Kërko: zoti yt e frymezoi bleten

Imam Ahmedi sjell hadithin nga Umer Ibn Hatabi, i cili rrëfen: 1883. “Kur i zbriste Shpallja, Profeti i Allahut dëgjonte pranë fytyrës së tij diçka si gumëzhima e bletëve... Njeherë, pasi pritëm njëfarë kohe, ai u kthye drejt Kiblës, ngriti dy duart lart dhe u lut: “O Zot, na shto dhe mos na pakëso, na ndero dhe mos na poshtëro, na jep dhe mos na privo, na përzgjidh ne dhe mos përzgjidh të tjerët mbi ne, kënaqu prej nesh dhe na kënaq neve!” Pastaj tha: “Allahu i Lartësuar më zbriti 10 ajete, të cilat, çdokush që i zbaton, ka për të hyrë në Xhenet!” Pastaj lexoi: “Është e sigurt se kanë fituar besimtarët ...”, deri në fund. 67 Nesaiu sjell në Tefsirin e tij hadithin nga Jezid Ibn Bab Enusi, i cili rrëfen që kanë pyetur njëherë Aishen, nënën e besimtarëve: 1884. “Cili qe morali i Profetit të Allahut?” Ajo u përgjigj: “Morali i tij ishte Kurani.” Dhe pastaj ajo lexoi: “Është e sigurt se kanë fituar besimtarët ...” deri tek: “... Edhe ata që ndaj namazit të tyre janë të kujdesshëm”. Pastaj tha: “Ky ishte morali i Profetit të Allahut.” 68 Allahu i Lartësuar thotë: - “Është e sigurt se kanë fituar besimta - rët.” - E kanë fituar Xhenetin ata të cilët kanë këto cilësi: - “Ata, të cilët gjatë faljes së namazit, janë të përulur ...” - Zemrat e tyre janë të mbushura me frikërespekt dhe përunjësi për Allahun. Gjatë namazit, ata e ulin shikimin, gjymtyrët i kanë tërësisht të përkushtuara në namaz dhe sytë nuk u largohen nga vendi i sexhdes dhe i faljes. Kjo devotshmëri i jepet atij që është i përkushtuar me zemër në namaz. Zemra e tij është e përqendruar e tëra në fjalët dhe veprimet e namazit. Vetëm në këtë mënyrë, qetësia dhe kënaqësia e shpirtit dhe e syve arrihet në namaz, siç ka thënë Profeti i Allahut në hadithin që e sjellin Imam Ahmedi dhe Nesaiu, i përcjellë nga Enesi, i cili tregon se Profeti i Allahut ka thënë: 1885. “Më janë bërë të dashura aromat e mira dhe gratë. Por qetësia e (shpirtit dhe) syve të mi është në namaz.” Ndërsa Imam Ahmedi sjell hadithin nga Muhamed Ibn Hanefije, i cili rrëfen: 1886. “Shkova me babain tim tek një krushqi e jona tek ensarët. Kur hyri koha e namazit, ai i tha shërbëtores: “Na sill ujë për abdes, që të falem dhe të qetësohem!”. Kur e tha këtë fjalë, ai na hodhi një vështrim dhe vërejti se ne u çuditëm me fjalët e tij. Atëherë shtoi e tha: “E kam dëgjuar Profetin e Allahut që tha: “Ngrihu, o Bilal, dhe na qetëso me namaz!” Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “Ata, të cilët i shmangen së kotës ...” - El leg’u është el batilu, pra, çdo gjë e pavlerë, çdo kotësi. Kjo fjalë përfshin idhujtarinë, poshtërsitë, punët e këqija, madje edhe ato fjalë dhe veprime të cilat nuk kanë asnjë dobi, edhe nëse nuk klasifikohen si të këqija e poshtërsi. - “Ata, të cilët janë të rregullt në dhënien e zekatit ...” - Bëhet fjalë për një lloj zekati, por kjo ishte përpara se të zbrisnin dispozitat e plota për zekatin e vërtetë, sepse ajeti është zbritur në Mekë dhe, në fakt, dhënia e zekatit nisi të ligjërohej që në Mekë. Allahu i Lartësuar thotë: “Është Ai që krijoi kopshte me pjergulla e pa pjergulla, hurma dhe drithëra të ndryshme, ullinj dhe shegë, të ngjashme e jo të ngjashme. Hani nga frutat e tyre kur të piqen, ndërsa ditën e vjeljes së frutave, jepni pjesën që është e detyrueshme!” [En’am 141]. Çështja e zekatit, me të gjitha dispo - zitat, kushtet dhe rrethanat e tij u shpall në Medinë. Në fakt, disa kanë thënë se me termin “zekat”, që do të thotë “pastrim”, në këtë ajet është për qëllim pastrimi i shpirtit nga idhujtaria dhe çdo lloj ligësie, siç janë gjynahet, mosbindja ndaj Zotit dhe shpërfillja e urdhëresave e porosive të Tij. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar kur thotë: “Me siguri, ka shpëtuar ai që e pastroi shpirtin (zek-kâhâ) dhe ka dështuar ai që e poshtëroi atë.” [Shems 9, 10]. Të tjerë kanë thënë se është për qëllim si pastrimi i shpirtit, ashtu edhe pastrimi i pasurisë. Në fakt, edhe pastrimi i pasurisë është pjesë e pastrimit të shpirtit. Nuk ka dyshim se besimtari i plotë, i përmbushur, i plotësuar, i përsosur është ai i cili e pastron si pasurinë e tij, ashtu edhe shpirtin dhe sjelljen e tij, prej punëve të këqija. - “Ata, që e ruajnë ndershmërinë e vet dhe shkojnë vetëm me gratë e veta ose me robëreshat, që kanë në zotërim, për të cilat nuk fajsohen. ” - Janë ata të cilët e ruajnë nderin e tyre të papërlyer nga harami, imoraliteti dhe degjenerimi. Ata bashkohen për marrëdhënie intime vetëm me bashkë - shortet e tyre ose robëreshat, kur janë në pronësi të tyre. Ai i cili kënaqet me atë që i ka dhënë Allahu, duke ia bërë të lejuar, nuk është aspak i qortuar në këto kënaqësi dhe mirësi që përjeton. I qortuar është ai që kërkon që të përmbushë kënaqësitë e tij jashtë kufijve të Zotit. - “Ndërsa ata që kërkojnë më tepër - ata janë të shfrenuarit. ” - Këta e kalojnë kufirin e vendosur nga Allahu i Lartësuar. Imam Shafiu - Allahu e mëshiroftë! - është bazuar në këtë ajet për të treguar se masturbimi (vetëkënaqja) është haram. - “Edhe ata, të cilët janë besnikë ndaj amanetit, që u është besuar dhe ndaj premtimit të dhënë. ” - Kur u besohet diçka, ata nuk tradhtojnë duke mos e përmbushur atë që u besohet. Ata e çojnë në vend amanetin dhe i respektojnë marrëve - shjet me besnikëri dhe korrektësi, ndryshe nga munafikët, për të cilët Profeti ﷺ ka thënë: 1887. “Shenjat e munafikut janë tri: Kur flet, gënjen, kur premton, e thyen premtimin, dhe kur i besohet diçka, të tradhton.” Në vijim Allahu i Lartësuar thotë: - “Edhe ata që ndaj namazit të tyre janë të kujdesshëm ...” - Ata janë të rregullt, të palëkundur dhe të vazhdueshëm në kryerjen e namazit, duke e falur atë në kohën dhe formën e përcaktuar nga Zoti. Në dy Sahihët vjen hadithi nga Ibn Mesudi, që ka pyetur Profetin a.s: 1888. “O i Dërguari i Allahut! Cila është puna më e mirë?” - “Namazi në kohën e vet” - “Po pas saj? - “Bamirësia ndaj prindërve.” - “Po pastaj?” - “Xhihadi në rrugën e Allahut”." Po ta vërejmë me kujdes, Allahu i Lartësuar e ka nisur përshkrimin e atyre që janë në Xhenet me faljen e namazit me frikërespekt dhe i përmbyll ato po me faljen e namazit me kujdes e përkushtim. Kjo tregon për rëndësinë, vlerën dhe shpërblimin e madh të këtij adhurimi. Më pas, Allahu i Lartësuar na tregon se ata që përpiqen sinqerisht dhe maksimalisht për t’i përkryer ato cilësi: - “Këta janë trashëgimtarët e vërtetë, që do ta trashëgojnë xhenetin Firdeus dhe aty do të jenë përgjithmonë. - Në dy Sahihët është hadithi nga Profeti i Allahut, që ka thënë: 1889. “Nëse i kërkoni Allahut, kërkojini xhenetin Firdeus, sepse ai është mu në mes të xheneteve dhe më i larti i tyre. Sipër tij është Froni i Rrahmanit dhe prej aty burojnë lumenjtë e Xhenetit.” Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut ka thënë: 1890. “Secili prej jush ka dy vende: një vend në Xhenet dhe një vend në Zjarr. Nëse dikush vdes dhe hyn në Zjarr, banorët e Xhenetit do të marrin në trashëgim vendin e tij.” Dhe pikërisht për këtë flet fjala e Allahut të Lartësuar kur thotë: “Këta janë trashëgimta - rët e vërtetë, që do ta trashëgojnë xhenetin Firdeus dhe aty do të jenë përgjithmonë.” Kështu, besimtarët do të marrin në trashëgim vendet e mohuesve dhe do të lumturohen në Xhenet. Ata, të gjithë u krijuan që të adhurojnë Allahun e Lartësuar si një të vetëm dhe pa ortak, por mohuesit iu shmangën dhe e shpërfillën këtë qëllim, prandaj dhe privohen nga kopshtet në Xhenet, për t’ua lënë ato besimtarëve. Besimtarët përkushtohen me sinqeritet për të përmbushur atë qëllim, për të cilin i krijoi Allahu dhe ato detyra me të cilat Ai i ka ngarkuar, ndërsa mohuesit i shpërfillin urdhëresat e Zotit dhe qëllimin përse u krijuan. Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar ua dhuron besimtarëve pjesën e mosbesim - tarëve në Xhenet, nëse ata do t’i bindeshin Zotit të tyre Krenar dhe të Lartësuar. Një provë edhe më e fortë, që e mbështet këtë është edhe hadithi në Sahih-un e Muslimit, që përcjell Ebu Burdete nga Ebu Musai, dhe ky nga i ati, se Profeti i Allahut ka thënë: 1891. “Ditën e Kijametit do të vijnë disa muslimanë me gjynahe të mëdha, gati sa malet, por Allahu do t’i falë dhe do t’ua mbulojë. Ai do t’ua hedhë ato gjynahe jehudëve dhe krishterëve.” 69 Ndërsa në një version tjetër, Profeti i Allahut ka thënë: 1892. “Ditën e Kijametit, Allahu do t’i japë çdo muslimani një jehud ose një të krishterë dhe do t’i thotë: “Ky është shëlbimi yt prej zjarrit!” 70 Umer Ibn Abdulazizi i kishte kërkuar Ebu Burdetes që të betohej 3 herë në Allah, që nuk ka të adhuruar tjetër me meritë veç Tij, se me të vërtetë i ati ia kishte treguar këtë hadith prej Profetit të Allahut, dhe ai i ishte betuar tri herë se kështu kishte ndodhur.

- Ne u dhamë Da udit dhe Sulejmanit dituri - Allahu i Madhëruar na tregon në Kur'an rreth Daudit dhe birit të tij, Sulejmanit. Allahu u pati dhënë atyre dituri të madhe dhe të gjerë. Thotë i Lartësuari: “Daudi e Sulejmani gjykonin për çështjen e tokës së mbjellë, në të cilën kishin kullotur natën delet e disa njerëzve! Ne e dëshmuam gjykimin e tyre. Ne ia mundësuam Sulejmanit të kuptonte (përgjigjen e saktë) për çështjen . Secilit (prej tyre) u patëm dhënë urtësi e dituri." [Enbija 78, 79]. Ata u treguan mirënjohës dhe falënderues për mirësitë e Zotit të tyre dhe thanë: ...dhe ata të dy thanë: “Të gjitha lavdërimet qofshin vetëm për Allahun, që na dalloi mbi shumë rob të Tij besimtarë!”. - Ata e falënderuan dhe e lavdëruan Zotin, sepse, së pari, i bëri besimtarë dhe, së dyti, i bëri besimtarë nga më të zgjedhurit. Allahu i dalloi me shumë veçori mes besimtarëve të mirë e të lumtur. Nuk ka dyshim se besimtarët ndahen në katër grada: 1. Salihun - punëmirë. 2. Shuheda - dëshmorët. 3. Sidikinët - të sinqertët. 4. Profetët. Daudi dhe Sulejmani ishin nga profetët më të zgjedhur, edhe pse pak më poshtë se Ulul Azmi (5 profetët më të dalluar). Nuk ka dyshim se ata ishin nga profetët më të dalluar, që Zoti i ka përmendur dhe lavdëruar shpesh në Librin e Tij. Kështu, ata e lavdëruan Allahun, që i ngriti në këtë gradë. Kjo është shenja e lumturisë së robit: që ai të tregojë mirënjohje ndaj Allahut për të gjitha mirësitë, të fesë e besimit dhe ato të dynjasë, dhe të shohë dhe besojë se të gjitha mirësitë vijnë prej Allahut; të mos lëvdohet e vetëkënaqet, por përkundrazi, të shohë mangësitë e veta dhe të besojë se ato mirësi meritojnë shumë e më shumë mirënjohje e lavdërim të Allahut. Pasi i lëvdoi të dy, Allahu i Madhëruar vijoi të lëvdojë në mënyrë të veçantë Sulejmanin (a.s), për vetë faktin se i kishte dhuruar një pushtet dhe mbretërim të madh, veçori që nuk ia kishte dhënë të atit. Ai thotë: - Sulejmani qe trashëgimtari i Daudit. - Ai trashëgoi profetësinë dhe diturinë nga i ati, por Zoti i shtoi edhe dituri tjetër. Sulejmani përfitoi nga dituria e të atit, por Zoti e dalloi duke i mësuar diçka tjetër, sikurse tregon për këtë ajeti në vijim: - Ai tha: “O njerëz! Neve na ka mësuar Allahu gjuhën e shpendëve - Duke lavdëruar Allahun dhe i gëzuar për këtë mirësi që Ai i kishte dhënë, Sulejmani u drejtohet njerëzve dhe u thotë: “O njerëz! Neve na ka mësuar Allahu gjuhën e shpendëve...". Sulejmani (a.s) e kuptonte çfarë flisnin shpendët dhe e fliste gjuhën e tyre, siç foli me pupëzën, ose siç kuptoi fjalët e milingonës, që do të tregohet më pas. Kjo mirësi nuk i ishte dhënë askujt, përveç Sulejmanit (a.s). - ...e na ka dhuruar nga çdo mirësi. - Allahu na dhuroi nga çdo mirësi dhe të gjitha mjetet e kushtet për një pushtet dhe mbretërim, që askush nuk e ka pasur. Në fakt, Sulejmani ishte lutur për diçka të tillë, kur tha: “O Zoti im! Më fal (gabimin) dhe më dhuro një pushtet të tillë, që askush pas meje nuk do ta ketë! Vërtet, Ti je dhuruesi më i madh!" [Sad 35]. Kështu, ndër të tjera, Allahu i Lavdëruar ia nënshtroi atij shejtanët (xhindët), që bënin për të çdo gjë që ai dëshironte dhe punë që askush tjetër nuk mund t'i kryente. Allahu i Lartësuar i nënshtroi gjithashtu erën, me të cilën udhëtimin e një muaji e bënte brenda paradites dhe kthimin e bënte brenda një pasditeje. - Vërtet kjo është një mirësi e madhe (nga Allahu) ”. - Kjo mirësi që na dhuroi Zoti dhe na dalloi mbi shumë e shumë të tjerë është jë bekim i madh. Kështu, Sulejmani e pranoi me përunjësi e mirënjohje se të gjitha këto ishin mirësi prej Allahut të Lartësuar. - Sulejmanit i ishin rreshtuar ushtritë e veta, - xhindët, njerëzit dhe shpendët, - dhe të gjitha mbanin rregull dhe disiplinë. - U grumbulluan përpara tij ushtritë e përbëra nga lloje të ndryshme krijesash, - njerëz, xhindë, shejtanë dhe zogj. Ata rreshtoheshin me një rregull të jashtëzakonshëm, kur lëviznin dhe kur qëndronin. Të gjithë ishin gati për luftë në çdo moment kur u kërkohej. Të gjithë merrnin urdhër direkt nga Sulejmani dhe askush nuk mund të dilte jashtë rregullave të vendosura nga komandanti apo të rebeloheshin. I Lavdëruari thotë: "Kjo është dhurata Jonë (për ty). Dhe ti jep (prej pasurisë) ose mos jep (prej saj), se për këtë nuk do të merresh në përgjegjësi." [Sad 39]. Pra, ishte ai që vendoste në çdo çështje. Kështu, Sulejmani (a.s) u nis në një nga udhëtimet e tij ushtarake me disa prej këtyre ushtrive të mëdha. - Më në fund, kur mbërritën në Luginën e Milingonave, një milingonë tha: “O ju milingona, hyni në foletë tuaja, që të mos ju shtypin Sulejmani dhe ushtria e tij pa dashje!”. - Milingona paralajmëroi llojin e saj, që kishin mbushur atë luginë, që të ruheshin nga ushtria e Sulejmanit, se mos i shkelte. Kjo ka mundësi të ketë ndodhur ose me një mrekulli nga Zoti, që fjalët e asaj milingone të dëgjoheshin për të gjitha milingonat e luginës, ose milingona njoftoi ato rreth saj dhe lajmi u përhap mes tyre me shpejtësi. Mënyra e ruajtjes nga ushtria e Sulejmanit do të ishte duke u fshehur në vendbanimet e tyre. Milingona e dinte mirë madhështinë e Sulejmanit dhe të ushtrive të tij, por e dinte edhe drejtësinë e tij, prandaj edhe e justifikoi Sulejmanin duke thënë se ai mund t’i dëmtonte pa dashje. Sulejmani (a.s) dëgjoi fjalët e saj dhe i kuptoi. - Sulejmani buzëqeshi me fjalët e saj dhe tha: “O Zoti im! më jep forcë, që të të falënderoj për të mirat e Tua që m’i ke dhuruar mua dhe prindërve të mi dhe që të bëj vepra të mira, që Ti i pëlqen! Gjithashtu, me mëshirën Tënde, më fut në mesin e robve të Tu të mirë!” - Atij i pëlqyen shumë fjalët e milingonës dhe kujdesi i saj për popullin e vet. Subhanallah! Sa të mirë dhe me moral kanë qenë profetët e Zotit! Çuditeshin kur duhej dhe gëzimi i tyre ishte me masë. Asnjëherë nuk e kalonin masën e buzëqeshjes. I tillë ishte edhe Profeti ynë (a.s), që buzëqeshte dhe gjithmonë e shihje buzagaz. Të qeshurit me të madhe dhe me zë të lartë tregon mendjelehtësi dhe mangësi, si dhe një edukatë të ulët. Nga ana tjetër, të qëndruarit i vrenjtur dhe pa buzëqeshur kurrë është shumë e çuditshme dhe jo e këndshme. Ai tregon gjithashtu vrazhdësi morali dhe natyrë të ashpër. Profetët kanë qenë të ruajtur nga të tilla mangësi. Pastaj Sulejmani e falënderon Allahun për këtë mirësi që i pati dhuruar dhe tha: “O Zoti im! më jep forcë..." Pra, më frymëzo dhe më jep forcë e udhëzim që: "...të të falënderoj për të mirat e Tua, që m’i ke dhuruar mua dhe prindërve të mi..." Sigurisht që mirësitë ndaj prindërve janë mirësi edhe për fëmijën, për të cilat fëmija duhet të falënderojë Zotin. Kështu, Sulejmani u lut që Zoti t’i jepte frymëzim e forcë, që të mund të tregohej mirënjohës për mirësitë e besimit dhe mirësitë e dynjasë, që i kishte dhënë atij dhe prindërve të tij. Ai u lut gjithashtu dhe tha: "...dhe që të bëj vepra të mira, që Ti i pëlqen!" Pra, më jep forcë e sukses, më bëj të aftë që të bëj punë të mira, që Ti i do dhe je i kënaqur! Dhe dihet se Zoti kënaqet me ato punë që plotësojnë dy kushte: së pari, ato punë janë në përputhje me porositë e Tij dhe, së dyti, kryhen me sinqeritet dhe janë të pastra nga mangësitë dhe gjërat që i prishin ato. Pastaj u lut për mëshirë nga Zoti dhe për ta bërë prej besimtarëve të mirë, duke thënë: "Me mëshirën Tënde, më fut në mesin e robve të Tu të mirë!”. Mëshira e posaçme është bërë për të mirët, me gjithë gradat dhe nivelet e tyre. Ky ishte një shembull që na tregon reagimin e Sulejmanit, kur dëgjoi milingonën. Në vijim, Allahu i Lavdëruar na tregon një tjetër shembull dhe sjellje të Sulejmanit gjatë bisedës me zogjtë. - Ai bëri shikimin rreshtor të shpendëve e tha: “Përse nuk po e shoh pupëzën? Apo, vallë, mungon?! - Kjo tregon për rigorozitetin e Sulejmanit në ndjekjen me përkushtim të çështjeve të ushtrisë, qofshin ato të vogla në dukje, qofshin të mëdha. Atij nuk i shpëtonte asgjë nga lëvizjet e ushtarëve të tij. Aq i vëmendshëm ishte, saqë nuk la pas dore edhe çështjen e kësaj pjesëtareje të vogël të ushtrisë, pupëzës. Ai tha: “Përse nuk po e shoh pupëzën? Apo mungon?” Pra, shikoni a është prezent dhe në vendin e caktuar? A është e gjithë ushtria prezent apo mungon dikush? Ky është kuptimi i ajetit dhe jo siç thonë disa që nuk kanë asnjë argument dhe pretendojnë se Sulejmani pyeti për pupëzën sepse kishte nevojë që ajo t’i tregonte ku ishin burimet e ujit. Sipas tyre, pupëza mund të shohë ujin edhe nën tokën e ngjeshur dhe të fortë. Por ky mendim nuk ka asnjë argument ku të mbështetet. Madje argumentet logjike tregojnë për pavërtetësinë e saj. Sa për argumentin logjik, është e ditur nga përvoja dhe njohuritë e njerëzve se nuk ka ndonjë gjallesë që të arrijë të shohë poshtë shtresave të tokës. Nëse do të ishte kështu, do ta përmende Zoti, sepse kjo do të ishte nga shenjat më të mëdha dhe të veçanta. Ndërsa nga ajeti mund të themi se, nëse do të ishte e vërtetë ai pretendim, do të thuhej shprehimisht se Sulejmani kërkoi pupëzën që t’i tregonte për vendndodhjen e ujit. Por e vërteta është se Sulejmani kërkoi për pupëzën thjesht për të parë e kontrolluar ushtrinë e tij. Pastaj Sulejmani (a.s) nuk kishte nevojë që të pyeste dhe të priste ndihmën e një zogu për të gjetur ujë. Ai kishte në shërbimin e tij ifritë e shejtanë që mund t’i gërmonin e gjenin ujë, edhe sikur të ishte shumë thellë në tokë, mjaft që ai t'i urdhëronte. Gjithashtu, Allahu i kishte vënë në shërbim erën, që ishte shumë e shpejtë. Atëherë, si mund të kishte nevojë për pupëzën?! Në shumë tefsirë sillen të tilla shpjegime, që, në fakt, i marrin nga gojëdhënat e çifutëve, të ashtuquajtura israilijate, duke harruar dhe duke u treguar të pavëmendshëm që mund të bien ndesh me kuptimin e saktë të ajeteve. Kjo është shumë e keqe, sepse brezat i transmetojnë fjalët nga njëri tjetri, dhe kështu brezat pasardhës i mendojnë si të vërteta. Kështu mbushen tefsiret me fjalë të tilla të pabazuara. I dituri e di mirë se ky është një libër madhështor, që Zoti e ka sjellë në gjuhë arabe të pastër, nëpërmjet të cilit Zoti u foli të gjithë njerëzisë, si të diturve, ashtu edhe të paditurve dhe i urdhëroi që të meditojnë në kuptimet dhe kumtet e tij dhe t’i kuptojnë ato sipas rregullave dhe kuptimeve të sakta të arabishtes, që e kuptojnë arabët. Nëse dikush gjen fjalë nga popuj të tjerë, atëherë i kthen këto kuptime dhe i sheh nën dritën e kuptimeve të qarta të arabishtes. Nëse u përputhen atyre kuptimeve dhe nuk bien ndesh me to, pranohen. Por nëse bien ndesh me termat dhe kuptimet që ato sjellin, ose me njërin nga dy drejtimet, atëherë refuzohet, madje mund të dëshmohet për papranueshmërinë e tyre, sepse kemi një themel që e dëshmon këtë, që është gjuha arabe dhe kuptimet e saj. E rëndësishme, shkaku që Sulejmani e kërkoi pupëzën ishte përkushtimi dhe rregullsia e tij në kontrollin mbi ushtrinë e tij. Ai ishte aq i kujdesshëm saqë kontrollonte edhe një zog si pupëza kur thotë: “Përse nuk po e shoh pupëzën? Apo mungon? Mos, vallë, unë jam i pakujdesshëm dhe më shpëtoi, apo unë kam të drejtë dhe ajo ende nuk është rreshtuar, duke thyer urdhrin tim dhe duke vepruar pa lejen time?” Prandaj shprehu zemërim dhe e kërcënoi më pas për dënim, duke thënë: - Unë do ta dënoj atë ashpër ose do ta ther, në qoftë se nuk më sjell arsye të fortë (për mungesën) !” - Pra, ose do ta dënoj rëndë, ose do ta vras fare, në qoftë se nuk më sjell arsye të fortë për mungesën. Pra, ose do të më sjellë argument të qartë dhe të justifikueshëm për moskryerjen e urdhrit, ose e pret ky dënim. Kjo tregon ndër të tjera për drejtësinë dhe mosnxitimin e Sulejmanit. Ai nuk nxitohet që të kërcënojë me ndëshkim ata që thyejnë urdhrin e tij, por tregon se u jep mundësi që të arsyetohen. - Por nuk zgjati shumë dhe ajo (pupëza) erdhi. - Kjo tregon për respektin e madh të ushtarëve dhe se sa të kujdesshëm ishin ata për përmbushjen e urdhrave të Sulejmanit. Madje edhe pupëza, që ishte e justifikuar për vonesën e saj, nuk ia lejoi vetes të vonohej shumë, por erdhi me të shpejtë dhe i tha: - Unë isha në vende që ti nuk ke qenë... - Unë kam një informacion që ti nuk e di, me gjithë diturinë e gjerë dhe gradën tënde të lartë. - ...dhe vij nga Sebei me lajme të vërteta. - Po të sjell një lajm të sigurt nga Sebei, një mbretëri e njohur ne Jemen. Pastaj filloi t’i shtjellonte këtë lajm: - Atje pashë se ata i sundonte një grua. - Një grua ishte në krye të popullit të saj. Ajo ishte një grua e mençur që: - Asaj i ishte dhënë nga çdo gjë dhe kishte një fron madhështor. - Asaj i ishte dhënë gjithçka që mund të kishte një mbret, si pasuri, armë, ushtri, kështjella etj. Mes të tjerash, asaj i ishte dhënë: "...një fron madhështor." Froni i mbretërisë së saj ishte i jashtëzakonshëm. Madhështia e fronit tregonte madhështinë e mbretërimit dhe këshilltarët e shumtë. - Gjithashtu, pashë që ajo dhe populli i saj adhuronin Diellin e jo Allahun. - Ata ishin popull idhujtar, që adhuronin diellin. - Shejtani ua kishte hijeshuar veprat në sytë e tyre dhe i kishte larguar nga rruga... - Ata pandehnin se ishin në të drejtën. - ... kështu që ata nuk e kishin gjetur udhën e drejtë. - Sepse ai që mendon se është në të drejtën nuk ia hedh sytë asnjë ftese tjetër dhe nuk ka shpresë në udhëzimin e tij, derisa të mendojë seriozisht dhe me objektivitet. - (Shejtani i kishte mashtruar) Që të mos i përuleshin Allahut, i Cili zbulon çdo të fshehtë në qiej e në Tokë dhe që e di atë që fshihni dhe atë që e shfaqni haptazi. - Allahu i di të gjitha fshehtësitë në lartësitë e qiejve dhe thellësitë e tokës, edhe krijesat më të vogla, farat e bimëve dhe fshehtësitë e gjokseve e shpirtrave. Ai e nxjerr atë që fshihet në qiell dhe në tokë, duke lëshuar shiun dhe duke bërë farat e fshehura të mbijnë dhe të rriten. Allahu do të nxjerrë ato që fshihen në tokë kur t’i fryhet Surit Ditën e Ringjalljes dhe kur të vdekurit të dalin të gjithë dhe të llogariten e të shpërblehen sipas punëve të tyre. Ai e di mirë atë që e fshehin dhe atë që e shfaqin haptazi. - Është Allahu! Nuk ka zot tjetër (që e meriton të adhurohet) përveç Tij! Ai është Zoti i Fronit të Madh. - Vetëm Atij i duhet dedikuar adhurimi, dashuria e plotë, pendimi i sinqertë dhe dorëzimi. Ai është i Vetmi i Adhuruar për vetë cilësitë dhe përshkrimet e Tij të plota dhe absolute dhe për mirësitë e Tij të shumta, që e bëjnë detyrë mirënjohjen ndaj Tij dhe dashurinë e plotë për Të. Ai është Zoti i Fronit të madh, i cili është mbulesa e të gjithë krijimit të Zotit dhe ka përfshirë qiejt dhe Tokën. Ai është Mbreti dhe Sunduesi me pushtetin madhështor, i Lartësuari dhe i Lavdëruari. Ai është Zoti i Vetëm, para të Cilit duhet të përulesh, t’i biesh në ruku dhe në sexhde. Kështu pupëza shpëtoi nga ndëshkimi duke i sjellë këtë lajm të madh. Sulejmani u çudit si nuk kishte patur informacion për këtë lajm. Duke treguar maturinë dhe kujdesin që të mos pranonte çdo lajm pa e vërtetuar, ai tha: - “Do të shohim shpejt, nëse ke thënë të vërtetën apo ke gënjyer! Shko me këtë letrën time dhe jepua tyre! Pastaj largohu (pak) nga ata dhe përgjo se çfarë do të thonë!” - Pra, e ngarkoi me misionin e ri që të dërgonte atje letrën e tij dhe të shihte se si do të vepronin. Dhe ashtu veproi Pupëza. Atëherë, mbretëresha Belkisë i thotë rrethit të saj të ngushtë: - Ajo (mbretëresha) tha: “O fisnikë! Mua më ka ardhur një mesazh i rëndësishëm.” - Sapo më ra në dorë një mesazh i rëndësishëm dhe shumë i vlefshëm nga mbreti më i madh dhe më i njohur në botë. - Ai është prej Sulejmanit dhe (thotë): “Me emrin e Allahut, të Gjithmëshirshmit, Mëshirëplotit.” (Bismil-lahir-Rahmanir-Rahim.) - Pastaj sqaroi përmbajtjen e këtij mesazhi: - Mos ngrini krye kundër meje, por ejani të bindur në fenë e vërtetë!” - Mos ngrini krye kundër meje, por duhet të pranoni të jeni nën pushtetin Tim. Nënshtrohuni nën urdhrat e mi dhe të më vini si muslimanë. Një mesazh i shkurtër dhe i qartë në përmbajtjen e tij. I ndaloi nga arroganca dhe rebelimi, i ndaloi që të vazhdonin në gjendjen që ishin, i urdhëroi që të nënshtroheshin nën sundimin dhe urdhrat e Tij dhe të pranonin ftesën e tij në Islam. Nga kjo kuptohet se është e pëlqyeshme që letrat të fillohen me “ Bismilah” dhe të vendoset emri i autorit në fillim të mesazhit. - Ajo tha: “O fisnikë! Më këshilloni për këtë çështje!” - Ngaqë ishte një grua e mençur dhe e urtë, ajo mblodhi të mëdhenjtë e mbretërisë së saj dhe tha: “O fisnikë! Më këshilloni për këtë çështje!" Pra, më këshilloni çfarë përgjigje t’i japim këtij mesazhi? A të hyjmë nën mbretërimin e tij dhe të nënshtrohemi, apo si të veprojmë? - “Për asnjë çështje nuk kam vendosur pa ju (pa pëlqimin tuaj)!” - Kurrë nuk kam vendosur vetëm, pa marrë fillimisht mendimin, këshillimin dhe arsyetimin tuaj. - Ata (paria) i thanë: “Ne jemi të fuqishëm dhe jemi luftëtarë të rreptë, por vendimi të takon ty.” - Nëse vendos ta refuzosh urdhrin e tij, dije se ne jemi luftëtarë të sprovuar dhe të fortë. Me sa duket, ata anonin më shumë në këtë mendim që, nëse do të merrej për bazë do të shënonte fundin e tyre. Sidoqoftë, nuk e dhanë si një version përfundimtar, por e lanë të hapur mundësinë, duke thënë: - “Prandaj vendos se çfarë urdhri do të na japësh!” - Je ti ajo që vendos. - E thanë këtë, sepse ishin të bindur për urtësinë dhe mençurinë e Belkisës në vendimet që merrte. Pra mendohu dhe vendos me urtësi dhe qetësi se çfarë do të veprojmë. Kështu, ajo filloi t’u fliste dhe t’i bindte për saktësinë e mendimit dhe vendimit të saj, si dhe për rrezikshmërinë e mendimit të tyre. Ajo tha: - “Mbretërit – kur e pushtojnë një vend, e shkatërrojnë atë dhe i poshtërojnë fisnikët e atij vendi. Kështu veprojnë ata.” - Kështu veprojnë mbretërit kur hyjnë me luftë: ata vrasin, skllavërojnë dhe marrin pasuritë e njerëzve. Ata shkatërrojnë vendin dhe i shndërrojnë udhëheqësit në robër e të poshtëruar, prandaj vendimi për luftë nuk është shumë i urtë dhe i dobishëm. Gjithashtu, nuk kam për t’iu bindur atij menjëherë, derisa të zbuloj qëllimet e tij. Do të bëjmë edhe një lëvizje të fundit, që pastaj të jemi të qartë në çdo gjë që do të vendosim. Më pas. Belkisa zbuloi planin e saj të veprimit: - Po unë do t’i dërgoj atij një dhuratë të madhe dhe do të shoh se çfarë (përgjigje) do të më sjellin të dërguarit (e mi).” - Do të shoh, a do të vazhdojë me qëndrimin e tij të mëparshëm apo do të ndryshojë? Pastaj do të shohim edhe reagimin e ushtrisë së tij. Kështu, ajo i dërgoi Sulejmanit shumë dhurata, nëpërmjet një delegacioni me burra të mençur dhe të urtë nga rrethi i saj. - Kur (të dërguarit) shkuan te Sulejmani, ai tha: “Vallë, me pasuri do të më joshni mua?! - Kur të dërguarit e mbretëreshës shkuan tek Sulejmani me dhuratat e saj Sulejmani e refuzoi i zemëruar, sepse ata nuk i qenë përgjigjur ftesës. Ai u tha: - Ajo që ma ka dhënë Allahu mua, është shumë më e mirë se ajo që jua ka dhënë juve. - Këto dhurata nuk më bëjnë asnjë përshtypje, sepse ato që më ka dhuruar Allahu janë shumë më të mira se ajo që keni ju. - Jeni ju ata që gëzoheni me dhurata! - Ju gëzoheni e mashtroheni me dhurata, sepse ju e doni këtë dynja. Ato që keni në duart tuaja janë shumë më të pakta se ato që Zoti më ka dhënë me bujarinë e Tij. Pastaj i dha korrierit këtë mesazh gojarisht, pa e shkruar, duke vërejtur se ishte i mençur dhe do ta përcillte me saktësi: - Kthehuni atje, - u tha të dërguarve - dhe të jeni të sigurt se ne do t’u shkojmë me ushtri të papërballueshme nga ata dhe do t’i dëbojmë prej andej të poshtëruar e të përulur! - Shko tek ata dhe jepu mesazhin e Sulejmanit. Ai i urdhëroi që të niseshin me në krye mbretëreshën e të vinin tek Sulejmani. Ai e dinte se atyre nuk u mbetej gjë tjetër veçse të vinin tek ai të dorëzuar. - Pastaj Sulejmani tha: “O fisnikë! Cili prej jush do të ma sjellë fronin e saj (Belkisës), para se ata të më vijnë të dorëzuar?” - Ai u tha xhindëve dhe njerëzve që uleshin pranë tij: “O fisnikë! Cili prej jush do të ma sjellë fronin e saj (Belkisës), para se ata të më vijnë të dorëzuar? Pra, të bëjmë diçka me pasurinë e tyre, para se të vijnë, sepse kur të bëhen muslimanë, pasuria e tyre do të jetë e paprekshme. - Ifriti, - një prej xhindëve - tha: “Unë do të ta sjell atë para se të ngrihesh nga vendi ku je ulur. Unë kam fuqi të plotë për këtë (detyrë) dhe jam besnik (i sprovuar).”” - El-Ifrit është një xhind shumë i fortë dhe i shkathët. Ai tha: “Unë do të ta sjell atë para se të ngrihesh nga vendi ku je ulur. Unë kam fuqi të plotë për këtë (detyrë) dhe jam besnik (i sprovuar).” Në atë kohë Sulejmani ishte në Sham dhe për të shkuar në Jemen do t’i duhej dy muaj që të shkonte e dy muaj që të kthehej. Megjithatë, ky Ifrit jep fjalën që, megjithëse ishte një fron i madh dhe i rëndë: “unë do të ta sjell para se të ngrihesh nga ky vend në të cilin je ulur”. Zakonisht kuvendet mund të zgjasin 3-5 orë. Mendo pak për këtë mbret madhështor, që kishte në popullin e tij dikë me një forcë dhe aftësi të tilla të pashembullta! - Ndërsa një që kishte dituri nga Libri tha: “Unë ta sjell atë ty sa hap e mbyll sytë.” - Mufesirët kanë thënë se ai ishte një burrë besimtar dhe i ditur pranë Sulejmanit, që quhej Asif ibn Burhije. Thuhej se ai dinte emrin më të madh të Allahut, atë emër që, nëse e lusje Allahun me të, Ai të përgjigjej dhe nuk ta kthente duanë. Ky i tha: “Unë ta sjell atë ty sa hap e mbyll sytë.” Pra, ai do ta luste Allahun me emrin e Tij më të madh dhe Ai do t’i përgjigjej. Si përfundim, ai e luti Zotin dhe e kreu atë detyrë. Allahu e di më mirë se si ndodhi. A ndodhi sepse dinte emrin e Allahut dhe iu realizua menjëherë ajo që kërkoi, apo ai kishte një lloj njohurie nga Libri nëpërmjet së cilës mund të transportonte pesha të rënda? E rëndësishme është që Sulejmani e pa atë fron madhështor para syve të vet. - Kur Sulejmani e pa atë (fron) para vetes, tha: “Kjo është mirësia e Zotit tim, që të më sprovojë mua a do të jem mirënjohës apo mosmirënjohës.” - Allahu dëshiron të më sprovojë, a do jem një besimtar i mirë e mirënjohës për dhuntitë e dhuruara nga Ai, apo një mohues, mosmirënjohës dhe arrogant, siç janë mbretërit tiranë të kësaj bote? Sigurisht, Sulejmani nuk ishte i vetëmashtruar nga pushteti dhe forca e madhe që i ishte dhuruar, por e kuptoi mirë dhe e lexoi si duhet gjendjen ku ndodhej. Ai ishte në sprovë nga Zoti dhe u frikësua se a do t’i jepte Atij hakun e falënderimit, mirënjohjes dhe lavdërimit Allahut? Pastaj ai qartësoi faktin se kjo lloj mirënjohjeje nuk i sjell asnjë dobi Allahut, por vetë njeriut që e ka: - Kush është mirënjohës, është për të mirën e vet dhe kush është mosmirënjohës (ta dijë se), Zoti im është i Pasur e Bujar!” - Ai është El Ganij - i Pasuri, Jonevojtari për krijesat dhe punët e tyre. Ai nuk ka nevojë për asgjë dhe gjithçka ka nevojë për Të. Ai është El Kerim - Bujari me mirësi të shumta, mirësi që përfshijnë mohuesin dhe besimtarin, mirënjohësin dhe mosmirënjohësin. Pra, pa dyshim që mirënjohja për mirësitë e Tij sjell shtim të të mirave dhe mohimi i tyre sjell largimin e mirësive. - Pastaj tha: “Ndryshojeni fronin, që ta shohim a do ta dallojë atë, apo është njeri që nuk kupton.” - I tha rrethit të tij që ta ndryshonin pamjen e fronit, duke shtuar ose hequr ndonjë gjë prej tij: "...që ta shohim a do (do të ketë mprehtësinë) ta dallojë atë, apo është njeri që nuk kupton. A është vërtet një mbretëreshë e urtë dhe e mprehtë apo është e pavëmendshme dhe jo në nivelin që thonë se është? - Kur ajo (Belkisa) erdhi, e pyetën: “I tillë është froni yt?” Ajo tha: “Si të ishte vetë ai?!” - Kjo përgjigje tregonte për mprehtësinë dhe urtësinë e Belkisës. Ajo nuk tha është “Ai është ”, sepse atij i ishin bëra disa ndryshime. Por edhe nuk tha që nuk ishte ai, sepse e njihte mirë fronin e saj. Kështu dha një përgjigje që i përmbante të dyja mundësitë. Sulejmanit i pëlqeu përgjigjja e kujdesshme e mbretëreshës dhe mençuria e saj në analizën e çështjeve. Më pas, duke shprehur edhe mirënjohjen për begatitë e mëdha që i kishte dhuruar Zoti, tha: - Neve na është dhënë dituria përpara kësaj... - Ne na është dhuruar udhëzimi, mençuria dhe strategjia për çdo çështje, para kësaj mbretëreshe. - ...dhe jemi besimtarë të nënshtruar (ndaj Zotit) . - Mbi të gjitha, na është dhuruar udhëzimi në besimin e pastër, që është baza e çdo mirësie. Por ka mundësi që këto fjalë të jenë të mbretëreshës Belkisë. Pra ajo tha: "Neve na është dhënë dija dhe informacioni për mbretërimin dhe pushtetin e Sulejmanit dhe aftësive të tij të jashtëzakonshme që para këtij rasti që e pamë me sytë tanë, kur ai e solli fronin tonë nga ajo distancë e largët, prandaj dhe kemi ardhur si muslimanë të nënshtruar dhe të bindur. Ne pranojmë të jemi nën mbretërimin dhe pushtetin e Sulejmanit." Allahu i Madhëruar thotë: - Atë (Belkisën) e kishte penguar (nga besimi i drejtë) ajo që adhuronte përveç Allahut. - Ajo ishte vërtet një grua e zgjuar e urtë dhe e mençur, por e kishin penguar nga pranimi i Islamit ato besime të kota, që e largojnë dritën nga zemra për të dalluar. Me mendjen e saj ishte e aftë të dallonte të mirën nga e keqja, të drejtën nga kotësia, por kur besimet e kota të verbojnë zemrën, njeriu vazhdon në të kotën, derisa t’i vijë drita e të ndriçohet. - Ajo ishte nga një popull jobesimtar. - Prandaj edhe ajo kishte fenë e humbjes. Është shumë e vështirë për një njeri që të kundërshtojë gjithë popullin e vet që janë në humbje dhe kotësi, prandaj nuk është e çuditshme që ajo kishte fenë e tyre, sidomos kur nuk kishte shtytje nga e mira dhe ftesë të qartë drejt saj. Sulejmani (a.s) deshi që t’i tregonte Belkisës diçka prej pushtetit të tij, që ajo të kuptonte më mirë mbretërimin dhe pasuritë e mëdha që ai zotëronte. Ai e ftoi atë në sallonin madhështor të pritjes, i cili ishte shumë i gjerë dhe i lartë. Dyshemeja e tij ishte prej xhami dhe poshtë xhamit kishte ujë që lëvizte, prandaj të jepte përshtypjen se po shkelje mbi ujë. - Pastaj i thanë: “Hyr në pallat!”. Kur e pa atë (dyshemenë e kristaltë) , mendoi se ishte ujë (që dallgëzonte), prandaj i zbuloi kërcinjtë e saj (duke ngritur fustanin) . - Kur u fut brenda, Belkisa pandehu se po ecte mbi ujë, sepse dyshemeja ishte xham i kristaltë dhe mund të shihje ujin poshtë saj, që rridhte. Për këtë shkak, ajo ngriti rrobën, aq sazbuloi kërcinjtë e saj, për t’u ruajtur nga uji. Edhe kjo tregon për edukatën dhe maturinë e saj. Belkisa nuk refuzoi të hynte në pallat kur pa këtë gjendje, por me kujdes vijoi të ecte, sepse ajo e dinte mirë se ishte ftuar për ta nderuar. Ajo e dinte mirë se ky mbret madhështor kishte rregulluar çdo aspekt të pritjes së saj dhe asgjë e keqe nuk do të ndodhte. Kur ajo u fut në sallon, ai i tha: - “Ky është pallat i shtruar me pllaka xhami të lëmuara.” - Është dysheme prej xhami të lëmuar, prandaj nuk ka nevojë që të ngresh rrobën dhe të zbulosh këmbët. Kështu, kur pa ato çudira dhe mësoi rreth profetësisë së Sulejmanit, Belkisa u pendua dhe u kthye nga kufri, në besimin e pastër dhe të natyrshëm. Ajo tha: - “O Zoti im! Unë kam qenë vërtet e padrejtë ndaj vetes sime dhe tani, së bashku me Sulejmanin, po i dorëzohem Allahut, Zotit të Botëve!”. - Kjo është ajo që na ka treguar Allahu i Lartësuar rreth mbretëreshës së Sebeit dhe asaj çfarë ndodhi mes asaj dhe Sulejmanit. Ndërsa çdo zgjatim e hollësi tjetër rreth kësaj historie, që na vjen nga historitë e bijve të Izraeilit, nuk ka lidhje me tefsirin e Fjalës së Allahut. Ato informacione pranohen veçse nëse shoqërohen me argumente të sakta nga Sheriati i Zotit. Në fakt, të gjitha ato histori, ose shumica e tyre, nuk janë të bazuara në argumente të sakta. Këshilloj që të bëjmë shumë kujdes që të mos fusim këto histori të pasigurta në tefsirin e Librit të Allahut të Lartësuar. Në fund, Allahu e di më mirë.

- O njerëz! Adhurojeni Zotin tuaj, i Cili ju krijoi ju dhe ata që ishin para jush që të bëheni të devotshëm! - Ibn Is’haku sjell me senedin e tij shpjegimin e Ibn Abasit për fjalën e Allahut: “O njerëz! Adhurojeni Zotin tuaj...”: “Kjo fjalë u drejtohet të dyja grupeve, si mohuesve t ë hapur të besimit, ashtu edhe munafikëve, që e mohojnë Islamin fshehtas. Pra, njësojeni dhe adhurojeni si Një të vetëm Zotin tuaj, që ju krijoi ju dhe ata që ishin para jush ! Në këtë ajet, Allahu i Madhëruar fillon të na qartësojë faktin se Ai është Një i vetëm në meritën e adhurimeve, duke përdorur si argument faktin e pranuar gjerësisht nga të gjithë se Ai është i vetmi Bamirës që u ka dhuruar të gjitha mirësitë robërve të Tij. Është Ai që i solli në ekzistencë, pasi nuk ishin, dhe i mbuloi me mirësi të shumta dhe të panumërta, të dukshme e të padukshme. - (Allahu është) Ai që tokën e bëri shtrat (vendbanim) për ju, nd ërsa qiellin çati (mburojë) - Është Allahu Ai që e bëri Tokën shtrojë, që mund të shkelim dhe ecim lehtësisht në të, madje e bëri atë të qëndrueshme e të paluhatshme nëpërmjet maleve të larta dhe të forta që vendosi në të. Allahu e bëri qiellin si një mbulesë, sikurse thotë në ajetin tjetër: “Dhe qiellin e kemi bërë si një mbulesë të sigurt. Megjithatë, ata u kthejnë shpinën shenjave që këto objekte tregojnë.” [Enbija 32]. - që prej qiellit ju lëshon ujë, nëpërmjet të cilit ju siguron lloje frytesh, si furnizim për ju. - Me fjalën “ qiell”, k ëtu nënkuptohen retë. Allahu e zbret shiun për krijesat kur ata kanë nevojë për të. Me këtë ujë të begatshëm, Ai bën që toka të mbijë llojshmëri farërash, të lashta, bimësi e fryte, që të shërbejnë si ushqim për njerëzit dhe kafshët e tyre. Kjo është diçka që e dëshmojmë vazhdimisht në Tokë. Allahu është Krijuesi e Furnizuesi. Ai është Pronari i kësaj bote dhe i gjithë krijesave në të, që kujdeset dhe i furnizon ata. Për këtë arsye, Ai meriton që ta adhurohet si Një dhe i Vetëm, pa i bërë shok, prandaj: - Atëherë mos adhuroni askënd tjetër përveç Allahut kur ju e dini (të vërtetën)! - Mos i shoqëroni Zotit shokë në adhurimin e Tij dhe as të barabartë me të, sepse ata janë veçse krijesa, që nuk sjellin as dëm e as dobi, dhe ju e dini mirë se nuk ka ndonjë Zot tjetër përveç Allahut, që kujdeset për ju dhe ju furnizon nga qielli e nga toka. Në dy Sahihët sh ënohet se Ibn Mesudi ka thënë: 50. “Unë i thashë: O Profet i Allahut! Cili është gjynahu më i madh tek Zoti? - “Ti bësh Zotit shok në adhurim, kur është Ai që të ka krijuar.” Po kështu është thënë edhe në hadithin e Muadhit: 51 “...A e di se kush është haku i Zotit mbi robërit e Tij? Haku i Zotit mbi robërit e Tij është që ta adhurojnë Atë dhe të mos i shoqërojë asgjë (e askënd) në adhurimin për Të.” Ndërsa në një hadith tjetër thuhet Profeti ka thënë: 52 “Askush prej jush të mos thotë: “Le të bëhet çfarë do Zoti dhe çfarë do filani!” Por le të thotë: “Le të bëhet çfarë do Zoti, pastaj çfarë do filani.””. Ibn Abasi, duke shpjeguar ajetin: “Atëherë mos adhuroni asnj ë tjetër përveç Allahut...”, ka thënë: “T’i shoqërosh Allahut partner, do të thotë që ke rënë në idhujtari. Dhe ta dini se dhujtaria është më e fshehtë sesa hapat e milingonës në një rrasë të zezë, në errësirat e natës. Të tilla janë fjalët e dikujt kur thotë: “Betohem në jetën tënde, o filan” ose “Betohem për jetën time" ose: “Sikur të mos ishte filani, do të na vidhnin hajdutët”, ose: “ U bëftë çfarë do Zoti dhe çfarë do ti, o filan!” Ose: “Sikur të mos ishte Allahu dhe filani, do të ndodhte kjo dhe ajo.” Të gjitha këto fjalë janë shprehje të shirkut.” Në një hadith tregohet: 53 “Një burrë i tha Profetit: “U bëftë çfarë do Zoti dhe ti!”. Atëherë, Profeti i tha: A më bërë të barabartë me Zotin?!”. Ndërsa në një hadith tjetër, Profeti, duke folur për disa njerëz, tha: 54 “Sa njerëz të mirë jeni ju, nëse nuk i bëni shirk Zotit e nuk thoni: “U bëftë çfarë do Zoti dhe filani!” Allahu i Lartësuar thot ë: “Atëherë, mos adhuroni askënd tjetër përveç Allahut, kur ju e dini (të vërtetën)!” Domethënë, kur ju e dini se nuk ka Zot tjetër veç Allahut, që ju furnizon dhe kujdeset për ju. Ajeti tregon se Allahu është i vetëm dhe i pashoq në meritën e adhurimeve. Gjithashtu, shumë prej mufesirëve kanë argumentuar me këtë ajet për ekzistencën e Krijuesit të gjithësisë dhe, sigurisht, ajeti e tregon qartë këtë fakt. Kushdo që mediton në këto krijesa të botës tokësore dhe qiellore, me format dhe pamjet e larmishme, me ngjyrat, me natyrën e veçantë të gjithësecilës, me dobitë e shumta të tyre dhe vendosjen e tyre pikërisht atje ku duhet dhe ku e kërkon urtësia, do të bindej se Krijuesi i tyre është Allahu i Plotpushtetshëm, i Urtë dhe i Gjithëditur, që çdo gjë e bën me saktësi perfekte. Ajeti tregon gjithashtu për pushtetin dhe sundimin gjith ëpërfshirës t ë Allahut. Nj ë nomad, kur u pyet për argumentin e ekzistencës së Allahut të Lartësuar, tha: “Subhanallah! A nuk tregon bajga, për devenë që ka kaluar? A nuk tregojnë gjurmët në rërë për udhëtarin që ka shkuar? Po gjithë ky qiell me yje e galaktika? Po kjo tokë plot me lugina e rrugë? Po detet e trazuar e plot dallgë, a nuk tregojnë për ekzistencën e Atij që di gjithçka me hollësi e në detaje?!” El Razi tregon se Rashidi e pyeti njëherë imam Malikun për këtë, dhe ai i solli si argument ndryshimin e gjuhëve, zërave dhe tingujve. Disa mohues të besimit e pyetën Imam Ebu Hanifen rreth ekzistencës së Krijuesit, dhe ai tha: “Më lejoni t’ju tregoj për diçka të çuditshme. Thuhet se një anije e mbushur plot me mallra lundron e vetme në det dhe në të nuk ka asnjë njeri që ta drejtojë. Ajo çan e vetme mes dallgëve dhe shkon e vjen ku të dëshirojë vetë pa e drejtuar askush.” Ata i thanë: “Këtë nuk e thotë asnjë njeri i logjikshëm.” - “Të mjerët ju! - i tha ai. - Po e gjithë kjo botë me gjithçka brenda saj dhe rregullsinë e përkryer, a nuk e ka një Krijues dhe Mbretërues?!”. Kur imam Shafiu u pyet për ekzistencën e Krijuesit, tha: “A e keni parë gjethet e pemës së manit? Ato i ha krimbi i mëndafshit, dhe prej tij del mëndafshi. Me t ë ushqehet bleta, dhe prej saj del mjaltë. Me t ë ushqehen delet lopët e bagëtitë, dhe prej tyre del qumësht. Me të ushqehet edhe kaprolli, dhe prej tij del misk...” Imam Ahmedi është pyetur për të njëjtën gjë dhe ka thënë: “E keni parë vezën, aq e mbyllur e ruajtur pa dyer e dritare? Nga jashtë duket si argjendi i bardhë e nga brenda si floriri i verdhë. Kalon një kohë, dhe ajo çahet e prej saj del një krijesë, që sheh, dëgjon dhe ka një pamje dhe zë të bukur...”.

Allahu i Lartësuar në këtë ajet i nxit për diçka të rëndësishme banorët e Medinës, ensarë e muhaxhirë, por edhe beduinët që pranuan Islamin dhe u përmirësuan: - “Nuk do të ishte me vend për banorët e Medines e as për beduinët përreth, që të mos e ndiqnin pas të Dërguarin e Allahut dhe të kursenin veten, në vend të atij.” - Kjo vepër e shëmtuar nuk është e pranueshme e nuk duhet të ketë lidhje me ta. Ata duhet të qëndrojnë shumë më lart. Si mund të kënaqen besimtarët me rehatinë dhe qetësinë e tyre, kur i Dërguari fisnik u del në ballë përgjegjësive të mëdha?! Ai duhet të mbështetet patjetër nga umeti i tij. Ndihma ndaj Profetit është më parësore sesa rehatia dhe interesi personal. Çdo besimtar duhet të sakrifikojë gjithçka personale, në vend të Profetit të nderuar dhe fisnik të Zotit. Shenjë treguese e dashurisë dhe respektit për Profetin është që kurrë të mos i shmangesh kur ai kërkon angazhimin tënd. Ky është besimi i plotë te Profeti i Zotit. Pastaj i Lartësuari përmend shpërblimin e madh: - ‘Nuk do të ishte me vend, sepse sa herë që ata i kapte etja, lodhja dhe uria në rrugën e Allahut, sa herë që shkelnin ndonjë rrugë që i hidhëronte jobesimtarët, sa herë që arrinin çfarëdolloj fitoreje kundër armikut - të gjitha këto do t’u shkruhen si vepra të mira.” - Luftëtarët marrin shpërblim të madh për çdo vështirësi, lodhje apo uri, që heqin në rrugën e Zotit. Për çdo sulm apo goditje që tmerron jobesimtarët dhe për çdo plaçkë lufte të fituar, ka shpërblim të madh. Ky shpërblim vjen nga veprat që bëhen sipas imanit në zemër. - “Allahu nuk ua humb shpërblimin vepërmirëve.” - Ata u treguan bamirës duke nxituar të përmbushnin urdhëresat e Zotit. Ata ishin bamirës duke e përkryer adhurimin ndaj Zotit të tyre, por edhe duke respektuar të drejtat ndaj krijesave të Zotit. Veprat e mira janë produkt i besimit dhe sjellin njëra-tjetrën. E mira i tërheq drejt të mirës, dhe kështu vazhdojnë derisa të arrijnë të mirën e përjetshme. - “Çdo herë që ata do të bënin ndonjë shpenzim në rrugën e Allahut - të vogël ose të madh - dhe sa herë që do të kapërcenin ndonjë luginë, atyre do t’u regjistrohej, që Allahu t’i shpërblejë më së miri për veprën e tyre.” - Për çdo shpenzim dhe lodhje në rrugëtimin drejt luftës, atyre u shkruhet shpërblim i madh. Allahu i Madhëruar do t'i shpërblejë më së miri për veprën e tyre. Sigurisht, ndër veprat e tyre më të mira ishin pikërisht ato që janë përmendur në ajet. Ato ishin vepra të sinqerta për Zotin, por edhe korrekte sipas porosive të Tij. Këto ajete janë frymëzim dhe motivim për shpirtin e besimtarit, për këtë vepër kaq madhështore, siç është xhihadi në rrugën e Zotit. Është durimi ndaj vështirësive dhe llogaritja e shpërblimit që e ngre njeriun në grada. Shpërblimi fitohet jo vetëm për veprat e mira, por edhe për gjurmët dhe efektet pozitive që ato lënë pas. Më pas, Allahu i Lartësuar sqaron besimtarët se si duhet të veprojnë: - “Nuk është e nevojshme që besimtarët të dalin në luftë të gjithë bashkë.” - Jo të gjithë besimtarët duhet të dalin në luftë, sepse kjo sjell shumë probleme të tjera, madje bëhet pengesë për plotësimin e disa interesave të tyre. - “E përse të mos shkojë një pjesë nga çdo grup i tyre, për të marrë diturinë fetare dhe për t’ia mësuar atë popullit të vet kur të kthehen, në mënyrë që të ruhen (nga e keqja).” - Allahu i Madhëruar këshillon që nga çdo vend komb, fis apo familje, besimtarët të zgjedhin disa individë për të mos shkuar në luftë, por për t'u përkushtuar në gjëra të tjera të domosdoshme. Një nga këto detyra është marrja e diturisë dhe përcjellja e saj tek të tjerët, kur të kthehen. Ata duhet ta mësojnë dhe të kuptojnë mirë diturinë fetare në çdo hollësi të saj. Përveç kësaj, besimtarët duhet të jenë vetë shembull në sjellje dhe vepra sipas kësaj diturie, pastaj të këshillojnë e udhëzojnë të tjerët. Ajeti kuranor tregon vlerën e lartë e diturisë, sidomos të diturisë fetare, si çështje tepër e rëndësishme. Kush mëson diçka e ka detyrë që ta përhapë tek të tjerët dhe t'i këshillojë e udhëzojë ata për më të mirën. Gjithashtu, mësuesi duhet t’i nxisë nxënësit që edhe ata ta shpërndajnë diturinë, sepse kjo është një vepër e bekuar dhe plot shpërblime, që shtohen gjithnjë e më shumë me kalimin e kohës. Nëse dijetari e mban diturinë për vete dhe nuk i fton njerëzit tek e mira me dituri e urtësi, ai bëhet i padobishëm. Nëse ai nuk u mëson të tjerëve çfarë u nevojitet, atëherë çfarë dobie kanë muslimanët prej tij?! Kur të vdesë dijetari, bashkë me të do të vdesë edhe dituria e tij, dhe kjo është mangësi e madhe për një njeri që Zoti i ka dhënë dituri dhe mprehtësi. Nga ajeti mund të nxirret edhe një normë e rëndësishme për muslimanët: ata duhet të investojnë gjithçka për të përmbushur nevojat e bashkësisë së tyre, duke përgatitur njerëz të aftë në çdo fushë të diturisë, që është e domosdoshme për shoqërinë islame. Të tillë njerëzve duhet t’u plotësohen kushtet, që ata t’i përkushtohen diturisë, si në nxënien, ashtu edhe në përhapjen e saj. Ata nuk duhen angazhuar me asgjë tjetër, që i pengon nga dituria. Në këtë mënyrë plotësohen nevojat e të gjithë shoqërisë islame. Qëllimi kryesor i shoqërisë islame është arritja e mirësive të fesë dhe të jetës në këtë botë dhe i lumturisë në jetën e ahiretit. Rrugët e arritjes së këtij qëllimi mund të jenë të shumta dhe të larmishme, por qëllimi është i përbashkët.

Mohuesit e Zotit dhe të profetëve të Tij thoshin: “Pse të mos na flasë vetë Zoti, ose të na sjellë ndonjë shenjë të madhe?!” Kjo qe vërtet një arrogancë nga ana e tyre. Kësaj kërkese të paturpshme, Allahu i Lartësuar i përgjigjet duke treguar se cilat janë format e ardhjes së Shpalljes hyjnore: - “Allahu nuk i ka folur njerëzve përveçse me anë të (frymëzimit të) shpalljes,..” – Në këtë mënyrë, Allahu i Lartësuar e jep mesazhin e Tij duke e hedhur atë drejt e në zemrën e profetit, pa i folur drejtpërdrejt dhe pa ndërmjetësinë e Melekut të Shpalljes (Xhibrilit a.s.) apo të melekëve të tjerë. Kjo është njëra formë e Shpalljes. Forma e dytë është: - “...ose pas një perdeje ...” - Në këtë mënyrë, Allahu i Lartësuar i flet vetë profetit, por pas perdes. Pra, profeti e dëgjon Krijuesin e tij, por nuk e sheh Atë. Kështu iu shpall revelata Musait (a.s.), i cili u quajt edhe “ Kelîmur-rahmân” (ai të cilit Mëshiruesi i foli). Po këtë mënyrë iu shpall Muhamedit (a.s.) detyrimi i pesë namazeve ditore, kur u ngjit në qiell Natën e Israsë dhe të Mi’râxhit. Mënyra e tretë e Shpalljes është: - “....ose me anë të një të dërguari (meleku), që i shpall – me lejen e Tij – atë që Ai do..” - Allahu i Lartësuar dërgon te profeti një lajmëtar prej melekëve, si Xhibrili apo ndonjë melek tjetër, dhe i përcjell atij çfarë Ai dëshiron. Këtu, Allahu i Lartësuar bën dy cilësime shumë të rëndësishme, kur thotë, së pari: “ me lejen e Tij”, pra, jo kur dhe si dëshiron meleku apo njeriu, por kur dhe si dëshiron Allahu. Së dyti, Ai cilëson: “ atë që Ai do ”, pra, atë që do Zoti dhe jo atë që do meleku apo njeriu. - “Vërtet, Ai është më i Larti, më i Urti.” - Allahu i Madhërishëm është më i Larti në Qenien e Tij, më i Larti dhe i Madhërishmi në cilësitë dhe emrat e Tij, më i Larti dhe i Urti në veprat e Tij. Para krenarisë dhe madhështisë së Tij është nënshtruar çdo krijesë. Të gjithë janë krijesa të varfra, të nënshtruara dhe nevojtare për mëshirën dhe përkujdesin e Tij dhe vetëm Allahu është i Lartësuari, i Madhërishmi, që nuk ka nevojë për asgjë. Askush nuk është i përafërt apo i ngjashëm me Allahun. Ai është Urti, që gjithçka e vendos në vendin që i takon. Urtësia e Tij është absolutisht e plotë si në aspektin e krijimit, ashtu edhe në aspektin e ligjeve, që Ai u solli njerëzve përmes librave dhe profetëve të Tij. - “Po kështu Ne të shpallëm ty Libër (jetëdhënës) prej Nesh.” – Kuptimi: Ashtu sikurse u dhamë mesazhe profetëve para teje, edhe ty po të shpallim këtë Kur'an madhështor. Allahu i Lartësuar e ka quajtur Kur'anin Rûh - Shpirt, sepse ashtu sikurse trupi nuk jeton dot pa shpirtin, ashtu edhe zemrat e njerëzve nuk mund të jetojnë pa Kur'anin. Ky libër u jep jetë zemrave dhe, nëpërmjet tij, njerëzit përfitojnë nga mirësitë e dynjasë dhe të fesë. Kur'ani është një mirësi thjesht e dhuruar nga Zoti për profetin e Tij dhe për besimtarët, pa asnjë përpjekje prej tyre, prandaj i Lartësuari thotë: - “Ti nuk dije çfarë ishte Libri dhe as ç’ishte imani,...” - Kuptimi: Para Shpalljes së Kur'anit, ti nuk dije gjë rreth librave të mëparshëm të shpallur nga Allahu i Lartësuar. Ti nuk kishe dijeni për imanin dhe as për ligjet fetare të kaluara, të përcaktuara nga Zoti për profetë dhe popuj të ndryshëm. Ti ishe thjesht një ummij, që nuk dinte shkrim e lexim. Megjithatë, është Allahu Ai që të përzgjodhi ty për të të dhuruar këtë libër madhështor, këtë dritë, me të cilën njerëzit shohin dhe gjejnë rrugën e drejtë të adhurimit të një Zoti të vetëm. - “...por Ne e bëmë atë dritë, me të cilën e udhëzojmë në rrugë të drejtë atë që Ne dëshirojmë prej robve Tanë..” - Nëpërmjet Kur'anit, njerëzit shohin të ndriçuar rrugën për të shkuar tek Allahu i Dashur dhe i Lartësuar. Drita e Kur'anit largon errësirat e kufrit, të idhujtarisë dhe të çdo lloj devijimi. Ai është drita që e shpëton robin nga errësirat dhe greminat e dëshirave të shfrenuara dhe të poshtra, që sjellin veçse shkatërrim dhe dëshpërim. Nëpërmjet Kur'anit, adhuruesit e Allahut shohin qartë realitetin e kësaj bote dhe e trajtojnë gjithçka ashtu sikurse e meriton. Ai është rruga e drejtë e Allahut, dhe nuk ka rrugë tjetër që të afron tek Ai, veç asaj që është e ndriçuar nga ky libër. - “Pa dyshim, edhe ti udhëzon në rrugën e drejtë,..” - Allahu i Lartësuar e përgëzon dhe inkurajon Profetin e Tij, duke i kujtuar se edhe ai si profet është udhëzues për në rrugën e drejtë. Udhëzimi që bën një profet është qartësimi i plotë i rrugës së drejtë, me fakte dhe argumente të pakundërshtueshme, duke nxitur njerëzit për ta ndjekur këtë rrugë. Pjesë e udhëzimit që bën profeti është, gjithashtu, edhe sqarimi i rrugëve të së keqes dhe thirrja për t’u larguar prej tyre. Pastaj Allahu i Lartësuar përcakton më mirë se cila është rruga e drejtë: - “...Në rrugën e Allahut, të Cilit i takon ç'ka në qiej dhe ç'ka në Tokë.” - Rruga e drejtë është rruga që Allahu, Krijuesi dhe Sunduesi i qiejve dhe Tokës e solli dhe e bëri të qartë për njerëzit, nëpërmjet profetëve të Tij dhe librave të shenjtë. Vetëm kjo është rruga që të çon tek Ai dhe të fut në Xhenetin e mirësive. Për këtë arsye, le të zgjedhë gjithësecili rrugën dhe fjalët ku bazohet. Por le të kujtojë edhe një fakt shumë të rëndësishëm: - “ Ta dini, se tek Allahu kthehen të gjitha çështjet..” - Le të kujtojmë vazhdimisht se, do të vijë një ditë, kur të gjitha veprat tona do të llogariten nga i Drejti e i Gjithëdituri. Nëse kemi punuar mirë dhe sipas besimit të drejtë të bazuar në Librin e Allahut, shpërblimi ynë do të jetë Xheneti dhe kënaqësia e përjetshme pranë Krijuesit. Por nëse kemi shpërfillur Shpalljen e Allahut dhe nuk kemi punuar me sinqeritet, atëherë fundi do të jetë Xhehenemi - Allahu na ruajtë prej tij! Këtu përfundon tefsiri i sures Esh-shûrâ. Falënderimi dhe lavdia e plotë i qoftë Allahut të Madhërishëm, fillim e mbarim, haptas dhe fshehtas, për lehtësimet dhe dhuratat e Tij bujare!

- “Kështu, Ne e shpallëm këtë Kuran në gjuhën arabe dhe shpjeguam me hollësi disa nga paralajmërimet, që ata të mund të ruhen ose që ai (Kurani) t’i bëjë ta kujtojnë (Atë).” - Meqenëse, dita e shpërblimit me drejtësi do të vijë në mënyrë të pashmangshme, dhe për këtë nuk ka asnjë dyshim, Allahu i Lartësuar na tregon se Ai e zbriti Kuranin pikërisht për të qenë përgë - zues dhe paralajmërues. Ai e zbriti këtë Kuran me gjuhën arabe të qartë, me nivel të lartë, për të mos pasur asnjë paqartësi apo vështirësi në të kuptuarit e Tij. Pastaj thotë: “... që ata të mund të ruhen ...”, pra, në mënyrë që ata t’u largohen gjynaheve dhe harameve, poshtërsive dhe shfrenimit. Ai ka zbritur Kuranin, gjithashtu: “... që ai t’i bëjë ta kujtojnë.” Pra, që t’i bëjë robërit që ta kujtojnë Allahun, përmes bindjes ndaj Tij dhe punëve të mira, që i afrojnë tek Ai. - “I lartësuar qoftë Allahu, Sunduesi i vërtetë!” - U lartësoftë, u madhëroftë, u dëlirësoftë nga çdo mangësi dhe e metë Allahu i Lartësuar, i Cili është Sunduesi, Mbretëruesi dhe i Vërteti. Ai është i vërtetë në premtimet për shpërblim dhe në kërcënimin për ndëshkim. Profetët e Tij janë të vërtetë, Xheneti dhe Zjarri janë të vërtetë dhe çdo gjë që është shpallur dhe sjellë prej Tij është e vërtetë. Ai është i vërtetë dhe absolut në drejtësinë e Tij, prandaj nuk ndëshkon asnjë pa i paralajmë - ruar dhe këshilluar më parë. Ai është i vërtetë në drejtësinë e Tij, prandaj ka dërguar profetët, që krijesat të mos kenë asnjë justifikim dhe argument, që atyre të mos u mbetet asnjë paqartësi në lidhje me shpalljen e Tij dhe atë çka kërkon prej tyre. - “Mos nxito për ta lexuar Kuranin para se të përfundojë shpallja e tij dhe thuaj: “Zoti im, më shto dituri!” - Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “Mos u ngut (O Muhamed), që ta këndosh atë (Kuranin) sa më shpejt me gjuhën tënde, sepse e kemi Ne detyrë se si do të ngulitet dhe këndohet ai! Dhe, kur të ta lexojmë atë, ti përcille leximin e tij! Pastaj e kemi Ne për detyrë që ta sqarojmë atë.” [Kijame 16 - 19]. Ndërsa në këtë ajet thuhet: “Mos nxito për ta lexuar Kuranin, para se të përfundojë shpallja e tij ...”. Pra, hesht dhe dëgjo me vëmendje kur meleku të lexon Kuranin dhe Shpalljen! Pasi meleku mbaron leximin e tij, atëherë lexoje ti atë. Në hadith të saktë përcillet se Said bin Xhubejri tregon: “Njëherë, në lidhje me ajetin: “Mos u ngut, që ta këndosh atë sa më shpejt me gjuhën tënde, sepse e kemi Ne detyrë se si do të ngulitet dhe këndohet ai! Dhe, kur të ta lexojmë atë (Kuranin), ti përcille leximin e tij! Pastaj e kemi Ne për detyrë që ta sqarojmë atë.”, Ibn Abbasi (r.a.) tha: “I Dërguari i Allahut e përballonte frymëzimin hyjnor me shumë vështirësi dhe gjithnjë i lëvizte shumë shpejt buzët (duke përsëritur ajetet, që i shpalleshin).” Ibn Abasi i lëvizi buzët e veta duke thënë: “Po i lëviz buzët (para jush) ashtu siç i lëvizte edhe i Dërguari i Allahut. Kështu, Allahu shpalli: “Mos u ngut, që ta këndosh atë (Kuranin) sa më shpejt me gjuhën tënde, sepse e kemi Ne detyrë se si do të ngulitet dhe këndohet ai!”. Fjala e Allahut: “Dhe, kur të ta lexojmë atë (Kuranin), ti përcille leximin e tij!”, do të thotë: ‘Dëgjoje atë dhe rri i heshtur!’. Ajeti: “Pastaj e kemi Ne për detyrë që ta sqarojmë atë”, do të thotë: 'Na takon Neve (Allahut) të të bëjmë ty që ta këndosh Kuranin dhe kuptimi i tij do të jetë i qartë vetvetiu, nëpërmjet leximit'. Pas kësaj, sa herë që i vinte Xhibrili (a.s.), i Dërguari i Allahut ia vinte veshin mirë dhe, kur Xhibrili (a.s.) largohej, Profeti ﷺ vazhdonte ta këndonte Kuranin ashtu siç ia kishte kënduar ai (Xhibrili (a.s.) gjatë shpalljes).” [Buhariu]. Pastaj i Lartësuari e urdhëroi: “Thuaj: “Zoti im, më shto dituri!” Pra, më shto diturinë prej Teje, dituri të dobishme dhe madhë - shtore! Në një hadith thuhet: 1792. “Allahu i Lartësuar vazhdoi ta zbriste Shpalljen Profetit të Allahut. Zbritja e Shpalljes u shpeshtua më shumë se në çdo kohë, në ditët e fundit të jetës së Profetit.” Gjithashtu, Ibn Maxhe sjell hadithin nga Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se Profeti i Allahut vazhdimisht thoshte: 1793. “Allahum-me infea’ni bim â al-lemteni, ue al-limni m â jenfeuni ue zidni ilm â, uel ĥamdu lil-lâhi alâ kul-li ĥâl! (O Zot, më bëj dobi në atë të cilën ma ke mësuar! Më mëso, o Zot, gjithçka që më sjell dobi dhe ma shto diturinë! Lavdërimi i plotë i qoftë Allahut në çdo gjendje!). Ndërsa në versionin e sjellë nga El Bezari, në fund të këtij hadithi është një shtesë, ku thuhet: 1794. “Ue eûdhu bil -lâhi min ĥ âli ehlin - nâr!” (Dhe kërkoj mbrojtje e strehim tek Allahu nga gjendja e banorëve të Zjarrit!”

- Thuaj: “Vërtet Zoti im më udhëzoi në një rrugë që është e drejtë - në fenë e vërtetë. - Allahu i Lartësuar e urdhëron Profetin e Tij që të njoftojë njerëzit për mirësinë e madhe që Ai i dhuroi duke e vënë në rrugën e drejtë, në të cilën nuk ka devijime e shtrembërime. Allahu e quajti atë “dinen kijemen ” - fe e vërtetë, që është e qëndrueshme, e pandryshueshme. Pastaj thotë: - Ajo është rruga e Ibrahimit, që ishte larg besimeve të kota dhe nuk ishte idhujtar. - Kjo i ngjan fjalës së Allahut: “Prej fesë së Ibrahimit largohet veç ai që e nënçmon vetveten. Ne, e dalluam atë në këtë botë dhe në botën tjetër, ai do të jetë ndër të mirët. Kur Zoti i tij i tha: “Përulu!”, ai (Ibrahimi) tha: “Iu përula Zotit të gjithësisë.”. Kjo ishte porosia që Ibrahimi ua la bijve të tij. Kështu bëri edhe Jakubi: “O bijtë e mi, Allahu jua ka zgjedhur fenë, prandaj mos vdisni ndryshe, por vetëm duke qenë muslimanë të nënshtruar ndaj Tij!” ”. [Bekare 130 - 132]. Ose: “ Luftoni me një luftë të denjë për hir të Allahut! Ai ju zgjodhi ju dhe nuk ju obligoi me ndonjë vështirësi në fé, në fenë e babait tuaj, Ibrahimit. Ai ju quajti myslimanë edhe më parë (në Shkrimet e Shenjta), edhe në këtë (Kur’an), që i Dërguari të jetë dëshmitar mbi ju dhe që ju të jeni dëshmitarë mbi njerëzit. Pra faleni rregullisht namazin, jepeni zekatin dhe mbështetjuni Allahut se Ai është Mbrojtësi juaj - më i Madhi Mrojtës dhe më i Miri Ndihmëtar. ” [Haxh 78], ose: “Vërtet, Ibrahimi ishte shembull i së mirës, adhurues i Allahut, besimtar i drejtë (monoteist) dhe nuk ka qenë kurrë nga idhujtarët. Ai ishte mirënjohës për të mirat e Tij (e Allahut) . Allahu e dalloi atë (si profet) dhe e udhëzoi në Rrugën e Drejtë. Ne e bekuam atë me shumë të mira në këtë botë dhe në Botën Tjetër ai është me më të mirët. Prandaj, Ne të shpallëm ty “Ndiqe fenë e drejtë të Ibrahimit! Ai nuk ka qenë kurrë prej idhujtarëve.” [Nahl 120 - 123]. Fakti që Profeti u urdhërua që të ndiqte fenë dhe besimin e drejtë të Ibrahimit nuk do të thotë se Ibrahimi ishte më i plotë e më i kompletuar në zbatimin e kësaj feje të drejtë sesa Muhamedi. Nuk ka dyshim se Muhamedi ﷺ e përkreu adhurimin për Zotin e Tij dhe u përkushtua në zbatimin e fesë së drejtë. Gjithashtu, Muhamedit iu dha feja e drejtë në formën më të përkryer se çdoku jt tjetër para tij. Ai ishte vula e të gjithë të dërguarve të Zotit, zotëria i të gjithë bijve të Ademit. Ai do të jetë në gradën më të lartë në ahiret, në atë që quhet “ Mekamul Mahmud”, grada e lavdërimit dhe e lavdisë, të cilën do ta dëshironin të gjitha krijesat, mes të cilëve edhe Ibrahimi (a.s.). Ibn Merdeuejhi përcjell nga Ibn Ebziju, e ky nga i ati, i cili ka thënë: “Profeti i Allahut, kur agonte dita, thoshte: 1171. “Aŝbaĥnâ alâ fiŧratil islâm 35, ue kelimetil iħlâŝ, ue dîni nebij-jinâ Muĥam-medin ŝal-lall-llâhu alejhi ue sel -lem, ue mil -leti ebînâ Ibrâhîme ĥanîfen muslimen, ue mâ kâne minel mushrikîn / Aguam në besimin islam, me fjalën e sinqeritetit (shehadeti), në fenë e Profetit tonë Muhamed ﷺ dhe në besimin e atit tonë Ibrahimit, i cili ishte hanifen (besimdrejtë) dhe nuk ishte prej idhujtarëve.” 36 - Thuaj: “Namazi im, kurbani im, jeta ime dhe vdekja ime janë të gjitha për Allahun, Zotin e botëve. - Allahu i Lavdëruar e urdhëron Profetin e Tij që t’u drejtohet idhujtarëve dhe t’i njoftojë ata se ai e kundërshton besimin dhe fenë e tyre të kotë, sipas së cilës ata adhuronin idhujt dhe thernin bagëtitë duke përmendur emrin e dikujt tjetër veç Allahut. Namazi i Profetit ishte vetëm për Allahun, edhe kurbanet bëhen veçse duke përmendur emrin e Allahut, që është një i vetëm dhe i pashoq. - Ai është i Pashoq. Për këto jam urdhëruar dhe unë jam i pari i atyre që i nënshtrohen Atij!” - Katadja shpjegon: “Unë jam i pari musliman i dorëzuar ndaj Zotit nga ky umet.” Ky është një kuptim i saktë, sepse të gjithë profetët e Zotit që u dërguan përpara tij ftonin në Islam, në dorëzimin e plotë vetëm ndaj Allahut. Në themel të fesë së tyre ka qenë adhurimi i Allahut, si një i vetëm dhe i pashoq, sikurse ka thënë i Lartësuari: “Ne nuk dërguam asnjë të dërguar para teje e të mos i kemi shpallur atij se: Nuk ka zot tjetër (që meriton adhurimin) përveç Meje, prandaj vetëm Mua më adhuroni!”” [Enbija 25], Allahu i lartësuar na njofton se Nuhu (a.s.) i tha popullit të vet: “Por, nëse ju ktheni shpinën, (dijeni se) unë nuk kërkoj asnjë shpërblim prej jush. Shpërblimi im është vetëm prej Allahut. Unë jam urdhëruar të jem musliman.”” [Junus 72] . I madhëruari thotë: “Prej fesë së Ibrahimit largohet veç ai që e nënçmon vetveten. Ne, e dalluam atë në këtë botë dhe në botën tjetër, ai do të jetë ndër të mirët. Kur Zoti i tij i tha: “Përulu!”, ai (Ibrahimi) tha: “Iu përula Zotit të gjithësisë.”. Kjo ishte porosia që Ibrahimi ua la bijve të tij. Kështu bëri edhe Jakubi: “O bijtë e mi, Allahu jua ka zgjedhur fenë, prandaj mos vdisni ndryshe, por vetëm duke qenë muslimanë të nënshtruar ndaj Tij!” ” [Bekare 130 - 132]. Jusufi (a.s.) u lut dhe tha: “O Zoti im! Ti më dhurove mua pushtet të madh dhe më mësove shpjegimin e ëndrrave. O Krijues i qiejve dhe i tokës! Ti je Mbrojtësi im në dynja e në ahiret. Më bëj të vdes si musliman dhe më bashko me të mirët!”” [Jusuf 101]. Musai i tha popullit të vet: “Musai tha: “O populli im! Nëse vërtet besoni në Allahun, vetëm tek Ai mbështetuni, nëse jeni muslimanë!” Ata u përgjigjën: “Allahut i mbështetemi. O Zoti ynë! Mos na sprovo me popullin keqbërës dhe, me mëshirën Tënde, na shpëto nga ata që të mohojnë Ty!”” Junus 84 - 86]. Allahu i madhëruar thotë gjithashtu : “...” [Maide 44] dhe thotë: “ Kujto se si, kur i frymëzova dishepujt të besonin tek Unë dhe tek i Dërguari Im, ata thanë: “Ne besuam, prandaj dëshmo se ne jemi muslimanë!”. ” [Maide 111]. Kështu, Allahu i Lartësuar na njofton se të gjithë profetët e Tij i dërgoi me besimin islam, edhe pse secilit i dha sheriat të posaçëm. Sa herë vinte Profet i ri, sheriati i tij anulonte sheriatin paraardhës (pjesërisht ose tërësisht). Ndërsa me dërgimin e Muhamedit ﷺ , Sheriati që ai solli ishte anuluesi i gjithë ligjeve të shkuara dhe kurrë nuk do të anulohet deri në Ditën e Gjykimit. Besimi dhe Sheriati që solli Muhamedi ka për të qenë i ndihmuar nga Allahu; mësimet e tij do të shpërndahen nëpër botë e do të vazhdojnë të ndriçojnë deri kur të vijë Ora e Kijametit. Profeti ﷺ ka thënë: “Profetët janë vëllezër nga nëna të ndryshme. Nënat e tyre janë të ndryshme, por feja e tyre është një.” Kështu, feja e besimi i tyre është i njëjtë e synon adhurimin e Allahut si një dhe i vetëm, edhe pse sheriatet e tyre janë të ndryshme. Imam Ahmedi sjell një hadith nga Aliu, - Allahu qoftë i kënaqur prej tij! -, i cili ka thënë: “Profeti i Allahut, pasi bënte tekbirin, hapte namzin duke thënë: Uexhxhehtu uexhhî lil -ledhî fetaras-semâuâti uel erda hanîfen ue mâ ene minel mushrikîne. In-ne ŝalâtî ue nusukî ue mahjâje ue memâtî lil-lâhi Rab-bil âlemin, lâ sherîke leh, ue bi dhâlike umirtu ue ene minel muslimîne. All - llâhum-me entel Meliku lâ ilâhe il -lâ Ente. Ente Rab -bî ue ene abduk. Đhalemtu nefsî uea’teraftu bi dhenbî fagfir lî dhunûbî xhemîahâ in-nehû lâ jagfirudh -dhnûbe il-lâ ente! Ihdini li aĥsenil aħlak, lâ jedi li aĥsenihâ il-lâ ente, ueŝrif an -ni sej-jiehâ lâ jeŝrif an-ni sej-jiehâ il-lâ ente! Leb-bejke ue sea’dejke uel ħajru kul-luhû bi jedejke ueshsher-ru lejse ilejke. Ene bike ue ilejke, tebârakte ue teâlejte. Estagfiruke ue etûbu ilejke” / “Kam kthyer fytyrën drejt Krijuesit të qiejve dhe të tokës, (hanifen) i dëlirë nga idhujtaria, e unë nuk jam prej idhujtarëve! Vërtet, namazi im, kurbani im, jeta ime dhe vdekja ime janë për Allahun, Zotin e Botëve, i Cili nuk ka shok. Me këtë jam urdhëruar dhe unë jam prej muslimanëve. O Allah, Ti je Sunduesi! Askush nuk meriton të adhurohet përveç Teje! Ti je Zoti im dhe unë jam robi Yt! Unë i kam bërë dëm vetes dhe i kam pranuar gjynahet e mia. Prandaj, m’i fal të gjitha gjynahet e mia, sepse askush tjetër nuk i fal gjynahet veç Teje! Më udhëzo në sjelljen më të mirë, në të cilin nuk mund të udhëzojë askush veç Teje, dhe më ruaj nga sjellja e keqe, nga e cila nuk mund të më ruajë askush veç Teje! Vazhdimisht kam për të respektuar urdhërat e Tu dhe pareshtur do të përkrah e do të pasoj fenë Tënde! E gjithë e mira është në duart e Tua, dhe e keqja nuk mund të të atribuohet Ty! 37 Unë të mbështetem vetëm Ty, të përkas vetëm Ty dhe vetëm Ti më jep mbarësi! Ti je i Bekuar dhe i Lartësuar! Kërkoj faljen Tënde dhe pendohem para Teje! E transmeton Muslimi në sahihun e tij.

- As ata që janë koprracë ose që i urdhërojnë të tjerët për koprraci, ose ata që i fshehin të mirat që u ka dhënë Allahu nga bujaria e Tij. - Allahu i Lartësuar i qorton ata të cilët tregohen koprracë me pasurinë që Ai u ka dhuruar dhe nuk e shpenzojnë atë në drejtimet që Ai porositi në këtë ajet, siç ishin prindërit, të afërmit, jetimët, nevojtarët etj. Kështu, ata cenojnë hakun e Allahut të Lartësuar duke mos e shpenzuar pasurinë në këto drejtime. Madje, ata i urdhërojnë edhe të tjerët për koprraci, ndërkohë që Profeti i Allahut ka thënë: 719. “E ku ka sëmundje më të keqe se sa koprracia!” Ai ka thënë gjithashtu: 720. “Kujdes dhe ruajuni nga koprracia, sepse kjo cilësi i shkatërroi ata që ishin para jush. Ajo i shtyu ata për të shkëputur ato lidhje që Allahu kishte urdhëruar të ruheshin. Ajo i nxiti njerëzit për poshtërsi dhe gjynahe dhe ata kaluan çdo kufi, duke i kryer ato gjynahe.” Allahu i Lartësuar thotë: “... ose ata që i fshehin të mirat që u ka dhënë Allahu nga bujaria e Tij.” Kështu, koprraci është mosmirënjohës dhe i fsheh mirësitë e Allahut. Tek ai nuk shfaqen mirësitë që i ka dhuruar Zoti, madje as në rrobën që vesh, as në ushqimin që ha apo në shpenzimet dhe investimet që ai bën për veten e familjen. Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar e kërcënon me fjalën e Tij, kur thotë: - Për mohuesit Ne kemi përgatitur dënim poshtërues. – Fjala el kufër, që përmendet në ajet, vjen nga “ kefera jekfuru”, që do të thotë “fsheh diçka”. Kështu, koprraci e fsheh mirësinë që Allahu i ka dhënë. Ai është mohues i mirësive e begative që Zoti i ka dhuruar. Në një hadith thuhet: 721 . “Kur Allahu i Madhëruar i dhuron robit një mirësi, dëshiron që gjurmët e kësaj mirësie të jenë të dukshme tek ai.” Në mënyrë të drejtpërdrejtë, ajeti flet për koprracinë me pasurinë materiale dhe vlerat monetare, edhe pse koprracia është më e gjerë se kaq. Për shembull, ajo përfshin edhe koprracinë me diturinë. Madje, koprraci me diturinë e meriton më shumë për t’u qortuar. Sidoqoftë, ky ajet flet për shpenzimet monetare për të ndihmuar të afërmit, të dobëtit dhe nevojtarët. Po kështu na udhëzon edhe ajeti që vjen më pas. Allahu i Madhëruar thotë: - As ata që japin nga pasuria e tyre sa për sy e faqe të botës dhe që nuk besojnë në Allahun dhe Ditën e Fundit. - Ajeti i mësipërm fliste për njerëzit që nuk shpenzojnë fare nga pasuria që u ka dhënë Allahu i Lartësuar, prandaj do të dënohen për koprracinë e tyre. Ndërsa në kët ajet, Allahu i Lartësuar përmend ata të cilët, edhe pse shpenzojnë ndonjë pjesë nga pasuria e tyre, këtë e bëjnë sa për sy e faqe të njerëzve dhe synojnë vetëm famën dhe emrin e mirë. Ata thjesht synojnë të lëvdohen ndër njerëz si bujarë, dorëdhënës dhe bamirës. Ata nuk e shpenzojnë pasurinë për hir të Allahut dhe për të fituar kënaqësinë e Tij. Në një hadith thuhet se Profeti është pyetur njëherë për Abdullah Ibn Xhed 'anin: “A do ta ndihmojnë atë shpenzimet e shumta që bënte dhe fakti që ai lironte skllevër dhe jepte nga pasuria e tij?” Profeti tha: “Jo, sepse ai asnjëherë në jetën e tij nuk tha: ‘O Zot, falmi gjynahet e mia në Ditën e Gjykimit!’” Prandaj Allahu i Lartësuar thotë: “...dhe që nuk besojnë në Allahun dhe Ditën e Fundit.” Ky është shkaku që i shtyn ata që të bëjnë këto vepra të shëmtuara: mosbesimi në Allahun dhe në Ditën e Gjykimit. Ky është shkaku që ata nuk i binden Allahut të Madhëruar, ashtu siç dëshiron Ai prej tyre. Ai që i nxiti në të tilla vepra ishte Shejtani i mallkuar. Ai ua zbukuroi të tilla vepra shëmtuara në sytë dhe zemrat e tyre, duke ua bërë të dashura, prandaj Allahu i Lartësuar thotë: - Ai që e bën shok Shejtanin, (le ta dijë se) ai është shok i tmerrshëm. - E ç’dëm do të kishin ata sikur ta besonin Allahun, Ditën e Gjykimit dhe të jepnin nga ajo që Allahu u ka dhënë? - Çfarë do t’i dëmtonte ata, nëse ata do të besonin Allahun dhe do të ndiqnin rrugën e lavdëruar, për të cilën urdhëron i Madhëruari?! Ç’të keqe do të kishin, nëse do të ishin të sinqertë me Allahun e Madhëruar?! Mos, vallë, do t’i dëmtonte besimi tek Allahu, shpresa në premtimin e Tij të mrekullueshëm për shpërblimet e shumta në ahiret për ata që bëjnë punë të mira dhe shpenzojnë nga ato mirësi që Allahu u ka dhuruar në të gjitha drejtimet që Ai do?! Allahu i Lartësuar thotë: - Allahu di gjithçka rreth tyre. - Ai i di me imtësi qëllimet e tyre, të mira apo të këqija qofshin. Allahu e di mirë se kush e meriton suksesin, mbarësinë dhe frymëzimin për të bërë vepra të mira, që e kënaqin Atë. Ai e di mirë për ata që e meritojnë të privohen nga bujaria e Tij dhe nga mirësia e udhëzimit, derisa humbasin dynjanë dhe ahiretin. I lutem Allahut të Madhëruar që të na ruajë nga një përfundim i tillë!

- A t’ju tregoj (o njerëz) se kujt i vijnë shejtanët? - Kjo vjen si përgjigje ndaj atyre që, duke dashur të mohojnë dhe refuzojnë Profetin (a.s), thanë se atij i vijnë shejtanët, që ia sjellin Kur'anin. Ata thonë se ai është poet, por Allahu thotë: "A t’ju tregoj se kujt i vijnë shejtanët?" A t’ju njoftoj me këtë lajm të sigurt të vërtetë dhe të padyshimtë? A doni t'ju tregoj cilësitë e veçanta të atyre që u zbresin shejtanët? - Ata i vijnë çdo gënjeshtari e çdo të mbushuri me gjynahe. - Pra, cilësia e tyre bazë është mashtrimi dhe shpifja. Këtyre u zbresin shejtanët, sepse gjendja e tyre është e ngjashme me gjendjen e shejtanëve. - Bëhen sy e veshë (për çdo gjë)... - Hapin veshët për të dëgjuar ndonjë lajm nga qielli. - ... dhe shumica e tyre janë gënjeshtarë. - Shumica e lajmeve që sjellin shejtanët janë gënjeshtra dhe ndonjë në të rrallë është e vërtetë. Një të vërtetë në 100 gënjeshtra, kështu e përziejnë të vërtetën me të kotën. Ajo e vërtetë zhduket në kotësinë e madhe, sepse është e pakët dhe e rrallë. Këto janë cilësitë e atyre që u zbresin shejtanët dhe i tillë është frymëzimi që shejtanët u ofrojnë atyre. Ndërsa Muhamedi (a.s) ndyshon shumë nga gjendja e këtyre mashtruesve. Ai njihej nga të gjithë si i Sinqerti e Besniku. Ai ishte njeri bamirës, i urtë dhe i mençur. Ai kishte një zemër bamirëse dhe një gjuhë e pastër, larg gënjeshtrës. Gjymtyrët e tij ishin larg haramit dhe ligësisë. Shpallja i vinte prej Allahut me mbrojtje të përforcuar. Shpallja sillte të vërtetën e sigurt dhe madhështore, që nuk të linte asnjë dyshim. Mendoni, atëherë, o njerëz të mençur dhe të urtë, a janë njëlloj këto dy raste? Ato mund të ngatërrohen veçse nga një i humbur, që nuk di të dallojë mes gjërave. Pasi e deklaroi Profetin e Tij si të ruajtur nga shejtanët, Allahu i Madhëruar pastron figurën e tij nga akuzat se ishte poet mashtrues e hipokrit. Ai thotë: - Poetët (gënjeshtarë) pasohen nga ata që janë të humbur. - A t’ju tregoj për gjendjen dhe cilësitë e poetëve hipokritë e gënjeshtarë? Ata lloj njerëzish pasohen veçse nga të humburit, që kanë devijuar nga rruga e drejtë. Ata vetë janë të humbur prandaj edhe pasuesit e tyre janë të humbur, të prishur e keqbërës. - A nuk e sheh ti se ata hidhen në çdo anë (herë lavdërojnë, e herë përqeshin) - Nga humbja dhe devijimi i tyre, hallakaten sa në një anë, në tjetrën. Herë lavdërojnë si hipokritë, e herë të tjera shajnë dhe fyejnë. Herë mbështesin të vërtetën, dhe herë gënjeshtrën dhe kotësinë. Herë thurin himne e lëvdata, dhe herë të tjera tallen e përqeshin. Këtu i sheh të gëzuar, më pas të dëshpëruar. Ata nuk mbajnë një qëndrim të vetëm parimor e të drejtë. - ....dhe flasin atë që nuk e bëjnë? - Ky është përshkrimi i poetëve hipokritë. Fjalët e tyre janë ndryshe nga veprat e tyre. Kur i dëgjon të këndojnë vargje prekëse, të duket sikur ata janë njerëzit më të përvuajtur, por në të vërtetë ata veçse shtiren. Kur i dëgjon që lavdërojnë ose shajnë, mendon se fjalët e tyre janë të vërteta dhe të besueshme, por në fakt është thjesht mashtrim. Ata vetëlëvdohen, sikur kanë bërë vepra që, në fakt, nuk i kanë bërë, ose kanë lënë vepra që, në fakt, nuk i kanë lënë, ose sikur janë treguar bujarë, ose guximtarë e trima, por, në fakt, janë frikacakët më të pashembullt. Të tillë janë ata. Shih me kujdes! A i afrohet ky përshkrim Muhamedit (a.s), atij burri bamirës dhe bujar, të udhëzuar dhe të urtë, të cilin e pasojnë të gjithë njerëzit e urtë dhe të mençur? Ai ishte i udhëzuar në rrugën e drejtë dhe larg nga çdo ligësi e paudhësi. Veprat e tij nuk ishin kontradiktore me fjalët e tij, por vërtetuese të njëra tjetrës. Ai udhëzonte veçse për mirësi dhe ndalonte veçse nga paudhësia dhe ligësitë. Çdo lajm që ka sjellë është i vërtetë. Çdo urdhër që ka dhënë, e ka zbatuar vetë i pari dhe çdo ndalesë që ka ligjëruar, është larguar vetë i pari nga ajo. Atëherë, si mund të krahasohet gjendja e tij me atë të poetëve hipokritë të fjalëve boshe?! Gjendja e tij ishte krejtësisht ndryshe nga gjendja e këtyre të mjerëve. Paqja dhe përshëndetjet më të përzemërta qofshin për këtë Profet të kompletuar dhe punëtor bamirës, përjetësisht e pa fund! I pastër është ai nga shpifjet e mohuesve! Ai nuk ishte as poet, as magjistar e as i çmendur, por ishte njeriu më i plotë, me virtytet më të larta. Allahu i Madhëruar, pasi i përshkroi poetët me ato cilësi, vijon duke përjashtuar një kategori të caktuar, duke thënë: - Përveç atyre që besojnë, që bëjnë vepra të mira, që e përmendin shumë Allahun dhe që mbrohen kur u bëhet padrejtësi. - Është fjala për ata që besojnë Allahun dhe në Profetin e Tij, bëjnë punë të mira dhe e kujtojnë shumë Allahun. Gjithashtu, ata e marrin të drejtën e tyre kur u shkelet dhe kur u bëhet padrejtësi. Këta janë njerëz të mirë, madje edhe poezitë e tyre konsiderohen si gjë e mirë dhe në mbrojtje të mirësisë. Ato poezi dhe fjalë të zgjedhura janë gjurmë dhe fryte të imanit të tyre, sepse ata lavdërojnë besimtarët dhe luftojnë për të mbrojtur të drejtën kundër idhujtarëve dhe mohuesve. Ata mbrojnë përmes fjalës fenë e Zotit dhe qartësojnë me kujdes njohuritë e dobishme. Ata nxisin për moral të lartë. - Ata që bëjnë padrejtësi, do ta kuptojnë shpejt fundin që i pret. - Ai që i pret është qëndrimi para Zotit për llogarinë me drejtësi. Atë ditë do të dalë në shesh çdo vepër e vogël apo e madhe dhe e drejta do të shkojë në vend. Të gjitha lavdërimet i qofshin Allahut, Zotit të botëve!

- Ata thanë: “O Shuajb! Ne shumë nga këto që ti po na thua nuk po i kuptojmë. - Populli i tij iu përgjigj me këtë formë shpërfillëse, të ulët dhe fyese. - Në të vërtetë, ne të konsiderojmë ty si njeri të dobët në mesin tonë. - Ne të shikojmë që je njeri i vetëm dhe nuk gëzon respekt ndër ne. Madje edhe vetë farefisi yt nuk është në fenë dhe besimin tënd. - Po të mos ishte fisi yt, ne do të të gjuanim me gurë. - Sikur të mos ishte farefisi yt, krenaria e tyre dhe respekti që ata gëzojnë ndër ne, do të të kishim vrarë me gurë. - sepse ti nuk ke asnjë pozitë të lartë ndër ne.” - Ti, ndryshe nga farefisi yt, nuk gëzon respekt ndër ne. Atëherë, Profeti u drejtohet me këto fjalë: - Ai tha: “O populli im! Mos vallë, farefisi im është më i çmuar për ju sesa Allahu? - Ju po më braktisni mua për shkak të respektit dhe frikës që keni për fisin tim, dhe jo nga droja e frika prej Zotit të Lartësuar dhe të Madhërishëm?! Si nuk frikësoheni prej Allahut dhe i kundërviheni Profetit të Tij me këtë sjellje të keqe dhe kërcënim?! Në këtë mënyrë, ju e keni hedhur pas shpine respektin dhe madhërimin për Allahun e Lartësuar. - Kështu, ju e keni hedhur besimin pas shpine. - Ju e keni braktisur madhërimin e Zotit. Ju nuk i bindeni Atij dhe as nuk e madhëroni Atë! Ju nuk i druheni ndëshkimit dhe zemërimit të Tij. - Por, pa dyshim, Zoti im di gjithçka që ju bëni. - Ai i di të gjitha veprat tuaja; Ai ka për t’ju marë në llogari në lidhje me to dhe ka për t’ju dhënë shpërblimin sipas të mirave apo të këqijave që keni vepruar.

- “Betohem për dritën e mëngjesit, dhe për natën, që mbulon gjithçka.” - Allahu i Lartësuar betohet për atë kohë të ditës në të cilën shpërndahet dhe shkëlqen drita dhe ngrohtësia e saj. Më pas, Ai betohet në natën, kur errësira mbulon gjithçka. Me këto betime, i Madhëruari kërkon të tregojë përkujdesin e madh të Tij për Profetin e zgjedhur, prandaj Ai thotë: - “Zoti yt nuk të ka braktisur e as nuk të urren.” – Kuptimi: Zoti yt kurrë nuk të ka lënë, por gjithmonë është përkujdesur për ty. Ai kurrë nuk të braktis, por përkujdeset dhe rregullon çështjet e tua më së miri. Ai do të të lartësojë gradë pas grade. Gjithashtu, Zoti yt kurrë nuk do të të urrente, sepse të zgjodhi për të të dashur. Mohimi i urrejtjes nënkupton pohimin e nivelit më të lartë të të kundërtës së saj, sepse vetëm mohimi i diçkaje nuk konsiderohet lavdërim, veç nëse ai nënkupton pohimin e të kundërtës së saj. Kjo ishte gjendja e Profetit, e shkuara dhe e tashmja e tij. Ai kishte dashurinë e plotë dhe përkujdesjen e vazhdueshme të Zotit të tij. Ai ishte vazhdimisht në rritje, për sa u përket gradave të tij të përsosmërisë si adhurues i Zotit. Ndërsa për sa i përket të ardhmes që e priste, i Lartësuari thotë: - “Bota e Ardhshme është për ty shumë më e mirë se kjo e para. ” – Për çdo moment që kalonte, gjendja e Profetit do të ishte më e mirë se e shkuara. Çdo çast që kalonte e gjente Profetin më lart në grada, më të epërm mbi armiqtë e tij dhe me fe më shumë dominuese. Kështu plotësohej mirësia dhe begatia e Zotit të tij mbi të, mbi fenë e tij dhe mbi umetin e tij, derisa ndërroi jetë. Kur ndërroi jetë, ai tashmë kishte arritur një gradë, që askush nga të parët dhe të fundit nuk e kishin arritur dhe as do të mund ta arrijnë. Më pas, mos pyet për mirësinë dhe lumturinë që i është premtuar Profetit në ahiret. Allahu i Madhëruar thotë: - “Zoti yt do të të japë, e ti do të kënaqesh.” - Nuk ka shprehje më të plotë për të treguar mirësitë e mëdha që i premtohen Profetit në ahiret, sesa kjo shprehje e dhënë nga i Madhëruari. Pastaj Allahu i Lartësuar i kujton Profetit të Tij mirësitë e veçanta që i dhuroi atij dhe përkujdesin e veçantë që tregoi për të në faza të ndryshme të jetës së tij: - “A nuk të gjeti ty jetim e të strehoi?” - Kuptimi: Në kohën kur ti nuk kishe as nënë, as baba dhe kur nuk ishe në gjendje të kujdeseshe për veten tënde, i Madhëruari u kujdes për ty, duke bërë të mundur që të të rriste gjyshi yt, Abdul Mutalibi. Kur vdiq gjyshi, kujdestaria i kaloi xhaxhait tënd, Ebu Talibit. Më pas, Allahu i Lartësuar e forcoi krahun tënd me ndihmën dhe mbështetjen e Tij të drejtpërdrejtë dhe nëpërmjet besimtarëve të shumtë. - “A nuk të gjeti të paudhëzuar dhe të udhëzoi?” - Ti nuk e dije se ç’është Shpallja dhe as imani. Zoti yt të mësoi atë që nuk e dije. Ai të bëri të gatshëm dhe të inspiroi që të bësh veprat më të mira dhe të stolisesh me virtytet më të larta. - “A nuk të gjeti të varfër dhe të begatoi?” - Ti ishe i varfër, por Zoti të pasuroi duke bërë që, për një kohë të shkurtër, pasuritë e mbretërve dhe perandorëve të ishin nën këmbët e tua dhe të umetit tënd. Kështu, Ai që largoi prej teje këto mangësi, Ai do të përkujdeset vazhdimisht për ty. Ai që të pasuroi dhe të strehoi, Ai që të dha fitoren mbi çdo armik dhe të udhëzoi në rrugën më të ndritur, Ai meriton falënderimin, adhurimin dhe mirënjohjen tënde të thellë. Mirënjohjen ndaj Tij shprehe me të gjitha format dhe mënyrat, mes të cilave: - “Jetimin kurrë mos e nënçmo! ” - Kurrë mos u sill keq me jetimin! Asnjëherë mos u bezdis dhe mos u ngushto me përkujdesin ndaj tij. Kurrë mos e nënçmo jetimin apo ta fyesh atë me fjalë rënduese, por nderoje dhe tregohu bujar me të, ashtu si të vijë më lehtë. Trajtoje jetimin ashtu si do të dëshiroje që të tjerët të trajtonin fëmijët e tu pas vdekjes tënde. - “Lypësin kurrë mos e largo me vrazhdësi!” - Kur t’i drejtohesh lypësit, kujdes! Mos e rëndo me fjalë dhe mos e përzë me vrazhdësi! Jepi lypësit, nëse ke mundësi, ose, në të kundërt, largoje me butësi dhe mirësjellje. Këtu bëhet fjalë jo vetëm për kërkuesin e pasurisë dhe të mirave materiale, por për çdo lloj lypësi dhe kërkuesi, siç është edhe kërkuesi i diturisë. Për këtë arsye, mësuesi duhet të sillet me nxënësin me mirësjellje, me butësi, dashuri dhe ngrohtësi, sepse kjo ndihmon shumë në arritjen e synimit nga nxënësi. Mirësjellja është një ndihmë e madhe për ata që kërkojnë të rregullojnë shoqërinë dhe vendin. - “Por të mirat që të ka dhënë Zoti yt, tregoji!” - Këtu bëhet fjalë për të mirat e fesë dhe të dynjasë. Kështu, kuptimi është: Lavdëroje Allahun për mirësitë që të ka dhuruar, duke i përmendur ato edhe në mënyrë të veçantë, nëse ka dobi në përmendjen e tyre. Ose thjesht fol dhe përmend mirësitë e përgjithshme që Allahu të ka dhuruar, sepse pohimi haptas i këtyre mirësive është një nxitës i madh për të qenë falënderues dhe mirënjohës ndaj Allahut dhe shton dashurinë për Të. Zemrat janë të prirura që ta duan atë që u bën mirësi. Këtu përfundon komenti i sures Duha dhe, për këtë, falënderimi i takon vetëm Allahut!

- “Jo, mosni ashtu! Kur të dridhet toka njëpasnjëshëm, Kur të vijë Zoti yt dhe melekët të qëndrojnë radhë -radhë.” – Pasuria, të cilën aq shumë e doni dhe dëshirat për arritjen e të cilave aq shumë garoni, nuk kanë për të mbetur gjatë. Përpara jush është një ditë e madhe, që ju pret, një tmerr i madh, që ka për t’ju përfshirë të gjithëve dhe gjithçka. Atë ditë, toka dhe gjithçka mbi të do të përplasen dhe tronditen fort, aq sa çdo gjë do të kthehet në pluhur dhe toka do të jetë e shtrirë, pa gropa dhe pa male në të. Atë ditë, do të vijë Allahu i Madhëruar përmes hijeve të reve, do të vijnë melekët e mëdhenj dhe të nderuar dhe të gjithë banorët e qiellit do të vendosen në rreshta të rregullt. Melekët e çdo qielli do të vendosen në rreshtat e tyre, duke përfshirë krijesat poshtë tyre. Këto rreshta manifestojnë nënshtrimin dhe përuljen para pushtetit suprem të të Madhëruarit dhe Mbretëruesit të Plotpushtetshëm. - “Atë ditë do të sillet Xhehenemi (para krijesave). Atë ditë, njeriu do të ndërgjegjësohet, por si do t’i vlejë ky ndërgjegjësim atij? ” - Xhehenemi do të tërhiqet me zinxhirë nga melekët, atë ditë të vështirë dhe të madhe. Njeriu do të shohë për të gjetur ndonjë vepër të mirë, nëpërmjet së cilës të shpëtojë nga ndëshkimi i Allahut të Madhëruar. Të mirat dhe të këqijat do të dalin në shesh dhe njeriu do të shohë qartë se çfarë ka përgatitur për atë ditë. Atëherë, ai do të dëshirojë që të kthehet në dynja dhe të bëjë vepra të mira, por kurrë nuk do të mund të kthehet. Koha e pendimit mbaroi me dynjanë. Kështu, i dëshpëruar, njeriu do të thotë në dënesë: - “Ai do të thotë: “Ah, i mjeri unë! Sikur të isha parapërgatitur për jetën time!”” – Kuptimi: Ah, sikur të kisha punuar dhe të isha përgatitur për këtë ditë të vështirë me vepra të mira, që të fitoja përjetësinë në kënaqësitë e ahiretit. Në një ajet tjetër, i Lartësuari thotë: “ Ditën kur qielli do të çahet nga rete dhe melekët do të zbresin rradhë-rradhë. Atë Ditë, sundimi i vërtetë i takon krejtësisht të Gjithëmëshirshmit. Për jobesimtarët ajo do të jetë një ditë e vështirë. Atë ditë, keqbërësi do të kafshojë duart e veta dhe do të thotë: “Oh, i mjeri unë! Sikur të kisha ndjekur udhën e drejtë së bashku me Profetin!”Ah! I mjeri unë! Sikur të mos e kisha bërë mik aksh njeri! Në të vërtetë, ai më largoi mua prej udhës së drejtë (të Zotit) pasi më pati ardhur (qartësisht dhe plotësisht). Shejtani është veçse tradhëtar për njeriun.” [El furkan, 25 - 29]. Nga ky ajet mësojmë se jeta për të cilën robi duhet të përpiqet, është jeta e ahiretit, sepse ajo është e pasosur. - “Atë Ditë, askush nuk mund të dënojë si Ai e askush nuk mund të lidhë me pranga si Ai. ” – Për ata që e kanë harruar atë ditë dhe nuk përgatiten për të, Allahu i Madhëruar ka përgatitur ndëshkim të dhembshëm. Ata do të lidhen në pranga prej zjarri dhe do të tërhiqen zvarrë për në zjarrin e ndezur fort të Xhehenemit. Ky do të jetë ndëshkimi i kriminelëve. Ndërsa atyre të cilët e kanë gjetur prehjen dhe qetësinë në adhurimin e Zotit, që e besojnë sinqerisht Zotin dhe ndjekin rrugën e profetëve, atyre do t’u thuhet: - “O ti shpirt i bindur plotësisht! Kthehu te Zoti yt, i kënaqur e i pranuar! Hyr në mesin e adhuruesve të Mi (të devotshëm)!” - Kuptimi: O ti shpirt i kënaqur me përmendjen e Zotit dhe me dashurinë për Të! O ti shpirt që ke gjetur qetësinë duke adhuruar Zotin tënd! Kthehu te Zoti yt, që u kujdes për ty duke të dhuruar mirësi të shumta dhe mirësinë më të madhe: besimin, nëpërmjet të cilit u bëre pjesëtar i robve të zgjedhur dhe të dashur të Zotit. Kthehu te Zoti dhe i Dashuri yt, tek Allahu i Madhëruar! Kthehu i kënaqur me Zotin tënd, me mirësitë e shumta që Ai ka fshehur në Xhenet për ty! Kthehu te Zoti yt, që është i kënaqur prej teje! - “Hyr në turmën e adhuruesve të Mi! Dhe hyr në Xhenetin Tim!” - Këto fjalë i drejtohen shpirtit në Ditën e Gjykimit dhe në momentin e vdekjes. Falënderimi dhe lavdija e plotë i qofshin vetëm Allahut të Madhëruar, Zotit të botëve!

- Sikur të dëshironte Zoti yt, do ta bënte njerëzinë të një feje, ... - Allahu i Lartësuar na bën të ditur se Ai është i plotpushtetshëm që t’i bëjë të gjithë njerëzit të një besimi ose të një feje, siç thotë në një ajet tjetër: “Sikur të kishte dashur Zoti yt, ata që janë në Tokë do të besonin që të gjithë. Vallë, ti do t’i detyrosh njerëzit që të bëhen besimtarë? Asnjë njeri nuk mund të besojë, përveçse me lejen e Allahut. Ndërsa ligësia (e mohimit të Zotit) do të godasë ata që nuk mendojnë.” [Junus 99, 100]. - por ata do të jenë vazhdimisht duke kundërshtuar, - Domethënë, kundërshtimet dhe përçarja e njerëzve, në lidhje me fetë, besimet, qëndrimet, adhurimet, botëkuptimet, zakonet dhe doket e tyre, do të jenë përherë të pranishme në botë. Ikrima shpjegon: “Domethënë, njerëzit do të vazhdojnë të jenë në kundërshtim me udhëzimin dhe rrugën e drejtë.” - Përveç atyre të cilët i ka mëshiruar Zoti yt. - Përveç atyre që mëshiron Allahu, dhe këta janë pikërisht pasuesit e profetëve, të cilët iu përmbahen me përpikëmëri urdhëresave të Tij. Ata janë të përqendruar në zbatimin e fesë dhe besimit, që Allahu ka ligjëruar përmes profetëve. Pikërisht këta janë grupi i shpëtuar, të cilët janë të mëshiruar nga Zoti dhe nuk janë të përçarë. Katadja shpjegon: “Ata që i ka mëshiruar Allahu janë ehlul xhema’a , - ose grupi i bashkuar, - edhe nëse jetojnë në vende të ndryshme dhe larg nga njëri -tjetri. Ndërsa ata që nuk i binden Allahut dhe janë jashtë rrugës së Tij janë të përçarët, të cilët janë në kundërshti dhe larg njëri -tjetrit, edhe sikur të jetojnë në të njëjtin vend afër njëri - tjetrit.” - Për këtë edhe i krijoi ata. - Ibn Uehbi sjell rrëfimin nga Tausi se, njëherë, dy burra polemizuan përpara tij, duke e tepruar me kundërshtitë e tyre. Për këtë arsye, Tausi u tha: “E tepruat me këtë polemikë!” Njëri prej tyre tha: “Për këtë na ka krijuar Allahu” (Pra, që të kundërshtohemi me njëri -tjetrin.) Por Tausi ia ktheu: “Gënjeshtër kjo që the!” Atëherë, ai burri tha: “A nuk ka thënë Allahu i Lartësuar: “... por ata do të jenë vazhdimisht duke kundërshtuar, përveç atyre të cilët i ka mëshiruar Zoti yt. Për këtë edhe i krijoi ata.” Tausi i dha këtë përgjigje: “Nuk i krijoi ata që të kundërshtojnë dhe të përçahen, por i krijoi që të jenë të bashkuar dhe për t’i mëshiruar. Hakim Ibn Ebani citon Ikriman, që Ibn Abasi ka shpjeguar: “Domethënë, i krijoi për t’i mëshiruar dhe jo që t’i ndëshkojë.” Po kështu e kanë shpjeguar edhe Muxhahidi, Dahaku dhe Katadja. Kuptimi i këtij ajeti ka lidhje të ngushtë edhe me fjalën tjetër të Allahut të Lartësuar: “Unë nuk i krijova xhindët dhe njerëzit për gjë tjetër, por veç që të më adhurojnë.” [Dharijat 56]. Hasen el Basriu - sipas një transmetimi që vjen prej tij, - në lidhje me këtë ajet kuranor ka thënë: “Njerëzit janë përçarë dhe ndjekin shumë besime dhe fe, përveç atyre që i ka mëshiruar Zoti yt. Këta të fundit nuk janë në kundërshtim me njëri -tjetrin dhe të përçarë.” Dikush i tha: “Po a nuk i krijoi Allahu pikërisht për këtë, pra, për të qenë të përçarë dhe në kundërshti me njëri tjetrin?!” Haseni iu përgjigj: “Allahu i krijoi këta (të bashkuarit) për Xhenetin e Tij, kurse ata të tjerët (të përçarët) për Zjarrin e Tij.” Po kështu e kanë shpjeguar edhe Atau dhe El Ea’meshi. Ibn Uehbi rrëfen: “Pyeta njëherë Malikun për të (kuptimin e këtij ajeti), dhe ai tha: “Një grup (të bashkuarit) është për në Xhenet, kurse të tjerët për në Zjarr.” - Vendimi i Zotit tënd do të përmbushet: “Unë do ta mbush Xhehenemin me xhindë dhe njerëz bashkë.” - Allahu i Lartësuar na njofton se Ai e di mirë, me diturinë e Tij absolute, se prej krijesave të Tij do të ketë të tillë që meritojnë Xhenetin dhe të tjerë që meritojnë Zjarrin. Pa dyshim që Ai ka për ta mbushur Xhehenemin me xhindë dhe njerëz, të cilët nuk i binden dhe nuk ndjekin rrugën e Xhenetit. Allahut të Lartësuar i takon argumenti i pakundërshtueshëm dhe Ai është absolutisht i Urtë, i Drejtë dhe i Gjithëditur në atë që ka përcaktuar, në atë që ka krijuar dhe ka vendosur të jetë. Në një hadith, që sillet në dy Sahih-ët, thuhet: 1507 . Allahu i Lartësuar i tha Xhenetit: “Ti je mëshira Ime dhe, nëpërmjet teje, Unë mëshiroj kë dua!” Ndërsa Zjarrit i tha: “Ti je ndëshkimi Im dhe, nëpërmjet teje, Unë ndëshkoj kë dua! Për secilin nga ju ka banorë, që do t’ju mbushin.”

- “Ne (thonë melekët) zbresim veçse me urdhrin e Zotit tënd. ” - Imam Ahmedi përcjell nga Ibn Abasi se: 176 8. Profeti i Allahut i tha Xhibrilit: “Pse nuk na viziton më shpesh?” Atëherë zbriti fjala e Allahut: “Ne (thonë melekët) zbresim veçse me urdhrin e Zotit tënd...” Këtë hadith e ka sjellë vetëm Buhariu, 12 dhe pikërisht për tefsirin e këtij ajeti, nga Ebu Nuajmi, dhe ky nga Umer Ibn Dherri. Po prej Umer Ibn Dherrit e kanë sjellë edhe Ibn Ebu Hatimi dhe Ibn Xheriri, në versionin e të cilëve ka një shtesë, në të cilën thuhet: “... kjo ishte përgjigjja që iu dha Muhamedit ﷺ .” Muxhahidi ka thënë se ky ajet është i ngjashëm me atë në suren Duha: “Zoti yt nuk të ka braktisur e as nuk të urren.” Po kështu, edhe Dahhaku, Katadja, Sirriju etj., kanë thënë se ky ajet ka zbritur dhe flet për kohën kur Xhibrili nuk erdhi për njëfarë kohe tek Profeti ﷺ . - “Në dorën e Tij është ajo që na pret, ajo që lamë pas ...” - Domethënë, ajo që pritet të vijë në ahiret dhe ajo që shkoi nga kjo jetë. - “... dhe gjithçka mes tyre ...” - Domethënë, gjithçka që do të ndodhë mes dynjasë dhe ahiretit. Një shpjegim i ngjashëm përcillet nga Ibn Abasi, Seid Ibn Xhubejri, Dahaku dhe të tjerë. Po këtë shpjegim e ka përzgjedhur edhe Ibn Xheriri. Megjithatë, Allahu është më i ditur! - “... dhe Zoti yt nuk harron asgjë. ” - Muxhahidi dhe Sudiju shpjegojnë: Domethënë, Zoti ynë kurrsesi nuk të ka harruar. U përmend më lart se ky ajet i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar: “Betohem për dritën e mëngjesit, dhe për natën, që mbulon gjithçka! Zoti yt nuk të ka braktisur e as nuk të urren. ” [Duha 1 - 3]. Ibn Ebu Hatimi sjell nga Ebu Darda një hadith, që ia atribuon Profetit ﷺ ,në të cilin thuhet: 1769. “Atë që Allahu e ka bërë hallall në Librin e Tij, ajo është hallall, kurse atë që Ai e ka bërë haram atje, ajo është haram. Ndërsa ajo për të cilën ka heshtur (e nuk ka sjellë gjykim për të), ajo është e falur (e tolerueshme). Kështu, pranojeni faljen e Allahut, sepse Ai kurrsesi nuk do të harronte për diçka.” Pastaj lexoi ajetin: “... Zoti yt nuk harron asgjë.”” - “Ai është Zoti i qiejve dhe i Tokës dhe çfarë ka midis tyre. ” - Ai është krijuesi i gjithë kësaj, Ai që rregullon dhe administron çështjet në këtë gjithësi, Ai që vendos ligjet dhe kujdeset për funksionimin e saj dhe askush nuk mund të kundërshtojë dhe rrëzojë gjykimin e tij. - “Prandaj, vetëm Atë adhuroje dhe bëhu i qëndrueshëm në adhurimin për Të! A di ndonjë të ngjashëm me Të?” - Ali Ibn Ebu Talha përcjell nga Ibn Abasi shpje - gimin: “Domethënë, a di ndonjë, që të jetë si shembulli i Tij dhe i ngjashëm me Të?!” Ndërsa Ikrime përcjell nga Ibn Abasi, se ka thënë që: askujt nuk i lejohet që të thirret me emrin Er-Rahman!” Të pastër nga çdo e metë dhe të madhëruar janë emrat e Tij.

- “E kush është më i padrejtë se ai, i cili pasi këshillohet me argumentet e Zotit të vet ua kthen shpinën atyre dhe harron atë që bëri me duart e veta? ” - Nuk ka mes robërve të Zotit njeri më të padrejtë sesa ai, i cili këshillohet me ajetet e Allahut, me argumentet e Tij dhe pastaj ai u kthen shpinën, pra, i lë ato në harresë dhe nuk u kushton asnjë rëndësi, respekt e vlerësim. Po kështu ai nuk u kushton vëmendje dhe harron veprat e këqija dhe të shëmtuara që ka vepruar. - “Ne kemi vënë mbi zemrat e tyre mbu - lesë që të mos e kuptojnë atë (Kur’anin), dhe në veshët e tyre shurdhërinë.” - Për të tillë njerëz, i Lartësuari na tregon se ua ka vulosur e mbuluar zemrat e tyre, që ata të mos kuptojnë nga Kur’ani diçka që t’u sjellë dobi. Ata nuk ndriçohen nga qartësimi dhe shtjellimi i plotë i çështjeve në Kur ’an. Edhe veshët e tyre janë shurdhuar dhe nuk mund të dëgjojnë diçka, që mund të gjejnë rrugën e drejtë dhe udhëzimin. - “Prandaj edhe nëse i thërret në rrugë të drejtë, ata nuk do ta pranojnë kurrë udhëzimin.” - E si mund ta gjejnë udhën, kur zemrën e kanë të vulosur dhe veshët të shurdhër?! Atyre nuk u sjell asnjë dobi këshilla e ftesa në rrugën e drejtë. - “Por Zoti yt fal shumë dhe ka mëshirë të madhe. ” - Zoti yt, o Muhamed, e ka mëshirën të pakufishme. - “Sikur t’i ndëshkonte (menjëherë) për atë që kanë vepruar, do t’ua përshpej - tonte dënimin.” - I Lavdëruari thotë në një ajet tjetër: “ Nëse Allahu do t’i dënonte njerëzit sipas veprave (të këqija) të tyre, nuk do të linte mbi faqen e dheut asnjë gjallesë. Por Ai i lë ata deri në afatin e caktuar. E kur të vijë afati i tyre, (le ta dinë se) Allahu shikon gjithçka nga robërit e Vet.” [Fatir 45]. Ose: “Me të vërtetë, Zoti yt e ka faljen të madhe për njerëzit, me gjithë padrejtësitë e tyre, por të jeni të bindur se Zoti yt është edhe ndëshkues i rreptë...” [Ra’d 6]. Ajete të tilla janë të shumta. Më pas, Ai na njofton se tregohet i butë, i mëshirshëm dhe i durueshëm me gjynahqarët e nuk nxiton t’i ndëshkojë menjëherë ata. Ai ua mbulon gjynahet robërve e ua fal gabimet e shumta. Madje, Allahu mund të udhëzojë ndonjë prej tyre, duke e nxjerrë prej humbjes e devijimit, në udhën e mbarë. Megjithatë, ata që vazhdojnë të harrohen në poshtërsi e gjynahe, ata i pret një ditë, që do ta thinjë edhe fëmijën, ditë në të cilën çdo nënë do të braktisë foshnjën që ka për gjiri dhe çdo shtatzënë do ta nxjerrë para kohe barrën e vet: - “Por ata i pret koha e premtuar (për llogari), nga e cila nuk kanë për të gjetur strehim.” - Ata nuk mund t’i shmangen të mund të shpëtojnë nga ky vendim. - “Ne i shkatërruam ata popuj kur bënë padrejtësi ...” - Popujt e hershëm, Ne i shkatërruam e shfarosëm, për shkak të kufrit dhe kokëfortësisë që treguan në kundërshtimin e të vërtetës. - “... dhe për shkatërrimin e tyre patëm caktuar një afat (të pakthyeshëm) .” - Ndëshkimin e tyre e përcaktuam që të ndodhë në një afat të përcaktuar, që as nuk përshpejtohet e as nuk shtyhet për më vonë. Po kështu mund të ndodhë edhe me ju, o idhujtarë, prandaj bëni kujdes, që të mos ju përfshijë ajo që goditi ata të mjerë! Mendoni, gjithashtu, se ju keni mohuar dhe i jeni kundërvënë më të nderuarit dhe më të përzgjedhurit Profet! Mos mendoni se jeni më të rëndësishëm e më të vlefsh ëm se popujt e shkuar, që mohuan të vërtetën, prandaj kini frikë dënimin dhe ruhuni nga kërcënimet e Mia!

- Sikur të kishte dashur Zoti yt, do të besonin ata që janë në Tokë që të gjithë. - Allahu i Lartësuar i thotë Profetit: “Sikur të kishte dashur Zoti yt, o Muhamed, do të bënte që, të gjithë banorët e Tokës, pa përjashtim, të besonin Shpalljen dhe të gjithë të nënshtroheshin që të jetonin sipas saj, por Allahu i Lartësuar ka urtësi absolute në çdo gjë që ka vendosur dhe në çdo gjë që Ai vepron: “Sikur të dëshironte Zoti yt, do ta bënte njerëzinë të një feje, por ata do të jenë vazhdimisht duke kundërshtuar, përveç atyre të cilët i ka mëshiruar Zoti yt. ...” [Hud 118, 119]. 133 “Edhe pse ky Kur'an është ai (Libër) me të cilin malet do të lëviznin, toka do të çahej dhe të vdekurit do të flisnin (Idhujtarët përsëri nuk do të besonin). Por, sigurisht e gjithë çështja i takon vetëm Allahut. Vallë, a nuk e dinë ata që besojnë se, sikur të donte Allahu, do t’i drejtonte të gjithë njerëzit tek e Drejta? Por ata që nuk besojnë, për shkak të veprave të tyre, do t’i godasë vazhdimisht shkatërrimi ose do t'u vijë pranë shtëpive të tyre, derisa të vijë Premtimi i Allahut. Allahu nuk e shkel kurrë premtimin.” [Ra’d 31]. Prandaj i lartësuari tha: - Vallë, ti do t’i detyrosh njerëzit që të bëhen besimtarë? - Ti do t’i detyrosh njerëzit që të jenë besimtarë?! Në fakt, kjo nuk është brenda mundësive të tua dhe as që kërkohet prej teje që t’i detyrosh njerëzit që ta pranojnë besimin, sepse është Allahu i Lartësuar që udhëzon kë të dëshirojë. Ai është i vetmi që ka pushtetin për të udhëzuar apo për të lënë në humbje dikë. Ai thotë: “Allahu e lë në humbje atë që dëshiron dhe e udhëzon atë që dëshiron. Prandaj ti mos u dëshpëro për ta! Allahu e di mirë atë që bëjnë ata.” [Fatir 8]. “Nuk është detyrë e jotja udhëzimi i tyre. Është Allahu që udhëzon në rrugë të drejtë atë që Ai do. ...” [Bekare 272], “ Mos vallë do ta shkatërrosh veten (o Muhamed) pse ata nuk bëhen besimtarë?” [Shuara 3], “Ti nuk do të mund ta udhëzosh çdokënd që do ti, por është Allahu Ai që udhëzon kë të dojë dhe Ai i Di më së miri atë që e marrin (dhe e meritojnë) udhëzimin.” [Kasas 56], “... detyra jote është vetëm kumtimi i qartë (i shpalljes), kurse gjykimi për ta i Yni.” [Ra’d 40], “ Ti këshillo, sepse je veçse një kujtues, dhe nuk je kontrollues i tyre. ” [Gashije 21, 22]. Këto ajete e shumë të tjerë të ngjashëm tregojnë se Allahu i Lartësuar është i vetmi që vepron çfarë dëshiron dhe udhëzon në rrugën e drejtë atë që Ai dëshiron. Është po Ai, i vetëm e pa ortak, që me diturinë, urtësinë dhe drejtësinë e Tij absolute, e lë në humbje atë që meriton humbjen dhe errësirrën. Prandaj në këtë ajet Ai tha: - Asnjë njeri nuk mund të besojë, përveçse me lejen e Allahut. - Asnjë njeri nuk mund të besojë, nëse këtë nuk e mundëson Allahu i Lavdëruar. 134 Duhet të dihet mirë se devijimin, humbjen dhe mosudhëzimin në rrugën e drejtë, Allahu i Lartësuar e ka bërë për ata për të cilët thotë: - Ndërsa ligësia (e mohimit të Zotit) do të godasë ata që nuk mendojnë. - Ata të cilët nuk mendojnë rreth argumenteve që ka sjellë Allahu i Lartësuar do të vazhdojnë të jenë në ligësi e humbje. Nuk ka dyshim se Allahu i Lavdëruar është i drejtë në të gjitha vendimet për krijesat e Tij. Ai është i lavdëruar, qoftë në lidhje me ata që i udhëzoi, qoftë për ata që i ka lënë në humbje dhe në errësirë.

- Ndërsa të lumturit janë në Xhenet. Aty do të jenë të përjetshëm, sa të jenë qiejt dhe Toka, përveç çfarë do Zoti yt. - Të lumturit janë pasuesit e profetëve, të cilët do të jenë në Xhenet. Vendi i tyre në jetën e përjetshme do të jetë Xheneti. Ata do të qëndrojnë në të përjetësisht, pafundësisht: “...sa të jenë qiejt dhe Toka, përveç çfarë do Zoti yt.” Vëreni me kujdes fjalën e Allahu të Lartësuar: “... përveç çfarë do Zoti yt.” Ky përjashtim tregon se, edhe përjetësia në mirësitë e Xhenetit është nën dëshirën e Allahut të Lartësuar, dhe jo diçka e detyrueshme, që robërit e meritojnë dhe është detyrë që t’u jepet atyre. Vetëm Atij i takon mirësia, bujaria dhe lavdërimi për gjithçka dhe përjetësisht. Prandaj dhe banorëve të Xhenetit do t’u inspirohet bërja e tesbih-ut dhe tahmid-it për Zotin, ashtu siç kemi ne të natyrshme frymëmarrjen. Menjëherë pas këtij ajeti, Allahu i Lartësuar thotë: - Ata do të kenë një shpërblim të pandërprerë. - Ata do të kenë një shpërblim që nuk ka fund. Ibn Abasi, Muxhahidi, Ebu Alije e të tjerë kanë shpjeguar: “Me qëllim që askush të mos mendojë gabimisht se mirësitë e tyre do të ndërpriten, Allahu i Lartësuar thotë: “Ata do të kenë shpërblim të pandërprerë.” Kështu, Allahu i Lartësuar na jep të kuptojmë se shpërblimi i tyre do të jetë i përjetshëm, i pandërprerë dhe i pafundmë. Po kështu, Allahu i Lartësuar e ka qartësuar se edhe ndëshkimi i banorëve të Xhehenemit në zjarr do të jetë i përjetshëm dhe, gjithsesi, nën dëshirën dhe vullnetin e Tij. Allahu i Lartësuar i ndëshkon ata me drejtësinë dhe urtësinë e Tij. Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar thotë: “Zoti yt vepron gjithçka që dëshiron.” Ose në ajetin tjetër: “ Ai nuk pyetet çfarë bën, ndërsa ata do të pyeten .” [Enbija 23].147 Ndërsa në këtë ajet, Allahu i Lartësuar i qetëson zemrat e besimtarëve dhe pohon mesazhin përgëzues për robërit e Tij, duke thënë: “Ata do të kenë një shpërblim të pandërprerë.” Në dy Sahih-ët është hadithi: 1499. “Ditën e Kijametit, Vdekja do të sillet në formën e një dashi me brirë dhe do të theret mes Xhenetit dhe Zjarrit. Pastaj do të thuhet: “O banorë të Xhenetit! Tashmë do të ketë përjetësi dhe nuk do të ketë më vdekje! O banorë të Zjarrit! Tashmë do të ketë përjetësi dhe nuk do të ketë më vdekje!”

- “I Dërguari tha: “O Zot im! Vërtet, populli im e braktisi këtë Kuran. ” - Allahu i Lartësuar na tregon për të Dërgua - rin dhe Lajmëtari n e Tij të dashur, Muha - medin ﷺ , i cili tha: “O Zoti im! Vërtet, populli im e braktisi këtë Kuran.” Ai i tha këto fjalë, sepse sa herë që idhujtarëve u lexohej Kurani, ata ngrinin zërin, duke llomotitur kot, në mënyrë që të mos e dëgjonin. Refuzimi për të dëgjuar Kuranin dëshmonte mosbesimin tek ai libër, mosmeditimin në fjalët e tij, moszbatimin e tij, largimin prej tij, për të shkuar te gënjeshtrat dhe kotësitë. Të gjitha këto konsiderohen si braktisje e Kuranit. E lusim Allahun e Lartësuar që të na largojë nga çdo vepër dhe fjalë që shkakton zemërimin e Tij! E lusim të Madhëruarin që të na përdorë në çdo rrugë që sjell kënaqësinë e Tij; të na përdorë për të ruajtur Librin e Tij, për ta kuptuar atë, për të punuar me gjithçka të tij. Lusim të Madhëruarin që të jemi të përhershëm në punën dhe adhurimin e Tij sipas këtij libri, ashtu siç Ai kënaqet me ne. Pa dyshim që Allahu është Gjithëdëgjuesi dhe më Bujari, i Cili u përgjigjet lutjeve, Dhuruesi i çdo mirësie. - “Kështu, Ne lejuam që, çdo profet të ketë një armik prej keqbërësve.” - Njëlloj si populli yt, të cilët të kundërvihen me armiqësi dhe urrejtje, kur ti i fton që të besojnë se Allahu është një i vetëm dhe që ta adhurojnë Atë si të tillë, po kështu vepruan edhe popujt e shkuar me profetët që Zoti dërgoi ndër ta. Mes tyre kishte shumë armiq, të cilët i pengonin njerëzit nga udha e drejtë, që tregonin të dërguarit, por vetëm Allahu i Lartësuar udhëzon në rrugën e drejtë dhe askush nuk mund ta pengojë Atë që udhëzimi dhe drita e Tij të hyjnë në zemrën e atij që Ai dëshiron, prandaj Allahu i Lartësuar thotë më pas: - “Megjithatë, mjafton që Zoti yt të jetë Udhërrëfyesi dhe Ndihmësi yt. ” - Çdokush që ndjek Profetin e Allahut, beson Librin dhe Shpalljen e Tij, duke pohuar dhe besuar gjithçka që ky libër urdhëron të besohet dhe duke zbatuar çdo porosi të tij, atëherë Allahu i Madhëruar do të jetë udhë - zuesi dhe ndihmësi i këtij njeriu. Allahu ka për ta udhëzuar atë në rrugë të drejtë, ka për ta ndihmuar dhe për t’i dhuruar triumfin mbi çdo armik dhe kundërshtar në këtë botë dhe ahiret. “Nuk ka dyshim se Allahu është Udhërrëfyesi dhe Ndihmësi yt.” Ai është Triumfuesi, është Ai që kujdeset për të përmbushur vullnetin e Tij.

Disa selefë, prej të cilëve edhe Ibn Is’haku, tregojnë se kjo sure është pikërisht ajo që Xhibrili ia shpalli Profetit të Allahut në kohën kur iu shfaq atij në pamjen e vet origjinale, sikurse e ka krijuar Allahu, siç tregohet në ajetin: “Betohem në yllin kur perëndon, se shoku juaj (Muhamedi) nuk ka humbur dhe nuk ka devijuar. Ai nuk flet sipas dëshirës, por ato janë veçse shpallje, që i vijnë atij. Atë ia mësoi Ai, i Fuqishmi (Xhibrili), që ka mendje të lartë dhe që u shfaq në formën e vet reale, në pikën më të lartë të horizontit. Pastaj u lëshua dhe iu afrua atij, sa largësia mes dy harqeve, madje edhe më afër, dhe i shpalli robit të Tij (Allahut) atë që i shpalli.” [Nexhm 1 - 10]. Kjo ndodhi kur ai ishte në Ebtah, në Mekë. Nga Ibn Abasi përcillet të ketë thënë: 2884. “Kur Profetit ﷺ filloi t’i zbritej Kuran, pas njëfarë kohe ndodhi që Xhibrili nuk po i vinte me Shpallje, për disa ditë me radhë. Për këtë arsye, idhujtarët thanë: “Me sa duket, Zoti i tij e braktisi dhe tregoi se e urren atë.” Atëherë, Allahu i Lartësuar zbriti fjalën e Tij: “Zoti yt nuk të ka braktisur e as nuk të urren.”. Allahu i Madhëruar e fillon suren me një betim: - “Betohem për dritën e mëngjesit ... ” - Ed-Duha është koha e shkëlqimit të dritës së orëve të para të mëngjesit. Gjithashtu: - “... për natën, që mbulon gjithçka. ” - Nata, që mbulon gjithçka me errësirën dhe qetësinë e saj, sikurse thotë Allahu i Lartë - suar në ajetin tjetër: “Betohem për natën, që me errësirë mbulon gjithësinë, për ditën, kur ajo shkëlqen ...” [Lejl 1, 2]. Ose: “Ai është Krijuesi i dritës së mëngjesit. Natën e bëri për qetësi, kurse Diellin dhe Hënën për llo - garitjen e kohës. Ky është caktim i Nga - dhënjimtarit, të Gjithëditur.” [En’am 96]. - “Zoti yt nuk të ka braktisur e as nuk të urren. - Nuk të ka braktisur Zoti yt dhe as nuk të urren. (Kuptimi: Zoti yt kurrë nuk të ka lënë, por gjithmonë është përkujdesur për ty. Ai kurrë nuk të braktis, por përkujdeset dhe rregullon çështjet e tua më së miri. Ai do të të lartësojë gradë pas grade. Gjitha - shtu, Zoti yt kurrë nuk do të të urrente, sepse të zgjodhi për të të dashur. Mohimi i urrejtjes nënkupton pohimin e nivelit më të lartë të të kundërtës së saj, sepse vetëm mohimi i diçkaje nuk konsiderohet lavdë - rim, veç nëse ai nënkupton pohimin e të ku - ndërtës së saj. Kjo ishte gjendja e Profetit, e shkuara dhe e tashmja e tij. Ai kishte dashurinë e plotë dhe përkujdesjen e vazhdue - shme të Zotit të tij. Ai ishte vazhdimisht në rritje, për sa u përket gradave të tij të përsosmërisë si adhurues i Zotit.) 238 - “Bota e ardhshme është për ty shumë herë më e mirë se kjo e para. ” - Jeta e ahiretit është shumë herë më e mirë për ty sesa jeta e kësaj bote. Dihet mirë nga historia e shkruar e Profetit ﷺ - dhe për këtë nuk ka dyshim askush - se Profeti i Allahut ishte njeriu më asket, në lidhje me këna - qësitë dhe stolitë e kësaj dynjaje. Në fund të jetës, kur iu dha të zgjedhë: a të jetojë si mbret, me të gjitha pasuritë e kësaj bote, deri në fundin e ekzistencës së kësaj dy - njaje, dhe pastaj përsëri të futej në Xhenet, apo të vdiste e të shkonte tek Zoti i vet, ai zgjodhi të shkonte tek Zoti e jo jetën në këtë dynja. Imam Ahmedi sjell hadithin me senedin e tij deri tek Abdullah Ibn Mesudi, që rrëfen: 2885. “Profeti i Allahut ishte duke fjetur mbi një rrogoz, i cili i kishte lënë gjurmë në trup. Kur u zgjua, unë fillova të fshija shpatullat e tij nga gjurmët e rrogozit dhe i thashë: “O i Dërguari i Allahut! Pse nuk na jep leje që të të shtrojmë një shtrojë të butë mbi këtë rrogoz?” Profeti i Allahut tha: “E ç’lidhje kam unë me këtë dynja?! Në raport me këtë botë, unë jam si një udhëtar kalorës, i cili zbret nën hijen e një peme, për t’u çlodhur për pak kohë, dhe pastaj e lë atë, për t’u nisur sërish në udhëtim.” Hadithi është tek Ibn Maxhe dhe Tirmidhiu, i cili thotë se është hadith hasen sahih. - “Zoti yt do të të japë, e ti do të këna - qesh.” - Në ahiret, Allahu i Lartësuar do t’i japë Profetit ﷺ ,derisa ta kënaqë zemrën dhe shpirtin e tij. Sipas një shpjegimi tjetër, bëhet fjalë për mirësitë e shumta, që Allahu i premtoi Profetit ﷺ në lidhje me umetin e tij. Një nga këto mirësi është edhe fakti se Allahu do t’i mundësojë të Dërguarit ﷺ që të bëjë një ndërmjetësim të madh për umetin. Ebu Amër Euzai transmeton nga Abdullah Ibn Abasi, se ka thënë: 2886. “Profetit të Allahut iu tregua se sa mirësi të mëdha, thesare të kësaj bote, do t’i jepeshin umetit të tij, pasi ai të largohej nga kjo jetë, dhe ai u gëzua. Atëherë, Allahu i Lartësuar zbriti ajetin: “Zoti yt do të të japë, e ti do të kënaqesh.” Domethënë, Zoti i premtoi atij me mijëra e mijëra k ështjella në Xhenet, ku secila do të ketë gra dhe shërbëtorë, që i shkojnë madhështisë së atyre kështjellave.” Kjo thënie është transmetuar nga Ibn Xhe - riri përmes rrugës së tij, dhe ky është një zinxhir autentik transmetimi deri tek Ibn Abasi. Duhet theksuar se të tilla fjalë, që kanë të bëjnë me të fshehtën, nuk mund të thuhen nga sahabi përndryshe, vetëm nëse ai e ka dëgjuar nga Profeti. Pra, ato konsi - derohen si fjalë që i atribuohen Profetit ﷺ . Në vijim, Allahu i Lartësuar rendit mirësitë e shumta, që Ai i dhuroi robit dhe Profetit të Tij të dashur ﷺ: - “A nuk të gjeti ty jetim e të strehoi? ” - Babai i Profetit ﷺ vdiq kur i biri ishte ende në barkun e nënës së tij. Më pas, në moshën 6-vjeçare, Profetit i vdes edhe nëna e tij, Emineja e bija e Uehbit, dhe kështu ai kaloi në kujdesarinë e gjyshit të tij, Abdul Muta - libit. Por nuk kaloi shumë kohë dhe gjyshi ndërroi jetë, kur Muhamedi ﷺ ishte veçse 8 vjeç. Pas kësaj, kujdestarinë e mori Ebu Talibi, xhaxhai i Profetit, i cili vazhdoi ta ndihmonte dhe ta mbronte. Ai e respektonte shumë Muhamedin ﷺ dhe u bë një mburojë e fortë për të, kundër çdo mundimi që do t’i jepte më pas populli i tij. kështu, ai vazhdoi ta mbështeste Muhamedin ﷺ edhe pasi ai arriti moshën 40-vjeçare, kur Zoti e zgjodhi atë për ta bërë Profetin e të gjithë botës. Por, me gjithë këtë dashuri për Muhamedin dhe mbështetje të pashembullt që i ofroi atij, Ebu Talibi vazhdonte të qëndronte në fenë e popullit të vet, të cilët adhuronin idhujt. Të gjitha këto ngjarje ishin me përcaktimin e Zotit dhe përkujdesin e Tij të madh për Pro - fetin e Tij të dashur. Kështu vazhdoi, derisa Ebu Talibi vdiq pak përpara se Profeti të emigronte në Medinë. Menjëherë pas vde - kjes së Ebu Talibit, edhe më mendjelehtët e kurejshëve apo injorantët më të rëndomtë mes tyre filluan t’i shkaktonin mundime Profetit të Allahut. Kështu, Allahu i Lartë - suar e urdhëroi Profetin e Tij për të emi - gruar drejt vendit të ensarëve, Medinës së ndritur. Kur mbërriti atje, ata e strehuan, e ndihmuan, ju bën krah dhe e mbrojtën, lu - ftuan krah për krah me të. Allahu qoftë i kënaqur me të gjithë ata trima të zgjedhur! Të gjitha këto ishin pjesë e përkujdesit, mbroj - tjes dhe ruajtjes së Allahut të Lartësuar për Profetin e Tij të dashur, Muhamedin ﷺ . - “A nuk të gjeti të paudhëzuar dhe të udhëzoi?” - Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Lartësuar në ajetin tjetër: “Po kështu, Ne të shpallëm ty Shpirt (Libër jetëdhënës) prej Nesh. Ti nuk dije çfarë ishte Libri dhe as ç’ishte imani, por Ne e bëmë atë dritë, me të cilën e udhëzojmë në rrugë të drejtë atë që Ne dëshirojmë prej robërve Tanë. Pa dy - shim, edhe ti udhëzon në rrugën e drejtë, në rrugën e Allahut, të Cilit i takon ç'ka në qiej dhe ç'ka në Tokë. Ta dini, se tek Allahu kthehen të gjitha çështjet.” [Shura 52]. - “A nuk të gjeti të varfër dhe të bega - toi?” - Pra, ti ishe i varfër me fëmijë të shumtë dhe Allahu të pasuroi, për të mos pasur nevojën e asnjë krijese. Allahu i Ma - dhëruar bëri Profetin ﷺ që të arrinte gradën e lartë dhe shpërblimin e pamatë, që u jepet durimtarëve dhe mirënjohësve ndaj Tij. Në dy Sahih-ët është hadithi nga Ebu Hurejra, se Profeti ﷺ ka thënë: 2887. “Pasuri nuk janë stolitë e shumta, por është pasuria e shpirtit.” Ndërsa në Sahih-un e Muslimit vjen hadithi nga Abdullah Ibn Umeri, se Profeti i Allahut ka thënë: 2888. “ Kanë fituar çdo të mirë dhe kanë shpëtuar nga çdo e keqe ata që i janë dorëzuar tërësisht Allahut, u është dhënë furnizim i mjaftue - shëm dhe janë të kënaqur me rizkun që u ka ndarë Zoti në këtë botë.” - “Jetimin kurrë mos e nënçmo! ” - Ashtu sikurse ishe jetim dhe Allahu të strehoi ty, po ashtu mos u sill vrazhdë, mos e përul e mos e përzë jetimin, por tregohu bamirës, i butë, i dhembshur dhe i mëshirshëm me të! - “Lypësin kurrë mos e largo me vra - zhdësi!” - Ashtu sikurse ishe i humbur dhe Allahu të udhëzoi në rrugën e drejtë, ashtu mos u sill vrazhdë dhe ashpër me atë që kërkon diturinë dhe kërkon udhëzimin në rrugën e drejtë. Përkujdesu dhe jepi atij nga dituria, me të cilën të dalloi dhe të bekoi Zoti yt! Ndërsa Ibn Is’haku shpjegon: “Mos u trego i ashpër, arrogant, fjalëlig, kryeneç e i vrazhdë ndaj njerëzve të dobët e nevoj - tarë.” Ndërsa Katadja shpjegon: “Sillu me nevojtarët dhe lypësit me mëshirë e butësi!” - “Por të mirat që të ka dhënë Zoti yt, tregoji!” - Duke kujtuar gjithmonë faktin se ishe i varfër e nevojtar dhe Allahu të pasu - roi, tregoi mirësitë që Allahu të ka bërë. Profeti ﷺ është lutur: 2889. “O Zot, na bëj mirënjohës për mirësitë e Tua, përlëvdues e lavdërues ndaj Teje për to. Na bëj t’i njohim ato të mira dhe përmbushi e plotësoji mirë - sitë ndaj nesh!” Ebu Daudi sjell hadithin nga Ebu Hurejra se Profeti ﷺ ka thënë: 2890. “Nuk tregohet mirënjohës ndaj Allahut, ai i cili nuk është mirënjohës ndaj njerëzve.” Ky është fundi i shkurtimit të sures Duha. Vetëm Allahut i takon lavdërimi dhe mirënjohja për të gjitha mirësitë!

- “Ta, Sin, Mim. ” - Për sa u përket germave të përmendura në fillim të kësaj sureje, kemi folur më hollësisht në fillim të sures Bekare. - “Këto janë Ajete të Librit të qartë. ” - Këto që po të shpallen janë ajetet e Kuranit të qartë, të shtjelluara dhe tërësisht të kuptueshme. Ai është ndarësi i qartë mes të vërtetës dhe të kotës dhe kriteri i vetëm dallues i saj. - “Mos vallë, do ta shkatërrosh veten (o Muhamed), pse ata nuk bëhen besimta - rë?” - Për shkak të kujdesit të madh dhe dëshirës së fortë për udhëzimin e tyre në rrugë të drejtë, ti gati po shkatërron veten kur ata nuk të besojnë dhe nuk të pasojnë. Këto fjalë ishin ngushëllim i Allahut të Madhëruar për zemrën e Profetit të Tij të dashur, aq të prekur nga mosbesimi i tyre, që ai të mos shqetësohej shumë, siç thotë i Lartësuari në një ajet tjetër: “Atëherë a është i njëjtë ai të cilin e joshin veprat e keqia dhe i sheh ato si të mira me atë, që e sheh qartë të vërtetën? Allahu e lë në humbje atë që dëshiron dhe e udhëzon atë që dëshiron. Prandaj ti mos u dëshpëro për ta! Allahu e di mirë atë që bëjnë ata. ” [Fatir 8], ose: “Mos vallë do të shkatërrosh veten nga pikëllimi, nëse ata nuk besojnë në këtë Fjalë (Kur’an)?” [Kehf 6]. - “Sikur të donim Ne, do të zbrisnim mbi ata një shenjë (mrekulli) nga qielli dhe atyre do t’u përkulej qafa para saj. ” - Po të dëshironim, do të të zbrisnim një mrekulli të tillë, në mënyrë që të gjithë të nënshtroheshin. Por Allahu nuk e pranon atë besim që bëhet me imponim, por Ai dëshiron dhe e pranon besimin që bëhet me zgjedhje të lirë nga robi. Allahu i Madhëruar thotë: “Po të kishte dashur Zoti yt, do të besonin ata që janë në Tokë që të gjithë. Vallë, ti do t’i detyrosh njerëzit që të bëhen besimtarë? Asnjë njeri nuk mund të besojë ndryshe, përveçse me lejen e Allahut. Ndërsa ligësia (e mohimit të Zotit) do të godasë ata që nuk mendojnë.” [Junus 99, 100], ose: “Zoti yt kurrë nuk do t’i shkatërronte ato vende, nëse banorët e tyre do të ishin vepërmirë (e këshillues) . Po të dëshironte Zoti yt, do ta bënte njerëzinë të një feje, por ata do të jenë vazhdimisht duke kundërshtuar, përveç atyre të cilët i ka mëshiruar Zoti yt. Për këtë edhe i krijoi ata. Vendimi i Zotit tënd do të përmbushet: “Unë do ta mbush Xhehenemin me xhindë dhe njerëz bashkë!"” [Hud 117 - 119]. Kështu, Allahu i Madhëruar, me pushtetin e Tij absolut, e vendosi me urtësinë e Tij absolute që të mos u lërë asnjë justifikim krijesave përballë argumenteve të Tij të plota e të pakundërshtueshme, prandaj dërgoi profetët e Tij dhe shpalli librat e Tij. - “Sa herë që atyre u vjen ndonjë Mesazh i ri nga i Gjithmëshirshmi, ata ia kthejnë shpinën.” - Sa herë që njerëzve u vjen një libër nga qielli, shumica e tyre i kthejnë shpinën atij dhe refuzojnë të nënshtrohen e të jetojnë sipas tij, siç thotë i Lavdëruari në ajete të tjera, si: “Shumica e njerëzve nuk do të jenë besimtarë, sado të ngulësh këmbë ti.” [Jusuf 103]. Ose: “Ah! Mjerë robërit (e Mi)! Sa herë që u vjen ndonjë i dërguar, ata veçse tallen me të!” [Jasin 30 ]. Ose: “ Më pas, Ne i dërguam profetët Tanë njëri pas tjetrit. Por, çdoherë që një populli i vinte profeti i vet, ata e mohonin atë. Prandaj, Ne i dënuam ata popuj njëri pas tjetrit dhe i bëmë që të përmenden në tregime. Larg mëshirës së Zotit qoftë një popull që nuk beson!” [Muminun 44]. Ndërsa në këto ajete, i Lartësuari thotë: - “Vërtet, ata e përgënjeshtruan Mesa - zhin, por së shpejti do t’u vijë e vërteta e asaj me të cilën talleshin. ” - Pra ata nuk e pranuan shpalljen që Zoti zbriti ndër ta, por e konsideruan padrejtësisht si një gënjeshtër e trillim, dhe i kthyen shpinën. E pra le ta dinë dhe të jenë të sigurt se kanë për ta parë se çfarë ndëshkimi do të godasë mbi ta dhe assesi nuk do të mund ti shmangen e të shpëtojnë prej tij. Sikurse tha në fund të kësaj sureje: “... Ata që bëjnë padrejtësi, do ta kuptojnë shpejt fundin që i pret.” [Shuara 227]. Në vijim i lartësuari na nxit të meditojmë dhe mendojmë me kujdes rreth madhështisë së pushtetit të Tij absolut, lartësisë dhe fuqisë së tij të pakufijshme. Ai thotë: - “A nuk e shohin ata tokën se sa shumë lloje bimësh të dobishme kemi bërë që të mbijnë në të? ” - Pra, Ai është i plot - pushtetshmi, i plotfuqishmi i madhërishëm. Është Ai që e bën që në tokë të mbijnë në çift prej çdo lloji bimësie, farërash e frutash dhe po kështu i ka kijuar në çift çdo lloj kafshe në të. - “Sigurisht, në këtë ka Argumenta, por shumica e tyre nuk besojnë. ” - Pra në të gjitha këto ka argument të qartë që tregon pushtetin dhe fuqinë e pakufijshme e abso - lute të Krijuesit ... . E megjithatë shumica e njerëzve nuk besuan në Zotin dhe as u nënshtruan në shpalljen që Ai u solli nëpërmjet profetëve. Nuk i zbatuan urdhëresat e Tij dhe nuk iu larguan ndalesave të Tij. Madje i konsideruan ato shpallje, urdhëresa e kufij të vendosura prej Zotit, si mashtrime e trillime, ndërsa profetët e dërguar prej tij i konsideruan mashtrues e trillues. - “Sigurisht, Zoti yt është Ai, Ngadhë - njimtari, Mëshirëploti.” - Allahu është El Aziz - Krenari, Nënshtruesi dhe mposhtësi i gjithçkaje, Triumfuesi mbi çdo gjë. Ai është gjithashtu El Rahim - Mëshirëploti, i Cili nuk nxitohet të ndëshkojë të pabindurit, por u jep afat dhe kohë të mjaftueshme për të reflektuar e kthyer tek Ai. Por ata që nuk kthehen, Ai i rrëmben me ndëshkimin e Tij, ashtu siç di të ndëshkojë Krenari i Plotpushtetshëm. Duke shpjeguar fjalën El Rahim, Seid Ibn Xhubejri thotë: “Ai është Mëshirëplotë me ata që pendohen dhe kthehen të nënshtruar tek Ai, me besim të pastër e të sinqertë.”.