kurbet, në një vend ku nuk ka njeri që ta qajë, kanë për ta qarë atë qielli dhe Toka.” Pastaj Profeti i Allahut lexoi ajetin: “Për ta nuk vajtuan as qielli e as Toka”. Dhe shtoi: “Ato (qielli dhe Toka) nuk qajnë për mohuesit.” - “... dhe as nuk patën kohë. ” - Sepse nuk iu shty aspak ndëshkimi, që e kishin bërë hak. - “Ne i shpëtuam bijtë e Izraelit prej dënimit poshtërues ...” - Allahu i Madhë - ruar tregon mirësitë e Tij të shumta ndaj tyre dhe, në mënyrë të veçantë, shpëtimin nga vuajtjet dhe poshtërimet e vazhdue - shme, që u bënte Faraoni. Ai i kishte përçmuar e poshtëruar, i kishte nënshtruar në punë të rëndomta dhe të rënda. - “... prej Faraonit, i cili qe mizor dhe i shfrenuar.” - Ai ishte kryeneç, tiran dhe kalues i çdo kufiri. Gjithashtu, ai ishte mendjelehtë në arsyetim dhe në tejvlerë - simin e vetvetes. - “Ne, me dije të plotë, i zgjodhëm ata ndër popujt e tjerë ...” - Allahu i Madhë - ruar i dalloi bijtë e Izraelit mbi të gjithë banorët e Tokës së asaj kohe. - “... e u dhamë shenja, në të cilat kishte prova të qarta. ” - Ne u dhamë argumente, fakte dhe mrekulli të jashtëzakonshme, të cilat ishin sprovë e hapur për të gjithë ata që kërkonin udhëzimin.

- Edhe populli i Ejkës mohoi të dërguarit. - Këta ishin banorët e Medjenit, në të cilin kishte kopshte me bimë e pemë të dendura, të gërshetuara me njëra tjetrën. Ata e kundërshtuan dhe e mohuan profetin e tyre Shuajbin, i cili u solli atë mesazh që sollën të gjithë profetët e tjerë të Zotit. - Shuajbi u tha atyre: “A nuk keni frikë (Allahun)?” - A nuk po i frikësoheni Zotit dhe ta lini atë që sjell zemërimin e Tij? Ai e urren mohimin dhe poshtërsitë. Ai zemërohet kur nuk iu bindeni urdhëresave të Tij. - Unë jam një profet i besuar, i dërguar (veç) për ju. Prandaj, kijeni frikë Allahun dhe m’u bindni mua! - Duke qenë se unë jam i dërguari i Tij besnik ndër ju, atëherë duhet të më bindeni kur ju ftoj në atë që ju shpëton nga dënimi i Zotit dhe ju mundëson çdo të mirë. - Unë nuk kërkoj prej jush asnjë shpërblim për këtë. - Unë nuk ju kërkoj asgjë për ftesën dhe udhëzimet që ju sjell nga Zoti. - Shpërblimi për mua është vetëm prej Zotit të botëve. - Përveç idhujtarisë që bënin, ata ishin njerëz që hanin në peshë dhe cenonin hakun e njerëzve, prandaj Profeti i tyre u tha: - Plotësojeni masën (kur matni) e mos u bëni prej atyre që u hyjnë në hak të tjerëve! - Mos u bëni nga ata që cenojnë hakun e njerëzve dhe hanë pasuritë e tyre pa të drejtë, në peshë dhe matje. - Peshoni me peshore të saktë! Kurrë mos ua hani hakun njerëzve dhe mos bëni shkatërrime në tokë! - Peshoni me peshore të drejtë, që nuk gabon dhe nuk cenon hakun e njerëzve. - Frikësojuni Atij që ju krijoi ju dhe brezat e mëparshëm! - Ai ju krijoi herën e parë. Ashtu siç ishte i Vetëm në krijimin tuaj dhe të etërve tuaj të hershëm, ashtu duhet ta njësoni Atë me adhurim dhe teuhid. Ashtu sikurse është Allahu i Vetmi që ju bëri të ekzistoni dhe ju dhuroi mirësi të shumta, pranojeni ftesën e Tij dhe tregohuni mirënjohës. Por ata që e e mohuan Shpalljen thanë: - Ata thanë: “Ti je nga ata të magjepsurit!” - Ti je duke folur si një i magjepsur. E shumta që mund të thuhet për një njeri të tillë është se fjalët e tij nuk merren për bazë. - Ti je veçse një njeri (vdekatar), ashtu si edhe ne. Ne mendojmë se ti je një gënjeshtar! - Ti nuk ke asnjë veçori dhe vlerë shtesë mbi ne, që të na ftosh për të pasuar rrugën tënde. Kjo është një fjalë e ngjashme me fjalët e popujve para dhe pas tyre, të cilët mohuan profetët e Zotit me dyshimet e tyre. Mohuesit vazhdimisht do të hedhin të tilla dyshime, a thua se kanë rënë dakord mes tyre. Duke qenë të ngjashëm në kufër dhe në zemra, ishin të ngjashëm edhe në dyshimet dhe kotësitë që paraqisnin. Profetët gjithmonë u përgjigjeshin: “Ne jemi veçse njerëz, sikurse edhe ju, por Allahu ia dhuron mirësinë kujt të dojë nga robërit e Vet. Nuk na takon ne t’ju sjellim ndonjë argument, përveçse me dëshirën e Allahut. Vetëm Allahut le t’i mbështeten besimtarët.”. [Ibrahim 11]. - Nëse je i vërtetë, atëherë bëj që të bjerë mbi ne një copë qielli! - Sigurisht kjo ishte një paturpësi e madhe dhe padrejtësi nga ana e tyre. Kjo ishte shpifje e pastër, edhe pse ishin tërësisht të bindur për të kundërtën. Çdo profet që është dërguar për të ftuar popullin e vet është përballur me refuzimin e tyre dhe gjithmonë ka polemizuar me ta. Atëherë, Zoti u ka sjellë profetëve shenja madhështore, të shfaqura në duart e tyre dhe të mjaftueshme që njerëzit të bindeshin për vërtetësinë e tyre dhe të shpalljeve të Zotit që sollën. Në mënyrë të veçantë, Shuajbit iu dha një shenjë dhe aftësi e mrekullueshme në komunikim me popullin e tij. Ai u quajt edhe Hatibul Enbija - Hatibi i Profetëve, pikërisht për aftësinë dhe urtësinë e tij të veçantë në këshillimin dhe kujdesin për popullin e tij. Ai i ftonte ata me mënyrën më të bukur dhe të zgjedhur me shumë kujdes. Populli i tij ishte tërësisht i sigurt për sinqeritetin e këtij Profeti të dalluar dhe për faktin se ajo që solli nga Zoti ishte e vërtetë dhe e drejtë. Kështu, pretendimi i tyre se ai ishte gënjeshtar, ishte i kotë. Ata thanë: "... bëj që të bjerë mbi ne një copë qielli!", pra, copa ndëshkimi shfarosëse mbi ne. Nëse je i vërtetë në këtë pretendim, atëherë le të bjerë mbi ne dënimi shkatërrues dhe shfarosës. Kjo i ngjante fjalës së mohuesve të hershëm: "Kujto si thanë ata: “O Allah! Nëse ky (Kuran) është vërtet prej Teje, lësho mbi ne rrebesh gurësh nga qielli, ose na jep ndonjë dënim të rëndë!”." [Enfal 32]. Por ajeti mund të ketë kuptimin se ata kërkuan që të zbriste ndonjë nga shenjat dhe mrekullitë që ata propozojnë si kusht për të besuar. Atëherë, Shuajbi u tha: - Shuajbi tha: “Zoti im e di më së miri atë që bëni ju.” - Allahu e di më mirë se kur e zbret ndëshkimin dhe a do t'i zbresë shenjat dhe mrekullitë e kërkuara. Nuk jam unë ai që i sjell këto gjëra. Unë kam detyrë veçse t’ju këshilloj dhe ta kumtoj qartë Shpalljen e Zotit, detyrë të cilën e bëra. Ai që ka pushtetin në dorë është Zoti im, i cili është i Gjithëditur për punët dhe gjendjen tuaj dhe Ai do t’ju shpërblejë për atë që ju keni pasur si synim. Ai do të llogarisë me drejtësi dhe kështu do t’ju shpërblejë. - Por ata e mohuan atë. - Kështu, mohimi u bë refreni i tyre dhe refuzimi i së vërtetës u bë cilësi e tyre e pandashme, aq sa shenjat dhe argumentet nuk u sillnin më asnjë dobi. Për ta mbetej vetëm dënimi. - Atëherë, ata i goditi dënimi i Ditës së Hijes. - Allahu i Lartësuar u solli një ré në qiell në ato ditë të nxehta dhe përvëluese, pikërisht kur ata po kërkonin një hije që të gjenin pak freski. Kështu, ata u mblodhën të gjithë nën atë hije, që nuk do të ishte aspak freskuese për ta. Pikërisht atje ku prisnin të gjenin freski, Zoti i përvëloi me një ndëshkim të dhembshëm, e kështu mbetën në të si kufoma të ftohta, duke i lënë shtëpitë e tyre të shkreta. Ashtu nisën rrugën drejt vendit të ndëshkimit dhe dëshpërimit të përjetshëm. - Vërtet, ai ishte dënimi i Ditës së Madhe. - Ata të mjerë nuk mund të kthehen në këtë dynja, që të bëjnë punë të mira. Edhe ndëshkimi ku u zhytën kurrë nuk do t’u zbutet ndonjë çast dhe as nuk u jepet mundësia që të kthehen. - Vërtet, këtu ka fakte... - Në të gjitha këto ka shenja, që tregojnë sinqeritetin dhe besnikërinë e Shuajbit dhe të asaj në të cilën ai i ftoi, ka shenja që tregojnë për kotësinë e asaj që mbronte populli i tij. - ...por shumica e tyre nuk besojnë. - Edhe pse panë shumë mrekulli, shumica e tyre nuk besuan, sepse nuk e kishin pastërtinë për të pranuar imanin dhe sepse nuk kishte mirësi në ata, siç thotë Zoti në një ajet tjetër: "Shumica e njerëzve nuk do të jenë besimtarë, sado të ngulësh këmbë ti." [Jusuf 103]. - Nuk ka dyshim se Zoti yt është Ngadhënjimtari e Mëshirëploti. - Allahu është Ngadhënjimtari, Krenari e Madhështori, që askush nuk mund ta përfshijë me diturinë e tij si krijesë. Dituria e krijesave është e vogël dhe e ngushtë për ta përfshirë Atë. Me krenarinë e pushtetin e Tij ka nënshtruar çdo krijesë. Ai është Mëshirëploti, që mëshirën e ka përshkrim të pandashëm. Prej gjurmëve të kësaj mëshire janë të gjitha mirësitë e dynjasë dhe të ahiretit, që kur Zoti e bëri të ekzistojë kjo botë, e deri në pafundësi. Treguesi i krenarisë dhe pushtetit të Tij është edhe fakti që Ai i shkatërroi të gjithë ata që mohuan profetët dhe treguan armiqësi ndaj tyre. Pjesë e mëshirës së Tij është fakti që Ai i shpëtoi të dashurit e Tij profetë dhe besimtarët që e pasuan. Më parë, Allahu përmendi historitë e profetëve dhe ndodhitë e tyre me popujt përkatës, si dhe ftesën e vazhdueshme dhe me durim që ata bënë. Ai tregoi, gjithashtu, edhe se si reaguan ata popuj ndaj shpalljeve dhe refuzimin e tyre të padrejtë. Në fund, Ai përmendi se si i shkatërroi armiqtë e besimit dhe të besimtarëve dhe bëri që profetët dhe besimtarët të jenë të fituarit. Në vijim, Allahu i Madhëruar flet për profetin Muhamed, të nderuarin dhe fisnikun, si dhe për Shpalljen që iu dha atij. Ai na tregon se në këtë libër ka udhëzim të plotë për ata që janë të mençur dhe të urtë:

- “Madhëroje Zotin tënd, më të Lartë - suarin ...” - Imam Ahmedi transmeton nga Ukbe ibnu Amir el xhuhenij, i cili thotë: 2849. “Pasi zbriti ajeti (74 në suren Uakia): “feseb-bih bismi rab -bikel adhim / atëherë lartësoje (bëji tesbih) emrin e Zotit Tëd të madhëruar!”, Profeti na tha: “Përdoreni këtë në rukunë tuaj.”. Ndërsa kur zbriti ajeti : “Sebbihisme rabbikel eala / Madhëroje Zotin tënd, më të Lartësuarin ...”, Profeti na tha: “Përdoreni këtë në sexhden tuaj.”. kë - shtu e ka sjellë Ebu Daudi dhe Ibn Maxhe. Nga Ibn Abasi përsillet të ketë thënë se: 2850. “Kur lexonte “Sebbihisme rabbikel eala” Profeti i Allahut thoshte: “ Subĥâne rabbijel ealâ (I Lartësuar është Zoti im, më i Larti!)”. Ndërsa nga Abd Hajri është përcjellë të ketë thënë: 2851. “E kam dë - gjuar Aliun të lexonte: “Sebbihisme rab - bikel eala,” dhe pastaj të thoshte: “ Subĥâne rabbijel ealâ! ”. Ibn Xheriri sjell me sened nga Ebu Is’hak el Hamedani, që rrëfen: “Kur Ibn Abasi lexonte “Sebbihisme rab - bikel eala” , thoshte: “ Subĥâne rabbijel ealâ”. Ndërsa kur lexonte fundin e sures Kijame: “A nuk është Ai i Plotpushtetshëm për t'i ngjallur të vdekurit?!”, thoshte: “Subĥâneke fe belâ / (I madhëruar e larg çdo të mete je, o Zot! Pa dyshim që Ti je i Plotpushtetshëm.” - “I Cili krijoi dhe përsosi ...” - Është Ai që i krijoi krijesat dhe e përsosi krijimin e tyre, në më të mirën formë. - “I Cili përcaktoi e orientoi ...” - Allahu i Madhëruar e udhëzoi njeriun dhe e bëri të aftë të zgjedhë ose rrugën drejt dëshpërimit, ose rrugën drejt lumturisë. Gjithashtu, Ai i udhëzoi dhe mësoi kafshët që të gjejnë kullotën dhe ushqimin e tyre. Kjo na kujton fjalët që Musai i drejtoi Faraonit, kur ai e pyeti se cili është Zoti i botëve. Ai i tha: “Zoti ynë është Ai që çdo gjëje i ka dhënë formën e vet (të krijimit) dhe pastaj e ka udhëzuar.”” [Ta ha 50.]. Është Allahu Ai që ka përcaktuar gjithçka dhe i ka udhëzuar krijesat në përmbushjen e tij, siç citohet edhe hadithi në Sahihun e Muslimit, ku Abdullah Ibn Amri thotë: “Me të vërtetë, Allahu përcaktoi gjithçka për krijesat 50 mijë vjet përpara se të krijonte qiejt dhe Tokën, ndërsa Froni i Tij ishte mbi ujë.” - “I Cili mundëson mbirjen e kullotës...” – Fjala “kullotë” përfshin të gjitha bimët dhe farërat. - “E pastaj atë e bën pleh të zi!” - Në përfundim ato kthehen në pleh, - thotë Ibn Abasi – pra, humbasin ngjyrën e tyre të gjelbër. Edhe nga Muxhahidi, Katadja e të tjerë vjen i njëjti shpjegim. - “Ne do ta shpallim e ti nuk do ta ha - rrosh ...” - Ky është një njoftim i dhënë nga Zoti, i sigurt që do të përmbushet, një premtim i pathyeshëm, se Zoti do ta bënte të mundur që Muhamedi ta lexonte Shpalljen dhe kurrë nuk do ta harronte, përveç asaj që dëshironte Allahu. Ky është shpjegimi i përzgjedhur nga Ibn Xheriri. Disa iu kanë dhënë fjalëve “ lâ tensa” një kuptim tjetër nga ai i sipërpërmenduri. Sipas tyre, pjesëza mohuese ‘lâ’ nuk vjen me kuptimin ‘nuk’, por ‘mos’. Në këtë rast, kuptimi është: “prandaj mos harro (atë që të shpallet)” . Kë - shtu, sipas këtij kuptimi, Allahu i Lartësuar e porosit Profetin e tij të dashur që të mos harrojë asgjë prej Shpalljes, përveç asaj që Allahu dëshiron ta anulojë. - “Përveç asaj që Allahu dëshiron.” - Katade thotë: “Profeti i Allahut nuk harro - nte asgjë, përveç asaj që dëshironte Zoti. (Pra, bëhet fjalë për ajetet e abroguara.218) - “Ai e di të dukshmen e të fshehtën.” - Allahu e di në imtësi atë që robërit e shfaqin haptazi dhe atë që ata e fshehin. Atij nuk mund t’i fshihet asgjë. - “Ne do të mundësojmë për ty më të lehtën.” - Ne do të t’i lehtësojmë veprat dhe fjalët të mira dhe do të vendosim për ty një ligj të mrekullueshëm, të lehtë, të ndërtuar mbi drejtësinë e plotë, që nuk lejon t’i bë - hen shtrembërime, por nuk lejon as vështi - rësi për robërit në zbatimin e tij. - “Këshillo aty ku këshilla bën dobi!” - Këshilloni aty ku këshilla është e dobishme e sjell mirësi. Nga këtu marrim një mësim të mirë në lidhje me etikën dhe edukatën e përhapjes së diturisë. Dituria nuk u jepet atyre që nuk e meritojnë atë, siç ka thënë Udhëheqësi i Besimtarëve, Aliu (Allahu qoftë i kënaqur me të!): “Ai që i flet një populli diçka që mendjet e tyre nuk mund ta kuptojnë, veçse është bërë sprovë për disa prej tyre.” Pastaj tha: “Foluni njerëzve gjëra që arrijnë t’i kuptojnë! Mos vallë, ju pëlqen që të mohohet Zoti dhe i Dërguari i Tij?!” - “Do ta pranojë këshillën më i devotshmi ...” - Ai që do të marrë mësim e përfitojë nga Shpallja, që ti kumton, ka zemër që i druhet Allahut dhe është i bindur se do të kthehet tek Zoti e do të merret në pyetje për veprat e tij. - “E do ta refuzojë atë më fatziu, i cili do të hyjë në Zjarrin e madh, aty ku as nuk do të vdesë, as nuk do të jetojë.” - Ai as nuk do të vdesë e të rehatohet dhe as do të jetojë, që të shijojë e përjetojë mirësi, por do të jetojë tmerr e vuajtje pa fund, për shkak të zemërimit të Zotit. Imam Ahmedi sjell rrëfimin nga Ebu Seid el Hudriu, se Profeti i Allahut ka thënë: 2852. “Banorët e Zjarrit, të cilët do të jenë përjetësisht në të, as vdesin në të dhe as jetojnë. Por disa njerëz (besimtarë), që i kap zjarri për gjynahet e tyre, Allahu do t’i vdesë ata dhe, kur të jenë bërë qymyr, do të japë leje për të ndërmjetësuar për ta. Ata do të sillen grupe - grupe dhe do të shpërndahen nëpër lumenjtë e Xhenetit. Atëherë do të thuhet: “O banorë të Xhenetit, hidhni ujë mbi ta!” Dhe ata do të mbijnë si ajo fara që mbillet buzë ujit.” Dikush tha: “Profeti i Allahut e përshkroi (aq mirë), si të kishte jetuar vetë në bâdije.” Kështu e ka sjellë imam Muslimi. Allahu i Lartësuar thotë për banorët e Zjarrit: “Kriminelët do të jenë në ndëshkimin e Xhehenemit përjetësisht. Për ta nuk do të ketë asnjë lehtësim. Të pashpresë do të mbeten në të (Xhehenem) përgjithmonë! Ne nuk u bëmë asnjë padrejtësi atyre, por ishin ata që bënin padrejtësi (kundër vetes) . Ata do të thërrasin: “O Malik! Le të na e marrë shpirtin Zoti yt!”. Ai u thotë: “Aty do të jeni përgjithmonë. Ne jua sollëm të vërtetën, por shumica juaj treguan urrejtje ndaj saj.”” [Zuhruf 74 - 78]. Gjithashtu: “Ata që mo - huan (Allahun) i pret zjarri i Xhehenemit. Atyre as nuk u jepet fund e të vdesin (të rehatohen), e as nuk u lehtësohet ndëshki - mi. Kështu e ndëshkojmë Ne çdo mohues. Dhe atje (në Zjarr) ata do të klithin (për ndihmë): “O Zoti ynë! Na nxirr (prej këtu). Ne do të bëjmë vepra të mira, jo si ato që bënim më parë.” Por, a nuk ju dhamë Ne jetë aq sa të mund të merrte mësim cilido që dëshironte të merrte mësim dhe ju pati ardhur edhe paralajmëruesi i qartë? Shijojini frytet e veprave tuaja! Për keqbërësit nuk ka asnjë ndihmës.” [Fatir 36]. Ajetet që flasin për këtë temë janë të shumta.

- Edhe populli Ad nuk i besoi të dërguarit. Vëllai i tyre, Hudi, u tha: “A nuk e keni frikë (Allahun)?” - Edhe ky popull i quajtur Ad mohoi profetët e Zotit. Edhe pse mohuan vetëm profetin e tyre Hud, kjo u konsiderua si mohim i të gjithë profetëve të Zotit, sepse mesazhi dhe ftesa e të gjithëve ishte e njëjtë. Vëllai i tyre nga gjaku dhe farefisnia u tha plot urtësi dhe butësi: “A nuk e keni frikë (Allahun)? A nuk po i frikësoheni Zotit dhe të braktisni adhurimin e idhujve? - Unë jam një Profet i besuar i dërguar (veç) për ju. - Mua më dërgoi Zoti posaçërisht tek ju dhe për t’u kujdesur për ju. Unë jam besnik i Shpalljes së Tij, dhe ju e dini mirë këtë fakt për mua. - Prandaj, kijeni frikë Allahun dhe m'u bindni mua! - Përmbushni hakun e Zotit të Lartësuar, që është devotshmëria ndaj Tij. Kryeni detyrën edhe ndaj meje, pra, bindjen në atë që ju urdhëroj dhe largohuni nga ajo që ju ndaloj. Nuk ka asgjë që t’ju pengojë të bëni një gjë të tillë. - Unë nuk kërkoj prej jush asnjë shpërblim për këtë. - Për ftesën dhe kumtimin e së vërtetës ndër ju, unë nuk po ju kërkoj ndonjë shpërblim. Unë thjesht dëshiroj të përmirësoj gjendjen tuaj dhe t’ju këshilloj. Nuk po ju rëndoj me asnjë kërkesë. - Shpërblimi për mua është vetëm prej Zotit të botëve. - Ai është edhe Zoti juaj, që kujdeset për ju me mirësitë e Tij. Ai ju mbulon me mirësitë dhe bujarinë e Tij. Përkujdesi i Allahut për të dashurit e Tij, që e adhurojnë, është shumë më i madh, dhe pikërisht këtë duhet të synoni. - A po ndërtoni në çdo kodër përmendore sa për lojë? - Ju ngrini në lugina, kodra e male ndërtesa të kota dhe pa asnjë funksion dhe dobi për dynjanë ose fenë tuaj. - A po ndërtoni pallate të fortifikuara, me shpresë se do të jetoni përgjithmonë. - Ju ndërtoni pallate të fortifikuara, sikur do të jeni të përjetshëm, kur dihet që askush nuk mund të jetë i përjetshëm në këtë botë. - E kur ndëshkoni, ndëshkoni mizorisht? - Kur ndëshkoni njerëzit, ju tregoheni të ashpër dhe të pamëshirshëm. Ju i torturoni, i vrisni dhe u grabisni pasurinë. Allahu i Lartësuar u pati dhënë atyre shumë fuqi trupore. Atë forcë ata duhet të përdornin në bindje ndaj Zotit, por ata u treguan kryeneçë e mëndjemëdhenj dhe thanë: “Kush është më i fortë se ne?” [Fusilet 15]. Ata e përdorën fuqinë e tyre në poshtërsi dhe mosbindje ndaj Zotit, në kotësira dhe gjëra të padobishme. Profeti i tyre i ndaloi nga diçka e tillë, pastaj i këshilloi për devotshmëri: - Prandaj, kijeni frikë Allahun dhe m'u bindni mua! - Frikësojuni Allahut dhe largojuni shirkut, padrejtësive dhe tiranisë. Tashmë ju e dini se unë jam profeti i Allahut, i dërguar ndër ju, dhe unë jam besnik dhe mirëdashës për ju! - Po. Kijeni frikë Atë që ju dhuroi bujarisht të gjitha ato që i dini mirë. Ju dhuroi bujarisht begati dhe djem, kopshte e burime uji. - Allahu ju ka begatuar me mirësi të shumta, si bagëtitë, delet, lopët dhe devetë. Ai ju ka dhuruar fëmijë, pasardhës e pasuri të shumta. Ai ju fal edhe djemtë. Allahu i Lartësuar u kujton njerëzve mirësitë që u ka dhuruar atyre. Pastaj Profeti i kërcënon ata për ndëshkimin e Allahut, duke thënë: - Vërtet, unë i frikësohem dënimit tuaj në një ditë të madhe. - Nga dhembshuria, mëshira dhe bamirësia për ju, frikësohen se do t'ju godasë zemërimi i Zotit. Unë kam frikë nga dënimi i një dite të madhe. Nëse ky ndëshkim fillon të zbresë, askush nuk mund të largojë ose ndalojë, nëse ju vazhdoni në kufrin dhe kalimin e kufijve. - Ata thanë: “Për ne është njëlloj, na këshillon apo nuk na këshillon.” - Këto ishin fjalët e mohuesve të së vërtetës dhe refuzuesve të profetëve: “Për ne është njëlloj, na këshillon apo jo.” Të dyja rastet për ta ishin tërësisht njëlloj. Kjo ishte një shprehje e arrogancës së tyre të madhe. Këshillat dhe porositë e Zotit janë të fuqishme dhe ndikuese të forta në zemër. Madje, edhe malet do të çaheshin nga frika për Zotin, me gjithë fortësinë dhe ngurtësinë e tyre. Ato këshilla prekin edhe shpirtrat e njerëzve të mençur. Por ngurtësia dhe injoranca e këtyre njerëzve kishte arritur në atë masë, saqë asgjë nuk u bënte efekt. Kështu ndodh me zemrat që janë të mbushura me padrejtësi dhe janë të zhytura në errësirë. Për to nuk ka shpresë për udhëzim. - Kjo nuk është gjë tjetër vetëm se një traditë e popujve të lashtë. - Kuptimi: Të gjitha këto mirësi i kanë pasur edhe brezat e shkuar. Njerëzit herë pasurohen e herë varfërohen. Kështu është jeta. Domethënë, ata nuk e pranonin faktin që të gjitha këto gjendje janë sprova dhe mirësi të përcaktuara nga Allahu. - Dhe ne, kurrë nuk kemi për t’u dënuar. - Ky është mohim i ringjalljes. Ata sikur talleshin me Profetin dhe kërcënimin e tij se do të ringjalleshin. Ata thoshin: Edhe nëse e pranojmë atë që Profeti na thotë, ne nuk do të ndëshkohemi. Pra, ashtu sikurse në këtë dynja ne kemi pasur mirësi dhe kënaqësi, edhe në ahiret, nëse të ringjallemi, do të kemi të mira. - Kështu, ata e mohuan atë (Hudin) dhe Ne i shkatërruam ata. - Kështu, mohimi i ftesës u bë një cilësi e tyre, që nuk ndryshonte për asnjë shkak, prandaj Allahu i Madhëruar i shkatërroi të gjithë sikurse thotë në ajetin tjetër: "Ndërsa Adi u shkatërrua me një stuhi të fuqishme e të zhurmshme, që Ai e lëshoi kundër tyre shtatë net e tetë ditë rresht. Sikur t’i shihje njerëzit që shembeshin përdhé, si të ishin trungje hurmash të zgavruara. A e gjen ndonjë që ka mbetur prej tyre? [Hakka 6 – 8]. Pastaj tha: - Vërtet, këtu ka fakte... - Këtu ka argumente që tregojnë për sinqeritetin dhe besnikërinë e Profetit (a.s) dhe për vërtetësinë e asaj që ai solli nga Zoti. Ato tregojnë, gjithashtu, për kotësinë e asaj që ndiqnin këta njerëz të humbur, të zhytur në shirkun, tiraninë dhe padrejtësinë e tyre. - ...por shumica e tyre (e njerëzve) nuk besojnë. - Ata nuk besojnë, edhe pse faktet e kësaj të vërtete ishin të shumta. - Nuk ka dyshim se Zoti yt është Ngadhënjimtari e Mëshirëploti. - Allahu është El Aziz - Krenari e Ngadhënjimtari, që me madhështinë dhe krenarinë e Tij shkatërroi popullin e Hudit. Atyre nuk u vleu para Zotit fuqia e tyre e madhe dhe as tirania. Allahu është Er -Rahim - Mëshirëplotë me Profetin dhe me besimtarët e Tij, duke i shpëtuar nga ndëshkimi.

- Kur Musai e plotësoi afatin, u nis në udhëtim me familjen e vet, vërejti anash (malit të) Turi Sinasë një zjarr. Atëherë i tha familjes së vet: “Rrini këtu, se unë po shoh një zjarr. Shpresoj t’ju sjell nga ai ndonjë lajm (për rrugëtimin tonë) ose ndonjë dru të ndezur, që të ngroheni.” - Mendohet që Musai të ketë punuar dhjetë vjet, sepse dihet që Musai ishte bamirës. Pasi mbaroi marrëveshja, Musai u përmallua për familjen, nënën, fisin dhe vendin e tij, ndaj mendoi që, pas gjithë asaj kohe të gjatë, tashmë e kishin harruar çështjen e tij. Kështu, u nis në udhëtim për në Egjipt me familjen e vet. Rrugës vërejti anash (malit të) Turi Sinasë një zjarr. Kjo ndodhi pikërisht atëherë kur kishin humbur rrugën dhe po ndienin ftohtë. Kur u afrua pranë atij vendi, Musai u thirr prej atje: - Por kur arriti atje (tek zjarri), u dëgjua një zë nga një pemë, nga ana e djathtë e luginës së atij vendi të bekuar: “O Musa! Unë jam Allahu, Zoti i botëve.... - Pra, e njoftoi Musain për rububijen dhe për uluhijen e Tij. Nga kjo kuptohet se e urdhëroi që Musai t’i përkushtohej me adhurime e nënshtrim, sikurse e ka thënë qartë në ajetin tjetër: "Jam Unë, Allahu. Nuk ka zot tjetër (të denjë për adhurim) , përveç Meje. Pra, vetëm Mua më adhuro dhe fale namazin rregullisht për të më kujtuar Mua!" [Ta Ha 14]. Pastaj i tha: - Hidhe shkopin tënd!” Kur Musai e pa se po lëvizte si një gjarpër i shpejtë, u kthye të ikte e nuk vështroi prapa. - Pasi e hodhi shkopin, "...Musai e pa se po lëvizte si një gjarpër i shpejtë...". Ai po lëvizte me shpejtësi dhe kishte një pamje të tmerrshme. Ai u shndërrua në formën e një gjarpri mashkull e të madh. Kur pa këtë pamje të frikshme, Musai "... u kthye të ikte e nuk vështroi prapa." Pra, u largua pa kthyer kokën pas, sepse frika kishte zaptuar zemrën e tij. Allahu i Madhëruar i tha: - O Musa! Kthehu ku ishe e mos u frikëso ... - Kjo është një fjalë qetësuese, për të larguar frikën. Së pari, Allahu i tha: ‘Kthehu!’ Dhe ky ishte një urdhër që ai duhej t’i përgjigjej. Por mund të ndodhte që ai të përmbushte urdhrin për t’u kthyer, por frika i vazhdonte, sepse shkaku i saj vazhdonte të ishte. Prandaj dhe i tha: "...mos u frikëso...". Kështu, i dha dy urdhra "Kthehu!" Dhe “Mos u frikëso”! Me këto dy urdhra, ai duhej të kthehej dhe të mos kishte frikë në zemër. Por mbetej edhe një mundësi tjetër. Ai mund të kthehej dhe të mos kishte frikë, por mund të shqetësohej dhe të ndihej i pasigurt, prandaj në fund i tha: - ... se ti je i siguruar. - Kështu, ai u sigurua edhe nga ky drejtim, dhe frikës iu pre rruga nga të gjithë drejtimet. Musai u kthye i qetë dhe i sigurt në premtimin e Zotit dhe me iman të shtuar. Këto shenja Allahu ia tregoi Musait para se ta dërgonte atë tek Faraoni dhe rrethi i tij, në mënyrë që të ishte më i qetë dhe në siguri të plotë, që kjo t’i jepte qëndrueshmëri e forcë në përballjen me Faraonin. Pastaj i tregoi një shenjë tjetër dhe i tha: - Fute dorën në gjoks, se ajo do të dalë e bardhë pa ndonjë të metë! Dhe shtrëngoje krahun pas trupit, që të mos frikësohesh! - E futi dorën në gjoks dhe pasi e nxori, ndodhi ajo që tha Zoti. Pastaj tha: "... shtrëngoje krahun pas trupit, që të mos frikësohesh. Pra, shtrëngoje krahun pas trupit, që të largohet frika nga zemra jote. - Këto janë dy mrekulli nga Zoti yt për te Faraoni dhe hordhia tij... - Këto dy shenja, shkopi i kthyer në gjarpër dhe dora që vezullonte e bardhë, Zoti do t’i japë për të shkuar te Faraoni dhe hordhia e tij. - ....sepse ata janë vërtet njerëz të ligj. - Atyre nuk iu mjafton paralajmërimi dhe urdhri nga një profet i Zotit, por duhen edhe shenja e mrekulli, që mbase u bëjnë dobi. - Ai tha: “O Zoti im! Unë kam vrarë një njeri të tyre, prandaj kam frikë se mos më vrasin.” - Kështu, duke i kërkuar ndihmë Allahut, Musai i tregoi për këtë çështje të pazgjidhur mes tij dhe Faraonit. Ai i kërkoi ndihmë Zotit që t’i largonte këtë pengesë në kryerjen e misionit. Prandaj tha: “O Zoti im! Unë kam vrarë një njeri të tyre e kam frikë se mos më vrasin. Pra, kam frikë se do të më ekzekutojnë para se të mund të kryej misionin, për të cilin po dërgohem ndër ta.” - Vëllai im, Haruni, është më gojëtar se unë, prandaj dërgoje atë me mua si ndihmës... - Pra, dërgoje atë së bashku me mua, si ndihmësin tim. - .... që t’i vërtetojë fjalët e mia. Unë kam frikë se nuk do të më besojnë. - Për arsye se, sa më shumë mbështetës të ketë e vërteta, aq më e besueshme dhe e pranueshme bëhet ndër njerëz. Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij: - “Ne do të ta përforcojmë krahun me vëllanë tënd dhe të dyve do t’ju japim fuqi, që ata të mos ju afrohen...” - Pra, do të të mbështesim nëpërmjet tij. Pastaj Allahu e qetësoi Musain edhe në lidhje me çështjen e pambyllur të vrasjes, duke i thënë: “Ne do të ta përforcojmë krahun me vëllanë tënd dhe të dyve do t’ju japim fuqi, që ata të mos ju afrohen (e t'ju lëndojnë) . Pra, do t'ju japim fuqi e autoritet gjatë komunikimit me Faraonin. Kështu, armiku nuk do të guxojë t’ju afrohet. - “Me shenjat Tona, ju të dy dhe ata që ju pasojnë, do të jeni ngadhënjimtarë.” - Kjo do të ndodhë për shkak të shenjave madhështore që Zoti do t’u japë. Ato shenja tregojnë qartë të vërtetën dhe lënë gjurmë të forta në zemrat e atyre që i dëshmojnë. Nëpërmjet këtyre shenjave, Zoti do të largojë prej jush kurthet e armikut. Ato do të jenë për ju mbrojtëse dhe mbështetje më e madhe sesa një ushtri e armatosur rëndë: "Me shenjat Tona, ju të dy dhe ata që ju pasojnë, do të jeni ngadhënjimtarë”. Ky premtim i jepej Musait në një kohë që ishte fill i vetëm e pa asnjë mbështetje në dukje, e pikërisht kur kthehej në vendin e tij, pas një largimi të gjatë. Por ngjarjet ndryshuan hap pas hapi, derisa Allahu e realizoi atë që i premtoi Musait. Ai i bëri vend Musait mes njerëzve, ndërsa në fund, atij e popullit të tij të dobët, ju dha pushtet në tokë. Kështu, Musai shkoi tek Faraoni me mesazhin e Zotit të tij.

- Ata nuk e madhëruan Allahun me madhërinë që i takon - Këta idhujtarë nuk e vlerësojnë Allahun ashtu siç Ai e meriton, në pushtetin dhe fuqinë e Tij, dhe nuk e madhërojnë ashtu siç e meriton madhëria e Tij. Madje, bëjnë të kundërtën e kësaj. Ata i shoqërojnë Atij shokë e partnerë, të cilët janë të mangët dhe të ulët në cilësitë dhe veprat e tyre. Nëse shikon cilësitë e tyre, ato janë tërësisht të mangëta, në çdo aspekt. Nëse sheh veprat e tyre, ato nuk sjellin asnjë dobi apo të të mbrojnë nga ndonjë e keqe. Ata nuk mund të japin dhe as të privojnë dhe nuk kanë në dorë asgjë. Idhujtari e barazon me Allahun e Madhëruar këtë krijesë të dobët, të mangët dhe nevojtare nga çdo këndvështrim. Prej madhështisë dhe pushtetit të Allahut është edhe fakti që: - dhe në Ditën e Kijametit e tërë toka do të jetë në grushtin e Tij, kurse qiejt do jenë të mbështjellë në Dorën e Tij të djathtë. - Ditën e Gjykimit, Toka do të jetë në Dorën e Rrahmanit. Qiejt, me gjithë gjerësinë dhe madhështinë e tyre, do të jenë të palosur në të djathtën e Tij. Kështu, ai njeri që e barazon Zotin me këto krijesa nuk e ka madhëruar Zotin ashtu siç i takon madhështisë së Tij. Ky është nga njerëzit më të padrejtë dhe keqbërës. - I lavdëruar dhe i lartësuar qoftë Ai nga ajo që ata i shoqërojnë!” - Allahu është i dëlirë dhe i lartësuar nga çfarë ata i shoqërojnë dhe nga përshkrimet e tyre të ulta. Pasi i paralajmëron dhe frikëson ata, duke u treguar madhështinë e Tij, Allahu i Madhëruar vijon t'i frikësojë edhe duke përshkruar Ditën e Gjykimit, por edhe që t'i nxisë për punë të mira dhe për shpërblimin e madh që i pret. - Kur t'i fryhet Surit do të vdesin të gjithë, çka ka në qiej dhe çka ka në tokë, përveç atyre që do Allahu (të mos vdesin). - Ai është një bri i madh, që askush veç Krijuesit nuk ia di madhështinë, ose mund të dinë edhe ata melekë që Zoti ua ka treguar. Israfili është meleku që do t'i fryjë bririt. Ai është një nga melekët më të afërt të Zotit dhe njëri prej mbajtësve të Fronit. Pasi t’i fryjë bririt, ai do të rrëzohet pa ndjenja ose do të vdesë, sipas dy mendimeve të njohura. - Allahu i lartësuar thotë: "…do të vdesin të gjithë, çka ka në qiej dhe çka ka në tokë, përveç atyre që do Allahu (të mos vdesin)." Kur të dëgjojnë zërin e bririt, ata do të bien poshtë, nga madhështia dhe fortësia e atij zëri dhe nga frika e asaj që pritet të ndodhë më pas. Por Allahu i Madhëruar thotë: "...përveç atyre që do Allahu (të mos vdesin). " Këta janë ata që Allahu i forcon të mos bien kur t'i fryet surit, si shehidët ose disa prej tyre etj. Kjo është fryrja e parë, që bëhet për vdekjen ose siç quhet ‘Fryrja e Tmerrit.’ - Pastaj do t'i fryhet atij për së dyti, - Kjo është fryrja e dytë ose Fryrja e Ringjalljes. - dhe ja, të gjithë do të qëndrojnë në këmbë duke pritur (urdhrin e Zotit). - Ata do të ngrihen nga vendet e tyre për ringjalljen dhe llogarinë me drejtësi para Zotit. Ata dalin jashtë varrit të plotësuar me trup dhe me shpirt, por sytë i kanë të shqyer nga tmerri. Ata shikojnë sipër tyre të tmerruar, duke pritur (urdhrin e Zotit) se çfarë do të bëjë Zoti me ta. - Toka do të ndriçohet me dritën e Zotit të saj - Nga kjo kuptohet se të gjitha llojet e ndriçimit në tokë do të zhduken Ditën e Gjykimit. Kështu do të ndodhë, sepse Allahu na ka treguar se Dielli do të mbështillet e shuhet, Hëna do të humbasë dritën e saj, ndërsa yjet do të rrëzohen e shuhen. Ditën e Ringjalljes, Toka do të ndriçohet nga drita e Zotit të saj, kur Ai të shfaqet dhe të zbresë për të gjykuar me drejtësinë e Tij. Atë ditë, Allahu do t'i ngjallë njerëzit nga varret dhe do t'i bëjë që të shohin këtë dritë dhe të mos digjen. Madje, besimtarëve do t'u mundësohet të shohin Zotin e tyre. Kjo ndodh, sepse Allahu ua mundëson. Sikurse na njofton Profeti (a.s), drita e Allahut është madhështore, aq sa nëse Allahu do ta zbulonte atë në këtë dynja, atëherë drita e fytyrës së Tij do të digjte gjithçka. - dhe Libri (i veprave) do të hapet. - Ky është libri i veprave, që do të vendoset dhe shpërndahet për të lexuar veprat e mira dhe ato të këqija, siç ka thënë i Lartësuari: “Kur libri (i punëve) t’u vihet përpara, ti do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të, që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër, të madhe apo të vogël, pa e shënuar?” Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt." [Kehf 49]. Nga drejtësia e madhe, çdo njeriu do t'i thuhet atë ditë: “Lexoje librin tënd! Sot mjafton të jesh vetë gjykues i vetvetes”. [Isra 14]. Atë ditë do të sillen edhe profetët për t'u pyetur: a e kumtuan Shpalljen e Zotit? - Atëherë do të sillen për të dëshmuar profetët e dëshmitarët. - Profetët do të pyeten edhe për popujt e tyre, se si ju përgjigjën ftesës së Allahut. Përveç profetëve, do të pyeten edhe dëshmitarë të tjerë, si melekët, gjymtyrët e njeriut, toka ku njeriu ka vepruar të mirat dhe të këqijat e tij etj. - Mes robve do të gjykohet me të vërtetën dhe atyre nuk do t'u bëhet asnjë padrejtësi. - Atë ditë do të gjykohet me drejtësi dhe barazi absolute, sepse është gjykimi i Atij që nuk bën asnjë padrejtësi dhe Ai është i gjithëpërfshirës me diturinë e Tij. Ai e ka shkruar çdo punë të robve në librin ku është shkruar gjithçka, pra, në Leuhi Mahfudh. Veprat e robve janë të shkruara edhe në shkrimet dhe regjistrat e melekëve të nderuar e besnikë, që kurrë nuk e thyejnë urdhërin e Allahut. Për këto vepra dëshmojnë edhe dëshmitarët më të drejtë, e mbi të gjitha, Ai që gjykon është Allahu i Lartësuar, i Cili i di hollësisht masën dhe gradën e punëve të kryera nga robtë dhe meritën e shpërblimit ose ndëshkimit për çdo punë dhe punues. - Çdo kush do të shpërblehet për veprat e tij. Dhe Ai (Allahu) e di më së miri se çfarë bëjnë ata (robtë). - Kështu, për çdo gjë jepet një gjykim, që të gjithë i nënshtrohen dhe e pranojnë, madje e lavdërojnë Allahun për drejtësinë e Tij. Atë ditë do të shohin dhe njohin shumë nga madhështia e Allahut, dituria, urtësia dhe mëshira e Tij e gjerë. Zemrat dhe mendjet e tyre kurrë nuk e kanë menduar këtë mëshirë e madhështi dhe as që mund ta shprehin me fjalë atë, prandaj Allahu i Madhëruar thotë: Çdo kush do të shpërblehet për veprat e tij. Dhe Ai (Allahu) e di më së miri se çfarë bëjnë ata (robtë).