Kërko: zoti yt e frymezoi bleten

Allahu i Lartësuar na bën me dije se ky ndëshkim ka për të ndodhur dhe do të gllabërojë mohuesit. I Madhëruari e përshkruan kështu atë ditë: - “Ditën, kur qielli të bëhet si plumb i shkrirë ... ” - Ibn Abasi e të tjerë thonë se kuptimi i fjalës “El muhl” është “durdijuzzejti”, pra, llumi i vajit, që bie në fund të enës, llurbëtira. Në gjuhën arabe, durdij është një ngjyrë e kaltër në të kuqe, pra, ngjyra vjollcë. - “E malet të bëhen si lesh i shprishur ...” - El ihnu është leshi i shprishur, i shkrifur, si ai që vendoset në shtëllungë e bëhet gati për t’u tjerrë. Kështu e kanë shpjeguar Muxha - hidi, Katadja etj. Po kështu e përshkruan gjendjen e maleve në Ditën e Kijametit i Lartësuari në një ajet tjetër: “... dhe malet do të bëhen si lesh i shprishur.” [Karia 5]. - “Dhe asnjë mik të mos pyesë për mikun ...” - Pra, njeriu nuk do të interesohet për të afërmin e vet e as nuk do të pyesë për gjendjen e tyre, edhe pse i sheh se janë në gjendjen më të keqe. Kështu, çdokush ka hallin e vetes së vet, kundrejt çdokujt e çdo gjëje tjetër. Të gjithë do të ikin, do të largohen prej njëri -tjetrit. Aufiu sjell shpje - gimin e Ibn Abasit, i cili ka lexuar ajetin tjetër kuranor: “Ata do të njohin e dallojnë njëri-tjetrin, por pastaj do të ikin, fshihen e largohen nga njëri-tjetri.” Më pas lexoi “Atë ditë, çdo njeriu i mjafton çështja e vet.” [Abese 37]. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar, që thotë: “O ju njerëz! Kini frikë Zotin tuaj, gjithashtu, kini frikë atë ditë kur prindi nuk do të mund t’i bëjë asnjë dobi fëmijës së vet dhe as fëmija nuk mund t’i bëjë dobi prindit të vet. Premtimi i Allahut është i vërtetë, prandaj mos lejoni që t'ju mashtrojë jeta e kësaj bote dhe mos lejoni që Kryemashtruesi (shejtani) t'ju largojë nga Allahu (me mashtrimet e tij).” [Lukman 33]. Ose: “Askush nuk do të ngarkohet me barrën (gjynahet) e tjetrit. Edhe nëse i rënduari me gjynahe thërret ndonjë për t’ia bartur ato, askush nuk do të mund t'ia bartë ato, edhe nëse është nga të afërmit e tij.” [Fatir 18]. Gjithashtu: “Kur t’i fryhet Surit (herën e dytë), atë ditë, nuk do të ketë më lidhje familjare mes tyre e as që do të pyesin më për njëri -tjetrin.” [Muminun 101]. “Ajo është dita kur njeriu ikën prej vëllait të vet, prej nënës dhe prej babait të vet, prej gruas dhe prej fëmijëve të vet. Atë ditë, çdo njeriu i mjafton çështja e vet.” [Abese 33 - 37]. - “Atë ditë, ata do të shihen ndërmjet tyre. Krimineli do të dëshironte ta shpa - guante dënimin e asaj dite me bijtë e vet, me gruan dhe me vëllain e vet, me të afërmit e vet, tek të cilët mbështetej, madje, me gjithë ç’ka në tokë, vetëm për të shpëtuar.” - Prej tij nuk pranohet asnjë kompensim për të shpëtuar nga ndëshkimi, edhe sikur të sjellë të gjithë banorët e Tokës dhe çdo lloj pasurie që zotëron, qoftë edhe të gjithë tokën të mbushur me flori. Madje, ai do të ishte i gatshëm të ofronte edhe fëmijët e tij, të cilët në jetën e dynjasë kanë qenë krijesat më të dashura dhe më të dhembsura për të. Po ashtu do të bënte edhe me gruan, vëllain dhe njerëzit me të afërm, tek të cilët mbështetej në dynja. Krimineli do të jetë i gatshëm të japë gjithçka, vetëm e vetëm që të shpëtojë, por kjo nuk do të pranohet. I Madhëruari vijon dhe thotë: - “Jo, kurrsesi! Ajo është Ledhá ...” - ‘Ledha’ është flakërimi dhe nxehtësia e madhe e zjarrit. - “... që ta shkul lëkurën e kokës. ” - Nga Ibn Abasi dhe Muxhahidi vjen shpjegimi: “Pra, ajo e shkul nga vendi lëkurën e kokës, duke e ndarë nga kocka, nga nxehtësia e madhe dhe e furishme.” Nga Muxhahidi vjen edhe shpjegimi që: “ Ledha e shkrin dhe shkul nga vendi lëkurën dhe mishin deri në kockë.”. Ebu Salih thotë: “ Ledha djeg ekstremet e duarve dhe këmbëve. Gjitha - shtu, ajo shkrin mishin e kërcirit të këmbë - ve.”. Kurse Thabit Benani ka thënë: “Ajo djeg dhe shkrin tiparet e fytyrës.”. Ndërsa Haseni ka thënë se Ledha i djeg njeriut gjithçka dhe mbetet vetëm aq sa ai të bërtasë e ulërijë nga dhimbja.”. Katadja thotë: “Ajo ia djeg e shkul lëkurën e mishin e kokës, tiparet e fytyrës dhe ekstremet e gjymtyrëve të tij.” Ndërsa Ibn Zejdi thotë: “Ajo ia këput gjymtyrët dhe shkul mishin e lëkurën, pastaj ai riformohet dhe i bëhet lëkurë tjetër, për të ndier dhimbjen përsëri e përsëri.” O Zot, të lutemi të na ruash nga ndëshkimi Yt! - “Ai zjarr thërret atë, që është sprapsur e larguar ...” - Pra, zjarri kërkon të gllabë - rojë brenda tij çdonjë që ka bërë keq në dynja dhe që e ka merituar të hyjë në të. Këta janë ata që Zoti e dinte se do të ishin banorë të tij dhe se në jetën e dynjasë do të bënin punë të tilla, që e bënin të merituar zjarrin e Xhehenemit. Kështu, Ditën e Kija - metit, zjarri do të kërkojë që të rrëmbejë të tillë njerëz. Ai do t’i thërrasë fillimisht me një zë të tmerrshëm, e pastaj do t’i kapë ata që do të përzgjedhë nga mesi i njerëzve në tokën e Mahsherit, ashtu sikurse zogu rrëmben kokrrat që ha, sepse - sikurse thotë i Lartësuari - në jetën e dynjasë, ata i kthyen shpinën të vërtetës. Zemrat e tyre e refuzuan të vërtetën, duke e quajtur padrejtësisht gënjeshtër e trillim. Ata nuk u nënshtruan që të zbatonin fenë e Zotit, të jetonin sipas saj e ta adhuronin Atë në përputhje me udhëzimin e Tij. Ata mohuan me zemrat e tyre dhe nuk kryen asnjë vepër adhurimi, duke mos u nënshtruar sipas Shpalljes së Zotit dhe urdhëresave të Tij. - “... atë që vetëm grumbullonte (pasuri) dhe fshihte.” - Ata grumbullonin pasuri të madhe, duke mos dhënë hakun e Zotit në të, siç është zekati, sadakaja dhe shpenzimet e detyrueshme. Në dy Sahih-ët vjen hadithi nga Esma Bintu Ebu Bekër, e cila tregon se i Dërguari i Allahut ka thënë: “Jep e shpenzo me të gjitha mënyrat! Mos u kurse, që edhe Allahu të mos kursejë shpërblimin për ty! Mos e shtrëngo qesen, që edhe Allahu të mos e shtrëngojë për ty!” Në një transmetim tjetër thuhet: 2757. “Mos llogarit për të shpenzuar asgjë, e madhe apo e vogël qoftë, që edhe Allahu të mos të llogarisë çdo gjë.” Kuptimi është që, mos u freno nga shpenzimi për hir të Allahut, duke u përpjekur të ruash pasurinë e mirësitë që Allahu të ka dhënë, sepse kjo do të bëhet shkak që të privohesh nga mirësitë e shumta, bekimi e begatia, që sjellin punët e mira, sadakatë dhe shpenzimi i pasurisë për hir të Allahut. Gjithashtu, nuk duhet harruar se shpenzimi për hir të Zotit e pastron pasurinë, e shton atë dhe e bën të begatshme e plot mirësi. Abdullah Ibn Hakim ishte prej atyre njerëzve që nuk e lidhte kurrë qesen dhe thoshte shpesh: “Kam dëgjuar Allahun e Madhëruar të thotë: “... Ai zjarr thërret atë, që është sprapsur e larguar, atë që vetëm grumbullonte (pasuri) dhe fshihte.” Pra, i ka kërcënuar këta lloj njerëzish.178

- “Ata, të cilëve u kemi dhënë Librin (çifutët dhe të krishterët) , e njohin atë (Profetin Muhamed) ashtu ashtu siç njohin bijtë e vet. ” - Allahu i Lartësuar na tregon se ithtarët e Librit ishin të sigurt se Muhamedi qe profet i dërguar nga Allahu. Ata e dinin se libri që ai solli ndër njerëz qe, pa dyshim, shpallje e vërtetë nga Zoti i gjithësisë. Ata e njihnin këtë fakt ashtu siç njihnin fëmijët e tyre, të cilët nuk mund t'i ngatërronin me tjetër njeri. Njohja e tyre rreth Muhamedit (s.a.u.s.) ishte aq e sigurt, saqë nuk linte asnjë vend për dyshim. - “Por disa prej tyre e fshehin të vërtetën, edhe pse e dinë.” – Por, pavarësisht nga kjo, shumica e tyre, që parapëlqyen mohimin kundrejt besimit dhe bindjes, i fshehën provat e qarta rreth këtij Profeti të madh, që ndodheshin në duart e tyre. Ata e bënë këtë, edhe pse e dinin se qe një padrejtësi shumë e madhe. I Lartësuari thotë: “ E ku ka më të padrejtë se ata që e fshehin të vërtetën që u është dhënë prej Allahut?! Allahu nuk është i pavëmendshëm ndaj asaj që bëni ju”. ”. [ El bekare 140]. Këto fjalë ishin një ngushëllim për zemrën e Profetit (s.a.u.s.) dhe për zemrat e besimtarëve. Ato, gjithashtu, i këshillojnë besimtarët që të jenë të ruajtur nga dyshimet dhe e keqja e atyre të padrejtëve që e fshehin të vërtetën. Nga ky ajet kuptohet se, mes ithtarëve të Librit pati edhe nga ata që nuk pranuan ta fshihnin të vërtetën, pas dijes dhe sigurisë që krijuan rreth Profetit (s.a.u.s.), ashtu siç pati edhe nga ata që e mohuan kët ë të vërtetë nga padija e tyre. Nga kjo rrjedh që, është detyrë për dijetarin e të vërtetës, që ta shfaqë, ta zbulojë dhe ta qartësojë atë, me të gjitha mundësitë, rrugët dhe mjetet e tij. Ai e ka detyrë që t'ua zbukurojë të vërtetën njerëzve të paditur, me qëllim që ata ta pranojnë atë lehtësisht dhe me dëshirë. Dijetari, gjithashtu, duhet të punojë që t'ia çjerrë maskën mashtrimit, duke treguar fytyrën e vërtetë të atyre që e fshehin të vërtetën. Ai duhet që, njerëzve të thjeshtë, t'ua bëjë të shëmtuar dhe të urryer rrugën e mashtrimit, në mënyrë që ata të largohen dhe të ruhen prej saj. Por mashtruesit dhe fshehësit e të vërtetës vepruan të kundërtën e detyrës së dijetarit, prandaj ata u shkatërruan të gjithë: dijetarë dhe injorantë, prijës dhe pasues. - “E vërteta vjen nga Zoti yt” - E çfarë mund ta meritojë këtë emër më shumë sesa kjo Shpallje e mrekullueshme, sesa ai udhëzim i sjellë prej Allahut të Lartësuar nëpërmjet të Dërguarit të Tij? Kjo Shpallje meriton më shumë se çdo gjë tjetër të quhet "e vërteta e sjellë nga Zoti", sepse ajo përmban qëllime të larta dhe dispozita të drejta. Ajo është pastruesja e shpirtrave dhe nxitësja e tyre drejt përkushtimit për arritjen e çdo të mire dhe për largimin nga çdo e keqe. E si të mos ishte e tillë, kur dihet se ajo buron nga vetë Zoti, që përkujdeset për adhuruesit e Tij ? Prej përkujdesjes së Tij të posaçme është edhe shpallja e Kur’ânit, i cili pastron dhe lartëson mendjet e shpirtrat. Me anë të tij, arrihet çdo mirësi e mbarësi, në dynja dhe në ahiret. - “…prandaj mos u bëj nga ata që dyshojnë!” - Mos lejo të hyjë në zemrën tënde asnjë lloj dyshimi rreth vërtetësisë së Shpalljes! Përkundrazi, shtoji edhe më shumë përsiatjet mbi librin e Zotit tënd, që të shtosh edhe më tepër sigurinë që tashmë e ke ! Meditimi i gjatë dhe i thellë mbi Kur’ânin ka për të larguar çdo lloj dyshimi. - “Çdokush ka një drejtim, nga i cili kthehet.” – Kuptimi: Çdo populli, të cilit i kemi zbritur rregulla për të zbatuar, i kemi përcaktuar edhe një pikë nga e cila duhet të drejtohej gjatë kryerjes së adhurimeve. Përcaktimi i Kiblës së adhurimeve është nga ato lloj ligjesh, që e pranojnë anulimin dhe ndryshimin, në varësi të kohës dhe situatës. Duhet kuptuar që, çështja themelore dhe më e rëndësishme është nënshtrimi dhe bindja ndaj urdhrave dhe dispozitave të Zotit. Njeriu duhet t'i nënshtrohet dhe bindet Krijuesit të tij, në çdo kohë, dhe duhet të synojë gjithmonë afrimin tek Ai me punë të mira. Vetëm kjo i mundëson njeriut lumturinë në të dyja jetët. Çdokush që e humb këtë mundësi dhe nuk stoliset me të tilla cilësi, është i destinuar të dëshpërohet në këtë jetë dhe në jetën tjetër të pasosur. Bindja ndaj urdhrave të Zotit është e vetmja mundësi shpëtimi. Kjo është pohuar nga të gjitha Shpalljet hynore dhe të gjithë janë të një mendimi për këtë çështje. Madje, shkaku pse Allahu i Lartësuar i krijoi krijesat është nënshtrimi dhe bindja ndaj Tij. Më tej, i Madhëruari urdhëron dhe thotë: - “Garoni në vepra të mira !” - Allahu i Lartësuar urdhëron për të garuar me punë të mira. Ky urdhër kërkon më shumë sesa thjesht të kryejmë vepra të mira, sepse garimi nënkupton edhe përpjekjen për t'i kryer ato në formën më të plotë e më të bukur. Kush garon në këtë jetë për të bërë punë të mira do të jetë i pari që do të shijojë kënaqësinë e Xhenetit në ahiret. Ai do të arrijë i pari në të. Garuesit do të kenë gradat më të larta në atë botë. Fjala “ħajrât” (vepra të mira) i përfshin të gjitha llojet e veprave të mira, qofshin ato të detyrueshme apo vullnetare, qofshin ato namaze, agjërime, sadaka, haxh, xhihad në rrugën e Allahut etj. Ajo përfshin çdo punë të mirë, qoftë mirësia e saj vetëm për vepruesin apo edhe për të tjerët. Duke qenë se nxitësi më i madh për të garuar në punë të mira është shpërblimi i përgatitur tek Allahu, ajeti vijon: - “Kudo që të jeni, Allahu ka për t’ju tubuar të gjithëve. Allahu është i Plotpushtetshëm për gjithçka.” - Nuk ka dyshim se Allahu i Lartësuar ka për t'i grumbulluar të gjitha krijesat Ditën e Gjykimit, për t'i shpërblyer ato, me drejtësinë dhe bamirësinë e Tij, për gjithçka që kanë bërë në dynja. Çdokush do të marrë shpërblimin për aq sa ka punuar. Në suren Nexhm, ajeti 31, i Lartësuari thotë: “Allahut i përket gjithçka që gjendet në qiej dhe në Tokë. Ai ka për t'i dënuar ata që bëjnë keq sipas veprave të veta e ka për t’u dhënë shpërblimin më të mirë atyre që bëjnë vepra të mira.” Ky ajet është argument dhe nxitës për të kryer çdo adhurim në formën dhe mënyrën më të mirë, si për shembull, falja e namazit sapo hyn koha e tij, kryerja pa vonesë e agjërimit të ditëve të mbetura nga Ramazani, kryerja e haxhit, dhënia e zekatit në kohën e tij të përcaktuar. Përkryerja e adhurimit farz nënkupton edhe plotësimin e tij me anë të adhurimeve vullnetare. Kështu, mangësitë e namazeve farze i plotësojnë namazet vullnetare, e kështu me radhë. Subhanallah! Sa madhështor është ky ajet! Sa i dobishëm është ai për adhuruesit!

Kur u shpall ajeti 284 i kësaj sureje, dhe pikërisht thënia e Allahut të Lartësuar: “Vetëm të Allahut janë ç’ka në qiej dhe ç’ka në tokë. E shfaqni apo e mbani të fshehtë atë që e keni në veten tuaj, Allahu do t’ju marrë në përgjegjësi. Ai fal atë që do dhe e dënon atë që do. Allahu është i Plotfuqishëm për gjithçka. ”, kjo vërtet i rëndoi dhe i frikësoi shumë muslimanët, sepse menduan se do të merreshin në përgjegjësi për çdo gjë që kalon nëpër zemër, qoftë një mendim a qëndrim i konsoliduar, qoftë thjesht një mendim i çastit. Por Allahu i Lartësuar i sqaroi ata, duke u thënë: - lâ jukel-lifull-llâhu nefsen il -lâ us'ahâ - “Allahu nuk ngarkon asnjë përtej mundësive të tij” - Pra, Allahu i Lartësuar nuk ngarkon asnjë përtej mundësive të tij. Madje, Ai nuk ngarkon as me diçka që mund të jetë disi e vështirë për t’u përballuar, siç thuhet në suren Haxh: “Ai nuk ju ka ngarkuar me ndonjë vështirësi në fe...”. Të gjithë urdhrat dhe ndalesat hyjnore, në thelb, nuk janë të vështira të përmbushen. Përkundrazi, ato meritojnë me plot të drejtë të quhen ushqim për shpirtin dhe ilaç për trupin. Ato parandalojnë të këqijat që mund të prekin njeriun. Çdo urdhër i Allahut të Lartësuar është mëshirë dhe bamirësi për krijesat. Edhe në ato raste kur, për ndonjë shkak të caktuar, zbatimi i urdhrave bëhet i vështirë ose i pamundur, Ai ka vënë dispozita lehtësuese, për t’ua thjeshtuar krijesave zbatimin e ligjeve të Tij. - lehâ mâ kesebet ue alejhâ mektesebet. - “...ai (robi) do të marrë atë çfarë ka fituar dhe do të ketë kundër atë çfarë ka merituar.” - I Lartësuari na tregon se çdokush do të shpërblehet plotësisht për veprat e mira që ka bërë. Gjithashtu, mbi secilin do të rëndojë çdo vepër e keqe që ka bërë. Askush nuk do të marrë mbi supe peshën e gjynaheve të tjetërkujt, dhe askush nuk do të marrë shpërblimin e veprave të mira të dikujt tjetër. Për të treguar përpjekjet për të bërë vepra të mira, të cilat do të shpërblehen nga Ai, Allahu i Lartësuar ka thënë: “ lehâ mâ kesebet ”, që nënkupton (në arabisht) se veprat e mira dhe shpërblimi për to fitohen edhe pa shumë lodhje, sepse mundësitë e robit për të kryer vepra të mira janë shumë të mëdha dhe shumë të thjeshtëzuara. Madje edhe thjesht duke pasur si qëllim kryerjen e një vepre të mirë, ai e merr shpërblimin sikur e ka bërë atë vepër të mirë, edhe nëse nuk arrin ta finalizojë atë. Ndërsa kur flet për veprat e këqija, për mënyrën e kryerjes së tyre dhe për shpagimin që meritojnë, Allahu thotë: “ue alejhâ ma iktesebet ”, duke përdorur fjalën “ iktesebe” = meritoi plotësisht. Pra, kuptimi është: njeriut nuk i shkruhet puna e keqe, derisa ai ta kryejë atë, ndryshe nga vepra e mirë, e cila shkruhet dhe shpërblehet edhe nëse ai e ka vetëm si qëllim. Në këtë ajet, Allahu i Lartësuar foli rreth besimit të Profetit dhe besimtarëve të mirë. Ai tregoi, gjithashtu, se çdokush do të shpërblehet sipas punës që ka kryer. Më pas, është normale që adhuruesi të shfaqë mangësi, duke gabuar dhe harruar, por Allahu nuk e ngarkon atë tej fuqive dhe mundësive të tij, prandaj udhëzon që ne të lutemi me disa fjalë të mrekullueshme. Profeti (a.s.) na ka treguar se kur besimtarët i drejtohen Allahut të Lartësuar me këto fjalë të veçanta, Ai thotë: “E pranoj lutjen tuaj.” Rab-benâ lâ tu'âħidhnã in -nesînã eu eħŧa'nâ - “Zoti ynë, mos na dëno nëse harrojmë ose gabojmë!” – Kuptimi: Mos na merr në përgjegjësi, nëse harrojmë ose gabojmë. Por cili është ndryshimi mes harresës dhe gabimit? Harresa ndodh kur lihet pa zbatuar një urdhër, për shkak të pakujdesisë së zemrës. Kështu, besimtarët i kërkojnë falje Allahut për ato dispozita të cilat i kanë lënë pa zbatuar, për shkak të harresës. Ndërsa gabimi ndodh kur synohet diçka e lejueshme për t’u vepruar, por që më pas finalizohet duke kryer diçka tjetër të palejueshme, pa qëllim. Me fjalë të tjera, të synosh kryerjen e diçkaje të lejueshme, por gabimisht të veprosh të palejueshmen. Pra, besimtari kërkon falje edhe për veprat e kryera gabimisht. Megjithatë, Allahu i Lartësuar ia ka falur këtij umeti të dyja këto lloj mangësish, në shenjë butësie dhe mëshire ndaj tyre. Duke u mbështetur në këtë ajet, janë nxjerrë shumë dispozita lehtësuese, prej të cilave mund të përmendim: - Nëse falesh duke qenë i veshur me rroba të vjedhura ose të papastra, e ke namazin të saktë, nëse e harron një fakt të tillë gjatë kohës që kryen namazin. - Nëse harron se në rroba apo në trup ke papastërti, dhe falesh me to, namazi është i saktë, domethënë, nuk ka nevojë të përsëritet. - Nëse gjatë namazit harron se je duke u falur dhe fillon të flasësh fjalë që s’i përkasin faljes, namazi nuk prishet, sepse çdo gjë ka ndodhur nga harresa. - Nëse kryen ndonjë vepër që prish ihramin e haxhit dhe umres, duke e harruar se je në ihram, je i falur nga Allahu. Megjithatë, këtu duhet pasur parasysh që, nëse me këtë vepër sjell dëme, ato duhet të zhdëmtohen dhe kompensohen sipas ligjit. - Nëse betohesh se nuk do të bësh diçka dhe e thyen këtë betim nga harresa, nuk ke gjynah dhe nuk e ke të detyrueshëm kompensimin e betimit të thyer, sepse ky betim nuk konsiderohet i thyer. - Nëse dikush vret dikë gabimisht, pa dashje, pa qëllim, ose shkatërron pasurinë e dikujt gabimisht, pa dashje, ai nuk ka gjynah tek Allahu i Lartësuar. Ndërsa dëmet e shkaktuara duhet patjetër të kompensohen, sepse e drejta e tjetrit duhet vënë në vend. - Në të gjitha ato raste kur është e detyrueshme thënia e “ Bismilah-it” dhe harrohet të thuhet, kjo harresë është e falur dhe e padëmshme. - Rab-benâ ue lâ taĥmil alejnã iŝran kemâ ĥameltehû alel -ledhîne min ķablinâ. - “Zoti ynë, mos na ngarko me barrë të rëndë, siç ngarkove ata që ishin para nesh!” – Kuptimi: Mos na ngarko me atë iŝran. Isran quhen dispozitat e vështira për t’u zbatuar dhe për t’u përballuar. Allahu i Lartësuar ia ka plotësuar këtë lutje umetit tonë, duke u dhënë lehtësime në të gjitha fushat e Sheriatit dhe jetës njerëzore, dhe kjo ka ndodhur vetëm për këtë umet. - Rab-benâ ue lâ tuĥam -milnâ mâ lâ ŧâķate lenâ bih - - “Zoti ynë, mos na ngarko më tepër sesa kemi fuqi!” - Edhe këtë lutje e ka plotësuar i Mëshirshmi dhe i Dashuri. Atij i qoftë lavdia dhe mirënjohja e plotë! uea'fu an-nâ ueĝfir lenâ uerĥamnâ - “Na i shlyej gjynahet, na i mbulo të këqijat e na mëshiro!” - Falja dhe mbulimi i gjynaheve janë garanci për shpëtimin nga çdo gjë e keqe që njeriu i druhet në këtë jetë dhe në jetën tjetër. Ndërsa mëshira është ajo, nëpërmjet së cilës rregullohen të gjitha çështjet dhe arrihet çdo gjë e dëshiruar dhe e mirë, në këtë jetë dhe në jetën tjetër. - ente meulânâ fenŝurna alel ķaumil kâfirîn. - “Ti je Mbrojtësi ynë! Na ndihmo kundër atyre që nuk besojnë! ” - “Meulânâ”, domethënë: Zoti ynë, Sunduesi, i Pushtetshmi, i Adhuruari, Kujdestari ynë. Meulânâ është Ai që vazhdon të përkujdeset për krijesat e Tij dhe, në mënyrë të veçantë, për të zgjedhurit dhe të dashurit e Tij, që nga momenti që i krijon. O Zoti ynë, mirësitë e Tua janë të pashtershme e të pandërprera në asnjë çast, që kur na krijove dhe na furnizove me të mira. Mirësitë e Tua vetëm shtohen. Mirësia më e madhe është pikërisht Islami. Kjo është mirësia më e madhe që kemi, sepse të gjitha mirësitë e tjera janë degëzime dhe rrjedhime të saj. Ne po të lutemi, o Zoti ynë, që ta plotësosh dhe ta vazhdosh këtë mirësi të madhe, duke na ruajtur prej mohuesve e mosmirënjohësve ndaj Teje. Ata të mohojnë Ty dhe të dërguarit e Tu. Ata dalin kundër besimtarëve të Tu të sinqertë, të cilët përhapin mirësinë dhe fenë Tënde. Ata e shpërfillin adhurimin dhe ligjin Tënd. Na ndihmo, o Zot, kundër tyre, me ndihmën dhe suksesin Tënd! Na ndihmo kundër tyre, duke na dhuruar argumentim bindës dhe të qartë! Na ndihmo kundër tyre edhe me fuqi, edhe me shpatë, nëse e kërkojnë vetë një gjë të tillë! Na ndihmo të përhapim në tokë mirësinë, që të sundojë paqja dhe adhurimi Yt! Na ndihmo kundër tyre, duke na udhëzuar në besimin e drejtë dhe veprat sipas tij! Vërtet, ndihma e Allahut është afër atyre që besojnë dhe kryejnë vepra të mira.

Pasi i përmendi me nënçmim idhujtarët, për shkak të trillimeve të tyre rreth hallallit dhe haramit, Allahu i Lartësuar e urdhëron Profetin e Tij që t’u qartësojë njerëzve atë që vërtet u është ndaluar atyre. Nëse ata mësojnë se cilat janë ndalesat e Zotit, - që në fakt janë shumë pak në numër, - do të kuptojnë shumë thjesht se gjithçka tjetër veç tyre është e lejuar. Pas kësaj, kush pretendon se Allahu ka ndaluar këtë apo atë send, i tilli është një mashtrues e shpifës, që trillon të pavërteta rreth Zotit dhe Ligjit të Tij. Ndalesat vijnë vetëm prej Allahut të Lartësuar nëpërmjet Profetit të Tij. Allahu i Lartësuar i drejtohet Profetit të Tij dhe i thotë: - Thuaj: “Në Shpalljen që më është dhënë nuk gjej ushqime të ndaluara, veç mishit të ngordhur, gjakut që derdhet vrullshëm dhe mishit të derrit, sepse janë të ndyrë dhe mishit që nuk therret me emrin e Allahut, që është shkelje e kufijve të Tij. - Këtu përmenden ato gjëra që janë të ndaluara të përdoren si ushqim. Në këtë ajet nuk përcaktohet në janë të lejuara mënyrat e tjera të përfitimit prej tyre apo jo. ‘Mish i ngordhur’ quhet mishi i kafshës që ka ngordhur pa u therur me mënyrën e caktuar nga Sheriati. 6 Pa dyshim që ajo është e palejueshme, sikurse thotë Allahu i Lartësuar në një ajet tjetër: “Haram janë për ju: të ngordhurat, gjaku, mishi i derrit, ajo kafshë që theret jo në emrin e Allahut, ... “ [Maide 3]. ‘Gjaku i derdhur vrullshëm’ i përmendur në ajet është gjaku venoz ( el demu ), i cili del me forcë gjatë therjes së kafshës. Nëse ky gjak bllokohet dhe nuk del jashtë nëpërmjet therjes sipas rregullit, është shumë i dëmshëm. Po nëse nxirret nga trupi, ky dëm largohet dhe ngrënia e mishit nuk sjell më ndonjë rrezik. Përcaktimi i këtij gjaku si ‘i derdhur vrullshëm’ na jep të kuptojmë se gjaku i cili mbetet në mish dhe nëpër damarë pas therjes së rregullt nuk përbën rrezik, sepse është i pastër dhe hallall. - “...dhe mishit të derrit, sepse janë të ndyrë” - Këta artikuj janë të ndaluar, sepse janë të pistë, të këqij dhe të dëmshëm. Allahu i Lartësuar i bëri të ndaluar, si shprehje të butësisë dhe përkujdesit të madh për robërit e Tij, duke i ruajtur ata nga çdo gjë e keqe dhe e dëmshme për fenë, besimin, dynjanë dhe ahiretin e tyre. - “...dhe mishit që nuk therret me emrin e Allahut, që është shkelje e kufijve të Tij.” - Nëse mishi i therur iu kushtohet idhujve dhe çdo gjëje tjetër që adhurohet veç Allahut të Lartësuar, kjo vepër quhet fisk, pra, shkelje e kufijve të Allahut të Lartësuar. Megjithatë, në kushte domosdoshmërie dhe nevoje të madhe, kur njeriu nuk ka çfarë të hajë tjetër dhe ka frikë vdekjen, Allahu i Lartësuar e ka lejuar konsumimin e tyre, por me kushte: - E për atë që është i detyruar të hajë nga këto, por duke mos pasur për qëllim shijimin dhe duke mos e tepruar...” - Allahu i Lartësuar ka vendosur dy kushte: 1. Të mos hahen pa qenë i detyruar, në atë masë sa të rrezikosh vdekjen. 2. Të mos hahet më shumë sesa thyerja e urisë dhe mbajtja e vetes gjallë. Për këta, Allahu i Lartësuar thotë: - Zoti yt është Falës i Madh e Mëshirëplotë. - Pra, Ai ka për t’i falur dhe toleruar ata. Dijetarët - Allahu i mëshiroftë! - kanë dhënë mendime të ndryshme për sa i përket përkufizimit të gjërave të ndaluara në këtë ajet, pasi ka edhe artikuj të tjerë që nuk lejohet të hahen, veç atyre të përmendur këtu, si për shembull, mishi i kafshëve ose i shpendëve mishngrënës etj. Kështu, disa janë të mendimit që ky ajet ka zbritur përpara shpalljes së dispozitave që ndalojnë artikujt e tjerë. Disa të tjerë janë të mendimit se ky ajet i përmbledh të gjitha llojet e ushqimeve haram, por disa prej tyre janë përmendur shprehimisht, ndërsa të tjerat kuptohen në mënyrë indirekte, duke marrë parasysh shkakun e ndalimit të tyre. Kështu për shembull, Allahu i Lartësuar e ka përshkruar mishin e ngordhur, gjakun dhe derrin si rrixhs - domethënë, të pista, të ndyra. Ky është një kriter dallues për të gjykuar rreth harameve. Pa dyshim, të gjitha haramet janë të pista e të dëmshme, dhe Allahu i Lartësuar i bëri ato të ndaluara për robërit e Tij për t’i mbrojtur nga e keqja e tyre. Dispozita më të hollësishme lidhur me këto ndalesa i gjen në Traditën e Profetit ﷺ , e cila është shpjeguesja e Kur 'anit dhe treguese e qartë e qëllimeve të tij. Duke qenë se Allahu i Lartësuar ka bërë ushqime të ndaluara veçse ato që u përmendën në ajet, si e drejtë absolute e Tij, atëherë kjo tregon se idhujtarët, - të cilët bënë të ndaluara ato që bënë, - thjesht shpifnin për dispozitat e Allahut, duke thënë gjëra që Ai nuk i ka thënë. Nëse do ta shohim kontekstin e ajeteve me kujdes, do të vërejmë se ai është sjellë si kundërpërgjigje për veprimet e shëmtuara të idhujtarëve rreth hallallit dhe haramit. Këto ajete i kanë përcaktuar mirë se çfarë janë vërtet të ndaluara prej bagëtive, duke dashur që të hedhin poshtë pretendimet e pabaza të idhujtarëve. Me fjalë të tjera, për sa u përket bagëtive, në Sheriat janë të ndaluara për t’u ngrënë vetëm të ngordhurat dhe ato të cilat theren për hir të dikujt tjetër veç Allahut të Madhëruar. Ndërsa për sa u përket ndalesave të tjera, ato janë shpjeguar në ajete të tjera kuranore dhe Traditën e Profetit ﷺ .Dikush mund të thotë: Nëse këtu është qëllimi vetëm për t’u kthyer përgjigje pretendimeve të idhujtarëve për bagëtitë dhe jo përkufizimi i të gjitha ndalesave, atëherë përse është përmendur mishi i derrit? Përgjigjja e kësaj pyetjeje do të ishte: Ndoshta arsyeja është se disa injorantë e konsideronin derrin njëlloj si bagëtitë e imta apo të trasha. Kështu veprojnë të krishterët injorantë dhe të ngjashmit me ta, të cilët merren me rritjen e derrave njëlloj sikurse veprojnë me bagëtitë e lejuara nga Zoti, duke mos bërë asnjë dallim mes tyre. Sidoqoftë, Sheriati islam është më i kompletuari dhe më i thjeshti që Zoti ka zbritur për njerëzit. Çdo gjë për të cilën Zoti ka urdhëruar të bëhet në këtë Sheriat, e ka urdhëruar se ajo është e pastër, e mirë dhe e dobishme për njerëzit, dhe çdo gjë të cilën ai e ka ndaluar, e ka ndaluar sepse ajo gjë është e pisët, e pështirë, e keqe dhe e dëmshme. Ky ligj i mrekullueshëm kurrë nuk urdhëron të bëhet diçka që është e keqe dhe e dëmshme, dhe kurrë nuk ndalon diçka që është e mirë dhe e dobishme. Në ligjet e shkuara mund të ndodhte që Zoti t’u ndalonte njerëzve ndonjë gjë që ishte e pastër, e mirë dhe e dobishme, dhe këtë i Lartësuari e bënte si masë ndëshkimore për gabimet e njerëzve. Ndërsa në Ligjin e fundit të Tij, i Lartësuari e ka plotësuar mirësinë, butësinë dhe mëshirën e Tij për ne, duke mos ndaluar asgjë që është e këndshme dhe e mirë. Duke treguar për ndalesat që i Lartësuari solli për popujt e shkuar në formë ndëshkimore thotë: - Judejve u ndaluam çdo kafshë njëthundrake. Për sa u përket lopëve dhe deleve, u ndaluam dhjamin e tyre...” - Allahu i Lartësuar ua bëri atyre të ndaluar njëthundrakët, si devetë dhe kafshët e ngjashme me to. Gjithashtu, prej lopëve dhe deleve, Ai u bëri të ndaluar dhjamin. Por jo të gjithë dhjamin: i ndaluar ishte vetëm dhjami i pjesës pranë bishtit dhe dhjami sipërfaqësor. Në vijim përmendet dhjami që iu lejua atyre: - “...veç atij në shpinën dhe në zorrët e tyre dhe atij të përzier me kockat. - Domethënë, dhjami mes zorrëve dhe dhjami i lidhur me kockat ishte i lejuar për ta. Duke treguar shkakun e këtij ndalimi, i Lartësuari thotë: - Këtë e vendosëm si ndëshkim ndaj shkeljeve të tyre - Allahu i Lartësuar i bëri këto ndalesa për jehudët, për shkak të shkeljeve që u bënin ata të drejtave të Allahut dhe të drejtave të robve të Tij. Ky ndalim ishte një formë ndëshkimi për ta. Më pas, Allahu i Lartësuar thotë: - ... dhe Ne themi vetëm të vërtetën.” - Allahu është i vërtetë në gjithçka që thotë, gjykon dhe vepron. E kush është më i vërtetë në fjalë se Allahu? E kush ka gjykim më të drejtë se i Lartësuari?

- Kur arriti në burimet e Medjenit, gjeti një grumbull njerëzish që po i jepnin ujë bagëtisë. - Ata kishin çuar bagëtitë për ujë. Ai ishte një vend me shumë bagëti. - Pak më larg vërejti dy vajza, që po përpiqeshin të ndalnin tufën e tyre. - Atje gjeti dy vajza, të cilat qëndronin veçmas dhe mundoheshin të largonin bagëtitë e veta, sepse nuk donin të përziheshin me burrat dhe sepse askush nuk po u linte radhë. Atëherë, Musai i tha: - dhe u tha: “Si e keni punën ju të dyja?” - Pse po qëndroni mënjanë dhe pse po i ndaloni bagëtitë tuaja? - Ato i thanë: “Ne nuk mund t'u japim ujë (bagëtive tona), derisa të largohen barinjtë... - Ne e kemi zakon që nuk duhet t’i fusim bagëtitë tona, derisa të mbarojnë punë të gjithë barinjtë. Kur ata largohen, atëherë vazhdojmë ne. Duke treguar shkakun, thanë: - Ndërkohë që babai ynë është shumë i vjetër (për të ardhur vetë) .” - Ai nuk ka fuqi tani, që të vijë e t’u japë ujë bagëtive bashkë me barinjtë e tjerë. Atëherë Musai, duke shprehur keqardhjen e tij për këtë gjendje, shkoi e u dha ujë bagëtive të tyre, pa kërkuar asnjë shpërblim, sepse ai nuk kishte asnjë qëllim tjetër veç kenaqësisë së Allahut të Lartësuar. Kur mbaroi së dhëni ujë bagëtive, ishte piku i vapës, sepse Allahu thotë: - Atëherë, ai u dha ujë bagëtive të tyre, pastaj u largua, që të ulej nën një hije. Atje tha: “O Zoti im! Unë kam (shumë) nevojë për gjithçka që do të më japësh Ti.” - Ai u ul që të çlodhej nën hije, pasi ishte lodhur shumë. Në atë gjendje, duke i kërkuar Zotit që ta furnizonte dhe të kujdesej për të, tha: “O Zoti im! Unë kam nevojë për gjithçka që do të më japësh Ti. Unë jam nevojtar dhe i varfër për çdo mirësi që të më japësh dhe ta lehtësosh për mua.” Kjo ishte një lutje duke paraqitur gjendjen nevojtare, dhe jo thjesht një kërkesë. Lutja duke i parashtruar Zotit gjendjen e dobët dhe nevojën e madhe është shumë më e fuqishme dhe e vlefshme sesa thjesht një kërkesë. Kështu vazhdoi Musai të lutej, duke i shprehur Zotit varfërinë, përunjësinë e nevojën e vet, ndërkohë që dy vajzat u larguan në drejtim të shtëpisë së tyre dhe babait plak, për ta njoftuar për atë që ndodhi. Më pas, babai i tyre dërgoi tek Musai njërën nga dy vajzat e tij. Allahu e përshkruan këtë skenë duke thënë: - Njëra prej tyre shkoi tek ai (Musai) e ndrojtur... - Kjo tregon për fisnikërinë dhe moralin e lartë të saj. Nuk ka dyshim se turpi është nga virtytet më të larta, sidomos për vajzat. Kjo qasje nga kjo vajzë e moralshme tregonte edhe për diçka tjetër: Musai u shërbeu atyre vajzave jo si një qiraxhi ose si një shërbëtor, me të cilin mund të flasësh si të duash. Jo, ai ishte krenar dhe fisnik në shpirt, njeri nga i cili duhet të kesh turp dhe t’i flasësh me kujdes. Mirësjellja e morali i tij e bënte Musain një fisnik, i cili ta impononte respektin, prandaj ajo vajzë po i afrohej me ndrojtje. - ...dhe i tha: “Babai im të thërret, me qëllim që të të shpërblejë që u dhe ujë bagëtive tona.” - Babai ynë dëshiron të të falënderojë dhe nderojë për shërbimin e vyer që na bëtë. Ishit ju që na nderuat fillimisht, prandaj babai dëshiron veçse t’i përgjigjet bamirësisë suaj, sado pak qoftë. Dhe Musai e pranoi ftesën: - Kur shkoi tek ai dhe i tregoi atë që i kishte ndodhur (në Egjipt) , ai tha: “Mos ki frikë! Tashmë ke shpëtuar nga populli keqbërës.” - Ai i tregoi historinë e tij, që nga shkaku i arratisjes nga Egjipti e deri sa mbërriti në Medjen. Atëherë, babai i vajzave, duke u përpjekur të qetësonte zemrën e Musait, i tha: “Mos ki frikë! Tashmë ke shpëtuar nga populli keqbërës.” Pra, qetësohu, sepse Allahu tashmë të ka shpëtuar prej tyre që kur të solli në këtë vend, ku Faraoni nuk ka pushtet. - Njëra prej vajzave tha: “O baba, merre në punë me pagesë! - Njëra prej vajzave i tha të atit: “O baba, merre në punë me pagë!" Pra, merre Musain si punëtor me mëditje, që të ruajë bagëtitë tona dhe t’u japë ujë atyre. - Punëtori më i mirë është i fuqishëm dhe i besuar. - Musai është më i miri që mund të marrësh në punë. Ai ka dy cilësi: "…i fuqishëm dhe i besuar.” Forca dhe besnikëria janë cilësi të mrekullueshme, dhe më i miri punëtor me mëditje është ai që i ka këto dy cilësi: i fortë për atë punë që ngarkohet dhe besnik, që nuk të mashtron dhe gënjen. Këto dy cilësi duhet të plotësohen nga çdo njeri që merr një detyrë, çfarëdo qoftë ajo. Nëse mungojnë të dyja, ose edhe njëra prej tyre, atëherë cenohet puna. Vajza e bëri këtë vlerësim për Musain, sepse e pa gjatë punës që ishte i shkathët, i fortë dhe i zgjuar. Ndërsa besnikërinë dhe fisnikërinë e pa te respekti dhe përkujdesi i tij për ato të dyja, edhe pse nuk priste ndonjë shpërblim prej tyre. Qëllimi i vetëm ishte kënaqësia e Allahut dhe bamirësia ndaj të dobtëve e nevojtarëve. Atëherë, babai i vajzave i tha: - "Unë dëshiroj të të martoj me njërën prej vajzave të mia, me kusht që të më shërbesh për tetë vjet...” - Dëshiroj të punosh tek unë për tetë vjet. - “Por nëse i plotëson dhjetë, atëherë është vullneti yt. Unë nuk dua të të rëndoj ty.” - Kjo është në dorën tënde, pra, nuk je i detyruar. Nuk po t’i bëj të detyrueshme dhjetë vjet, se nuk dua të të rëndoj me punë. Ajo që kërkoj prej teje është pak dhe e lehtë për ty. Ke për të parë që: - Por (sido që të vendosësh) , ti do të gjesh tek unë një njeri të mirë, në dashtë Allahu.” - Ai i parashtroi Musait një punë të lehtë, ndaj ky bashkëpunim do të ishte i mirë dhe i drejtë. Kjo, nga njëra anë, tregon se ai ishte një burrë i mirë dhe i drejtë. Nga ana tjetër, ajo tregon se me një njeri të ndershëm e fisnik duhet të sillesh mirë, ashtu siç u soll ky burrë me Musain. Mirësjellja me sa të kesh mundësi është detyrë. Atij i duhet treguar se po trajtohet ndryshe nga të tjerët, pra, me më shumë respekt dhe vlerësim. - Ai tha: “Le të jetë ky një pakt mes meje e teje.” - Ky kusht është i pranueshëm dhe tashmë kemi një marrëveshje, sipas së cilës: - Cilindo afat që të plotësoj, të mos ketë keqdashje ndaj meje. - Pra, edhe nëse qëndroj tetë vjet, që janë të detyrueshme, edhe nëse qëndroj dhjetë vjet, që janë në dëshirën time, nuk është gjynah për mua dhe nuk ka asnjë masë ndëshkuese. - Allahu le të jetë garant për këtë që po themi. - Ai na mbikëqyr dhe dhe ti e di mirë që ne ramë dakord. Babai i këtyre dy vajzave nuk është Shuajbi, profeti i njohur, siç është përhapur ndër shumë njerëz. Ky është një pretendim që nuk bazohet në tekste autentike. E shumta që mund të thuhet është se Shuajbi ka qenë në Medjen dhe se kjo ngjarje ndodhi ne Medjen. Po ku është argumenti se ka ndodhur në kohën e profetit Shuajb? Nuk ka asnjë argument që të vërtetojë këtë. Askush nuk ka argument që tregon se Musai jetoi në kohën e Shuajbit dhe as që e ka takuar atë. Nëse do të ishte profeti Shuajb, Zoti do ta përmendte emrin e tij, e po ashtu dy vajzat. Gjithashtu, mund të themi se Allahu e shkatërroi popullin e Shuajbit dhe në Medjen kishin mbetur veçse ata që e besonin. Dhe, sipas kësaj logjike, ishte e papranueshme që besimtarët të mos kujdeseshin për vajzat e Profetit të tyre, duke i penguar tek uji, por do të ndodhte e kundërta. Kurrë nuk do të ndodhte që ata të shpërfillnin punët e Profetit të tyre dhe të prisnin që të vinte një burrë i huaj e t’u tregonte mirësjelljen para detyrimit për Profetin. Pastaj, si do të lejonte profeti Shuajb që Musai, profeti i Zotit, të ishte punëtor në shtëpinë e tij, kur dihet se ai ishte më i miri dhe më lart se Shuajbi si profet. Por Allahu është më i ditur për gjithçka. Vetëm nëse dikush mund të thotë se kjo ishte para se Musai të bëhej profet. Sidoqoftë, është e papranueshme që të pretendohet se bëhet fjalë për Shuajbin profet, pa pasur ndonjë argument të posaçëm për këtë nga Profeti ynë (a.s).

Edhe më përpara, - thotë i Madhëruari - Ne i kemi sqaruar dhe shtjelluar argumentet, për t’jua qartësuar plotësisht udhën e drejtë që duhet të ndiqni. Gjithashtu, jua kemi bërë të qartë se sa e keqe është rruga e inatit dhe polemikës, me qëllimin thjesht për të refuzuar të vërtetën. Po kështu, edhe në këto ajete, Ne shtjellojmë çdo çështje, për të cilën kanë nevojë të përgjegjshmit. - Kështu i sqarojmë Ne argumentet, në mënyrë që të dalë në shesh rruga e keqbërësve. - Kështu do të dalë në pah rruga e keqbërësve, që mohojnë e u kundërvihen të dërguarve të Zotit. - Thuaj: “Unë jam ndaluar të adhuroj ata që ju i adhuroni krahas Allahut!” Thuaj: “Unë nuk i ndjek dëshirat tuaja, sepse atëherë do të isha i humbur e jo prej të udhëzuarve!” - Zoti im më ka ndaluar që unë të adhuroj idhujt, që ju i adhuroni. Ai më ndaloi që të ndjek rrugën që keni ndjekur ju, sepse rruga juaj është e ndërtuar mbi pasimin e verbër të epshit dhe të dëshirave të shfrenuara. Ndjekja e një rruge të tillë, pa dyshim që të çon në humbje, sepse nuk është e ndërtuar mbi bazën e argumenteve nga Zoti. Nëse do të ndiqja këtë rrugë, atëherë do të isha i humbur dhe braktisës i udhës së Zotit tim.2 - Thuaj: “Unë kam Argument të qartë nga Zoti im, ndërsa ju e mohoni atë. - Unë jam shumë i qartë me Sheriatin, që Zoti ma shpalli, ndërsa ju e quani gënjeshtër të vërtetën e sigurt. Epo, dijeni se: - Ai që ju e kërkoni me ngut, nuk është në dorën time. - Ndëshkimi, që ju e kërkoni t’ju përshpejtohet, nuk është në dorën time, sepse - Gjykimi për gjithçka i takon vetëm Allahut: - Është Ai që e vendos a do t’jua përshpejtojë atë që e kërkoni, apo do t’jua vonojë, dhe këtë e bën sipas urtësisë së Tij absolute. I Madhëruari thotë: - Ai shpall të vërtetën dhe Ai është më i miri i gjykuesve.” - Ai është më i Miri që i ndan çështjet dhe më i miri Gjykatës i robërve. - Thuaj: “Sikur të ishte në dorën time ajo për të cilën nguteni, çështja mes meje dhe jush do të kishte përfunduar. Allahu është i Gjithëditur për keqbërësit.” - Nëse do të ishte në dorën time kjo çështje, unë do t’jua jepja menjëherë atë ndëshkim që e meritoni. Dikush mund të pyesë dhe të thotë: “Në dy Sahih-ët është hadithi që tregon se Aishja i tha njëherë Profetit ﷺ: 1105. “O i Dërguari i Allahut, a ke patur ditë më të vështirë e më të dhimbshme, se dita e Uhudit?” Ai tha: “Unë kam vuajtur shumë nga populli yt, por më e dhimbshmja që kam përjetuar ka qenë ajo që ndodhi në Akabe, ditën kur unë ftova Ibn Abd Jalejl Ibn Abdu Kilalin të besonte. Ai e refuzoi ftesën time dhe unë u largova shumë i trishtuar, trishtim që dukej edhe në fytyrën time. U përmenda nga kjo dhimbje veçse kur isha në Karn el Theâlib. Kur ngrita kokën lart, pashë një re, që më bënte hije dhe në të cilën vërejta Xhibrilin (a.s.). Ai më foli për së largu dhe më tha: “Allahu i dëgjoi fjalët e popullit tënd kundër teje dhe refuzimin që ata i bënë ftesës tënde. Ai tani të dërgoi Melekun e Maleve, të cilin mund ta urdhërosh për çfarë të duash, në lidhje me ta!” Pastaj më foli për së largu Meleku i Maleve. Ai më përshëndeti me selam dhe më tha: “O Muhamed! Allahu i dëgjoi fjalët e popullit tënd kundër teje dhe refuzimin që ata i bënë ftesës tënde. Ai më dërgoi mua dhe ti tani mund të më urdhërosh për çfarë të duash në lidhje me ta! Nëse ti dëshiron, unë i përplas dy malet mbi ta.” Atëherë, - thotë Aishja - Profeti i Allahut i tha: “Përkundrazi, unë shpresoj që Allahu të nxjerrë nga shpinat e tyre njerëz, që do ta adhurojnë Atë dhe të mos i shoqërojnë asgjë Atij në adhurim.” Ky është versioni i Muslimit. Atëherë, pyetja që shtrohet është: “Si mund të harmonizojmë këtë hadith me ajetin në fjalë, ku thuhet: “Thuaj: “Sikur të ishte në dorën time ajo për të cilën nguteni, çështja mes meje dhe jush do të kishte përfunduar.” Sipas hadithit, Profetit ﷺ iu mundësua që ta lëshonte dënimin mbi ta, por ai nuk e pranoi. Me dhembshuri, ai kërkoi afatizimin e tyre, duke shpresuar se Allahu do të sillte prej tyre pasardhës, që do ta adhuronin Atë si një e të vetëm, pa i bërë shirk. Përgjigjja, - dhe Allahu e di më mirë - është si vijon: Ajeti flet për lëshimin e një dënimi, që ata e kërkonin në moment. Domethënë, nëse ata do t’i kërkonin Profetit që t’ua sillte ndëshkimin në atë moment, ai do t’ua jepte. Ndërsa hadithi nuk flet për këtë rast. Në hadith nuk tregohet se ata i kërkuan që t’ua përshpejtonte ndëshkimin. Aty thjesht përmendet se ishte Meleku i Maleve që i propozoi atij t’i përplaste dy malet mbi popullin që refuzoi ftesën e tij. Ato janë dy male, njëri në jug e tjetri në veri të Mekës. Për këtë arsye, Profeti ﷺ kërkoi me butësi afatizimin e tyre. - Vetëm tek Ai janë çelësat e fshehtësive dhe ato nuk i di askush tjetër veç Tij. - Buhari sjell hadithin nga Abdullah Ibn Umeri, se Profeti ﷺ ka thënë: 1 106. “Çelësat e fshehtësive janë pesë, dhe ato nuk i di askush, veç Allahut: “Vetëm Allahu e di se kur do të ndodhë Kijameti; është Ai që e lëshon shiun; Ai e di se ç’ka në barkun e nënës; askush nuk e di se çfarë do të fitojë nesër dhe askush nuk e di se në ç’vend do të vdesë. Allahu është i Gjithëdituri, që e di mirë çdo fshehtësi. [Lukman 34.] - Ai di çfarë ka në tokë dhe në det. - Dituria e Bamirësit Bujar është gjithëpërfshirëse. Diturisë së Tij nuk i fshihet asnjë thërrmijë, as në qiell dhe as në tokë. Allahu i Lartësuar thotë: - As edhe një gjethe nuk bie pa dijeninë e Tij. - Allahu i di imtësisht të gjitha lëvizjet e krijesave të Tij, madje edhe të sendeve. Atëherë, si mendon se është dituria e Tij rreth kafshëve dhe gjallesave dhe sidomos të atyre që janë të përgjegjshëm ligjërisht, xhindëve dhe njerëzve? Allahu i Lartësuar thotë në një ajet tjetër: “Allahu e di shikimin e hedhur fshehtas dhe për gjithçka që fshehin zemrat (e njerëzve).” [Gafir 19]. - Nuk ka kokërr në thellësi të Tokës, s’ka të njomë dhe s’ka të thatë, që nuk është në Librin e qartë. - Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin nga Ibn Abasi, i cili ka thënë: “Allahu i Lartësuar krijoi el nûn -in - që është boja e shkrimit (ose kallamari) - dhe pllakatat e shkrimit. Ai shkroi në to të gjitha çështjet e dynjasë, deri në ditën kur ajo do të përfundojë. Ai shkroi, gjithashtu, çfarë krijesash do të krijonte, rrizkun që ato do të merrnin, hallall apo haram qoftë, si edhe veprat e mira e të këqija që ata do të bënin.” Më pas, ai (Ibn Abasi) lexoi këtë ajet: “As edhe një gjethe nuk bie pa dijeninë e Tij.”

- “Sa e sa breza kemi shkatërruar para tyre ... ” - Të shumtë janë refuzuesit e të vërtetës, që kemi shkatërruar përpara tyre. - “... të cilët ishin shumë më të fortë e më të pushtetshëm se këta. ” - Ata ishin më të shumtë në numër dhe më të fuqishëm sesa këta. Ata u përhapën në Tokë dhe e ndërtuan atë më shumë sesa këta të sotmit. Allahu i Lartësuar thotë: - “Ata u përhapën nëpër Tokë ... ” - Ata u përhapën në vende të ndryshme për të kërkuar rizkun dhe të mirat materiale më shumë sesa keni lëvizur ju. - “... por a gjetën shpëtim?! ” - A gjetën rrugëdalje për t’i shpëtuar vendimit e përca - ktimit të Zotit? Domethënë, edhe për ju nuk ka rrugëdalje, nga mund t’i shpëtoni përca - ktimit dhe gjykimit të Zotit. - “Të gjitha këto janë fakte për cilindo që ka zemër ... ” - Ka mësime, dobi, përvojë për cilindo që ka zemër, ka arsye e logjikë, që të kuptojë dhe të analizojë mirë çështjet. - “... që dëgjon me vëmendje dhe dësh - mon.” - Pra, dëgjon fjalën, e kupton atë, logjikon dhe arsyeton drejt rreth saj dhe arrin ta kuptojë atë nëpërmjet logjikës dhe mendjes së tij. Arabët thonë: Elka fulanun sem’ahu, pra, “hedh dëgjimin”, do të thotë që dëgjon me veshë dhe me zemër dhe jo i pavëmendshëm. Kështu ka thënë Dahaku dhe Theuriu. - “Ne krijuam qiejt e Tokën dhe gjithçka që gjendet ndërmjet tyre brenda gjashtë ditësh, pa ndier aspak lodhje. ” - Në këtë ajet pohohet vërtetësia e Ditës së Ringja - lljes. Argumentimi është tejet i qartë, sepse Ai që është i Plotpushtetshëm që të krijojë qiejt dhe Tokën dhe nuk u lodh aspak në krijimin e tyre, është, pa dyshim, i plotpu - shtetshëm dhe i fuqishëm që t’i ringjallë të vdekurit, dhe kjo është më e lehtë për t’u besuar dhe pranuar. Jehudët (mallkimet e njëpasnjëshme të Allahut qofshin mbi ta!) thanë se Allahu krijoi qiejt dhe Tokën për gjashtë ditë, dhe pastaj pushoi ditën e shtatë, që ishte dita e shtunë. Ata madje e quajnë “dita e pushimit, çlodhjes”. Duke hedhur poshtë këto trillime dhe besime të gabuara në lidhje me Të, Allahu i Lartësuar thotë: “... pa ndier aspak lodhje.” Ose siç thotë në ajetet e tjera: “A nuk e dinë ata se Allahu, i Cili krijoi qiejt dhe Tokën dhe nuk u lodh me krijimin e tyre, është i Plotfuqishëm që t’i ngjallë të vdekurit?! Po, Ai është i Plot - fuqishëm për gjithçka.” [Ahkaf 33]. “S’ka dyshim se krijimi i qiejve dhe i Tokës është çështje më e madhe se krijimi i njerëzve, por shumica e njerëzve nuk e dinë.” [Gafir 57]. Ose: “A është më i rëndë krijimi juaj apo ai i qiellit? Ai e ndërtoi atë.” [Naziat 27]. - “Por ti ji i durueshëm ndaj fjalëve të tyre ... ” - Bëj durim në lidhje me atë që thonë mohuesit e të vërtetës dhe distancohu prej tyre me maturi dhe edukatë, sikurse thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “Bëj durim për atë që të thonë njerëzit dhe largohu prej tyre me maturi!” [Muzemil 10]. - “... dhe madhëroje Zotin tënd në agim dhe në muzg!” - Përpara ngjarjes së Israsë, namazi i detyrueshëm ishte dy rekatë në sabah, përpara lindjes së diellit, dhe dy rekatë përpara perëndimit të diellit, pra, në vaktin e ikindisë. Ndërsa namazi i natës ishte detyrë për Profetin ﷺ dhe për umetin e tij, për një vit rresht. Më pas, detyrue - shmëria e namazit të natës u abrogua për umetin fillimisht dhe më pas, natën e Israsë, Allahu i Lartësuar e abrogoi për të gjithë, duke ligjëruar faljen e pesë kohëve të namazit. Namazi i sabahut dhe i ikindisë mbetën në fuqi, si pjesë e këtyre pesë namazeve të detyrueshme. Janë pikërisht këto namaze, që falen përkatësisht përpara lindjes së diellit dhe përpara perëndimit të tij. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Xherir Ibn Abdilahi (Allahu qoftë i kënaqur me ta!), i cili rrëfen: 2482. “Ishim ulur pranë Profetit ﷺ , në një natë të shndritshme, kur ai po vështronte hënën e plotë dhe tha: “Dijeni se ju do të dilni përpara Zotit tuaj dhe keni për ta parë Atë, ashtu sikurse po shikoni këtë hënë. Nuk do të nguceni dhe nuk do të pe - ngoheni për ta parë Atë. Nëse keni mundësi që asnjëherë të mos ju humbasë namazi përpara lindjes së diellit (sabahu) dhe për - para perëndimit të tij (ikindia), bëjeni!” Pa - staj lexoi: “... dhe madhëroje Zotin tënd në agim dhe në muzg!” Po kështu e kanë sjellë Buhariu, Muslimi dhe autorët e Suneneve prej Ismailit, ngjashëm me këtë version. - “Edhe në një pjesë të natës madhëroje Atë, ashtu si edhe pas namazeve! ” - Madhëroje duke u falur për Të. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar kur thotë: “Fale namazin kur nis e ulet dielli dhe kur erret nata. Gjithashtu, lexoje Kur'anin e agimit. Vërtet, leximi i Kur'anit të agimit është i dëshmuar. Dhe në një pjesë të natës falu me të (me këndimin e Kur’anit)! Zoti yt do të të ngrejë në një gradë të lavdi - shme.” [Isra 79]. Ndërsa këtu në këto ajete vijon i Lartësuari dhe thotë: “... ashtu si edhe pas namazeve!” Thuhet se këtu bëhet fjalë për tesbihet pas çdo namazi, pra, për fjalët: “Subhanallah, El hamdu lil-lah, Allahu Ekber ” (nga 33 herë). Thuhet, gjithashtu, se bëhet fjalë për dy rekatet sunete pas akshamit dhe për të gjithë namazet e tjera, përveç namazit të ikindisë dhe sabahut, të cilat nuk kanë sunete pas. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Aliu (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), se: 2483. “Profeti i Allahut falte pas çdo namazi farz dy rekat sunete, përveç namazit të sabahut dhe ikindisë.” Kështu e kanë sjellë Ebu Daudi dhe Nesaiu. Ndërsa ata që mëtojnë se këtu bëhet fjalë për tesbihet, që thuhen pas çdo namazi (nga 33 herë), bazohen në hadithin që vjen në dy Sahih-ët nga Ebu Hurejra, i cili tregon se: “Disa sahabë të varfër muhaxhirë erdhën tek i Dërguari i Allahut dhe thanë: “Të pasurit na kaluan në gradat e larta dhe në mirësitë e përjetshme.” Profeti i Allahut tha: “Përse mendoni kë - shtu?” - “Ata falin namaz ashtu sikurse edhe ne, agjërojnë sikurse agjërojmë ne, por ata shpenzojnë edhe pasurinë në rrugë të Allahut, kurse ne nuk kemi të shpenzojmë e japim sadaka; ata mund të çlirojnë robër me pasurinë e tyre, kurse ne nuk mundemi ...” I Dërguari i Allahut iu përgjigj: “A t’ju tregoj diçka, të cilën nëse e zbatoni, do t’i kaloni të gjithë që do të vijnë pas jush dhe askush nuk do të mund t’jua kalojë e të jetë më mirë se ju, përveç atij që bën njëlloj si ju?” - “Na e tregoni, o i Dërguari i Allahut!”, - iu përgjigjën sahabët. Ai tha: “Pas çdo namazi, thoni 33 herë Subhanallah (i Pastër nga çdo e metë është Allahu), 33 herë El hamdu lillah (lavdia i takon vetëm Allahut) dhe 33 herë Allahu ekber ” (Allahu është më i Madhi).” Më vonë, të varfrit erdhën sërish dhe thanë: “O i Dërguari i Allahut, të pasurit dëgjuan për këto vepra të mira, që bëjmë ne dhe vepruan njëlloj si ne. ...” Atëherë Profeti i Allahut tha: “Kjo është mirësia e Allahut, që Ai ia dhuron kujt të dëshirojë.” (Nga kjo bëhet e qartë se që të dyja mendimet janë të sakta. Qëllimi është, - dhe Allahu e di më mirë, - të tregohet se këtu bëhet fjalë për sunetet që falen pas namazeve farze, përveç namazit të sabahut dhe ikindisë, të cilët nuk ka sunete pas tyre. Allahu jep sukses për çdo mendim dhe shpjegim të saktë.) 69

Kjo sure është shpallur në Mina, gjatë Ha - xhit të Lamtumirës, pas sures Teube. Pra - ndaj dhe konsiderohet sure medinase. Ajo konsiderohet si surja e fundit, që ka zbritur e plotë prej Kuranit. Buhariu sjell hadithin nga Ibn Abasi, i cili rrëfen: “Umer Ibn Ha - tabi gjithmonë më merrte me vete në mexh - liset e tij me burrat e Bedrit. Me sa dukej, disa prej tyre nuk u ndien mirë me praninë e një djaloshi të ri mes tyre në këtë mexhlis të zgjedhurish, prandaj thanë: “Përse vjen në mexhlisin tonë ky djalosh, i cili është në moshën e fëmijëve tanë, ndërkohë që asnjë prej fëmijëve tanë nuk vjen me ne?!” Umeri tha: “Ai është pinjoll i dikujt, që ju e njihni mirë (pra, nga familja e Profetit ﷺ ”.) Atëherë, ne u ulëm në mexhlis dhe mendoj se ai më mori me vete për t’u treguar atyre vlerë time. Umeri fillimisht pyeti ata: “Çfarë me - ndoni për tefsirin e fjalës së Allahut: “Kur të vijë ndihma e Allahut dhe çlirimi (i Me - kës) ...”? Ata thanë: “Në këtë sure jemi urdhëruar që të lartësojmë e dëlirësojmë Allahun e Madhëruar, ta lavdërojmë e shprehim Atij mirënjohjen e përlëvdimin e t’i kërkojmë falje, kur Ai të sjellë fitoren tonë.” Sollën edhe disa shpjegime të tjera të ngjashme, pastaj heshtën. Në këtë moment, Umeri m’u drejtua mua: “Edhe ti kështu mendon, o Ibn Abas?” Unë i thashë: “Jo”. - Atëherë, çfarë mund të thuash për kuptimin e saj?” Unë i thashë: “Ajo tregon për afri - min e exhelit të Profetit të Allahut. Allahu i Lartësuar i bën me dije Profetit të Tij afri - min e orës së largimit nga kjo dynja.” Allahu i Lartësuar thotë: “Kur të vijë ndihma e Allahut dhe çlirimi (i Mekës) dhe t’i shohësh njerëzit duke hyrë në fenë e Allahut grupe-grupe ...”. Pra, tashmë misio - ni yt u përmbush dhe të është afruar exheli. Prandaj: “Madhëroje me lavde Zotin tënd dhe kërko falje nga Ai! Ai është Pranues i madh i pendimit.” Umeri tha: “Edhe unë nuk kam tjetër dije veç kësaj që the ti, në lidhje me ajetet.” Këtë transmetim e sjell vetëm imam Buhariu. Imam Ahmedi sjell këtë transmetim nga Ibn Abasi: 2946. “Kur zbriti surja Nasr, Profeti i Allahut tha: “Ky është lajmi për largimin tim.” Pra, lajmi se ai do të largohej nga kjo jetë gjatë këtij viti. Kështu, sipas shpjegimit të Umerit dhe Ibn Abasit, kjo sure paralajmëronte largimin e Profetit ﷺ nga kjo dynja: Kur të çlirohet Meka, ai popull që të dëboi, dhe kur të shohësh që njerëzit të hyjnë në fenë e Allahut grupe -grupe, atëherë ka ardhur fundi i misionit tënd në botë, ndaj përgatitu për largimin prej saj dhe shkuarjen tek Zoti. Ahireti është më i mirë për ty dhe Zoti do të të japë e do të të kënaqë me mirësinë e dhu - ratat e Tij, prandaj: “Madhëroje me lavde Zotin tënd dhe kërko falje nga Ai! Ai është Pranues i madh i pendimit.” Por edhe shpjegimi që bënë sahabët e Bedrit, që ishin ulur me Umerin, se: kur Allahu i Madhëruar të sjellë çlirimin dhe triumfin e Islamit, atëherë duhet të shtojmë tesbih-un, hamd-in dhe istigfar-in, është një shpjegim shumë i saktë, i bukur dhe i mirë. Për këtë tregon edhe fakti se ditën e çlirimit të Mekës, Pro - feti i Allahut fali tetë rekatë namaz në ko - hën e duhasë. Disa thanë se ai ishte namazi i duhasë. Por të tjerët e kontestojnë këtë me - ndim, sepse Profeti nuk e falte vazhdimisht këtë namaz, e aq më tepër që ai ishte udhë - tar dhe nuk pati bërë nijet që të qëndronte në Mekë. Ai qëndroi në Mekë deri afër fundit të muajit Ramazan, për mëse 19 ditë, e falte namazin të shkurtuar dhe nuk agjë - roi, as ai, e as ushtria e tij me mbi dhjetë mijë luftëtarë (sepse ishin udhëtarë). Për këtë arsye, mendimi më i saktë, sipas këtij grupi, është se ai fali namazin e çlirimit ose namazin e fitores. Për ta, është e pëlqye - shme që udhëheqësi ose komandanti i ush - trisë që çliron një vend, të falë tetë rekatë namaz, sapo të hyjë në atë vend. Kështu ka vepruar Sad Ibn Ebi Uekkasi kur ka çliruar toka të reja. Disa thonë se tetë rekatët falen njëherësh, por mendimi më i saktë është që falen dy e nga dy, sikurse vjen në transme - timin e saktë në Sunen-in e Ebi Daudit, se: 2947. “Në namazin që fali Ditën e Çlirimit, Profeti i Allahut jepte selam pas çdo dy rekatë-ve.” Gjithashtu, nga Aishja (Allahu qoftë i kënaqur prej saj!) vjen dëshmia: 2948. “Në fund të jetës së tij, Profeti i Allahut thoshte shpesh: “Subĥânallâhi ue bi hamdih, estagfirullahe ue etûbu ilejh ” Pastaj tha: “Zoti im më njoftoi se do të shoh një shenjë në umetin tim dhe më urdhëroi që, kur ta shoh atë shenjë të shfaqet, të bëj tesbih për Të, të kërkoj falje e të shfaq pendesë të vazhdueshme para Tij, sepse Ai është vërtet Falës i madh dhe pranues i pendimit. Unë e pashë atë shenjë në fjalën e Tij: “Kur të vijë ndihma e Allahut dhe çlirimi (i Mekës) dhe t’i shohësh njerëzit duke hyrë në fenë e Allahut grupe-grupe ...” [Muslimi]. Pasi zbriti kjo sure, Profeti i Allahut nisi të për-piqej më fort për ahiretin. Profeti i Allahut tha njëherë: 2949. “Erdhi çlirimi, erdhi fitorja, erdhën banorët e Jemenit.” Dikush tha: “Çfarë përfaqësojnë banorët e Jemenit?” Ai tha: “Ata janë njerëz zemër-dhimbsur e natyrë të butë. Imani i vërtetë është jemenas dhe dituria e vërtetë është jemenase.” Buhariu sjell hadithin nga Aishja, e cila tregon: 2950. “Profeti i Allahut thoshte shumë shpesh në ruku dhe sexhde: “ Subĥânekell-llâhum-me rabbenâ ue bi ĥamdike, All -llâhum-me’gfir li. (I dëlirë je, o Allah! Ti je Zoti ynë dhe i Lavdëruari. O Allah, më fal mua!”, duke e përftuar këtë lutje nga Kurani (pra, nga surja Nasr).” Nuk ka dyshim se me çlirimin e përmendur në këtë sure është për qëllim çlirimi i Mekës, dhe për këtë nuk ka me - ndim tjetër. Viset e popujt arabë prisnin çlirimin e Mekës, që të pranonin Islamin dhe thoshin: “Nëse ai triumfon me popullin e tij, atëherë është Profet i vërtetë dhe do ta pranojmë Isla-min.” Dhe, vërtet, kur Allahu solli çlirimin e Mekës, të gjithë hynë në fenë e Allahut në grupe e popuj. Nuk kaluan as dy vjet dhe i gjithë Gadishulli Arab pranoi Islamin, dhe për këtë vetëm Allahut i takon i gjithë lavdërimi e mirënjohja. Kemi folur më hollësisht për çlirimin e Mekës në librin tonë “ Sira”, prandaj kush dëshiron, mund ta lexojë atje. Fundi i përmbledhjes së tefsirit të sures Nasr. Vetëm Allahut i takojnë mirënjohja e lavdërimet!

Nuk është detyrë e jotja udhëzimi i tyre. - Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin nga Ibn Abasi se: 420 “Në fillim, Profeti a.s. urdhëronte që sadakatë t'u jepeshin veçse muslimanëve, derisa zbriti ky ajet: "Nuk është detyrë e jotja udhëzimi i tyre." Atëherë, ai urdhëroi që t’i jepej sadaka çdokujt që kërkonte, i çfarëdo feje qoftë.” - Është Allahu që udhëzon në rrugë të drejtë atë që Ai do. Çfarëdo të mire që ta jepni, e keni për veten tuaj. - Kjo i ngjan fjalës së Allahu të Madhëruar kur thotë: "Kush bën mirë, bën mirë për veten e vet e kush bën keq, ai vepron kundër vetes së vet. Zoti yt nuk u bën padrejtësi robërve ." [Fusilet 46]. Ajete të tilla janë të shumta në Kur'an. Në vijim, i Madhëruari thotë: - Por çdo gjë ta jepni veçse për hir të Allahut, sepse çdo të mirë që ju e jepni do t’ju kompensohet në mënyrë të plotë, pa ju cenuar aspak”. - Atâ el Hurasani ka shpjeguar: “Pra, nëse ti e jep sadakanë për hir të kënaqësisë së Allahut të Madhëruar, atëherë mos ushqetëso aspak se çfarë bën ai që merr sadakanë.” Ky është një kuptim i përshtatshëm i ajetit, i cili mëson se, nëse e jep sadakanë për hir të Allahut të Lartësuar, e merr shpërblimin dhe nuk mban asnjë përgjegjësi nëse ai që e merr sadakanë është njeri i mirë apo i keq, e meriton apo nuk e meriton. Pra sadakadhënësi është i shpërblyer për qëllimin dhe veprën e mirë. Ky kuptim mbështetet edhe nga plotësimi i ajetit. Allahu i Madhëruar thotë: “... sepse çdo të mirë që ju e jepni do t’ju kompensohet në mënyrë të plotë, pa ju cenuar aspak”.” Po kështu, në hadithin e Ebu Hurejrës, të sjellë në dy Sahih-ët, thuhet: 421. “Profeti ﷺ tha njëherë: "Një burrë tha: “Sot do të jap sadaka.” Kështu, doli dhe ia dha sadakanë e tij një lavireje. Njerëzit të nesërmen filluan të flisnin (e ta qortonin) duke thënë: "Ai ia dha sadakanë një lavireje!" Kurse ai tha: “O Allah! Vetëm ty të takon lavdërimi për atë që ndodhi me atë grua! Sot do të jap sadaka përsëri!” Dhe ia dha sadakanë e tij një të pasuri. Njerëzit të nesërmen filluan të flisnin sërish: “Ai ia dha sadakanë një të pasuri!” Kurse ai tha: “O Allah! Vetëm ty të takon lavdërimi për çfarë ndodhi me këtë të pasur! Sot do të jap një sadaka përsëri!” Dhe ia dha sadakanë një hajduti. Njerëzit të nesërmen thanë: "Ai ia dha sadakanë një hajduti!" Kurse ai tha: “O Allah! Vetëm ty të takon lavdërimi për çfarë ndodhi me atë lavire, me të pasurin dhe hajdutin!” Atij iu tha: "Sadakaja jote u pranua! Sa për laviren, ndoshta prej sadakasë tënde, ajo do të lagohet nga imoraliteti. I pasuri mund të marrë mësim dhe pastaj të japë edhe ai nga pasuria që i ka dhënë Allahu. Ndërsa hajduti, ndoshta prej sadakasë tënde, heq dorë nga vjedhja.” - Ajo (sadakaja) u takon të varfërve, të cilët janë të angazhuar në rrugën e Allahut dhe nuk kanë mundësi të lëvizin nëpër tokë. - Këtu flitet për muhaxhirët, të cilët hoqën dorë nga çdo pasuri e tyre, për të emigruar për hir të Allahut dhe në ndihmë të fesë dhe Profetit të Tij. Për këtë arsye, ata nuk gjenin asnjë mundësi për të përmbushur nevojat e tyre jetike. Allahu i Madhëruar thotë gjithashtu për ta: "...nuk kanë mundësi të lëvizin nëpër tokë." Pra, nuk kishin mundësi të bënin udhëtime për të siguruar jetesën e tyre. - Ata nuk lypin, prandaj ai që nuk e di gjendjen e tyre mendon se ata janë të pasur. Ata njihen nga vetë pamja e tyre, ndonëse ata nuk kërkojnë me ngulm dhe nuk i bezdisin njerëzit. - Ai që nuk di gjë rreth gjendjes së tyre mendon se ata janë të pasur, sepse ata janë të përmbajtur dhe nuk duken të varfër nga veshja, nga gjendja dhe nga fjalët e tyre. Të njëjtin mesazh përcjell edhe hadithi nga Ebu Hurejra, i sjellë në dy Sahih-ët, se Profeti a.s. ka thënë: 422. "I varfër nuk është ai endacaku që e kthen me një hurmë ose dy hurma, apo me një kafshatë ose dy kafshata, apo me një vakt ose dy vakte ushqim. I varfër është ai që nuk ka pasuri të mjaftueshme për të qenë i pavarur, por që nuk bie në sy si i varfër, që të tjerët të mendojnë t'i japin sadaka. Ai nuk u kërkon njerëzve asgjë. ” Hadithin e sjell imam Ahmedi. Po imam Ahmedi sjell hadithin nga Abdurahman Ibn Ebu Seid, ky nga i ati, që thotë: 423. “Më dërgoi nëna tek Profeti ﷺ ,që të lypja. Unë shkova tek ai dhe u ula. Ai u drejtua nga unë dhe më tha: “Ai që mjaftohet me pasurinë që ka, e bën Allahu që t’i mjaftojë ajo. Ai që nuk lyp, e bën Allahu që të mos ketë nevojë të lypë. Ai që vetëmjaftohet, e bën Allahu të vetëmjaftueshëm. Ai që lyp, ndërkohë që zotëron një ukije (ushqim) pasuri, e ka tepruar duke lypur me ngulm.” Thashë me vete: "Deveja ime jakute është më e shtrenjtë sesa një ukije (ushqim)." Atëherë, u ktheva mbrapsht dhe nuk i kërkova gjë.” - Çfarëdo të mire që ta jepni, s’ka dyshim se Allahu e di shumë mirë. - Atij nuk i fshihet asnjë vepër dhe ka për t’ju shpërblyer me më të plotin shpërblim në Ditën e Gjykimit. Pastaj i Lartësuari thotë: - Ata që e shpërndajnë pasurinë e vet natën dhe ditën, fshehurazi dhe haptazi, e kanë shpërblimin te Zoti i tyre. Për ta nuk ka as frikë, as dëshpërim. - Ky është një lavdërim që Allahu u bën atyre që shpenzojnë pasurinë në rrugën e Tij dhe duke kërkuar kënaqësinë e Tij, në të gjitha kohët dhe gjendjet. Madje, edhe shpenzimet për familjen konsiderohen si vepra të mira, për të cilat vjen ky premtim e lëvdim nga Zoti i Madhëruar. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Mesudi 126 ‘(Allahu qoftë i kënaqur me të dy!), se Profeti ﷺ ka thënë: 424. “Sa herë që muslimani shpenzon diçka për familjen e vet dhe llogarit e shpreson për këtë shpërblimin e Zotit, atij i shkruhet si sadaka.” Buhariu dhe Muslimi sjellin prej Shu'bes një tekst të ngjashëm me këtë hadith. Për këta të mirë, Allahu i Madhëruar thotë: " ... e kanë shpërblimin te Zoti i tyre." Pra, në Ditën e Kijametit, ata do të shpërblehen për veprat e tyre, për sadakatë dhe bamirësinë. Pastaj Ai thotë: "Për ta nuk ka as frikë, as dëshpërim." Kjo është shpjeguar edhe më parë.

Allahu i Lartësuar i thotë Profetit të Tij: - Mos u brengos për ata që rendin në mosbesimin e tyre! - Kjo sepse Profeti ﷺ kujdesej dhe shqetësohej shumë për udhëzimin e njerëzve. Kur ai i ftonte njerëzit dhe ata nuk i përgjigjeshin ftesës së tij, ai trishtohej shumë, sepse mohuesit e kundërshtonin menjëherë, duke shprehur inat dhe armiqësi kundër Profetit ﷺ . Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar i tha: “Mos u brengos për ata...” Pra, mos u shqetëso, sepse: - Ata nuk mund ta dëmtojnë Allahun aspak. Allahu, me Urtësinë e Vet, dëshiron që atyre të mos u takojë asnjë e mirë në botën tjetër.” - Domethënë, është urtësia e Allahut ajo që e përcaktoi të ndodhte diçka e tillë. - Ata do të kenë një dënim të madh.” - Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - Ata që, në vend të besimit, parapëlqyen kufrin, nuk i bëjnë asnjë dëm Allahut. Ata i pret një dënim i dhembshëm.” - Këta janë ata të cilët, në vend të imanit, parapëlqyen e zgjodhën mohimin e Zotit dhe jetën jo sipas porosive të Tij. Këta njerëz: “...nuk i bëjnë asnjë dëm Allahut.” Përkundrazi, ata dëmtojnë veçse veten e tyre. Allahu i Madhëruar thotë: “Ata i pret një dënim i dhembshëm.” - Të mos mendojnë jobesimtarët se afatin që Ne u kemi dhënë të jetojnë është në dobi të tyre! Ne i lëmë të jetojnë veç që të shtojnë edhe më shumë gjynahet e tyre. Ata i pret një dënim poshtërues.” - Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar në një ajet tjetër: “Por, lëri ata edhe për pak kohë në vetëmashtrimin e tyre! Mos vallë ata po mendojnë se meqë u kemi dhënë me mbushulli pasuri dhe fëmijë, Ne do t’u ofronim të gjitha të mirat? Jo, kurrsesi! Por, ata nuk kuptojnë.” [Mu'minun 54 - 56]. Ose ajetit tjetër: “Mos u mahnit nga pasuria dhe fëmijët e tyre! Allahu dëshiron t’i ndëshkojë ata në jetën e kësaj bote nëpërmjet tyre dhe pastaj t’u dalë shpirti si mohues.” [Teube 55]. - Allahu nuk do t’i lërë kurrë besimtarët, ashtu siç jeni ju, pa dalluar të keqin nga i miri. - Patjetër që Allahu i Lartësuar ka për t’ju sjellë ndonjë sprovë dhe vështirësi. Nëpërmjet sprovave do të dalë në pah besimtari i durueshëm nga ai që është munafik, i cili shkel kufijtë e Allahut të Lartësuar dhe nuk i nënshtrohet Atij. Në këtë ajet, Allahu i Lartësuar i referohet Betejës së Uhudit, me të cilën sprovoi besimtarët. Pikërisht në këtë ditë u shfaq qartë imani i besimtarëve të sinqertë dhe durimi i tyre. Atë ditë u shfaq qëndrueshmëria, devotshmëria dhe bindja ndaj Allahut dhe Profetit të Tij. Por në këtë ditë, gjithashtu, Allahu i Madhëruar u çori maskën munafikëve dhe ua nxori të palarat. Në këtë sprovë u shfaq qartë tradhtia dhe pabesia e tyre ndaj Profetit ﷺ . El Siriu shpjegon: “Njëherë, munafikët thanë: ‘Nëse Muhamedi është i sinqertë (se është Profet i Zotit), atëherë le të zbulojë se cili prej nesh është besimtar dhe cili është mohues.” Atëherë, Allahu i Lartësuar zbriti ajetin: “Allahu nuk do t’i lërë kurrë besimtarët, ashtu siç jeni ju, pa dalluar të keqin nga i miri”, pra, pa e dalluar e pa e nxjerrë qartë besimtarin nga mohuesi.” Kështu e ka transmetuar Ibn Xheriri . Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - Allahu nuk do t'ju lejonte juve t'i zbuloni të fshehtat (që i di vetëm Ai). - Ju nuk e dini të fshehtën, derisa të shfaqet dhe të dallohet qartë besimtari nga mohuesi përmes kalimit të sprovave, duke parë sjelljen e gjithësecilit gjatë tyre. - Por Allahu zgjedh atë që do nga të dërguarit e Tij (për t'ia zbuluar të fshehtat). - Allahu zgjedh kë të dojë prej profetëve të Tij. Kjo ngjan me fjalën tjetër të Allahut të Lartësuar: “Ai është i Gjithëdituri për të fshehtën dhe fshehtësinë e Vet nuk ia zbulon askujt, përveç ndonjë të dërguari, që Ai dëshiron.” [Xhin 26, 27]. - Prandaj, besojini Allahut dhe të dërguarve të Tij.” - Bindjuni Allahut dhe Profetit të Tij! Pasojeni Profetin e Tij në gjithçka që ju fton dhe urdhëron prej Zotit dhe në të gjitha ligjet që ai sjell prej Tij. - Nëse besoni dhe ruheni, do të keni një shpërblim të madh. - Nëse besoni dhe jeni të devotshëm, duke u ruajtur nga ndalesat e Tij, ju do të keni një shpërblim të madh. - Ata që nuk japin nga të mirat që u ka dhënë Allahu, të mos mendojnë se ajo është në dobi të tyre. Jo, ajo (kopracia) është në dëm të tyre. - Të mos mendojë koprraci se grumbullimi i pasurisë do t’i sjellë ndonjë të mirë. Përkundrazi, kjo është në dëm të tij. Kjo është në dëm të fesë së tij dhe ndoshta edhe në dëm të dynjasë së tij. Pastaj Allahu i Lartësuar u tregon atyre që e mbledhin pasurinë dhe e fshehin, pa respektuar atë që urdhëron Allahu në lidhje me të, se çfarë do të bëhet me pasurinë e tyre e ku do përfundojë ajo në Ditën e Gjykimit: - Ajo (pasuria) me të cilën bëhen koprracë, në Ditën e Kijametit do t’u mbështillet në qafën e tyre. - Buhariu sjell hadithin nga Ebu Hurejra, se Profeti i Allahut ka thënë: 609. “Për njeriun që Allahu i jep pasur i, por që nuk e pastron këtë pasuri duke e dhënë zekatin, pasuria e tij do të shndërrohet si një gjarpër shumë i madh dhe me helm shumë të fortë (akra), i cili ka dy brirë ose dy pulla në ballin e tij. Ai ka për ta mbështjellë dhe shtrënguar fort në Ditën e Gjykimit. Ai do ta fusë mes dy dhëmbëve dhe nofullave të tij dhe do t’i thotë: “Unë jam pasuria jote! Unë jam thesari yt!” Pastaj Profeti ﷺ lexoi këtë ajet: “Ajo (pasuria) me të cilën bëhen koprracë, në Ditën e Kijametit do t’u mbështillet në qafën e tyre.” El Aufiu përcjell se Ibn Abasi ka thënë: “Ky ajet ka zbritur dhe flet për ithtarët e Librit, të cilët u treguan koprracë me diturinë dhe informacionet që ishin brenda librave të tyre, duke mos ua shpjeguar dhe mësuar ato njerëzve.” Kështu e ka sjellë hadithin Ibn Xheriri, por më i saktë është mendimi i parë, edhe pse ajeti e përfshin edhe këtë kategori njerëzish. - Allahut i mbesin trashëgim qiejt dhe Toka. “ - Të Allahut janë dhe do t’i mbeten në trashëgimi qiejt dhe toka, prandaj për këtë arsye: “Besojini Allahut dhe të Dërguarit të Tij dhe jepni nga ajo që Ai jua ka lënë ta trashëgoni! Për ata që besojnë dhe shpenzojnë për hir të Zotit, ka shpërblim të madh.” [Hadid 9]. Ose: “Ç’ndodh me ju, që nuk shpenzoni në rrugën e Allahut, kur dihet se Allahut i mbesin trashëgim qiejt e Toka?! Nuk janë të barabartë ata që kanë shpenzuar nga pasuria e tyre dhe kanë luftuar para Çlirimit. Këta kanë vlerë më të madhe sesa ata që shpenzuan dhe luftuan më pas. Por të gjithëve Allahu u ka premtuar mirësi. Allahu di për gjithçka që ju punoni.” [Hadid 10, 11]. - Kush është ai që i jep Allahut një hua të mirë, që Ai t’ia shumëfishojë atë (pasurinë) dhe ti japë një shpërblim të mirë. - Shpenzoni nga pasuria që ju ka dhuruar Zoti, sepse të gjitha çështjet do të kthehen tek Allahu Krenar dhe i Lartësuar. Prandaj, nxitoni e garoni të paraqisni punë të mira, që mund t’i bëni përmes pasurisë tuaj, në mënyrë që të mund të dilni faqebardhë e të fituar në Ditën e Premtimit. Dita e Premtimit është Dita e Gjykimit. - Allahu e di mirë atë që bëni ju. - Ai është i gjithëditur për qëllimet tuaja dhe për atë që fshihni brenda kraharorit dhe zemrave tuaja.

- për ata që pranojnë të Dërguarin, Profetin “ummij” që nuk shkruan e nuk lexon, të cilin e gjejnë të cilësuar në Teurat dhe në Ungjill ... - Ky është përshkrimi i Muhamedit ﷺ në librat e profetëve. Ata u dhanë lajmin e gëzuar e të mirë popujve të tyre për ardhjen e Muhamedit dhe i urdhëruan ata që ta pasonin atë. Përshkrimi i Muhamedit vazhdon të jetë në librat e tyre. Ai është i njohur dhe shumë i dukshëm për dijetarët dhe udhëheqësit e tyre fetarë. Imam Ahmedi sjell rrëfimin nga Ebu Safër el Akili, i cili ka thënë se i ka treguar një earab: 1222. “Gjatë kohës së jetës së Profetit të Allahut, unë solla në Medinë një deve qumështi. Pasi përfundova tregtinë që kisha, thashë me vete: “Do të shkoj ta takoj atë burrë dhe do të dëgjoj prej tij!” E pashë atë (Profetin ﷺ) mes Ebu Bekrit dhe Umerit, duke ecur. I ndoqa pas, derisa ata mbërritën tek një burrë jehudi, i cili kishte hapur Teuratin dhe po e lexonte, për të gjetur ngushëllim për djalin e vet, i cili ishte duke vdekur. ai ishte nga fëmijët më të bukur dhe më të mirë të zonës. Profeti i Allahut tha: “Po të pyes për hir të Atij që shpalli Teuratin: a e gjen në këtë librin tënd përshkrimin tim dhe vendin nga dola unë (si Profet)?” Ai bëri me shenjë me kokën e tij, duke mohuar. Por djali i tij tha: “Betohem në Atë që e zbriti Teuratin, se ne e gjejmë në librin tonë përshkrimin tënd dhe vendin nga ku u dërgove (si profet). Unë dëshmoj se nuk ka zot tjetër që meriton të adhurohet, veç Allahut, dhe dëshmoj se ti je Profeti i Allahut!” Profeti ﷺ tha: “Largojeni këtë jehud nga vëllai juaj!” Pastaj u kujdes per qefinosjen dhe faljen e namazit të xhenazes së djalit.” Ky është një hadith i fortë, për të cilin dëshmon një rrëfim i saktë nga Enesi. Ibn Xheriri sjell rrëfimin nga Ata Ibn Jesari, i cili ka thënë: “Takova Abdullah Ibn Amrin dhe i thashë: “Më trego diçka rreth përshkrimit të Profetit të Allahut në Teurat?” Ai më tha: “Po, do të tregoj. Betohem në Allah, se ai përmendet në Teurat me të njëjtin përshkrim që është në Kur'an: “O Profet! Ne të kemi dërguar ty si dëshmues, si përgëzues dhe si qortues....” Të dërguam si mbrojtës i popullit umij. Ti je adhuruesi Im, robi dhe profeti Im. Emri yt është El Muteuek -kel. Ai nuk është i vrazhdë dhe as i ashpër. Allahu nuk ka për ta marrë atë, derisa ta fusë në rrugë të drejtë popullin e devijuar e derisa ata të thonë: ‘Nuk ka Zot tjetër të adhuruar me meritë veç Allahut!’ Ai do të çelë nëpërmjet tij zemra të mbyllura, veshë të shurdhuar dhe sy të verbuar.” Më pas - thotë Atau, - unë takova Keabin dhe e pyeta për të njëjtën gjë. Dhe ai më tregoi të njëjtën gjë, fjalë për fjalë, pa ndyshuar as edhe një gërmë, veç një pjese, që Keabi e shprehu me gjuhën (djalektin) e tij.” Këtë rrëfim e ka sjellë edhe Buhariu në Sahih-un e tij. Ndër të tjera, pas pjesës: “Nuk është i vrazhdë dhe as i ashpër”, ai shtoi: “Ai nuk e ngre zërin lart nëpër tregje dhe të keqes nuk i përgjigjet me të keqe, por fal shumë dhe toleron.” I tillë ka qenë përshkrimi i Profetit të Allahut në librat e shkuar. - që i urdhëron ata për të mirë dhe i ndalon nga e keqja ... - Dhe, vërtet, e tillë ishte gjendja e tij. Ai urdhëronte veçse për të mirë dhe ndalonte veçse nga e keqja, sikurse aludon Abdullah Ibn Mesudi kur thotë: “Nëse dëgjoni që Allahu thotë: O ju që keni besuar”, atëherë dëgjo me kujdes dhe vëmendje, sepse pas saj do të vijë ose një urdhër për diçka të mirë, ose një ndalesë nga diçka që është e keqe.” - që u lejon ushqimet e këndshme dhe u ndalon ato të pakëndshmet ... - Ai u lejonte shumë nga ato gjëra që ia patën bërë haram vetes, të ashtuquajturat Behira, Sâiba, Uesila, Hâm etj., nëpërmjet të cilave ata e kishin ngushtuar shumë veten. Nga ana tjetër, ky Profet u ndaloi shumë gjëra të pista, si mishi i derrit, pasuria e fituar përmes fajdesë dhe ushqime, që ata ia kishin lejuar vetes. Disa dijetarë kanë thënë: “Çdo gjë që e ka lejuar Allahu, ajo është e mirë, e këndshme dhe e dobishme, si për trupin, ashtu edhe për fenë dhe shpirtin e njeriut. Gjithashtu, çdo gjë që Ai e ka ndaluar, ajo është e pisët, e neveritshme dhe e dëmshme si për trupin, ashtu edhe për fenë dhe shpirtin e robit.”63 - që u heq barrën e rëndë dhe prangat. - Ky Profet solli një fe plot lehtësime dhe tolerancë. Në një hadith, që vjen me rrugë shumta, Profeti ﷺ ka thënë: 1223. “Unë jam dërguar me fenë hanifie (e drejtë ) dhe semĥâ (tolerante, të thjeshtë dhe të lehtë)”. Gjithashtu, ështe transmetuar se kur Profeti dërgoi Muadhin dhe Ebu Musën në Jemen, i porositi d uke u thënë: 1224. “Përgëzoni njerëzit dhe mos i largoni ata, lehtësoni dhe mos vështirësoni, bashkëpunoni me njëri tjetrin dhe mos u kundërshtoni!” Ndërsa nga Ebu Berzete el Eslemi përcillet se Profeti ka thënë: 1225. “Me të vërtetë, Allahu nuk do ta marrë në përgjegjësi umetin tim për mendimet që vërtiten në shpirtin e tyre, për sa kohë ata nuk e flasin apo të punojnë sipas tyre.” Gjithashtu, Profeti ka thënë: 1226. “Allahu i ka falur umetit tim tri gjëra: ato që bëhen gabimisht, ato që bëhen nga harresa dhe ato që bëhen nën peshën e kërcënimit.” Përsëri, Profeti ﷺ ka thënë: 1227. “ Allahu i Lartësuar e udhëzoi këtë umet që të thonë dhe të luten: “...Zoti ynë, mos na dëno nëse harrojmë ose gabojmë! Zoti ynë, mos na ngarko me barrë të rëndë, siç ngarkove ata që ishin para nesh! Zoti ynë, mos na ngarko më tepër sesa kemi fuqi! Na i shlyej gjynahet, na i mbulo të këqijat e na mëshiro! Ti je Mbrojtësi ynë! Na ndihmo kundër atyre që nuk besojnë!” [Bekare 286]. Në Sahih-un e Muslimit është hadithi, se: 1228. “Pas secilës nga këto lutje, Allahu i Madhëruar thotë: “E bëra, e pranova lutjen tuaj!” - Ata që besojnë në të, që e nderojnë atë, që e ndihmojnë atë dhe që veprojnë me Dritën që iu zbrit atij - këta janë ata të shpëtuarit. - Drita që ju zbrit atij është Kur'ani dhe Suneti. Të gjithë ata që punojnë në bazë të tyre janë të shpëtuar në të dyja jetët.

Imam Ahmedi sjell hadithin nga Umer Ibn Hatabi, i cili tregon: 1259. “Në Bedër, kur Profeti ﷺ pa ushtrinë e idhujtarëve, të cilët ishin 1000 vetë, dhe kur pa shokët e vet, që ishin vetëm 319 vetë, u kthye nga Kibla, i ngriti duart lart dhe filloi t’i lutej Zotit: “O Allah, ma plotëso atë që më ke premtuar! O Allah ma jep atë që ma ke premtuar!…”. Ai vazhdoi t’i lutej Allahut me duart të ngritura lart, i drejtuar nga Kibla, derisa i ra rroba nga supet. Atëherë, vjen Ebu Bekri, kap rrobën, ia hedh mbi supe, e shtrëngon nga pas, dhe i thotë: “O i Dërguari i Allahut, mjaft iu lute Allahut, sepse Ai do të ta plotësojë ty atë që të ka premtuar”. Atëherë, Allahu i Lartësuar zbriti ajetin: “Kujtoni, kur kërkuat ndihmë nga Zoti juaj dhe Ai ju përgjigj: “Unë do t’ju ndihmoj me një mijë melekë, që vijnë njëri pas tjetrit.” Kur dy ushtritë u përballën, Allahu i Lartësuar i poshtëroi dhe shpartalloi idhujtarët, prej të cilëve u vranë 70 bur ra dhe ranë robër 70 të tjerë.” Buhariu sjell hadithin nga Abdulla h Ibn Mesudi, i cili ka thënë: 1260. “Pashë te Mikdadi një qëndrim burrash, që do të jepja gjithçka, veç të isha unë ai që i tha ato fjalë! Ai shkoi tek Profeti kur ai po lutej kundër idhujtarëve, dhe i tha: “Për Zotin, o i Dërguari i Allahut! Ne nuk do të themi kurrë ashtu si i thanë Musait shokët e tij: “Shko ti dhe Zoti yt dhe luftoni, se ne do rrimë këtu!” Por ne do të luftojmë djathtas dhe majtas teje, para e pas teje!” Unë e pashë fytyrën e të Dërguarit të Allahut se si ndriçoi, pasi ai u gëzua me këto fjalë.” Buhariu sjell hadithin n ga Ibn Abasi, i cili ka thënë: 1261. “Profeti u lut ditën e Bedrit dhe tha: “O Allah, të lutem e përgjërohem të ma japësh atë që më ke premtuar! O Allah, nëse dëshiron, nuk do të adhurohesh!” Ebu Bekri e kapi për dore dhe i tha: Mjaft!” Atëherë, ai tha: “Ai grup shpejt do të pësojë disfatë dhe ata do t’ia mbathin me të shpejtë (të tmerruar).” [Kamer 45]. - Kujtoni, kur kërkuat ndihmë nga Zoti juaj dhe Ai ju përgjigj: “Unë do t’ju ndihmoj me një mijë melekë, që vijnë njëri pas tjetrit.” - Ata do të dërgohen si ndihmë e mbështetje për ju në këtë luftë. Ali Ibn Ebu Talha përcjell nga Ibn Abasi se: “Allahu i Madhëruar e ndihmoi Profetin e Tij dhe besimtarët me 1000 melekë. Xhibrili qëndronte në krye të 500 melekëve në një anë dhe Mikaili në krye të 500 melekëve në anën tjetër.” Muslimi sjell had ithin nga Ibn Abasi, që rrëfen : 1262. “Një musliman po ndiqte nga pas një idhujtar për ta vrarë, veç kur u dëgjua zhurma e një goditjeje me shkop nga sipër idhujtarit, dhe zëri i një kalorësi që thoshte: “Përpara, përpara, Hajzum (emri i kalit të melekut)!” Pas kësaj, ai pa idhujtarin e shtrirë. Kur e pa me vëmendje, vuri re shenjën që kishte në hundë dhe fytyrën të çarë sipas formës së shkopit dhe të mbuluar nga një ngjyrë jeshile, të mavijosur. Ky ensar shkoi te Profeti ﷺ dhe i tregoi për këtë ngjarje. Profeti i tha atij: “Të vërtetën ke thënë! Ka qenë ndihmë e ardhur nga qielli i tretë.” 81 Buhariu, në kapitullin “Pjesëmarrja e melekëve në luftë”, sjell një rrëfim nga Rifaate, e ky nga Rafi el Zerakij, pjesëmarrës në Bedër, i cili ka thënë: 1263 “Xhibrili (a.s.) shkoi te Profeti ﷺ dhe i tha: “Si i shihni luftëtarët e Bedrit?” Profeti i tha: “Si muslimanët më të shquar” - ose tha diçka të ngjashme. Xhibrili i tha: “Kështu janë edhe ata melekë që morën pjesë në atë betejë.” Në dy Sahih-ët vjen ngjarja në lidhje me Hatib Ibn Ebu Beltean dhe mesazhit që ai u dërgoi Kurejshëve në lidhje me planin e Profetit për luftën kundër tyre: 1264. Umeri r.a. tha: “Më lër, o i Dërguari i Allahut, t’ia pres kokën!” Por i Dërguari i Allahut tha: “Ai ka marrë pjesë në Betejën e Bedrit, prandaj, ku ta dish: mbase Allahu i Madhëruar i ka parë mirë njerëzit e Bedrit dhe ka thënë: “Bëni ç'të doni, sepse Unë jua kam falur të gjitha gjynahet!”. - Allahu e solli atë veçse që t’ju gëzonte dhe që t’ju forconte zemrat. - Domethënë, dërgimin e melekëve dhe njoftimin rreth kësaj ndihme, Allahu i Lartësuar e bëri thjesht për t’ju gëzuar dhe forcuar zemrat tuaja, sepse Allahu është i plotpushtetshëm për t'ju dhuruar fitoren kundër armiqve dhe që t’jua qetësojë zemrat, pa qenë e nevojshme t’ju dërgojë melekë. Allahu nuk ka nevojë për asgjë nga këto. Të jeni të bindur se: - Ndihma vjen vetëm prej Allahut. - Allahu i Lartësuar thotë: “Kur të ndesheni me jobesimtarët, goditini në qafë, derisa t’i mposhtni! Më pas, lidhini mirë, e kështu mund t’i lironi falas ose mund të kërkoni çmim për ta, derisa të përfundojë lufta. Po të donte, Allahu do t'i shkatërronte ata, por Ai dëshiron që t’ju sprovojë me njëri-tjetrin. Allahu nuk do ua humbë veprat atyre që bien dëshmorë në rrugën e Tij. Ai do t'i udhëzojë (drejt lumturisë) dhe do t'ua përmirësojë gjendjen e tyre. Ai do t’i fusë ata në Xhenet, të cilin ua ka bërë të njohur më parë. ” [Muhamed 4 - 6]. Kështu, Ai mund t’i ndëshkonte e shkatërronte ata, ashtu si veproi me popujt e shkuar, përmes ndëshkimeve të zbritura nga qielli, por: “Ai dëshiron që t’ju sprovojë me njëri-tjetrin...”. Ai thotë gjithashtu: “Në qoftë se ju përjetuat dhembje (në Uhud), të jeni të sigurt se edhe të tjerët (armiqtë tuaj) provuan dhembje si kjo juaja (në Bedër). Ne i këmbejmë të tilla ditë mes njerëzve, që Allahu ti nxjerrë në pah ata që besojnë dhe për t’i zgjedhur disa prej jush si dëshmorë. Allahu nuk i do të padrejtët. Kështu Allahu i pastron besimtarët dhe i shkatërron jobesimtarët. A mos mendoni ju se do të hyni në Xhenet pa i provuar Allahu ata që luftuan (në rrugën e tij) dhe pa i nxjerrë në pah durimtarët?!” [Al Imran 140]. Vrasja e mohuesve nga duart e besimtarëve është poshtërim më i madh për mohuesit, nga një anë, dhe shërim për zemrat e besimtarëve, nga ana tjetër, sikurse thotë i Lartësuari: “Luftojini ata, që Allahu t’i ndëshkojë ashpër me duart tuaja, t’i poshtërojë, t’ju dhurojë fitoren ndaj tyre, të shërojë shpirtrat e besimtarëve dhe ta largojë hidhërimin nga zemrat e tyre! ...” [Teube 13, 14]. - Allahu është vërtet Ngadhënjimtar dhe i Urtë. - E gjithë krenaria e ngadhënjimi i takojnë Allahut, Profetit të Tij dhe besimtarëve të sinqertë, në dynja dhe në ahiret. Sikurse thotë i lavdëruari: “Ne, patjetër do t’i ndihmojmë të dërguarit Tanë dhe ata që besuan edhe në jetën e kësaj bote edhe në Ditën kur të paraqiten dëshmitë. Atë Ditë, keqbërësve nuk do t’u bëjnë dobi shfajësimet. Ata i pret Mallkimi dhe një vendbanim i keq .” [Gafir 51, 52]. Allahu është i Urtë në çdo ligj e urdhëresë që ka ligjëruar në këtë jetë dhe në urdhrin për luftën kundër mohuesve, edhe pse Ai është i plotpushtetshëm për t’i shkatërruar ata me pushtetin e fuqinë e Tij, pa qenë nevoja fare për luftë.82

- (Kujto) Ditën kur Ne do t'i thërrasim të gjithë njerëzit, bashkë me prijësin e tyre. - Allahu i Lartësuar na tregon për Ditën e Kijametit, ditë në të cilën Ai do të marrë në llogari çdo popull, bashkë me prijësin e tyre. Në lidhje me fjalën “prijësin e tyre”, thuhet se është pasur për qëllim profeti i tyre, siç thotë i Lartësuari: “Çdo popull ka pasur të dërguarin e vet. Me t’u ardhur i dërguari, mes tyre do të gjykohet me drejtësi dhe askujt nuk do t’i bëhet padrejtësi.” [Junus 47]. Disa selefë kanë thënë se ky është nderimi më i madh për dijetarët e hadithit, sepse prijësi i tyre është Muhamedi ﷺ . Disa të tjerë kanë thënë se kuptimi është që, çdo popull do të merret në llogari në prani të librit dhe shpalljes që i është zbritur profetit të tyre. Ky është mendimi që e ka përzgjedhur Ibn Xheriri. Megjithatë, e sakta është që, në këtë ajet, me fjalën “ bi imâmihim ” është pasur për qëllim libri i veprave të robit. Domethënë, njerëzit do të merren në pyetje në prani të librit të veprave të tyre. Kështu ka thënë Ebu Alije, Haseni dhe Dahhaku. Ky është mendimi më i saktë, sepse Allahu i Madhëruar thotë më pas: “Ata, që libri i tyre do t'u jepet nga e djathta, do ta lexojnë (me kënaqësi) librin e tyre...”, pasi do të jenë të gëzuar me veprat e tyre të mira, që do të gjejnë të regjistruar në të. Kështu, ata do ta dëshirojnë leximin e këtij libri, siç thotë i Lavdëruari në një ajet tjetër: “Atë ditë, ju do të dilni zbuluar e nuk do të mbetet i fshehtë asnjë sekret i juaji. Ai që do t’i jepet libri i vet nga e djathta e tij, do të thotë: “Ej, ju të gjithë! Ja, lexojeni librin tim! Unë kam qenë i bindur se do të jap llogarinë time.” Ai do të jetë në një jetë të kënaqshme, në një Xhenet të lartë, ku pemët e veta do t’i ketë shumë pranë. Hani e pini shijshëm, sepse ju e keni përgatitur këtë në ditët e kaluara! Kurse ai që do t'i jepet libri nga e majta e vet, do të thotë: “Oh, i mjeri unë! Ah, sikur të mos më jepej fare ky libri im, E kështu të mos e dija se si është llogaria ime! Ah, sikur të kishte qenë ajo (vdekja) fund i përhershëm për mua! ” [Hakka 18 - 27]. Allahu i Lartësuar thotë gjithashtu: “... Por ju (o mohues) mendonit se Ne nuk do të caktonim për ju një ditë takimi (për gjykim). Kur libri (i veprave) t’u vihet përpara, ti do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të, që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër, të madhe apo të vogël, pa e shënuar.” Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.” [Kehf 49]. Po ashtu: “(Atë ditë) Çdo popull do ta shohësh të gjunjëzuar (në pritje të llogarisë) . Çdo popull do të thirret (për t’u tubuar) te libri i vet (i veprave) . Sot do të shpërbleheni për ato që keni punuar. Ky është libri Ynë, që dëshmon të vërtetën rreth jush. Ne kemi urdhëruar të shkruhet gjithçka që ju vepronit.” [Xhathije 28, 29]. Sidoqoftë, kjo nuk hedh poshtë mundësinë që Allahu i Lartësuar të sjellë me çdo popull profetin e tyre, kur ata të merren në pyetje. Çdo profet do të dëshmojë në lidhje me veprat e popullit të tij, sikurse ka thënë i Lartësuari: “Toka do të ndriçohet me dritën e Zotit të saj dhe libri (i veprave) do të hapet. Gjithashtu, do të sillen për të dëshmuar profetët e dëshmitarët. Mes tyre do të gjykohet me të vërtetën dhe atyre nuk do t'u bëhet asnjë padrejtësi. ” [Zumer 69]. Ose: “Si do të bëhet kur, për çdo popull Ne do të sjellim dëshmitarë, ndërsa ty (o Muhamed) do të të sjellim dëshmitar për të gjithë ata? Atë ditë, ata që nuk kanë besuar dhe që kanë kundërshtuar të Dërguarin, do të dëshironin të rrafshohej toka mbi ta, sepse ata nuk do mund t’i fshehin Allahut asgjë.” [Nisa 41, 42]. Por, ka mundësi që me fjalën “bi imâmihim” të jetë për qëllim çdo gjë që njerëzit e kanë marë për udhëheqës ose e kanë pasuar dhe i janë bindur. Kështu besimtarët patën për udhëheqës Profetët, iu bindën dhe pasuan ata. ndërsa mohuesit pasuan rrugën e udhëheqësve për në humbje e shkatërrim. Sikurse thotë i lartësuari: “...” [Kasas 41]. Gjithashtu, në dy sahihët transmetohet se: “... Do të grumbullohen njerëzit Ditën e Ringjalljes dhe Ai do t'i urdhërojë njerëzit të ndjekin ata që patën adhuruar në dynja. Kështu, disa do të ndjekin diellin, disa do të ndjekin hënën dhe disa do të ndjekin idhujt e gjëra të tjera të adhuruara prej tyre në dynja, ...” 220 hadithi vazhdon. - Ata, që libri i tyre do t'u jepet nga e djathta, do ta lexojnë (me kënaqësi) librin e tyre dhe nuk do t'u bëhet asnjë fije (fetil) padrejtësi. - Fetil është një fije e hollë në të çarën e farës së hurmës arabe. Hafidh Ebu Bekr el Bezzari sjell në lidhje me këtë, një hadith nga Ebu Hurejra: 1696. Duke folur rreth fjalës së Allahut: “(Kujto) Ditën kur Ne do t'i thërrasim të gjithë njerëzit, bashkë me prijësin e tyre...”, Profeti i Allahut tha: “Dikush prej tyre (besimtarëve) do të thirret dhe do t’i jepet libri nga e djathta. Atij do t’i rritet e zgjatet trupi, do t’i zbardhet fytyra dhe në kokë do t’i vendoset një kurorë margaritarësh, që shndrit e vezullon. Ai niset për t’u kthyer tek shokët e vet. Kur ta shohin ata për së largu, do të thonë: “O Zot, afroje atë tek ne! O Zot, na jep mirësi me atë!” Atëherë, ai shkon tek ata dhe u thotë: “Gëzohuni, sepse secilit nga ju do t’i jepet diçka e tillë!” Ndërsa mohuesit do t’i nxihet fytyra, do t’i rritet e zgjatet trupi. Kur ta shohin shokët e tij, do të thonë: “Allahu na ruajt nga kjo (ose: nga kjo ligësi)! O Allah, mos na e afro atë këtu!” Kur ai shkon tek ata, do të thonë: “O Zot, poshtëroje atë!” Atëherë, ai do t’u thotë: “Allahu ju largoftë! Secili nga ju do të marrë diçka të tillë!”. Pastaj El Bezzari shton: “Ky hadith është përcjellë veçse përmes kësaj rruge.” 221 - Dhe kush ka qenë i verbër në këtë (botë) ... - Ibn Abasi shpjegon: “Domethënë, në këtë botë”, i verbër nga e vërteta, argumentet dhe shenjat e Allahut. - i verbër do të jetë edhe në botën tjetër dhe i humbur nga rruga e drejtë. - Edhe në ahiret i tillë do të jetë, madje edhe më i humbur se ç’ishte në dynja. Allahu na ruajtë nga humbja në dynja dhe në ahiret!

Shumë mufesirë kanë përmendur këtu ngjarjen e pelikanëve. Është thënë se, për shkak të kësaj ngjarjeje, shumë nga muhaxhirët që ishin në Abisini vendosën të ktheheshin në Mekë, duke menduar se tashmë idhujtarët e Mekës kishin pranuar Islamin. Megjithatë, të gjitha transmetimet e kësaj historie janë mursele (të shkëputura), pra, që nuk arrijnë deri tek Profeti ﷺ .Asnjë transmetim nuk është me sened të plotë. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur. 60 Historia e pavërtetë vjen kështu: “Kur Profeti ﷺ po lexonte suren Nexhm, në ajetet: “Betohem në yllin kur perëndon, se shoku juaj nuk ka humbur dhe nuk ka devijuar. Ai nuk flet sipas dëshirës, por ato janë veçse shpallje, që i vijnë atij….”, deri në ajetin: “A i shihni Latin dhe Uzzanë? Dhe atë të tretin e të fundit, Menatin?” Pikërisht pas këtij ajeti, shejtani i mallkuar futi një ngatërresë, duke e bërë Profetin të thotë: " tilkel garânikul ûlâ ue in -ne shefâ’atehun-ne le turxha " - “ata janë pelikanët e lartë, nga ndërmjetësimi i të cilëve shpresohet.” 61 Këto fjalë u përcollën në veshët e çdo mushriku të Mekës, ndaj ata filluan të thoshin: “Muhamedi u kthye në fenë e tij dhe të të parëve të tij.” Kur Profeti shkoi në fund të sures Nexhm, ra në sexhde. Bashkë me të ranë në sexhde të gjithë muslimanët dhe idhujtarët e pranishëm. Të dyja grupet u habitën me këtë që ndodhi, ndërkohë që muslimanët nuk e kishin dëgjuar at ë që hodhi shejtani i mallkuar. Sidoqoftë, kjo fjalë u përhap ndër njerëz dhe shejtani e bëri të përhapej me shpejtësi, derisa shkoi edhe në Abisini, ku kishin emigruar një numër jo i vogël muslimanësh. Këta të fundit menduan se tashmë Islami ishte përhapur e pranuar në Mekë, prandaj nxituan të ktheheshin në të. Por Allahu i Madhëruar e zhduku atë që hodhi shejtani dhe i forcoi ajetet e Veta, duke e mbrojtur nga shpifjet edhe Profetin e Tij. I Lartësuari thotë: “Ne nuk dërguam kurrë para teje asnjë të dërguar (resul) dhe asnjë lajmëtar (nebij), që shejtani të mos i ndërhynte në leximin e tij. Por Allahu e zhduk atë që hedh shejtani dhe i forcon ajetet e Veta. Allahu është i Gjithëditur dhe i Urtë. Për ta bërë atë (ngatërresën) që hedh shejtani si sprovë për ata në zemrat e të cilëve kanë sëmundje (munafikët) dhe për ata që i kanë zemrat e ngurta. Vërtet, njerëzit e padrejtë janë në një përçarje të madhe.” Pasi Allahu i Madhëruar e qartësoi të vërtetën dhe e ruajti Profetin e Tij nga cytjet e shejtanit, idhujta - rët iu kthyen armiqësisë kundër muslima - nëve edhe më egër. Përafërisht kështu e ka sjellë versionin edhe Ibn Is’haku në Sira-n e tij, por - siç u tha më lart, - të gjitha rrugët e transmetimit janë mursele. Allahu është më i ditur. Ngjarjen e ka sjellë edhe Bega uiju, i cili e shoqëron me një numër pyetjesh, si: “E si mund të ndodhte diçka e tillë, kur dihet se profetët janë të ruajtur e janë të pagabueshëm në kumtimin e shpalljeve ?! Kurrë nuk mund të ndodhë që një profet të gabojë me shpalljen e Zotit, duke thënë diçka të pavërtetë sikur është prej shpalljes. Në vijim, Begaviu sjell edhe përgjigjet rreth këtyre pyetjeve, ndër të cilat, më e veçanta është: “Ndoshta shejtani i mallkuar e hodhi këto fjalë në veshët e idhujtarëve, duke i bërë të mendojnë se ishte Profeti ai që i tha, edhe pse në të vërtetë Profeti as që i tha e as i dëgjoi të tilla fjalë. Pra, thjesht ishte një hile e shejtanit të mallkuar. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur.” Këto janë shpjegi - met e mutekelimin-ëve, nëse do të supozo - nim se kjo histori është e saktë, por ajo është absolutisht është e pasaktë. - “Ne nuk dërguam kurrë para teje asnjë të dërguar (resul) dhe asnjë lajmëtar (nebij), që shejtani të mos i ndërhynte në leximin e tij. ” - Ky është një ngushëllim për Profetin e Allahut, që ai të mos shqetësohej e as të bëhej dyshues, për shkak të cytjeve e ngatërresave që fut shejtani i mallkuar, për t’i devijuar njerëzit nga mesazhi i Shpalljes. Edhe profetëve të tjerë përpara tij u ka ndodhur e njëja gjë. I mallkuari përpiqet që, nëpërmjet kurtheve e ngatërresave të tij, të devijojë e t’i shmangë njerëzit nga kuptimi i vërtetë i Shpalljes, por Allahu i Madhëruar i ka ruajtur profetët e Tij, prandaj ata janë të pagabueshëm në kumtimin e shpalljeve. - “Por Allahu e zhduk atë që hedh shejtani dhe i forcon argumentet e Veta.” - Ibn Abasi shpjegon: “Domethënë, e zhduk atë ngatërresë që hedh shejtani i mallkuar dhe i forcon argumentet e Veta.” - “Allahu është i Gjithëditur dhe i Urtë. ” - Allahu është i Gjithëditur për çdo gjë që do të ndodhë e ekzistojë. Asnjë ndodhi nuk mund t’i fshihet diturisë së Tij gjithëpërfshirëse. Ai është i Urtë në çdo gjë që ka për - caktuar, ka krijuar dhe në çdo ligj që e ka shpallur e vendosur të zbatohet ndër njerëz. Atij i takon urtësia e plotë dhe argumenti i pathyeshëm. Asgjë nuk mund të qëndrojë përballë urtësisë dhe argumenteve të Zotit. - “Për ta bërë atë (ngatërresën) që hedh shejtani si sprovë për ata në zemrat e të cilëve kanë sëmundje (munafikët) ...” - Domethënë, për ata që kanë në zemra sëmundjen e dyshimit dhe errësirën e idhujtarisë. - “... dhe për ata që i kanë zemrat e ngurta.” - Mukatil Ibn Hajani shpjegon: “Këta janë jehudët.” - “Vërtet, njerëzit e padrejtë janë në një përçarje të madhe. ” - Domethënë, janë në kundërshti, në humbje, larg të vërtetës e të drejtës, të dehur nga inati e këmbëngulja në pasimin e të kotës. - “Dhe ata, të cilëve u është dhënë dije, të mësojnë se ai (Kurani) është e vërteta e sigurt prej Zotit tënd ...” - Që ta mësojnë ata që u është dhënë dije e dobishme, nëpërmjet të cilës mund të dallojnë të vërtetën dhe të kotën, ata që besojnë me vërtetësi Allahun dhe Profetin e Tij, se ajo që të kemi shpallur ty, o Profet, është e vërteta e sigurt nga Zoti yt. Këtë të vërtetë Ai e zbriti me diturinë e Tij të plotë e gjithëpërfshirëse, me kujdesin e Tij të plotë, me ruajtjen e mbrojtjen e Tij të pathyeshme, që kjo shpallje të jetë e pastër e kulluar dhe e papërzier me asgjë tjetër. Ky është një libër plot urtësi e vërtetësi, siç thotë i Madhëruari në ajetin tjetër: “Ata që e mohojnë Mesazhin (Kuranin), kur ai u vjen, do të dënohen rëndë. Ai është vërtet një Libër madhështor. Atij (Kuranit) nuk mund t’i atribuohet e pavërteta nga asnjë anë. Ai është Shpallje prej të Urtit, të Lavdëruarit.” [Fusilet 42]. - “... dhe kështu të besojnë në të ...” - Që të besojnë në atë me siguri të plotë, e cila sjell me vete nënshtrimin sipas tij. - “... dhe zemrat e tyre të mund t'i nështrohen Atij. ” - Të mbushen me përulësi e nënshtrim për Zotin, që e shpalli. - “Allahu është Udhëzuesi i atyre që besojnë (në rrugën e drejtë). ” - Në jetën e dynjasë, Ai kujdeset për ta, duke i drejtuar për tek e vërteta dhe duke i forcuar për ta braktisur të kotën dhe çdo gjë që i largon nga e vërteta. Ndërsa në ahiret, Ai do t’i udhëzojë në rrugën e drejtë, që do t’i drejto - jë në Xhenet, në gradat e tij të larta, dhe do t’i shpëtojë nga zjarri e honet e tij të thella.

- “Është Ai që e pranon pendimin e robërve të Tij, që i fshin gjynahet dhe që e di se çfarë punoni. ” - Allahu i Lartësuar u kujton besimtarëve mirësinë e Tij të madhe me ta. Ai e pranon pendimin e tyre, nëse ata pendohen sinqerisht, ndiejnë keqardhje për gabimet e tyre dhe kthehen të nënshtruar, për ta adhuruar Atë dhe për t’iu bindur. Pra, është Allahu që, me bujarinë, mëshirën e madhe, faljen e butësinë e Tij, i toleron, i fal, ua mbulon të metat dhe rrëshqitjet e tyre, siç thotë në ajetin tjetër: “Kush bën ndonjë të keqe ose e ngarkon veten me padrejtësi, pastaj kërkon falje tek Allahu, do ta gjejë Allahun Falës e Mëshirëplotë.” [Nisa 110]. Në Sahih-un e Muslimit vjen një hadith nga Enes Ibn Maliku, se Profeti i Allahut ka thënë: 2332. “Allahu gëzohet më shumë për pendimin e robit të Vet, sesa ndonjëri prej jush, që, duke udhëtuar me deve nëpër shkretëtirë, e humbet atë së bashku me ujin dhe ushqimin. Ai kërkon e kërkon, por e humb shpresën për ta gjetur dhe, ashtu i lodhur e i dëshpëruar, ulet nën hijen e një peme. Por (pas gjumit) kur hap sytë, ai sheh devenë e vet duke qëndruar përpara tij! Ai ngrihet, e kap për litari dhe, i gëzuar, bërtet: “O Zot! Ti je robi im dhe unë jam zoti yt!” Kështu, ai gabon nga gëzimi i madh.” 30 Pastaj i Lartësuari thotë: “... që i fshin gjynahet ...”. Pra, Ai premton se e pranon gjithmonë pendimin e robit, sa herë që gabon, nëse vazhdimisht pendohet, dhe ia fshin gjynahet që ka bërë në të shkuarën. - “... dhe që e di se çfarë punoni. ” - Ai është i gjithëditur për ato që keni thënë e vepruar dhe premton falje e pranim të pendimit për këdo që kthehet i penduar. - “Ai u përgjigjet atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira ...” - Suddiju thotë se përemri ‘atyre’ është në rasën dhanore dhe kuptimi është: “Ai iu përgjigjet lutjeve të tyre për veten, vëllezërit e miqtë e tyre.” Me këtë kuptim, i ngjan fjalës së Allahut të Madhëruar: “Zoti i tyre iu përgjigj lutjes së tyre (e tha): ‘Unë nuk ia humb mundin për punët e mira asnjërit prej jush, mashkull qoftë apo femër. Ju jeni njëlloj (në shpërblim). Atyre që u dëbuan prej shtëpive të tyre dhe emigruan, që u munduan vetëm pse ishin në rrugën Time, që luftuan dhe u vranë - atyre patjetër do t’ua mbuloj gjynahet dhe do t’i fus në xhenete, nëpër të cilët rrjedhin lumenj. Ky është një shpërblim prej Allahut. Tek Allahu është shpërblimi më i mirë.” [Al Imran 195]. Ibn Xheriri sjell edhe një shpjegim nga dijetarët e gjuhës arabe, të cilët thonë se në ajet, përemri ‘ata’ është në rasën emërore, si kryefjalë, dhe kuptimi është: “Atij i përgji - gjen ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, ...”. Pra, Allahut të Madhëruar i përgjigjen ata që e dëgjojnë fjalën e Tij dhe pasojnë më të mirën, siç thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “... Përgëzoji, pra, robërit e Mi! Janë ata që e dëgjojnë me vëmendje fjalën (shpalljen) dhe pasojnë më të mirën. Këta janë ata që Allahu i udhëzoi në rrugën e drejtë dhe këta janë të diturit.” [Zumer 17, 18.] Këta i përgjigjen ftesës së Zotit për të vërtetën dhe nënshtrohen sipas saj. Me këtë kuptim, ky ajet i ngjan fjalës së Allahut të Madhëruar: “Po të kishte dashur Allahu, do t’i kishte bashkuar në rrugë të drejtë. Pra - ndaj, ti mos u bëj si injorantët!” Vetëm ata që dëgjojnë i përgjigjen ftesës.” [En’am 35 - 36]. Megjithatë, kuptimi i parë është më i dukshëm nga ajeti. Për këtë tregon vazhdimi i ajetit, ku Allahu i Lavdëruar thotë: - “... të cilëve Ai ua shton shpërblimet nga bujaria e Tij. ” - Pra, Ai, jo vetëm iu përgjigjet lutjeve të tyre, por ua shton shpërblimet dhe mirësitë mbi atë që u dhuroi në këtë dynja. Ibn Ebu Hatimi sjell një hadith nga Abdullahi, se Profeti i Allahut, duke folur rreth fjalës së Allahut të Lartësuar: “... të cilëve Ai ua shton shpërblimet nga bujaria e Tij”, tha: 2333. “Këtu flitet për ndërmjetësimin (shefaeti) tek Zoti për shpëtimin e disave që kanë hyrë në zjarr, prej njerëzve të cilët u patën bërë ndonjë të mirë në jetën e dynjasë.” 31 - “Ndërsa jobesimtarët do të dënohen ashpër.” - Kështu, i Lartësuari, pasi përmendi besimtarët dhe shpërblimet e mëdha për ta, vijon me mohuesit e besimit të drejtë dhe dënimin e tmerrshëm që ka përgatitur për ta në Ditën e Kijametit, që është dita e llogarisë dhe e shpërblimit me drejtësi. - “Sikur Allahu t’ua shtonte tej mase rizkun robërve të Vet, ata do t’i kalonin kufijtë ...” - Nëse do t’u jepte më shumë, kjo do t’i bënte që të kalonin kufirin kundër njëri-tjetrit, më kryelartësi e lëvdata. Katade shpesh thoshte: “Rizku më i mirë është ai që as nuk të shpërqendron (nga qëllimi i jetës , pra adhurimi i Allahut ) dhe as të bën të kalosh kufijtë.” Pastaj Katade përmendi një hadith, në të cilin Profeti i përgjigjet dikujt që e pyeti: “A sjell e mira ndonjë të keqe?”, - duke i thënë: 2334. “Në fakt, unë frikë - sohem prej stolive të jetës së kësaj dynjaje, që Allahu do t’ju japë.” 32 - “... por Ai i furnizon me masën që dë - shiron. Ai di dhe sheh gjithçka te robërit e Tij. ” - Është Ai që ua jep rizkun atyre ashtu si Ai e zgjedh se është më e dobishme dhe më e mirë për ta dhe, pa dyshim, që Ai është më i ditur rreth tyre. Kështu, Ai i jep pasuri atij që i duhet dhënë pasuri dhe e varfëron atë që duhet varfëruar, sikurse vjen në hadith: 2335. “Ka njerëz të tillë, që i përmirëson veçse varfëria, sepse nëse do t’u jepje pasuri, ajo do t’ua shkatërronte besimin. Gjithashtu, ka njerëz të tillë, që i përmirëson veçse pasuria, sepse nëse do t’i lije në varfëri, ajo do t’ua shkatërronte fenë e tyre.”. [Megjithatë, mund të ndodhë që disa njerëzve t’u jepet e shtohet pasuria, për t’i zhytur më tepër në ndëshkim e shkatë - rrim dhe disa të tjerëve varfëria u jepet si ndëshkim, Allahu na ruajtë!] - “Është Ai që, pasi ata i kanë humbur shpresat, u lëshon shiun ...” - Pra, pasi njerëzit e kanë humbur shpresën për shi, Ai ua jep kur më së shumti kanë nevojë për të, sikurse thotë në ajete të tjera: “ Është Allahu Ai që i dërgon erërat për të ngritur retë. Pastaj i shpërndan nëpër qiell si të dojë dhe i ndan në pjesë, derisa nga mesi i tyre fillojnë të dalin pikat e shiut. Ai ia lëshon atë kujt të dojë prej robërve të Vet, të cilët gëzohen shumë, edhe pse para se të binte ai (shiu), ata ishin të dëshpëruar.” [Rum 49]. - “... dhe shpërndan mëshirën e Vet.” - Mëshira përfshin dhe përhapet mbi të gjithë atë vend ku i Madhëruari vendos ta lëshojë shiun. - “Ai është Mbikëqyrësi, i Lavdëruari. ” - Është Ai i vetëm e pa ortak, që përkujdeset e rregullon çështjet e krijesave të Tij, duke u mundësuar gjithçka që u sjell mirësi e dobi në jetën e dynjasë dhe për ahiretin e tyre. Allahu është i lavdëruar për gjithçka që përcakton për robërit e Tij dhe për çdo vepër të Tij.

Allahu i Lartësuar na sjell një pamje të Ditës së Gjykimit, ditë në të cilën çdokush do të shohë se çfarë ka bërë në dynja, mirë apo keq. Atë ditë, njeriu do të mësojë plotësisht se çfarë e pret: dënimi apo shpërblimi. - “Kur Dielli të jetë mbështjellë dhe yjet të kenë rënë;..” - Dielli do të mbështillet dhe do të shuhet. Po kështu, edhe Hëna do të shuhet, dhe të dy, bashkë me Diellin, do të hidhen në Xhehenem. Edhe yjet do të ndryshojnë dhe do të shkëputen nga vendi i tyre. Çdo trup qiellor do të shkatërrohet dhe qielli do të ndryshojë tërësisht. - “...kur malet të zhduken,...” - Toka, me gjithçka që përmban, do të pësojë një tronditje të tmerrshme. Malet do të shpërbëhen e copëtohen, pastaj do të rrënohen e bëhen si lesh i tjerrur, pastaj do të bëhen pluhur dhe do të zhduken fare. - “...kur devetë e shtrenjta të braktisen...” - Njerëzit do të harrojnë çdo lloj pasurie, sado e madhe dhe e vyer qoftë ajo, sepse tmerri i Kijametit është shumë i madh. Allahu i Lartësuar përmend në veçanti devetë e shtrenjta, si një nga pasuritë më të çmuara për arabët, për të nënkuptuar edhe llojet e tjera. - “...dhe egërsirat të tubohen;...” - Ditën e Gjykimit, edhe egërsirat do të grumbullohen bashkë, që Allahu i Lartësuar të vendosë mes tyre drejtësinë, duke ndëshkuar me të njëjtën mënyrë ato që, padrejtësisht kanë dëmtuar të tjerat. Atë ditë, krijesat do të shohin drejtësinë e plotë të të Plotpushtetshmit. Çdo padrejtësi do të ndëshkohet dhe drejtësia do të vihet në vend. Për shembull, asaj deleje që nuk ka pasur brirë do t’i jepen brirë dhe do t’i mundësohet që të hakmerret ndaj asaj kafshe që në jetën e dynjasë e ka goditur me brirë. Pasi të vendoset drejtësia, kafshëve do t’u thuhet: “Bëhuni dhé!”, dhe ashtu do të bëhen. - “...kur detet të vlojnë,...” - Detet do të ndizen. Me gjithë madhësinë dhe gjerësinë e tyre, ata do të digjen si një zjarr gjigand. - “...dhe shpirtrat të bashkohen;...” - Njerëzit do të grumbullohen bashkë, në varësi të veprave që kanë punuar në dynja: të mirët me të mirët dhe të ligjtë me të ligjtë. Besimdrejtët do të martohen me hyritë symëdha. Ndërsa mohuesit e të Madhëruarit do të bashkohen me shejtanët më të shëmtuar. Kjo i ngjan shumë ajetit, ku i Madhëruari thotë: “ Jobesimtarët do të sillen në Xhehenem turma -turma. Kur mbërrijnë atje, dyert e tij hapen dhe rojat e tij do të thonë: “A nuk ju erdhën të dërguar nga mesi juaj, që t'jua përcillnin shpalljet e Zotit tuaj dhe t'ju paralajmëronin për takimin tuaj në këtë ditë?!” Ata do thonë: “Po, (patën ardhur) ”. Por vendimi për dënimin e jobesimtarëve tashmë është bërë realitet. Atyre do t’u thuhet: “Hyni në dyert e Xhehenemit! Aty do të jeni përgjithmonë. Eh, sa vendbanim i keq është ai për kryeneçët!” [El zumer 71, 72]. Ndërsa për të mirët, i Madhëruari thotë: “Kurse ata që kanë qenë të devotshëm ndaj Zotit të tyre, do sillen në Xhenet grupe -grupe. Kur të arrijnë aty, dhe dyert e tij të hapen, rojat e tij do të thonë: “Selamun alejkum (Paqja qoftë mbi ju) ! Të mira ishin veprat tuaja. Hyni në të! Aty do të banoni përgjithmonë.”.”. [El zumer 73] - “...kur, vajzat e varrosura për së gjalli, të pyeten për çfarë gjynahu ato janë mbytur;” – Kështu vepronin jobesimtarët në kohën e injorancës paraislamike. Ata i varrosnin vajzat të gjalla, pa asnjë shkak, thjesht nga frika e varfërisë. Por Ditën e Gjykimit, vajzat e varrosura për së gjalli do të pyeten: “Për çfarë gjynahu u varrosët ju?”. Eshtë e ditur që ato nuk kishin kurrfarë gjynahu, por kjo kujtesë është një kërcënim i ashpër dhe poshtërim për ata që e kanë kryer një vepër kaq të shëmtuar. - “Kur fletët të jenë shpërndarë, dhe qielli të zhvishet;...” - Fletët në të cilat janë shkruar me besnikëri dhe përpikmëri veprat e robve, të mirat dhe të këqijat e tyre, atë ditë do t’u shpërndahen të zotëve të tyre. Fatbardhët do t’i marrin fletët e shënimeve të tyre nga e djathta, ndërsa të mjerët do t’i marrin ato nga e majta ose pas shpine. Atë ditë, qielli do të çahet dhe do të hiqet nga vendi, sikurse thotë i Lartësuari: “ Ditën kur qielli do të çahet nga rete dhe melekët do të zbresin rradhë -rradhë, atë Ditë, sundimi i vërtetë i takon krejtësisht të Gjithëmëshirshmit. Për jobesimtarët ajo do të jetë një ditë e vështirë. Atë ditë, keqbërësi do të kafshojë duart e veta dhe do të thotë: “Oh, i mjeri unë! Sikur të kisha ndjekur udhën e drejtë së bashku me Profetin! ” [Furkan 25 – 27]. Ose: “Atë Ditë, Ne e palosim qiellin, siç palosen fletët e një libri. Ashtu siç e filluam krijimin, ashtu e rikthejmë atë. Ky është premtimi Ynë dhe Ne do ta përmbushim atë.” [Enbija 104]. - “...Kur Xhehenemi të jetë flakëruar, dhe Xheneti të jetë afruar;...” - Atë ditë, Xhehenemi do të flakërojë dhe ndizet si asnjëherë tjetër. Ai do të jetë i zemëruar ndaj mohuesve të Zotit. Ndërsa Xheneti do të afrohet me plot të mira për të devotshmit. Kjo do të jetë dita e gëzimit dhe lumturisë që nuk do të kenë fund, ose dita e trishtimit, dhimbjes dhe dëshpërimit, që, gjithashtu, nuk do të kenë kurrë fund. - “...Atëherë, njeriu do ta shohë se çfarë ka përgatitur.” - Çdo shpirt do të shohë se çfarë ka bërë, pa përjashtim. Çdo vepër që ka bërë në dynja do ta gjejë pranë vetes dhe do të përgjigjet për të. Në një ajet tjetër, i Lartësuari thotë: “Kur libri t’u vihet përpara, do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të, që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër - të madhe apo të vogël -, pa e shënuar.” Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.” [Kehf 49]. Përshkrimet e kësaj dite të madhe dhe të vështirë trondisin çdo zemër dhe frikësojnë çdo shpirt. Ato nxisin të mençurit, që të përgatiten për takimin me Krenarin e Plotpushtetshëm, me Allahun e Lartësuar. Kështu, ata u largohen harameve, që t’i shpëtojnë frikës së asaj dite trishtuese. Ndërsa në lidhje me këtë sure, disa selefë kanë thënë: “Kush dëshiron që të shohë Ditën e Kijametit sikur ta kishte para syve, le të lexojë dhe meditojë thellë mbi suren El tekuir”.

- “Tregoju atyre shembullin e jetës së kësaj bote! ” - Tregoju atyre, o Muhamed, shembullin e jetës së kësaj bote. Një ditë, ajo do të përfundojë. - “Ajo është si uji, që Ne e lëshojmë nga qielli dhe bima e tokës e thith atë. ” - Fara në tokë e thith ujin dhe ajo mbin, rritet e zbukurohet, me gjethe dhe lule. - “Por më pas ajo bëhet si bar i thatë që e shpërndajnë erërat. ” - Më pas, ajo përfundon e shpërndarë, pa lënë asnjë gjurmë. - “Allahu ka fuqi për gjithçka.” - Ai është i gjithpushtetshmi për gjithçka, në çdo kohë e gjendje. Janë të shumta rastet kur Allahu i Madhëruar jep një shembull të tillë për dynjanë, si më poshtë: “Jeta e kësaj bote ngjan me shiun, që Ne e lëshojmë nga qielli, me anë të të cilit harlisen bimët e tokës, prej nga hanë njerëzit e kafshët, derisa toka zbukurohet, ndërsa banorët e saj mendojnë se e kanë në dorë. Por, kur asaj i vjen urdhri Ynë, natën ose ditën, Ne e bëjmë atë si të ishte korrur, sikur të mos kishte ekzistuar një ditë më parë. Kështu ua sqarojmë argumentet njerëzve që mendojnë .” [Junus 24]. “A nuk e sheh se si e lëshon Allahu ujin nga qielli dhe e shpërndan atë në tokë, nëpër burime? Pastaj, me të mbijnë bimë të llojeve dhe të ngjyrave të ndryshme, të cilat më pas thahen dhe ti i sheh të rreshkura dhe të shpërbëra. S’ka dyshim se këtu ka fakte për njerëzit e ditur.” [Zumer 21]. “Dijeni se jeta e kësaj bote është veçse një lojë, kalim kohe në argëtim, stoli e krenari mes jush dhe përpjekje për shtimin e pasurisë dhe të fëmijëve. Ajo i ngjan atij shiu, prej të cilit bima i habit bujqit, por pastaj ajo thahet dhe e sheh të verdhë, pastaj përthyhet dhe kalbet. Ndërsa në botën tjetër ka dënim të rëndë, por edhe falje gjynahesh dhe dhurim kënaqësie nga Allahu. Jeta e kësaj bote nuk është gjë tjetër, vetëm se një përjetim mashtrues.” [Hadid 20]. Në një hadith të saktë thuhet: 1734. “Dynjaja është e ëmbël dhe e stolisur. Allahu ju ka vendosur si trashëgimtarë (të njëri-tjetrit) në të dhe do të shohë se si do të silleni. Ruajuni nga dynjaja dhe ruajuni nga gratë (e sprova e tyre)! Me të vërtetë, e para sprovë për bijtë e Izraelit ishte prej grave.” - “... Pasuria dhe fëmijët janë stoli e jetës së kësaj bote ...” - Në një ajet tjetër, i Lartësuari thotë: “Njerëzve u është hijeshuar dashuria për kënaqësitë e kësaj bote, për gratë (e hijshme) , për djemtë (e pasardhësit e shumtë), për pasurinë e madhe prej ari e argjendi, për kuajt e stolisur e për bagëtinë e bujqësinë. Këto janë kënaqësi të kësaj bote, por tek Allahu është e ardhmja më e mirë. Thuaju: “A t’ju tregoj për diçka shumë më të mirë se ato? Për ata që janë të devotshëm, janë përgatitur te Zoti i tyre kopshte, nëpër të cilat rrjedhin lumenj, ku ata do të jenë përjetësisht. Atje do të kenë bashkëshorte të pastra dhe kënaqësinë e Allahut. Allahu është Gjithëshikues i robërve të Vet.” [Ali Imran 14]; “Nuk ka dyshim se pasuria juaj dhe fëmijët tuaj janë veçse sprovë, ndërsa tek Allahu është shpërblimi i madh.” [Tegabun 15]. Kështu, kthimi tek Allahu me përkushtim të plotë është shumë më i mirë sesa angazhimi me kënaqësitë e kësaj bote. - “... ndërsa veprat e mira, që mbeten gjithmonë, janë më të mira te Zoti yt dhe janë shpresa më e mirë.” - Ibn Abasi, Seid Ibn Xhubejri dhe shumë dijetarë të hershëm kanë shpjeguar se: “ El b âkijâtus-sâliĥâtu” (e përkthyer: “veprat e mira që mbeten gjithmonë”) flet për faljen rregullisht të pesë namazeve të ditës. Imam Ahmedi sjell rrëfimin e El Harithit, shërbëtori i Uthman Ibn Afanit: 1735. “Teksa Uthmani qëndronte ulur, erdhi muezini. Uthmani kërkoi ujë, të cilin ia sollën në një enë (mendoj se nuk kishte më shumë se një grusht ujë). Ai mori abdes në fillim, pastaj tha: “E kam parë të Dërguarin e Allahut që të marrë abdes kështu si unë dhe pastaj tha: “Ai që merr abdes në këtë mënyrë, pastaj ngrihet e fal namazin e drekës, atij do t’i falen gjynahet që ka bërë mes vaktit sabahut dhe drekës. Kur fal ikindinë, i falen gjynahet që ka bërë mes drekës dhe ikindisë. Kur fal namazin e akshamit, i falen gjynahet që ka bërë mes ikindisë dhe akshamit. Nëse fal jacinë, do t’i falen gjynahet që ka bërë mes akshamit dhe jacisë. Gjatë natës, mbase bën gjynahe, por nëse ngrihet merr abdes dhe fal namazin e sabahut, atëherë atij do t’i falen gjynahet që ka bërë pas namazit të jacisë, deri në namazin e sabahut. Këto janë punët e mira, të cilat i fshijnë të këqijat.” Njerëzit thanë: “Këto janë veprat e mirat, të cilat i fshijnë të këqijat, dakord, po atëherë cilat janë “ el bâkijâtus-sâliĥâtu”, o Uthman?” Ai u përgjigj: “Ato janë: “ Lâ ilâhe il -l’Allah, Subĥânallah, El ĥamdu lil -lâh, Allahu ekber, L â ĥaule ue l â kuuete il -lâ bil-lahil Alijjil Adhim.” Imam Ahmedi është i vetëm në sjelljen e këtij versioni. Taberaniu sjell këtë rrëfim nga Sad Ibn Xhunade (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): 1736. “Unë isha ndër të parët nga banorët e Taifit që shkuan tek Profeti i Allahut. Dola nga pjesa e sipërme e Taifit në këmbë, duke ngjitur malin, pastaj zbrita e arrita te Profeti në kohën e namazit të ikindisë. Pranova Islamin para tij. Ai më mësoi suret “ Kul huellahu e ĥad” dhe “ Idhâ zulziletil erdu zilzâlehâ”. Përveç tyre, më mësoi edhe këto fjalë: “ Subĥânallah, El ĥamdu lil -lâh, L â ilâhe il -l’Allah, Allahu ekber ”, duke më thënë që: Këto janë “ el b âkijâtus-sâliĥâtu” (pra, veprat e mira, që mbeten gjithmonë)”. Po me të njëjtin isnad vjen hadithi tjetër, që thotë: 173 7. “Kush ngrihet natën, merr abdes dhe lan gojën, pastaj thotë: “Subĥânallah” njëqind herë, “ El ĥamdu lillah” njëqind herë, “ Allahu ekber ” njëqind herë, “ Lâ ilâhe il -l’Allah” njëqind herë, kanë për t’iu falur gjynahet, përveç krimeve që kanë të bëjnë me derdhjen e gjakut, të cilat nuk mund të zhvlerësohen (e hidhet poshtë.)” Ali Ibn Ebu Talhate sjell nga Ibn Abasi shpjegimin e fjalës së Allahut: “ El bâkijâtus-sâliĥâtu”. Ai thotë që ato janë fjalët: “ Lâ ilâhe il -l’Allah, Allahu ekber, Subĥânallâh, El ĥamdu lil -lah, teb ârekellllah, L â ĥaule ue l â ku-uete il -lâ bil-lâh, estagfirullah, sal-l’Allahu alâ resulil-lah, si edhe agjërimi, falja e namazit, kryerja e haxhit, sadakaja, çlirimi i robërve, xhihadi në rrugën e Zotit, mbajtja e lidhjeve farefisnore dhe të gjitha veprat e fjalët e mira. Këto janë “ el bâkijâtus-sâliĥâtu”, pra, veprat e mira që mbeten gjithmonë me vepruesit e tyre në xhenetet e Zotit, sa të jenë qiejt dhe toka.” Ndërsa El Aufiu sjell nga Ibn Abasi shpjegimin se: “Ato janë fjalët e mira.” Abdurahman Ibn Zejd Ibn Eslemi ka thënë: “Janë të gjitha llojet e punëve të mira.” Këtë mendim e ka përzgjedhur edhe Ibn Xheriri.

Si parapërgatitje për të marrë një rregull e dispozitë, Allahu i Lartësuar përmend një çështje të njohur e të pranuar nga ne, që të kujtojmë më mirë rregullat e Tij. Ashtu si Allahu nuk bëri dy zemra në kraharorin e një njeriu, po kështu është e palejueshme që “... gratë tuaja, - prej të cilave largoheni me dhihar, - t'i konsideroni si nënat tuaja.” Dhihar-i ndodh kur burri i thotë gruas së vet: “Ti je për mua si shpina e nënës time”, ose fjalë të tjera, për të shprehur se ajo është haram për të. Është quajtur ‘ dhihar’ - ‘shpina’, nisur nga shprehja e mësipërme, e cila përdorej nga arabët me nënkuptimin se burri nuk donte t’i afrohej më bashkëshortes për marrëdhënie intime. Por Allahu i Madhëruar e ndaloi këtë sjellje. Po kështu, edhe fëmija i birësuar nuk bëhet kurrë fëmija i birësuesit, dhe ky i fundit të konsiderohet si ati i tij biologjik. I Lartësuari thotë: - “Allahu nuk i ka bërë asnjë njeriu dy zemra në kraharor dhe as nuk ju lejon që gratë tuaja, - prej të cilave largoheni me dhihar - t'i konsideroni si nënat tuaja. ” - Ose siç thotë në ajetin tjetër: “Ata të cilët (bëjnë dhihar e) u largohen bashkëshorteve, duke u thënë se iu duken si nënat e veta, le ta dinë se ato nuk janë nënat e tyre. Nënat e tyre janë ato që i kanë lindur. Në fakt, ata thonë fjalë të urryera dhe të pavërteta. Allahu është vërtet Falës i madh dhe Mbulues i gjynaheve.” [Muxhadele 2]. - “Ai nuk lejon as që fëmijët që keni birësuar të marrin atësinë tuaj. ” - Është pikërisht kumtimi i kësaj ndalese shkaku i sjelljes së shembullit me dy zemrat në një kraharor. Ky ajet zbriti për çështjen e Zejd Ibn Harithes (Allahu qoftë i kënaqur me të!), skllavi të cilit Profeti ﷺ i dha lirinë. Qysh para kohës së shpalljes së tij si Profet i Zotit, ai e kishte birësuar Zejdin, prandaj ai njihej e thirrej ndër njerëz si “biri i Muhamedit”. Por Allahu i Madhëruar deshi që ta ndalonte këtë zakon të përhapur ndër njerëz. Ai tha: “... Ai nuk lejon as që fëmijët që keni birësuar të marrin atësinë tuaj .” Po në këtë sure, i Lartësuari thotë: “Muhamedi nuk është babai i asnjërit prej burrave tuaj, por është i dërguari i Allahut dhe vula e të gjithë profetëve. Allahu është i Gjithëditur për gjithçka.”. - “Këto janë vetëm fjalë, që ju i shqiptoni me gojët tuaja ...” - Domethënë, thjesht deklarimi juaj para njerëzve se keni birësuar një fëmijë nuk i bën ata vërtet fëmijët tuaj, sepse ata kanë lindur nga prindër të tjerë. Pra, ashtu sikurse është e pamundur që dikush të ketë dy zemra në kraharor, ashtu edhe fëmija nuk mund të ketë dy baballarë. - “... dhe është Allahu Ai që thotë të vërtetën, dhe është Ai që udhëzon (atë që do) në rrugën e drejtë. ” - Seid Ibn Xhu - bejri shpjegon: “... thotë të vërtetën” dome - thënë: “pohon të drejtën”. Katadja shpje - gon: “Ai që udhëzon në rrugën e drejtë”, pra, në rrugën e Tij të drejtë e të mbarë. Abdurezaku rrëfen se i ka treguar Meameri se Zuhriu ka thënë: “Na është transmetuar se ai zbriti për Zejd Ibn Harithen. Pra, u soll për të treguar që biri i një burri tjetër nuk mund të jetë biri yt.” - “Jepuni atyre atësinë e vërtetë biologjike! Kjo është më e drejtë para Allahut.” - Ky urdhër shfuqizonte zakonin përpara Islamit, kur, me aktin e birësimit, fëmija deklarohej si i birësuesit. Allahu i Lartësuar urdhëroi për t’ia atribuar atë fëmijë vetëm babait biologjik. Kjo është më e mira dhe më e drejta. Buhariu sjell hadithin nga Ibn Umeri, i cili rrëfe n: 2103. “Zejd Ibn Harithen gjithmonë e thërrisnim: Zejdi, i biri i Muhamedit, derisa zbriti ajeti: “Jepuni atyre atësinë e vërtetë biolo - gjike! Kjo është më e drejtë para Allahut.” Këtë hadith e kanë sjellë edhe Muslimi, Tirmidhiu, Nesaiu, me rrugë të ndryshme, të gjitha nga Musa Ibn Ukbe. Kështu, pasi u anulua ky gjykim dhe Allahu i Lartësuar e bëri të lejueshme martesën me ish gruan e djalit të birësuar, Profeti i Allahut u martua me Zejnebe Bintu Xhahshin, pasi ajo u divorcua nga Zejd Ibn Harithe (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!). Në suren Nisa, ku tregohen kategoritë e grave me të cilat ndalohet martesa, Allahu i Lartësuar thotë: “Ju është ndaluar martesa edhe me gratë e bijve tuaj, që janë të lindur nga ju (jo të bijve të adoptuar) ” [Nisa 23]. Domethënë, martesa me ish gratë e bijve të adoptuar është e lejuar, sepse ata nuk janë të lindur nga ju. Ky ajet zbriti për Zejd Ibn Harithen, i cili ra dëshmor në luftën e Mu’tes, në vitin e tetë të hixhretit. - “Nëse nuk ua dini se kush janë etërit e tyre, atëherë ata janë vellëzërit tuaj në fe dhe mbështetësit tuaj. ” - Allahu i Madhë - ruar na urdhëron që t’u japim përkatësinë e vërtetë atërore bijve të adoptuar, nëse njihen dhe dihen. Nëse ata nuk dihen, atëherë ata duhet të konsiderohen si vëllezër në fe dhe si miq, për t’ua zëvendësuar disi mungesën e prindërve biologjikë. - “Ju nuk keni gjynah për diçka që e bëni gamimisht, porse për ato që zemrat tuaja i bëjnë qëllimisht. Allahu është Falës i Madh e Mëshirëplotë. ” - Nëse u jepni tjetër atësi biologjike gabimisht, pasi jeni përpjekur seriozisht për të gjetur përkatësinë e vërtetë, atëherë nuk keni asnjë gjynah, sepse Allahu i Madhëruar ka prem tuar se nuk e shkruan si gabimi , siç thotë në ajetin kuranor: “Allahu nuk e ngarkon asnjë përtej mundësive të tij: ai (robi) do të marrë atë çfarë ka fituar dhe do të ketë kundër atë çfarë ka merituar. “Zoti ynë, mos na dëno nëse harrojmë ose gabojmë! Zoti ynë, mos na ngarko me barrë të rëndë, siç ngarkove ata që ishin para nesh! Zoti ynë, mos na ngarko më tepër sesa kemi fuqi! Na i shlyej gjynahet, na i mbulo të këqijat e na mëshiro! Ti je Mbrojtësi ynë! Na ndihmo kundër atyre që nuk besojnë!” Në Sahih-un e Muslimit shënohet se Profeti i Allahut ka thënë se, 2104. “... kur besimtarët bënë këtë lutje, Allahu i Lartësuar tha: “E bëra!”.” Buhariu sjell hadithin nga Sad Ibn Ebu Uekasi (Allahu qoftë i kënaqur me të) se Profeti ka thënë: “Atij që thirret jo në emër të babait të vet, duke e ditur se ai nuk është babai i tij, do t'i ndalohet Xheneti.” [Buhari dhe Muslimi]. Sërish Buhariu sjell hadithin nga Ebu Dherri (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se ai e ka dëgjuar Profetin ﷺ të ketë thënë: 2105. “Ai që thirret jo në emër të babait të vet, me vetëdije, e ka mohuar Allahun, si dhe, ai që e ndërron përkatësinë e tij fisnore, le të përgatitet për ulësen e tij në Zjarr.” Prej ajeteve të abroguara është edhe: “ Fe in -nhû kufrun bikum in tergabû an âbâikum (Për ju është kufër t'i mohoni prindërit tuaj).” Imam Ahmedi sjell këtë thënie nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të!): 2106. “S'ka dyshim se Allahu e dërgoi Muhamedin ﷺ me të vërtetën dhe i zbriti Librin. Prej ajeteve që Allahu ka zbritur është edhe “ajeti i ndëshkimit me gurë”, të cilin e kemi lexuar, e kemi kuptuar dhe e kemi mbajtur mend. P rofeti ﷺ e ka zbatuar ndëshkimin me gurë, edhe ne pas tij e kemi zbatuar. Kam frikë se do të vijë një kohë kur njerëzit të thonë: “Betohemi në Allah se ndëshkimin me gurë nuk e gjejmë askund në Librin e Allahut!” E kështu do të devijohen njerëzit, duke anashkaluar një urdhër të zbritur nga Allahu. Ndëshkimi me gurë gjendet në Librin e Allahut, si dënim i merituar për atë që bën zina duke qenë i martuar, qoftë burrë, qoftë grua, nëse dalin prova të qarta ose shfaqet shtatzënia, ose nëse autori e pranon fajin. Gjithashtu, ndër gjërat që i kemi lexuar në Librin e Allahut është: “Mos i mohoni prindërit tuaj, sepse t'i mohoni prindërit tuaj është kufër”. Ose: “Për ju është kufër t'i mohoni prindërit tuaj.” [Buhariu].161

- “E kush është më fjalëmirë se ai që thërret njerëzit në rrugën e Allahut, ...” - Pra, është ai i cili i fton robërit e Zotit që ta adhurojnë, ta duan, ta madhërojnë dhe t’i binden e nënshtrohen Atij. - “... që bën vepra të mira dhe që thotë: “Unë jam musliman.” – Ai, në veten e tij, është i udhëzuar në lidhje me atë që thotë. Kështu ai është i dobishëm jo vetëm për vetveten, por edhe për të tjerët. Ky njeri nuk është prej atyre të cilët urdhërojnë të tjerët për mirësi e nuk i bëjnë vetë dhe as nga ata që i ndalojnë të tjerët nga të këqijat dhe i veprojnë vetë ato. Jo, ai është i pari që zbaton urdhëresat dhe që bën punë të mira, duke iu larguar të keqes me durim, dhe pastaj i fton krijesat drejt Krijuesit të Lartësuar dhe Mëshirëplotë. Ky është një ajet i përgjithshëm, i cili flet për të gjithë ata të cilët ftojnë në rrugën e drejtë, kur vetë janë të udhëzuar dhe zbatojnë atë gjë për të cilën ftojnë krijesat. Pa dyshim që Profeti i Allahu është i pari i njerëzve që e gëzon këtë cilësi, për të cilën flet ajeti. Thuhet se ky ajet ka zbritur dhe flet për ata muezinë, të cilët janë punëmirë dhe të devotshëm. Sidoqoftë, mendimi më i saktë është se ajeti është i përgjithshëm, që përfshin edhe muezinët, edhe të tjerët. Për sa i përket kontekstit kur zbriti ky ajet, nuk mund të thuhet se flet për muezinët, sepse ajeti ka zbritur në Mekë, kurse ezani është ligjëruar në Medinë, pas hixhretit të Profeti t (a.s.) . Ezani, siç dihet, u bë detyrë në kohën kur Abdullah Ibn Abd Rabbihi el Ensari (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) pa në ëndërr mënyrën e thirrjes së ezanit dhe ia tregoi atë Profetit të Allahu, i cili më pas e urdhëroi që t’ia mësonte ezanin Bilalit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), pasi ai kishte një zë më të kumbueshëm dhe të dëgjueshëm, sikurse është shtjelluar në punime të tjera. Për këtë arsye, mendimi më i saktë është që ky ajet i nderuar i përfshin të gjithë ata që ftojnë në rrugën e drejtë dhe janë të parët që i zbatojnë ato të mira. Pa dyshim, edhe muezinët kanë mirësi dhe shpërblim shumë të madh, sikurse vjen hadithi në Sahihun e Muslimit: 2320. “Muezinët do të jenë njerëzit me qafën më të gjatë në Ditën e Kijametit.” Po kështu në Sunen vjen një hadith, që i atribuohet Profetit ﷺ : 2321. Imami është sigurues (i saktësisë së nama - zit), ndërsa muezini është besnik dhe i besueshëm (për hyrjen e kohës së adhuri - meve). Allahu i Madhëruar ka udhëzuar imamët (drejt të saktës) dhe ua ka falur gjynahet muezinëve.” Ibn Ebu Hatimi përcjell nga Sad Ibn Ebu Uekasi (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se ka thënë: “Pjesa e shpërblimit të muezinëve tek Allahu i Lartësuar në Ditën e Kijametit do të jetë njëlloj me pjesën që meritojnë muxhahidët. Pa dyshim, muezini konsiderohet gjatë kohës kur është mes ezanit dhe ikametit, si ai i cili rrotullohet dhe zhytet në gjakun e tij, nga plagët që ka marrë në rrugën e Allahut të Lartësuar.” 27 Umer Ibn Hatabi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ka thënë: 2322. “Nëse do të isha muezin, do ta konsi - deroja veten time të kompletuar dhe nuk do të shqetësohesha nëse nuk do të lodhesha shumë në namaz nate apo në agjërim të ditëve. E kam dëgjuar Profetin e Allahut t ë thotë: “O Zot! Fali muezinët!” E tha këtë tri herë. Atëherë, unë i thashë: “O i Dërguari i Allahut, a po na lë ne, ndërkohë që ne luftojmë dhe përpiqemi që të ngrihet ky ezan me shpatat tona?” Profeti ﷺ tha: “Jo, o Umer! Do të vijë një kohë, kur njerëzit do ta lënë që ezanin ta thërrasin më të dobëtit mes tyre, por Allahu i Lartësuar dhe Krenar e ka bërë haram mishin e tyre për zjarrin. Ky është mishi i trupit të muezinëve.” 28 - “E mira nuk mund të jetë e barabartë me të keqen. ” - Mes tyre ka një ndryshim shumë të madh. - “Largoje atë me çfarë është më e mirë...” - Atë që sillet keq me ty largoje prej vetes me bamirësi dhe mirësjellje. - “... sepse atëherë, edhe ai, me të cilin ke njëfarë armiqësie, do të të bëhet mik i afërt.” - Nëse sillesh mirë dhe me butësi ndaj atij që sillet keq me ty, ai do të bëhet miku yt. Mirësjellja jote do ta udhëzojë, që edhe ai të sillet mirë me ty. Madje, aq shumë do të ndikojë sjellja jote e mirë, sa ai do të shndërrohet në një mik të afërt e të dashur. - “Mirëpo këtë nuk mund ta arrijë askush, përveç atyre që janë durimtarë; dhe askush, përveç atyre që kanë fat të madh.” - Vetëm ata që ka një pjesë të madhe mirësie e lumturie të dhuruar prej Allahut të Lartësuar. Ata e meritojnë këtë mirësi të madhe, për shkak të durimit të treguar kundrejt mundimeve në rrugën e Allahut. Ata kanë për të qenë të lumtur në dynja dhe në ahiret. Ibn Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me ta!) shpjegon këtë ajet: “Allahu i Madhëruar i urdhëron besimtarët që të durojnë kur vlon zjarrmia e zemërimit në zemrën e tyre, të jenë të pajisur me virtytin dhe stolinë e butësisë, vetë - përmbajtjes, faljes dhe tolerimit, në kohën kur të tjerët sillen me injorancë ndaj tyre. Ai porosit që besimtarët të jenë falës e tolerues, kur të tjerët sillen vrazhdë me ta. Nëse ata e bëjnë këtë, Allahu i Madhëruar premton që do t’i ruajë dhe mbrojë ata prej shejtanit të mallkuar dhe edhe armiqtë e tyre do t’u nënshtrohem dhe do të shndërrohen në miq të afërt dhe të dashur.” - “Nëse ndonjëherë të vjen ndonjë ngacmim prej Shejtanit, kërkoji mbrojtje Allahut, sepse Ai është Gjithëdëgjuesi, i Gjithëdituri.” - Pa dyshim që shejtanët prej xhindëve nuk mund të ndikohen nga mirësjellja, siç është rasti me njerëzit. Me ta nuk ka asnjë lloj mënyre tjetër për t’u mbrojtur, kur të bëjnë vesvese, përveçse kërkimi i mbrojtjes tek Krijuesi i tyre. Nuk ka dyshim se është Allahu i Madhëruar që i lejon ata të bëjnë këtë sprovë. Për këtë arsye, nëse ti i kërkon strehim dhe mbrojtje Allahut të Madhëruar, Ai ka për të të mjaftuar si mbrojtës nga sherri i tyre. Ndërsa shejtanët -njerëz edhe mund të ndryshojnë prej mirësjelljes dhe bamirësisë që mund t’u bësh. Kur Profeti i Allahut ngrihej për të falur namaz, thoshte: 2323. “Eûdhu bil -lâhis-semî-il alîm, minesh - shejŧânir-raxhîm, min hemzihi, ue nefħihi, ue nefthihi. ” (Kërkoj mbrojtje tek Allahu, Gjithëdëgjues dhe i Gjithëditur, (të më ruajë) prej shejtanit të mallkuar, prej hemzihi (çmendurisë), nefthihi (mendjemadhësisë) dhe nefħihi fjalëve të tij (devi - juese)).29 Më herët kemi thënë se ky ajet nuk ka të ngjashëm, veç dy ajeteve në Kuran: njëra është fjala e Allahut: “Tregohu falës, urdhëro për mirësi dhe rri larg të paditUrue! E nëse të ngacmon Shejtani me ndonjë tundim, kërko mbrojtje tek Allahu, sepse Ai dëgjon dhe di gjithçka.” [Araf 199, 200]. Kurse tjetra: “Ktheje të keqen me atë që është më e mira! Ne e dimë më së miri atë që shpifin ata. Dhe thuaj: “O Zot i im! Unë kërkoj mbrojtje tek Ti prej ngacmi - meve të shejtanëve. Mbështetem tek Ti, o Zoti im, që ata të mos më afrohen!” [Muminun 96 - 98]. Rasti i sures Araf është më i lehtë për njeriun ta përballojë, sesa ajo që përmendet në këtë sure, sepse qëndrimi larg të padit Urue është më i lehtë sesa mirësjellja e bamirësia ndaj atij që të ka bërë keq. Në këtë rast, shpirti nuk ndien qetësi dhe nuk nënshtrohet, veçse pas një përkushtimi të fortë. Shejtani punon për të ndezur dëshirën për hakmarrje e për të kërkuar të plotë të drejtën tënde, prandaj një situatë e tillë kërkon një luftë të madhe me veten dhe iman të fortë. Për këtë qëllim, Allahu i lartësuar e përforcon më shumë porosinë për t’i kërkuar ndihmë Atij, gjë që duket qartë në fjalën e Tij: “... kërkoji mbrojtje Allahut, sepse Ai është Gjithëdëgjuesi, i Gjithëdituri.’.

- “Pa dyshim njeriu i kalon kufijtë, sepse e sheh veten si jonevojtar. - Allahu i Lartësuar na tregon për njeriun dhe prirjen e tij për tejkalimit të kufijve. Kur njeriut i duket vetja i vetëmjaftueshëm dhe jonevojtar për Zotin, ai i kalon kufijtë dhe shkel çdo rre - gull. Më pas, i Lartësuari kërcënon dhe thotë: - “Por, pa dyshim, vetëm te Zoti yt është kthimi.” - Tek Allahu do të mblidhen të gjithë dhe Ai do t’i marrë në llogari me drejtësinë e Tij për pasurinë në dynja, se si e fituan dhe si e shpenzuan. Ibn Ebu Hatimi sjell me sened fjalën e Ibn Abasit: “Dy lloj kërkuesish nuk ngopen kurrë: kërkuesi i diturisë dhe kërkuesi i dynjasë dhe stolive të saj. Pa dyshim, ata nuk mund të jenë njëlloj. Kërkuesi i diturisë shton kënaqësinë e Allahut të Gjithëmëshirshëm. Ndërsa vra - puesi pas pasurive të dynjasë është i prirur për kalimin e kufijve.” Më pas, Abdullahi lexoi ajetin: “ Pa dyshim njeriu i kalon ku - fijtë, sepse e sheh veten si jonevojtar .” Ndërsa në lidhje me diturinë, lexoi: “... Nga robërit e Tij, Allahut i frikësohen vetëm ata që kanë dije. Allahu është Ngadhënjimtar dhe Falës i Madh. ” [Fatir 28]. Diçka e ngjashme është transmetuar edhe si hadith nga Profeti ﷺ , që thotë: 2899. “Dy lloj kërkuesish nuk ngopen kurrë: kërkuesi i diturisë dhe kërkuesi i dynjasë dhe stolive të saj.” Por senedi i këtij hadithi ka dobësi. - “A e ke parë atë që pengon një adhu - rues, kur ai falet?” - Ky ajet flet për Ebu Xhehlin (Allahu e mallkoftë!), i cili e pengoi Profetin ﷺ që të falej në Qabe. - “Si guxon dhe e ndalon atë, kur ai është në rrugë të drejtë ose urdhëron për de - votshmëri?” - Fillimisht, Allahu i Madhë - ruar e paralajmëron përmes kësaj mënyre të mirë, duke e nxitur që të mendojë me kujdes. Pra, çfarë mendon se të pret, nëse ky burrë është në rrugë të drejtë, është i për - kryer në diturinë që kumton dhe urdhëron për devotshmëri, ndërsa ti e kërcënon, tre - gohesh i ashpër me të dhe e pengon të falet?! - “A nuk e di ai se ç'ndodh, nëse mohon dhe kthen shpinën? A nuk e di ai se Allahu sheh?” - A nuk e di ai se Allahu e shikon dhe e dëgjon?! A nuk e di ai se Allahu i Madhëruar ka për t’i dhënë hakun për këto vepra të shëmtuara?! Në vijim, Allahu i Madhëruar e kërcënon: - “Jo, jo! Nëse nuk heq dorë ...” - Pra, nëse ai nuk heq dorë nga këto sjellje, të shtyra nga inati, urrejtja dhe arroganca... - “Ne do ta rrëmbejmë atë prej ballit.” – Rreth fjalës “ nesfean”, e përdorur në ajet, kanë ardhur dy shpjegime nga dijetarët e tefsirit. Një kuptim vjen nga “ sefea jesfeu”, që do të thotë: rrëmben me forcë ose e kap e tërheq me forcë, sikurse thuhet në shpre - hjen: “tërhoqi kokën e kalit”. Kështu, kupti - mi i ajetit është: “Ne do ta rrëmbejmë atë prej ballit. Pra, do ta rrëmbejmë me forcë prej ballit të tij, për ta flakur në zjarr, siç thotë i Lartësuari në ajetin tjetër: “Keqbërë - sit njihen nga tiparet e tyre. Prandaj me forcë do të rrëmbehen për flokësh dhe për këmbësh.” [Rahman 41]. Thuhet, gjithashtu, se kjo fjalë vjen edhe me kuptimin e nxirjes, që shkakton zjarri ose dielli. Kështu, kupti - mi i ajetit është: “Ne do ta shënjojmë dhe do t’ia nxijmë ballin (e fytyrën) në Ditën e Kijametit.” - “Prej ballit mashtrues e gjynahqar.” – Domethënë, balli i Ebu Xhehlit, i cili është mashtrues në fjalë dhe gjynahqar në vepra. - “Pastaj ai le të thërrasë ata të vetët!” - Le të thërrasë popullin e tij për ndihmë. - “Ndërsa Ne do t’i thërrasim Rojet e Xhehenemit!” - Këta janë melekët e ndë - shkimit, që ai ta mësojë dhe kuptojë mirë se kush do të dalë triumfues, ushtria Jonë apo e tija. Imam Buhariu sjell këtë rrëfim nga Ibn Abasi: 2900. “Ebu Xhehli tha: “Nëse e shoh Muhamedin që të falet në Qabe, do t’ia shkel qafën me këmbën time.” Kur e njoftuan Profetin për këtë fjalë, tha: “Nëse do të tentojë ta bëjë këtë, do ta rrëmbejnë melekët.” Tirmidhiu sjell këtë hadith nga Ibn Abasi: “Profeti i Allahut falej pranë mekamit të Ibrahimit drejt Qabes. Njëherë, kur Ebu Xhehli kaloi pranë, i tha: “O Muhamed, po a nuk të pata ndaluar që të falesh këtu?” Dhe vijoi ta kërcënonte me fjalë. Atëherë, Profeti iu kthye me ashpërsi, duke e kërcënuar edhe ai. Ebu Xhehli i tha: “E çfarë mund të më bësh ti? Unë jam nje - riu me më shumë mbështetës në këtë vend.” Atëherë, Allahu i Lartësuar zbriti ajetin (e mësipërm). Ibn Abasi tha: “Nëse do të thë - rriste mbështetësit e vet, do ta rrëmbenin melekët e ndëshkimit në sy të njerëzve.” 243 Ibn Xheriri përcjell këtë hadith nga Ibn Abasi: “Ebu Xhehli tha: ‘Nëse e shoh Mu - hamedin që të falet në Qabe, do t’ia shkel qafën me këmbën time.’ Kur e njoftuan Profetin për këtë fjalë, tha: “Nëse do të tentonte ta bënte këtë, do ta rrëmbenin melekët në sy të njerëzve. (Po kështu) Nëse jehudët (të cilët Profeti i ftoi në mubahele) do ta bënin lutjen (për vdekjen e gënjeshta - rëve), do të vdisnin në vend dhe do të shihnin vendin e tyre në zjarr. Dhe kur ata (delegacioni i të krishterëve) që donin të bënin mubahele me Profetin e Allahut, të ktheheshin në shtëpitë dhe viset e tyre, nuk kishin për të gjetur në to as farë e fis dhe as pasuri të mbetur.” 244 - “Jo, jo! Ti mos iu bind atij...” - Mos ju bind atij, o Muhamed, dhe mos e dëgjo kërcënimet që ai bën, por falu ku të dëshirosh, pasi Allahu ka për të të mbrojtur nga kërcënimet e çdokujt. Ai ka për të dhuruar triumfin mbi gjithë njerëzit. - “... por vazhdo me sexhde dhe afroju Zotit me të!” - Në Sahih-un e Muslimit vjen hadithi nga Ebu Hurejra, se Profeti i Allahut ka thënë: 2901. “Momenti kur robi është më afër Zotit të tij është kur ai bën sexhde, prandaj shtojini sa më shumë lutjet në të.” Më herët është thënë se Profeti i Allahut bënte sexhde kur lexonte: “ Idhassemâun’shekkat” (Inshikak) dhe “Ikra bismi rabbikel-ledhi ħalek (suren Alek).” Ebu Daudi sjell me sened rrëfimin nga Ebu Hurejra, që thotë: “Kemi rënë në sexhde (këndimi) së bashku me Profeti e Allahut, kur ka lexuar “ Idhas-semâun’shekkat” dhe “Ikra bismi rabbikel-ledhi ħalek.” 245 Këtu përfundon shkurtimi i tefsirit të sures Alak. Vetëm Allahut i takon lavdërimi e mirënjohja për të gjitha mirësitë e Tij!