Kërko: zoti yt e frymezoi bleten

Në ajetin e mësipërm, Allahu i Lartësuar përmendi gjërat e pista dhe të dëmshme për trupin ose fenë e njeriut ose për të dyja bashkë. Gjithashtu, Ai përjashtoi nga rregulli ata që i hanë ato ushqime në raste domosdoshmërie dhe nevoje të madhe, siç thotë në këtë ajet: "... Ai tashmë jua ka shpjeguar plotësisht atë që është e ndaluar për ju, përveçse kur jeni të detyruar (nga nevoja)?! ... ” [En’am 119]. Ndërsa në vijim i Madhëruari thotë: - Të pyesin ty (Muhamed), çfarë është e lejuar për ta (si ushqim)? Thuaju: “Ju janë lejuar të gjitha ushqimet e mira ...” - Këto janë ato që Muhamedi ligjëroi nga Zoti i Tij, siç thuhet në një ajet tjetër ku përmenden disa nga cilësitë e Muhamedit: “...që i urdhëron ata për të mirë dhe i ndalon nga e keqja, që u lejon ushqimet e këndshme dhe u ndalon ato të pakëndshmet, që u heq barrën e rëndë dhe prangat.” [Araf 157]. Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin nga Adij Ibn Hatimi dhe Zejd Ibn Muhelhil, të dy këta nga Taij, se ata të dy e kishin pyetur Profetin e Allahut: 928. “Allahu na i ka bërë haram të ngordhurën. Po çfarë na është bërë e lejuar prej saj?” Atëherë, zbritën ajetet: ‘Të pyesin ty (Muhamed), çfarë është e lejuar për ta (si ushqim)? Thuaju: “Ju janë lejuar të gjitha ushqimet e mira ...” Seidi, duke shpjeguar, thotë: “Pra, ato kafshë që theren (sipas rregullit), janë hallall dhe të mira për ta.” Zuhriu është pyetur: “A lejohet të pihet urina për shkaqe mjekimi?” Ai tha: “Ajo nuk është prej asaj që Zoti e ka lejuar e quajtur të mirë.” 233 Kështu e ka sjellë Ibn Ebu Hatimi. - dhe gjahu i shtazëve të ushtruara gjahtare, të cilat ju i keni mësuar ashtu siç ju ka mësuar Allahu ju. – Kështu, janë hallall dhe të mira ato që i keni therur sipas rregullit, duke përmendur emrin e Allahut. Gjithashtu, janë hallall edhe ato ushqime që Zoti i ka përshkruar si të këndshme e të mira. Në këtë ajet, Allahu i Lartësuar thotë se janë hallall edhe ato që ne i gjuajmë duke përdorur kafshë gjahtare të ushtruara e të mësuara nga njeriu për gjueti, siç janë qentë e gjahut, leopardët, skifterët, fajkojtë e të tjerë. Ky është mendimi i shumicës së sahabëve, tabiinëve dhe imamëve. Ajo që dihet dhe është përcjellë si mendim i shumicës së dijetarëve është se gjuetia nëpërmjet zogjve gjuetarë të ushtruar është e njëjtë si gjuetia me qenë gjuetarë të ushtruar, sepse edhe ato e shqyejnë dhe e mbërthejnë gjahun me thonjtë e tyre, ashtu si qentë. Ky është mendimi i katër medhhebeve. Po këtë mendim ka përzgjedhur edhe Ibn Xheriri, i cili mbështetet te rrëfimi nga Adij Ibn Hatimi, i cili ka thënë: “Unë e pyeta të Dërguarin e Allahut për gjue tinë me fajkua dhe ai më tha: 929. “Ato që ai i kap për ty, mund t’i hash.” Imam Ahmedi ka përjashtuar nga ky gjykim qenin e zi, sepse sipas tij, ai është detyrë që të vritet. Ai mbështetet në atë hadith që është sjellë në Sahih-un e Muslimit nga Ebu Bekri, se Profeti i Allahut ka thënë: 930. “Namazin ta prish (nëse të kalon përpara) gomari, gruaja (femra) dhe qeni i zi.” Unë i thashë: “Po ç’ndryshim ka qeni i zi nga qeni i kuq?” Profeti (a.s.) tha: “Qeni i zi është shejtan.” Në një hadith tjetër thuhet se: “Profeti i Allahut urdhëroi për vrasjen e qenve. Më pas, ai tha: “Po ç’kanë ata me qentë?! Vrisni veçse ata që janë të zinj sterrë!” Kafshët që përdoren për gjueti quhen xheuârih, që vjen nga fjala xherh, pra, fitim. Në gjuhën arabe thonë: ‘Filani fitoi ( xhereha) shumë për familjen e tij’. Ose thonë: ‘Nuk ka kush sjell fitime (xhârih) për të’. Allahu i Madhëruar thotë në një ajet: “Ai e di mirë atë që keni fituar (xherahtum) gjatë ditës”. [En’am 60]. Në lidhje me shkakun e zbritjes së këtij ajeti, vjen hadithi, të cilin e sjell Ibn Ebu Hatimi nga Rafiu, shë rbëtori i Profetit të Allahut: 932. “Profeti i Allahut urdhëroi për vrasjen e qenve. Erdhën njerëzit dhe thanë: “O i Dërguari i Allahut! Çfarë na lejohet të përdorim nga këto kafshë që urdhërove të vriten?” Ai heshti, derisa Allahu zbriti “Të pyesin ty (Muhamed), se çfarë është e lejuar për ta (si ushqim). Thuaju: “Ju janë lejuar të gjitha ushqimet e mira dhe gjahu i shtazëve të ushtruara gjahtare, të cilat ju i keni mësuar ashtu siç ju ka mësuar Allahu ju...” Pastaj Profeti ﷺ tha: “Kur dikush e lëshon qenin e tij të ushtruar dhe përmend Allahun (me Bismilah), atëherë, nëse qeni e zë gjahun, gjahtari mund ta hajë atë, nëse qeni nuk ka ngrënë prej tij.” Allahu i Lartësuar i ka përshkruar kafshët gjuetare si “ mukellibin”. Këto janë ato kafshë gjahu, që janë mësuar dhe ushtruar që ta kapin prenë me kthetrat ose sqepat e tyre. Me këtë argumentohet se, nëse kafsha gjahtare e vret gjahun duke e përplasur, ose duke e vrarë me sqepin ose kthetrat e saj, ai gjah nuk lejohet të hahet, sikurse vjen një nga mendimet e imam Shafiiut dhe një grupi dijetarësh. Kjo është arsyeja që Allahu i Lartësuar thotë: “të cilat ju i keni mësuar ashtu siç ju ka mësuar Allahu ju.” Kafshë e ushtruar dhe e mësuar konsiderohet ajo e cila, kur e urdhëron të kapë gjahun, bindet, dhe kur e urdhëron të kthehet tek ti, ajo vjen. Gjithashtu, kur ajo e kap gjahun, e pret të zotin derisa të vijë që ta marrë dhe nuk e ha vetë. - Hani, pra, atë që ato e gjahtojnë për juve dhe përmendeni emrin e Allahut! - Kështu, nëse kafsha e ushtruar gjuetare e kap prenë për zotërinë e saj e jo për vete, dhe është përmendur emri i Allahut gjatë dërgimit të saj, gjahu i saj është hallall, edhe nëse ajo e vret atë. Kjo është e pranuar unanimisht nga dijetarët. Edhe në Sunet ka të dhëna që tregojnë të njëjtën gjë si ajeti. Në dy Sahih-ët ësht ë hadithi nga Adij Ibn Hatimi: 933. “O i Dërguari i Allahut! Unë i lëshoj për gjah qentë e ushtruar gjuetarë dhe e përmend emrin e Allahut (them bismilah)” Profeti ﷺ tha: “Nëse e lëshon qenin tënd të ushtruar dhe përmend emrin e Allahut (thua bismilah), nëse ai e zë prenë për ty, mund të hash prej saj!” Unë i thashë: “Edhe nëse e ka vrarë gjahun?” Ai tha: “Po, edhe nëse e ka vrarë gjahun, por nëse e ka vrarë vetë, pa e shoqëruar kafshë tjetër, sepse emri i Allahut është përmendur veç kur është lëshuar ajo dhe jo për kafshët e tjera shoqëruese!” Unë i thashë: “Po kur unë gjuaj me shigjetë pa majë dhe e godas prenë time?” Ai tha: “Nëse e depërton kafshën (pra, e çan e nxjerr gjak), mund ta hash. Por nëse e godet jo me majën e saj, atëherë ajo konsiderohet si e vrarë me goditje, prandaj mos e ha!” Në një version tjetër po në dy Sahih-ët thuhet: 934. “Kur e lëshon qenin e ushtruar dhe përmend emrin e Allahut (thua bismilah), atëherë nëse ai e zë prenë për ty dhe e arrin prenë gjallë, atëhere there atë! E nëse e arrin jo të gjallë, atëherë mund të hash prej saj, nëse qeni nuk ka ngrënë prej saj. Kapja e presë nga qeni i ushtruar për gjueti konsiderohet si therja e saj (e rregullt)” Në një version tjetër sërish në dy Sahih-ët thuhet: 935. “...Por nëse ai ka ngrënë prej presë, atëherë mos ha prej saj, sepse kam frikë se e ka kapur për veten e vet.” Ky konsiderohet si argument për shumicën e dijetarëve dhe ky është edhe mendimi më i saktë, i përkrahur në medhhebin e imam Shafiiut. Pra, nëse qeni i ushtruar i gjuetisë ha prej gjahut, kjo e bën atë pre të ndaluar kategorikisht, pa bërë asnjë dallim a përjashtim, sikurse tregon edhe hadithi. Megjithatë, një grup selefësh kanë dhënë mendimin se ka dallime për raste të ndryshme. Disa hadithe rreth kësaj çështjeje Nga Selman el Farisiu, Sad Ibn Ebu Uekkasi, Ebu Hurejra, Ibn Umeri, ashtu si edhe nga Ibn Abasi dhe Aliu, vijnë transmetime të sakta se ata kanë qenë të mendimit se: kur qeni i ushtruar e mësuar për gjueti lëshohet për të kapur prenë (me bismilah), ai gjah është i lejuar të hahet, pavaresisht a ka ngrënë qeni gjë prej saj apo nuk ka ngrënë. Madje, edhe nëse ka ngrënë dy të tretat e gjahut, lejohet të hahet një e treta që ka mbetur. - Ebu Daudi sjell hadithin nga Umer Ibn Shuajbi, i cili tregon nga i ati, e ky nga gjyshi, se një nomad që quhej Ebu Thealebe tha njëherë: “O i Dërguari i Allahut! Unë kam zagarë të ushtruar për gjueti dhe i përdor për gjah...”. Profeti ﷺ i tha: 936. “Nëse ke zagarë të ushtruar për gjueti, atëherë mund të hash nga ai gjah që ata e kapin për ty.” Ai pyeti sërish: “A mund t’i ha pavarësisht në arrij t’i ther apo jo? Po nëse qeni ka ngrënë diçka prej gjahut?” - “Edhe nëse ai ka ngrënë diçka prej tij.” - “O i Dërguari i Allahut, unë përdor edhe harkun për gjueti...” Profeti ﷺ i tha: “Ha edhe nga ajo që e gjuan me hark!” - “A mund t’i ha pavarësisht në arrij t’i ther apo jo?” Profeti ﷺ tha: “Edhe nëse humbet për pak kohë, nëse në atë gjah nuk gjen gjurmë të ndonjë shigjete tjetër veç shigjetës tënde, mund të hash prej tij.” Ai vazhdoi: “Unë përdor edhe enë të mexhusëve, kur kemi ndonjëherë nevojë për to....” Profeti ﷺ i tha: “Laji njëherë, e pastaj mund të hash në to.” Kështu e ka sjellë Ebu Daudi, por këtë hadith e ka përnxjerrë edhe Nesaiu. Ebu Daudi sjell një hadith përmes Junus Ibn Jusufit, që përcjell nga Ebu Idris el Haulani, që tregon nga Ebu Theal ebe, se Profeti i Allahut tha: 937. “Nëse e lëshon qenin dhe e përmend emrin e Allahut (Bismilah), mund të hash prej atij gjahu, edhe nëse qeni ka ngrënë diçka prej tij. Mund të hash nga çdo gjah që e ke kapur me dorën tënde.” Këto dy isnade janë të mirë. - Theuriu sjell hadithin nga Adiji, se Profeti ka thënë: 938. “Mund të hash nga çdo gjah i kapur nga qeni yt (i ushtruar).” Unë - thotë Adiji - i thashë: “Po nëse qeni ka ngrënë diçka prej presë?” - “Edhe ashtu.” Këto hadithe tregojnë se gjahu mund të konsumohet, edhe nëse qeni ka ngrënë diçka prej tij. Me këto hadithe argumentojnë ata që nuk e ndalojnë gjahun që ka kapur qeni, nëse ai ka ngrënë diçka prej tij. Ndërsa disa të tjerë kanë gjetur një rrugë të mesme shpjegimi, që ofron edhe një mënyrë të mirë harmonizimi mes teksteve që janë transmetuar për këtë çështje. Ata thonë: Nëse qeni ha menjëherë pasi e kap gjahun, atëherë është e ndaluar të hahet prej tij, sikurse mëton hadithi i sjellë nga Adiji, në të cilin Profeti na jep një shkak specifik për ndalimin: “...Por nëse ai ka ngrënë prej gjahut, atëherë mos ha prej tij, sepse unë kam frikë se e ka kapur për veten e vet.” 234 Por nëse qeni e pret zotërinë e vet, dhe më pas, kur vonohet i zoti, ai ha prej gjahut për shkak të urisë, kjo nuk e bën haram mishin e gjahut. Në këtë mënyrë e kuptojnë edhe hadithin e Ebu Thealebes. Kjo është një mënyrë e bukur harmonizimi mes haditheve. - Hani, pra, atë që ato e gjahtojnë për ju dhe përmendeni emrin e Allahut! - Përmendeni Allahun momentin kur e lëshoni qenin e ushtruar për të kapur gjahun, siç e mësoi Profeti Adij Ibn Hatimin kur i tha: “Kur e lëshon qenin tënd të ushtruar dhe përmend emrin e Allahut (thua Bismilah), atëherë nëse ai e zë gjahun për ty, mund të hash prej tij!” Po kështu thuhet edhe në hadithin e Ebu Thealebes, që është sjellë në dy Sahih-ët: “Kur ta lëshosh qenin tënd, përmend emrin e Allahut (Bismilah); edhe kur qëllon me shigjetë, përmende emrin e Allahut!” Për këtë arsye, disa imamë, - si imam Ahmedi (Allahu e mëshiroftë!), sipas mendimit më të njohur prej tij, - e kanë konsideruar si kusht të domosdoshëm përmendjen e Allahut para lëshimit të qenit dhe para goditjes me shigjetë, që gjahu të jetë hallall. Ky është edhe mendimi më i përhapur dhe i njohur nga shumica e dijetarëve, të cilët tregojnë se përmendja e emrit të Allahut bëhet në çastin e lëshimit të kafshës gjahtare. Megjithatë, Ibn Abasi ka thënë: “Kur ta lëshosh qenin, përmend emrin e Allahut (Bismilah), por nëse harron, atëherë nuk ka gjë.” Disa të tjerë kanë thënë se urdhri i dhënë në këtë ajet për të përmendur emrin e Allahut, ka të bëjë me thënien Bismilah përpara ngrënies, sikurse vjen hadithi i saktë në dy Sahih-ët, se Profeti i Allahut e mësoi thjeshtrin e tij, Umer Ibn Ebu Seleme dhe i tha: 939. “Përmend emrin e Allahut (duke thënë: Bismilah), ha me të djathtën tënde dhe ha nga ushqimi që ke para vetes!” Në Sahihun e Buhariut vjen hadithi nga Aishja se njëherë e pyetën Profetin ﷺ : 940. “O i Dërguari i Allahut! Disa njerëz që sapo kanë pranuar Islamin, na sjellin mish për të ngrënë, por ne nuk e dimë a është përmendur në të (gjatë therjes) emri i Allahut apo jo...” Ai tha: “Thoni ju ‘Bismilah’ dhe hajeni!” Imam Ahmedi sjell hadithin nga Abdullah Ibn Ubejd Ibn Umejri se një grua që quhej Ummu Kulthum i pati treguar atij një hadith prej Aishes, që tregon: 941. “Profeti po hante ushqim së bashku me gjashtë shokë të tij, kur erdhi një nomad dhe hëngri dy kafshata nga ushqimi i tyre. Profeti tha: “Dijeni se, nëse ai do të përmendte emrin e Allahut, ai ushqim do t’ju mjaftonte. Para se të hani ushqim, përmendni emrin e Allahut! Nëse harroni ta përmendni në fillim të ushqimit, thoni: “ Bismil-lâhi eu -uelehu ue âhirahu !” (Me emrin e Allahut në fillim dhe në fund)” Një hadith të ngjashëm e kanë sjellë Ahmedi, Ebu Daudi, Tirmidhiu dhe Nesaiu, me rrugë e versione të ndryshme nga Hisham el Distuai. Për këtë hadith Tirmidhiu ka thënë që është hasen sahih . Muslimi dhe autorët e Sunen-eve, përveç Tirmidhiut, sjellin hadithin përmes Ibn Xhurejxhit, që përcjell nga Ebu Zubejri, e ky nga Xhabir Ibn Abdilahi, se Profeti ka thënë: 942. “Nëse një njeri hyn në shtëpinë e tij dhe thotë: “Bismilâh” gjatë hyrjes në shtëpi dhe para ushqimit, shejtani thotë: “U privuam nga vendstrehimi dhe nga ushqimi!”. “Nëse ai hyn në shtëpinë e tij dhe nuk përmend emrin e Allahut (nuk thotë: “Bismilah) para hyrjes në të, shejtani thotë: “E gjetëm vendstrehimin!”. Kur shtrohet ushqimi dhe nuk përmendet emri i Zotit në të, shejtani thotë: “E gjetët strehimin dhe ushqimin”.” Ky është versioni i Ebu Daudit.

- “Allahu dëshmon, e po ashtu edhe melekët, dhe njerëzit e dijes, se nuk ka Zot tjetër (që meriton të adhurohet) përveç Tij. ” - Ky është një argument shumë i fortë, që vërteton se adhurimi i takon veç se Allahut të Lartësuar, prandaj është i detyrueshëm pranimi i tij. Ai përmban: dëshminë e Zotit të Lartësuar, që është e sigurt dhe e pakundërshtueshme; dëshminë e melekëve të Tij, këtyre krijesave të pastra, të drejta e besnike; dhe dëshminë e dijetarëve, të mençurve e të urtëve. Dëshmia e Allahut të Lartësuar që vërteton njëshmërinë e Tij në adhurimin që meriton, është shumë e thjeshtë, e kuptueshme dhe bindëse. Fakti që nuk ka zot tjetër që meriton të adhurohet me dashuri dhe nënshtrim të plotë, është shumë i kuptueshëm për robërit e Allahut, nëse ata dinë të vështrojnë te krijimi në përgjithësi dhe te vetet e tyre. Allahu i Lartësuar thotë: “Ne do t’ua bëjmë atyre të mundshme që t’i shohin argumentet Tona në horizonte dhe në vetet e tyre, derisa t’u bëhet e qartë se ai (Kur’âni) është i vërtetë. A nuk mjafton që Zoti yt është Dëshmitar për çdo gjë?” [Fusilet, 53]. Mjaftojnë vetëm disa shenja që duken qartë në këtë botë, që njerëzit të binden plotësisht për këtë të vërtetë të madhe e të pakundërshtueshme: që askush nuk meriton të adhurohet me dashuri dhe nënshtrim të plotë, përveç Allahut të Lartësuar, Krijuesit dhe Kujdestarit të të gjitha krijesave. Çdokush që e njëson Zotin e tij me adhurime, me d ashuri, bindje dhe nënshtrim total ndaj Tij, do të jetë i pamposhtur e gjithmonë fitimtar mbi çdo idhujtar, që refuzon ta njësojë Allahun në adhurim ose që refuzon çdo mësim të sjellë prej Zotit nëpërmjet profetëve. Njësuesi i Zotit do të triumfojë gjithmonë, mbi çdo lloj idhujtari e mohuesi, edhe nëse kjo do të ishte jashtë çdo mundësie njerëzore. A nuk është kjo shenjë, që vërtet Allahu është Një, i Pashoq dhe i Gjithëpushtetshëm?! Sigurisht që po. Ky triumf i përhershëm është argument i pakundërshtueshëm, që vërteton se Zoti është Një, i Plotfuqishëm, Absolut dhe Vetëvendosës. Ai është Allahu, i Vetëm dhe i Plotfuqishëm për gjithçka. Nëse shohim natyrën e mirësive dhe përkujdesjes së Allahut të Lartësuar për krijesat, do të kuptojmë që Ai është Një, i Vetëm, i Pashoq në sundimin dhe pushtetin e Tij. Nuk ka asnjë mirësi që krijesat ta shijojnë e të mos jetë prej Tij. Vetëm Ai i dhuron mirësitë dhe vetëm Ai i largon të këqijat, fatkeqësitë dhe dhimbjet. Krijesat janë absolutisht të pafuqishme për të sjellë të mira dhe për të larguar të këqijat, qoftë nga vetja e tyre, qoftë për të tjerët. Nëse me adhurimin që krijesat bëjnë, kërkohet apo synohet arritja e çdo të mire dhe largimi i çdo të keqeje, në këtë jetë dhe në jetën tjetër, atëherë shumë thjesht duhet të pranohet se i vetmi që meriton adhurimin është Allahu i Lartësuar, sepse është Ai që e ka në dorë dhurimin e të mirave dhe ndalimin e të këqijave. Nëse me adhurimin që bëjnë krijesat synohet që të kënaqet Allahu, Krijuesi, Ai që përkujdeset për ta, atëherë shumë thjesht duhet pranuar që vetëm Allahu meriton të kënaqet me adhurimet që i përkushtohen Atij. A nuk është ky një argument i padiskutueshëm që Allahu i Lartësuar është i Vetmi që meriton adhurimet tona?! Pa dyshim, argumentet e Zotit janë të pafundme. Ato tregojnë se Ai është i Vetmi të Cilit duhet t’i përkushtohesh me dashuri, madhërim dhe nënshtrim të plotë. Këto janë fakte mëse të mjaftueshme për njerëzit që dinë të mendojnë. Për sa i përket dëshmisë së melekëve, ajo është përcjellë tek ne nëpërmjet Librit të Allahut dhe fjalëve autentike të Profetit (a.s.). Nuk ka dyshim që Kur’âni dhe Tradita profetike janë përcjellë tek ne me rrugët më të sigurta të kalimit të informacionit. Edhe dëshmia e dijetarëve të mençur e të urtë është tepër bindëse, sepse ata janë pika e referimit të njerëzimit për kuptimin dhe qartësimin e të gjithave çështjeve, qofshin ato të fesë, por edhe të dynjasë. Sigurisht që për këtë çështje të madhe, referimi tek të diturit është i domosdoshëm dhe të gjithë ata janë të një mendimi të përbashkët se Allahu është Një i vetëm. Të gjithë ata e besojnë këtë fakt, prandaj i ftojnë të tjerët që ta pranojnë dhe t’i binden këtij realiteti. Ata gjithmonë u tregojnë njerëzve rrugën që duhet të ndjekin për të njësuar Allahun me adhurimet e tyre. Pas këtyre tri dëshmive të padiskutueshme, është e detyrueshme për krijesat që ta besojnë dhe ta pranojnë të nënshtruar këtë të vërtetë të sigurt, të përcjellë deri tek ne sipas rregullave më strikte të transmetimit. Është detyrë për ta që ta besojnë se Zoti që meriton të adhurohet me dashuri, madhërim dhe përkushtim, është Allahu i Lartësuar, Një dhe i Pashoq. Është detyrë për ta, gjithashtu, që pas këtij besimi, të veprojnë në përputhje me të. Ky ajet tregon se dija më e vyer është njohja e njëshmërisë së Allahut të Lartësuar. Vlera e kësaj dijeje qëndron në faktin se, për të vërtetuar saktësinë e saj, Allahu i Lartësuar e ka dëshmuar Vetë, duke sjellë madje edhe dëshminë e krijesave më të zgjedhura të Tij. Dihet shumë mirë se dëshmia mund të jetë e pranueshme veçse kur bazohet mbi një dije të sigurt e të palëkundshme, njëlloj sikur të jetë parë me sytë e ballit. Edhe një herë, pra, dija e sigurt rreth njëshmërisë së Allahut në meritën e adhurimit, është dija më e rëndësishme, sepse ajo vërteton dëshminë më të rëndësishme, atë të teuhidit. Ajeti tregon se ai që nuk ka arritur këtë nivel të dijes rreth teuhidit të Allahut, saqë të dëshmojë me drejtësi për këtë çështje, nuk e meriton që të quhet dijetar i urtë. Gjithashtu, ky ajet vlerëson lart diturinë, në përgjithësi. Për të dëshmuar mbi çështjen më të rëndësishme në këtë ekzistencë, njësimin e Tij në meritën e adhurimit, Allahu i Lartësuar dalloi e përzgjodhi dijetarët mbi njerëzit e tjerë. Vetëm dëshmia e tyre është e vlefshme si argument në këtë çështje. A nuk është ky një vlerësim i lartë për diturinë? Dëshminë e dijetarëve, Allahu i Lartësuar e vuri pranë dëshmisë së Tij dhe të melekëve të Tij. A nuk është ky një vlerësim i lartë për diturinë? Kaq do të ishte e mjaftueshme, pra, për të treguar vlerën e lartë të diturisë dhe të dijetarëve. Allahu e ka përmendur diturinë si cilësi të lartë të dijetarëve, kur i quan ata: “ njerëzit e dijes ”. Dituria i lartëson njerëzit. Për shkak të dijes së tyre, Allahu i Lartësuar i bëri dijetarët dëshmitarë te njerëzit. Ata janë argumentet e Zotit te njerëzit. Prania e tyre në mesin e njerëzve hedh poshtë çdo justifikim para Zotit, nëse këta njerëz nuk i përfillin fjalët dhe porositë e Tij, të përcjella dhe të sqaruara nga dijetarët. Allahu ua ka bërë detyrim njerëzve që të binden dhe të punojnë sipas këshillave të dijetarëve të drejtë. Dijetarët ndikojnë që njerëzit të punojnë dhe t’i kryejnë adhurimet sipas udhëzimeve të Zotit. Për këtë arsye, ata kanë shpërblime të mëdha. Po ashtu, çdokush që punon sipas këshillave të dijetarëve të drejtë, do të ketë shpërblim të madh. Në peshoren e dijetarëve do të futen shpërblimet e të gjithë njerëzve që punojnë dhe e adhurojnë Allahun sipas dijes dhe udhëzimit të drejtë të përcjellë prej tyre. Kjo tregon vlerën e madhe të dijes së drejtë dhe të saktë, të punës me të dhe të përhapjes së saj ndër njerëz. Kjo është begati prej Allahut, të cilën Ai ia jep kujt të dëshirojë. Vlera e dijes duket edhe nga fakti që Allahu i Lartësuar i ka përzgjedhur dijetarët për të dëshmuar pikërisht për shkak të dijes së tyre. Kjo tregon se Allahu i Lartësuar i konsideron dijetarët, si dëshmues të drejtë e të pranueshëm. Njerëzit me dije të drejtë, të thellë e të saktë janë një garanci e mirë për krijesat, sepse i ruajnë nga devijimi prej së vërtetës. Nëse njerëzit u përmbahen udhëzimeve të dijetarëve të drejtë, ata gjithmonë do të jenë të udhëzuar. Ky, pa dyshim, është vlerësim për dijen. Pasi pohon dhe dëshmon meritën e Tij për t’u adhuruar i Vetëm, Allahu i Lartësuar vijon të dëshmojë se Ai është i Drejtë. Pra, Ai na tregon se argumentet dhe dëshmitë e Veta i ka sjellë me drejtësi: - “Ai është Zbatuesi i drejtësisë.” – Allahu ka qenë dhe është gjithmonë i Drejtë në veprat e Tij, në administrimin e çështjeve të krijesave të Tij dhe përkujdesjen për ta. Ai i udhëzon në rrugë të drejtë krijesat, me të gjitha urdhrat e Tij dhe me të gjitha ndalesat e Tij. Ai është i Drejtë në gjithçka që ka krijuar dhe që ka përcaktuar në këtë ekzistencë. Pastaj Allahu i Lartësuar dhe i Drejtë e përsërit edhe një herë dëshminë e mrekullueshme, duke thënë: - “Nuk ka Zot tjetër (që meriton të adhurohet) përveç Tij, Ngadhnjimtarit e të Urtit.” - Kjo dëshmi është vërtetuar dhe mbështetur me plot argumente, qofshin ato logjike, qofshin të transmetuara saktësisht prej Allahut dhe Profetit të Tij. Aq të qarta, bindëse dhe të kuptueshme janë këto argumente, saqë kjo dëshmi është e pakundërshtueshme për ata që dinë të shohin dhe të kuptojnë. Për sa u përket argumenteve të ardhura në Kur’ân dhe Sunet për teuhidin, ato janë të shumta dhe të larmishme. Në shumë prej tyre urdhërohet dhe nxitet për ta besuar dhe për ta dëshmuar atë. Në Kur’ân dhe në Sunet ka shumë tekste që na urdhërojnë që t’i duam ata që e besojnë, që dëshmojnë dhe që punojnë sipas dëshmisë për njëshmërinë e Allahut të Lartësuar. Në Kur’ân dhe në Sunet ka shumë tekste, gjithashtu, që na nxisin të urrejmë çdo njeri që nuk e beson, që nuk e dëshmon dhe që nuk punon sipas kësaj dëshmie. Ato na nxisin që ta urrejmë dhe ta konsiderojmë si armik këdo që nuk e njëson Allahun e Lartësuar me adhurime, me dashuri dhe nënshtrim të plotë. Në Kur’ân dhe në Sunet ka shumë tekste që tregojnë për ndëshkimin që i pret ata që adhurojnë të tjerë zota veç Allahut, të Vetmit që meriton adhurimin. Allahu i Lartësuar dhe Profeti i Tij i kanë paralajmëruar idhujtarët që e shpërfillin dëshminë: “ Nuk ka të adhuruar tjetër me meritë, përveç Allahut ”, e cila është e vetmja shpresë për të qenë të lumtur. Madje kur lexon Kur’ânin, të krijohet bindja se ai është shpallur vetëm për të qartësuar këtë dëshmi te krijesat. Për sa u përket argumenteve logjike rreth vërtetësisë së kësaj dëshmie të madhe, edhe ato janë të shumta dhe të thjeshta për t’u kuptuar. Madje, është vetë Kur’âni, i cili na nxit dhe na udhëzon që të fusim në punë logjikën për të kuptuar se i vetmi Zot që meriton të adhurohet me dashuri, madhërim dhe nënshtrim është Allahu, Një dhe i Pashoq. Më poshtë mund të përmendim disa nga mënyrat kryesore të Kur’ânit që na nxisin të argumentojmë logjikisht rreth vërtetësisë së shehadetit: Kështu, Kur’âni argumenton dhe vërteton se Allahu i Lartësuar është i Vetëm e Absolut në veprat e Tij. Pra, Ai është i vetmi Krijues, Furnizues, Sundues, i vetmi që përkujdeset dhe rregullon çështjet e gjithësisë. Kur’âni na kujton se të gjithë njerëzit e pranojnë këtë fakt të pamohueshëm, që është skalitur thellë në shpirtin e çdonjërit prej tyre. Më konkretisht, Allahu i Lartësuar na udhëzon që të përdorim një logjikë shumë të thjeshtë për t’u kuptuar, duke na thënë: Nëse ju, o krijesa, e dini dhe keni siguri të plotë se Allahu i Lartësuar është Absolut dhe i Vetëm në krijimin, pushtetin, furnizimin dhe përkujdesjen ndaj krijesave të Tij, a nuk do të thotë kjo që Ai duhet të jetë i Vetmi që të meritojë dashurinë, nënshtrimin, madhërimin dhe përkushtimin tuaj të plotë? Pa dyshim që, pas këtij argumentimi logjik, në zemrat tuaja nuk do të ketë të adhuruar tjetër, përveç Allahut. Janë të shumta ajetet që sqarojnë dhe vërtetojnë se Allahu i Lartësuar është i vetmi Krijues, Sundues, Furnizues e Kujdestar i krijesave. Nëse një fakt i tillë zë vend në zemrat dhe mendjet e krijesave, ai bëhet një shtysë e fortë dhe një argument i qartë që edhe i vetmi i adhuruar me meritë të jetë po Allahu, Absoluti, i vetmi në pushtetin e Tij madhështor. Kur’âni argumenton dhe vërteton se Allahu i Lartësuar është i vetmi Dhurues i mirësive të kësaj jete dhe të jetës tjetër. Allahu është i vetmi që mund të largojë të keqen, të dëmshmen, dëshpërimin dhe fatkeqësitë. Çdo mirësi që gëzojnë krijesat, e madhe apo e vogël qoftë, e dukshme apo e fshehur, është thjesht dhuratë dhe mëshirë nga Zoti i gjithësisë. Çdo e keqe a dëshpërim, çdo fatkeqësi a mundim që largohet ndodh thjesht prej Zotit, që me urtësi dhe butësi vepron ndër krijesa. Ai është i vetmi që mund të ndikojë në këtë gjithësi. Asnjë krijesë nuk ka mundësi për të ndihmuar veten apo të tjerët, ose të grumbullojë të mirat dhe të largojë të këqijat për veten a për të tjerët. I vetmi që i ka në dorë të gjitha këto është Allahu i Lartësuar, i Mëshirshëm dhe i Urtë. Ajetet që e pohojnë një fakt të tillë janë të shumta në Kur’ân dhe po kështu edhe tekstet në Sunet. Atëherë, e gjithë kjo, a nuk të bind se i vetmi të cilit duhet t’ia përkushtosh adhurimet është Allahu, sepse Ai ka në dorë të mirën dhe të keqen? Nëse me adhurimet tona duam të arrijmë të mirat e kësaj jete dhe të jetës tjetër, atëherë ç’kuptim do të kishte të adhuronin dikë që nuk ka në dorë asgjë nga këto?! Kësisoj, veçse Ai që është i Plotpushtetshëm e i Vetëm në sjelljen e të mirave dhe në largimin e të këqijave prej nesh, ve tëm Ai duhet të adhurohet. A nuk ishte Kur’âni që na shtyu të mendonim e logjikonim në këtë mënyrë? Allahu i Lartësuar ka bërë në Kur’ân një përshkrim të hollësishëm të idhujve, që njerëzit i adhurojnë së bashku me Atë. Të gjithë idhujt kanë një të përbashkët: të gjithë janë të dobët, të papushtetshëm e të pafuqishëm për të sjellë të mira apo për të larguar të këqijat. Ata nuk janë në gjendje të ndihmojnë as veten dhe as të tjerët, për nevojat e tyre. Ata nuk shohin dhe as dëgjojnë. Edhe nëse janë nga ata që mund t’i dëgjojnë kërkesat e lutësve, ata janë krejt të pafuqishëm t’u përgjigjen lutjeve të tyre. Ata janë të mangët e nevojtarë. Ky përshkrim është një nxitje për të përdorur logjikën: A mund të adhurohet diçka e tillë, e mangët, e pafuqishme dhe e papushtetshme? Nga ana tjetër Allahu i Lartësuar flet në Kur’ân shumë qartë rreth emrave, cilësive dhe veprave të Tij të mrekullueshme. Ai na tregon për pushtetin e tij absolut mbi gjithçka, e për shumë atribute të tjera, që përshkruajnë madhështinë dhe lavdinë e Tij. Edhe kjo është një nxitje shumë e fortë për të vënë në punë logjikën e pastër. Nëse një mendje e shëndoshë e njeh Allahun e Lartësuar dhe cilësitë e Tij, nga njëra anë, e nëse njeh edhe mangësitë e gjithçkaje tjetër veç Tij, nga ana tjetër, sigurisht që do ta kuptojë se kë duhet të adhurojë. Një mendje e shëndoshë nuk mund të pranojë që të adhurohet dikush tjetër veç Allahut Madhështor, Unik e Absolut në çdo cilësi të Tij. Dashuria e plotë, madhërimi, nënshtrimi e bindja totale duhet t’i kushtohen veçse Madhështorit, Absolutit, e Unikut në meritën për t’u adhuruar. Ai është i Ploti, që s’ka mangësi, i Lavdishmi, Krenari, i Plotpushtetshmi, i Pamposhturi. Ndërsa krijesat janë të nënshtruara, të varfëra, nevojtare e të mangëta. Ato nuk mund të dëgjojnë, që të përgjigjen, nuk mund të shikojnë, që të ndihmojnë, dhe nuk mund të gjykojnë drejt e as të logjikojnë. Një argument tjetër logjik shumë i fortë bazohet në përvojën e njohur të njerëzve, gjatë gjithë kohërave. Njerëzimi ka dëshmuar përgjatë gjithë historisë së tij, se Allahu i Lartësuar i ka ndihmuar dukshëm adhuruesit e Tij të sinqertë, të cilët i janë përkushtuar vetëm Atij me dashuri, madhërim, nënshtrim dhe bindje. Ai gjithmonë i ka nderuar ata me një larmi mirësish dhe dhuratash. Ndërsa, nga ana tjetër, Ai i ka poshtëruar e shkatërruar që në këtë jetë të gjithë ata që kanë adhuruar zota të tjerë veç Tij. E gjithë kjo, pa dyshim, ka ndodhur për një shkak të vetëm: sepse Allahu i Lartësuar e ka bërë teuhidin shkak dhe mënyrë që mundëson arritjen e çdo të mire dhe që largon çdo të keqe të kësaj jete dhe të jetës tjetër. Ndërsa idhujtarinë, Allahu i Lartësuar e ka bërë shkak që të çon në përjetimin e çdo të keqeje të kësaj jete dhe të jetës tjetër. Çdo ndëshkim dhe fatkeqësi që u ndodh njerëzve në fenë e tyre dhe në çështjet e dynjasë, vjen si pasojë e idhujtarisë dhe e formave të saj. Logjika e këtij argumenti është shumë e thjeshtë: Ndihma që Allahu u ofron adhuruesve të sinqertë e njësuesve të bindur, dëshmon se ata janë në rrugë të drejtë. Në shumë histori të profetëve me popujt e tyre, Allahu i Lartësuar përmend se Ai i ka ndihmuar gjithnjë të bindurit ndaj Tij dhe ndaj profetëve dhe i ka shkatërruar idhujtarët. Pastaj, në fund të këtyre historive, Allahu i Lartësuar na udhëzon që të përdorim logjikën, duke thënë, për shembull: “Vërtet, në të gjitha këto histori ka argumente bindëse”. Për çfarë? Në këto ngjarje ka fakte e argumente për të mençurit, që ata të kuptojnë se njësimi i Allahut me adhurim është e vetmja mundësi shpëtimi e suksesi në të dyja jetët. Ndërsa braktisja e teuhidit, nga ana tjetër, është rruga e shkatërrimit, ndëshkimit dhe dëshpërimit. Ky është një argument logjik shumë i fortë, që përforcon atë të vërtetë të madhe e të pamohueshme. Allahu i Lartësuar ka bërë shumë mënyra të tilla argumentimi në Kur’ân, me qëllim që ne të meditojmë. Argumentet e Tij janë të qarta e të kuptueshme, në mënyrë që askush të mos ketë ndonjë lloj justifikimi. Allahut i qoftë lavdia, mirënjohja dhe falënderimi! - “Feja e pranueshme tek Allahu është Islami.” - Allahu i Lartësuar, pasi argumentoi bindshëm se vetëm Ai është Zoti që meriton të adhurohet me dashuri, madhërim, përkushtim, nënshtrim e bindje, vijon që të sqarojë fenë, domethënë ligjin dhe mënyrën e adhurimit që Ai pëlqen dhe e ka përzgjedhur për njerëzimin. Ai na tregon se feja, me anë të së cilës njerëzit duhet të adhurojnë Atë, është Islami. Islami është: dorëzim, përkushtim dhe nënshtrim ndaj Zotit të vetëm. Islam do të thotë që t’i dorëzohesh një Zoti të vetëm, duke e adhuruar me dashuri dhe me bindje, ashtu sikurse të është shtjelluar prej Profetit të Zotit. Islam do të thotë të zbatosh gjithçka që Zoti e ka sqaruar në Librin e Tij ose nëpërmjet Profetit dhe traditës së tij. Islami është feja e vetme e pranuar nga Zoti i gjithësisë. Kjo fe ndërtohet mbi bazën e sinqeritetit ndaj Zotit në dashurinë ndaj Tij, frikërespektin për Të, në shpresën, pendimin dhe lutjet e shprehura Atij. Islami mbështetet, gjithashtu, mbi sinqeritetin në pasimin e traditës dhe udhëzimit të sjellë prej Profetit të Zotit. Ky është thelbi i fesë së vetme, që e kanë sjellë të gjithë profetët. Të gjithë kanë ftuar për sinqeritet në adhurimin e Allahut, dhe që ky adhurim të jetë sipas mësimeve dhe udhëzimeve të Tij. Megjithatë, ithtarët e Librit filluan të kishin kundërshtime mes njëri tjetrit, për shkak të urrejtjes dhe smirës së tyre. - “Njerëzit e Librit kundërshtuan veçse të nxitur nga zilia mes tyre, pasi u erdhi e vërteta.” - Urrejtja dhe smira e tyre shkaktoi padrejtësi dhe armiqësi mes njëri - tjetrit, edhe pse Allahu i kishte urdhëruar që të bashkoheshin të gjithë në fenë e Tij. Shkak i kësaj fatkeqësie ishin ata vetë, sepse refuzuan të vërtetën që u erdhi prej Zotit, e cila është mundësia e vetme e shpëtimit dhe mëshir ës. Ata e refuzuan Muhamedin (s.a.u.s.) dhe Kur’ânin, dhe kjo ndodhi prej mosbindjes së tyre. - “E kush i mohon argumentet e Allahut, le ta dijë se Allahu është i shpejtë në llogarinë e Tij.” - Allahu është Llogaritës i shpejtë i veprave të robit dhe Gjykues i drejtë. Allahu do t’i japë secilit atë që i takon dhe që e ka fituar me duart e veta. Në mënyrë të veçantë do të trajtohen ata që nuk e kanë pranuar të vërtetën, pasi e kanë njohur në fillim; këta lloj njerëzish meritojnë dënim të dh embshëm. Më pas, Allahu i Lartësuar e urdhëron Profetin e Tij që, kur të diskutonte e polemizonte me të krishterët apo me të tjerë si ata, t’u deklaronte atyre hapur Islamin: - “E, nëse ata polemizojnë me ty, ti thuaju: “Unë, me tërë qenien time, i jam dorëzuar Allahut; e po kështu edhe pasuesit e mi.” - Kuptimi: “Thuaju atyre se unë dhe ata që ndjekin rrugën time, i jemi dorëzuar plotësisht dhe vetëm Allahut të Lartësuar. Ne kemi braktisur çdo fe tjetër, veç Islamit, sepse jemi të sigurt për kotësinë e tyre.” Kjo deklaratë ua pret shpresat atyre të cilët duan që ju të lini fenë Islame dhe të përqafoni fetë e tyre të humbura. Ajo shërben, gjithashtu, si rifreskim i besimit tuaj në momente lëkundjesh. Ajo hedh poshtë justifikimet e çdokujt që ndjek rrugët e gabuara për të adhuruar Allahun e Lartësuar. Dikush mund të pyesë: Pse kjo deklaratë hedh poshtë justifikimet e çdokujt që ndjek rrugët e humbjes? Për t’u përgjigjur, duhet të kujtojmë ato që kemi thënë më sipër. Allahu i Lartësuar e argumentoi vërtetësinë e njëshmërisë së Tij në meritën për adhurim me dëshminë e dijetarëve, e cila është argument për të gjitha krijesat. Pas qartësimit të së vërtetës, askush nuk mund të justifikohet para Allahut, nëse nuk i dorëzohet plotësisht Atij. Po ashtu, është e padiskutueshme që më i miri, më i dalluari dhe më i dituri i krijesave rreth Allahut të Lartësuar, ishte dhe mbetet Profeti ynë, Muhamedi (s.a.u.s.). Pas tij, më të ditur ishin sahabët që e pasuan atë, të cilët kishin grada të ndryshme diturije. Në përgjithësi, mendjet e tyre ishin të ndritura dhe dija e tyre ishte e saktë, e sigurt dhe e padiskutueshme. Askush nuk mund t’u afrohet atyre në këto aspekte, e jo më që të jetë i barabartë me ta. Kështu, meqë njëshmëria e Allahut në meritën e adhurimit është vërtetuar me aq shumë argumente logjike dhe tradicionale, që i përmendëm më sipër, dhe meqë ajo është shpjeguar nga më i dituri dhe më i përsosuri i krijesave, atëherë nuk ka më vend për as më të voglin dyshim në saktësinë e saj. Kjo do të thotë se feja e vetme e pranuar nga Allahu i Lartësuar është feja që ushtroi dhe predikoi ky Profet i ditur dhe umeti i tij. Çdo fe tjetër është e kotë, e papranueshme dhe e pajustifikueshme nga Allahu i Lartësuar. Më tej, i Lartësuari thotë: - “Thuaju atyre që u është dhënë Libri dhe injorantëve: “A e pranoni fenë Islame?” – Pra, Allahu i Lartësuar na udhëzon që t’u drejohemi atyre që u është dhënë Libri (të krishterëve dhe çifutëve) dhe të paditurve, paganëve, idhujtarëve, arabë e joarabë, dhe t’u themi: “Dorëzohuni dhe nënshtrohuni ndaj një Zoti të vetëm, duke e adhuruar me dashuri, madhërim, përkushtim, nënshtrim e bindje!” - “Nëse e pranojnë Islamin, atëherë e kanë gjetur të vërtetën, e nëse refuzojnë, ti ke për detyrë vetëm kumtimin.” – Kuptimi: Nëse ata pranojnë që të adhurojnë dhe t’i nënshtrohen një Zoti të vetëm, atëherë ata janë udhëzuar tek e vërteta. Kështu, ata kanë gjetur rrugën e drejtë, ashtu sikurse ju, dhe janë bërë vëllezërit tuaj, duke patur përgjegjësi dhe të drejta të njëjta me ju. Por nëse ata refuzojnë që ta pranojnë Islamin, dhe ndjekin fe të tjera veç tij, atëherë dije (o P rofet) se detyra jote është, thjesht, kumtimi i mesazhit të Zotit në mënyrë të qartë dhe të kuptueshme. Nëse e kryen këtë detyrë, ti do ta marrësh shpërblimin tënd. Askush nuk mund të justifikohet para Zotit, nëse nuk pason rrugën tënde (o P rofet). Pas qartësimit të së vërtetës, shpagimi i drejtë i Zotit është i pashmangshëm mbi të padrejtët. Prandaj Allahu i Lartësuar thotë: - “Allahu është Gjithëvështrues i krijesave.” – Që do të thotë se Ai tashmë e ka përgatitur shpagimin, me drejtësinë e Tij absolute.

Këto ajete përmbajnë disa çështje. Në to përmendet një prej mrekullive të Profetit (s.a.u.s.). Ato përmbajnë gjithashtu një ngushëllim, i cili i qetësoi zemrat e besimtarëve. Ajetet tregojnë kundërshtimin e qafirëve ndaj caktimit të Zotit dhe urdhrave të Tij, si edhe përgjigjen ndaj këtij kundërshtimi me tri pika. Në ajete paraqiten cilësitë e atyre që kundërshtojnë ligjet e Zotit, nga njëra anë, si edhe cilësitë e atyre që i pranojnë plotësisht këto ligje, nga ana tjetër. Allahu i Lartësuar në këto ajete flet për një kategori njerëzish, të cilët i quan ‘sufehâ’ -mendjelehtë. Këta mendjelehtë kundërshtojnë dispozitat e shpallura prej Allahut të Lartësuar. Sufehâ quhen ata të cilët nuk dinë të dallojnë se çfarë është e mirë dhe çfarë është e keqe për ta. Madje, ata janë aq të paqëndrueshëm dhe të nxituar, saqë për hir të gjërave më të ulëta, janë gati të shesin të mirat më të mëdha që mund të ketë një njeri. Njerëzit mendjelehtë për të cilët flet ajeti janë çifutët, të krishterët dhe të gjithë ata që kundërshtojnë dispozitat e shpallura nga Zoti. Në rastin konkret, kundërshtimi ishte për shkak të ndryshimit të Kiblës. Gjatë kohës kur jetonin në Mekë, muslimanët ishin të urdhëruar të drejtoheshin për nga Xhamia e Shenjtë në Palestinë, kur ata falnin namazin. Po kështu vazhduan të faleshin edhe pas emigrimit në Medinë, për afro një vit e gjysmë. Në këtë caktim të Tij, Allahu i Lartësuar kishte fshehur mjaft urtësi, disa prej të cilave do të tregohen më poshtë. Një vit e gjysmë pas vajtjes në Medinë, Allahu i Lartësuar, me urtësinë e Tij, i urdhëroi besimtarët që të drejtoheshin për nga Qabja. Allahu i Lartësuar i lajmëroi besimtarët se mendjelehtët patjetër që do ta kundërshtonin urdhrin e Tij, duke thënë: - “Njerëzit mendjelehtë do të thonë: “Çfarë i ktheu ata (muslimanët) prej Kibles së mëparshme ?”” – Pra, cili qe shkaku që muslimanët e ndryshuan Kiblën nga Bejtul Mukadesi, Xhamia e Shenjtë në Palestinë, në drejtim të Qabesë? Çfarë i shtyu ata të bënin këtë ndryshim? Kjo pyetje e tyre shprehte kundërshtim të hapur dhe pakënaqësi ndaj caktimit të Zotit dhe ndaj ligjeve të shpallura prej Tij. Ajo qe një shprehje e poshtër e mosmirënjohjes ndaj dhuratave dhe mirësive të falura prej Allahut Bujar dhe të Urtë. Por Allahu i Madhëruar i qetësoi besimtarët, fillimisht, duke i paralajmëruar ata për fjalët që do të dëgjonin prej mendjelehtëve. Ai u tregoi se të tilla fjalë kundërshtuese buronin veçse prej njerëzve mendjelehtë, të paditur dhe të pafe. Urdhrat e Zotit i kundërshtojnë veçse mendjecekëtit. Kështu, nuk ia vlen që të shqetësohesh për hir të këtyre mendjelehtëve. Të urtët dhe të diturit nuk duhet të merakosen për fjalët e atyre, sepse është shumë e qartë se nga vijnë ato. Ky ajet tregon, pra, se urdhrat dhe dispozitat e shpallura prej Allahut i kundërshtojnë veçse ata që janë mendjelehtë, injorantë dhe inatçorë. Ndërsa të diturit, të urtët, të udhëzuarit dhe besimtarët i pranojnë pa mëdyshje këto urdhra dhe dispozita. Ata jo vetëm që i pranojnë, por edhe nënshtrohen plotësisht për zbatimin e tyre. I Lartësuari thotë në suren Ahzabë, ajeti 36: “ Kur Allahu ose i dërguari i Tij kanë vendosur për një çështje, nuk i takon (nuk i lejohet) besimtarit dhe besimtares që të gjejnë ndonjë gjykim tjetër në të. Kush e kundërshton Allahun dhe të dërguarin e Tij, është në rrugë krejt të gabuar.” Dhe thotë në suren Nisa, ajeti 65: “Për Zotin tënd, jo. Ata nuk janë besimtarë, përderisa nuk të zgjedhin ty për të gjykuar në konfliktet mes tyre dhe pastaj të mos ndiejnë kurrfarë pakënaqësie nga gjykimi yt, por të të binden sinqerisht.” Dhe thotë në suren Nur, ajetet 51, 52: “Kur besimtarët ftohen, që ndërmjet tyre të gjykojë Allahu dhe i dërguari i Tij, e vetmja fjalë që thonë, është: “Dëgjuam dhe bindemi.” Ata janë të shpëtuarit. Kush i bindet Allahun dhe të dërguarit të Tij dhe kush ka frikë Allahun dhe i përmbahet udhëzimit të Tij, - ata do të jenë fitimtarët (që do të arrijnë çdo të mirë). ” Duke i përshkruar ata si “mendjelehtë”, është e panevojshme që t’i jepet ndonjë përgjigje pyetjes së tyre të kotë. Nuk ia vlen që atyre t'u kushtohet vëmendje më shumë se kaq. Megjithatë, edhe në këtë rast, Allahu i Lartësuar nuk do të lejonte që ky dyshim dhe kundërshtim i hedhur prej sufehâ-ve të kalonte pa u sqaruar dhe pa përgjigje. Allahu i Lartësuar e bëri këtë, me qëllim që në zemrat e njerëzve të mos mbetej asnjë lloj paqartësie. Ai thotë: - “Thuaju: “Të Allahut janë Lindja dhe Perëndimi. - Kështu pra, nëse Lindja dhe Perëndimi janë pronë e Allahut, atëherë kjo do të thotë që nuk ka asnjë drejtim tjetër në gjithësi që të mos jetë pronë e Tij. Edhe udhëzimi për të kuptuar të vërtetën është në dorën e Tij. Ai udhëzon në rrugën e drejtë kë dëshiron. Ndryshimi i Kiblës është, gjithashtu, udhëzim i urtë i dhuruar prej Tij, që ju njerëz të faleni drejt Kiblës së babait tuaj, Ibrahimit (a.s.). Atëherë, kur çështja qëndron kështu, përse kundërshtojnë ata? Përse e kundërshtojnë urdhrin për t'u drejtuar në njërin nga kahet që është, gjithsesi, pronë e Allahut të Lartësuar? Vetëm fakti që drejtimi i ri i faljes, sikurse të gjitha drejtimet e tjera, është pronë e Allahut, do të mjaftonte që ai të respektohej pa ngurruar. Atëherë, si duhet të veprohet kur dihet se ai vjen si dhuratë nga Allahu i Lartësuar, si një udhëzim drejt rrugës së lumturisë dhe mirësisë?! Përgjigjja është e qartë. Nënshtrimi duhet të jetë i plotë dhe me kënaqësinë më të madhe. Ata që i kundërshtojnë të tilla urdhra i shtyn veçse zilia kundër besimtarëve, për dhuratat dhe mirësitë që Zoti u jep atyre . - “Ai udhëzon në rrugën e drejtë atë që do”. – Sipas kuptimit të drejtpërdrejtë të ajetit, udhëzimi i njerëzve është i kushtëzuar nga dëshira absolute e Allahut të Urtë dhe të Drejtë për t’i udhëzuar ose jo ata. Ky kuptim është t epër i saktë dhe i pakundërshtueshëm. Me fjalë të tjera, nuk ka dyshim se askush nuk mund ta gjejë udhëzimin e drejtë nëse këtë nuk e dëshiron Allahu i Lartësuar dhe i Drejtë. Por ky fakt nuk i bën të pavlefshme shkaqet njerëzore që bëjnë të meritueshëm udhëzimin ose humbjen, sepse si udhëzimi, ashtu edhe humbja e rrugës së drejtë, kanë shkaqe që i bëjnë të meritueshme ato. Vërtet Allahu i Lartësuar udhëzon atë që Ai dëshiron, por këtë e bën në përputhje të plotë me urtësinë dhe drejtësinë e Tij. Po me urtësinë dhe drejtësinë e Tij, Ai i lë në humbje ata që dëshiron. Nëse robi i zbaton dhe u nënshtrohet shkaqeve që të çojnë në udhëzim, atëherë Allahu i Lartësuar, me urtësinë, dijen dhe drejtësinë e Tij, i jep sukses atij për të ecur në rrugën e udhëzimit. E njëjta gjë vlen edhe për devijimin. Ajetet e Kur’ânit shpjegojnë njëri-tjetrin. Kështu, në një prej tyre thuhet: “Allahu fton për në Shtëpinë e Paqes (Xhenet) dhe udhëzon në rrugë të drejtë atë që Ai dëshiron . Atyre, që bëjnë vepra të mira u takon e mira, madje edhe më shumë. Fytyrat e tyre nuk i mbulon pluhuri i zi e as nënçmimi. Ata janë banorë të Xhenetit. Ata do të jenë atje përjetësisht. Për ata që bënë të këqija, (le ta dinë se) dënimi i të keqes është aq sa e keqja. Ata do t’i mbulojë poshtërimi. Ata nuk mund t’i mbrojë kush nga Allahu. Fytyrat e tyre do të jenë sikur t’i ketë mbuluar një pjesë nga terri i natës. Ata janë banorë të Zjarrit. Ata do të jenë atje përjetësisht.” [Junus 25-27]. Diku tjetër, Allahu thotë: “ Thuaj: “A ka ndonjë prej idhujve tuaj që ta drejtojë ndonjë të humbur tek e Vërteta? Thuaj: “Vetëm Allahu udhëzon për tek e Vërteta. Atëherë, a është më e drejtë të shkohet pas atij që udhëzon për tek e Vërteta, apo pas atij që nuk mund të udhëzojë, vetëm nëse udhëzohet prej dikujt tjetër? Atëherë ç’është me ju, si gjykoni kështu?!” Shumica e tyre pasojnë veçse hamendësime; por hamendësimi nuk është asgjë ndaj së vërtetës. Allahu di gjithçka që ata bëjnë .” [Junus 35 -36]. Allahu thotë gjithashtu: “ Betohem për natën, që me errësirë mbulon gjithësinë, për ditën, kur ajo shkëlqen dhe për Atë që krijoi mashkullin e femrën. Vërtet, veprat tuaja janë të ndryshme. Atij, që jep dhe ruhet, që e beson me bindje të plotë më të mirën, Ne do t'ia lehtësojmë atij rrugën drejt shpëtimit. Atij që tregohet koprrac dhe e ndien veten të panevojë (për Zotin), dhe që mohon më të mirën, Ne do t'ia lehtësojmë atij rrugën drejt dënimit. Pasuria nuk do t’i bëjë dobi, kur ai të shkatërrohet. Është detyra Jonë udhëzimi. Vetëm e Jona është Bota tjetër edhe kjo. ” [Lejl 1 -13]. Në ajetet e mëposhtme, Allahu i Lartësuar tregon shkakun e udhëzimit të këtij umeti (muslimanëve) në gjithçka të mirë dhe të drejtë: - “Dhe kështu, Ne ju bëmë ju një popull të ekuilibruar…” – Kuptimi: Ju bëmë të ekuilibruar, ju mbushëm me mirësi, e kështu ju shpëtuam. Ekstremet janë gjithmonë në rrezik, dhe ky është një fakt. Ndërsa muslimanët Allahu i Lartësuar i ka udhëzuar të gjejnë ekuilibrin e artë në të gjitha çështjet, të fesë apo të jetës qofshin. Kështu për shembull, nëse flasim për qëndrimin ndaj profetëve, ata i qëndrojnë besnikë mesit të artë. Ata nuk e teprojnë në lëvdimin dhe madhërimin e tyre, sikurse bëjnë krishterët, të cilët e konsiderojnë Isain si Zot dhe si bir të Zotit. Por ata as nuk tregohen të padrejtë, duke shpërfillur profetët e duke shkuar në ekstremin tjetër, sikurse vepruan çifutët, të cilët mohuan shumë profetë dhe shumë të tjerë i vranë. Muslimanët i besojnë të gjithë profetët, pa dallim, duke mos lejuar asnjë prishje të ekuilibrit të caktuar nga Zoti i gjithësisë. Ata i besojnë profetët ashtu sikurse janë në të vërtetë: si njerëz, si krijesa, si adhurues të Zotit të tyre, të cilët përçonin mesazhin e Tij ndër njerëz. Edhe ligjet që ata zbatojnë në jetën dhe në fenë e tyre janë të ekuilibruar, sepse ato nuk janë të ashpra dhe të vështira, sikurse janë ato të çifutëve. Por, nga ana tjetër, muslimanët nuk lejohen të kalojnë në ekstrem, duke i shpërfillur këto ligje, sikurse bëjnë krishterët, që pothuajse nuk kanë kufij që t’u përmbahen. Çifutët, sipas ligjit të tyre, lejohen të falen veçse nëpër sinagogat e tyre. Po sipas fesë së tyre, papastërtia në rroba nuk mund të pastrohet me ujë. Atyre iu bënë të ndaluara shumë nga ushqimet e mira, si ndëshkim për poshtërsitë e tyre. Ky është njëri ekstrem. Ndërsa në ekstremin tjetër qëndrojnë të krishterët, të cilët nuk njohin ndonjë gjë si të papastër apo të ndaluar. Ata lejojnë gjithçka që ka kjo botë. Ndërsa të ekuilibruarit janë të tillë në të gjitha çështjet e fesë dhe të jetës. Allahu i Lartësuar u ka lejuar atyre çdo gjë të pastër, të dobishme dhe të mirë, qofshin këto në ushqime, pije, veshje apo në marrëdhëniet ndërnjerëzore. Ai u ka ndaluar atyre veçse gjërat që janë të papastra, të dëmshme dhe të këqija. Ky popull (muslimanët) ka fenë më të ekuilibruar dhe moralin më të lartë. Veprat e tyre kanë vetëm një synim: përmirësimin. Allahu i Lartësuar i dhuroi këtij populli dituri, butësi, drejtësi dhe mëshirë, në atë masë që nuk ia ka dhuruar asnjë bashkësie të mëparshme. Allahu i Lartësuar i bëri muslimanët një popull të ekuilibruar në drejtësinë dhe urtësinë e tyre, për një arsye të caktuar, siç e thotë në vijim: - “…për të qenë dëshmitarë (Ditën e Gjykimit) për popujt …” - Për shkak të drejtësisë dhe urtësisë së tyre të madhe, ata do të dëshmojnë për popujt e tjerë dhe kurrë nuk do të ndodhë e kundërta. Ata që ky popull i quan “të pranuar tek Zoti”, ata do të jenë vërtet të tillë. Ndërsa ata të cilët janë “të papranueshëm” në gjykimin e muslimanëve, ata do të jenë të tillë edhe për Allahun e Lartësuar. Dikush mund të thotë: Si mund të pranohet dëshmia e njërës palë për tjetrën, kur ato do t’i nënshtrohen të dyja të njëjtit gjykues? Aq më tepër që gjykimi i njërës palë kundër tjetrës është i papranueshëm, kur ato janë në konflikt me njëra tjetrën. Atëherë, si është e mundur që, Ditën e Gjykimit, do të pranohet gjykimi i muslimanëve kundër popujve të tjerë? Përgjigja: Është e vërtetë që, gjykimi i ndërsjelltë i palëve në konflikt me njëra - tjetrën nuk lejohet dhe nuk merret në konsideratë. Por kjo ndalesë vlen vetëm për rastet kur të dyja palët janë të akuzuara dhe të përlyera. Ndërsa kur njëra palë nuk është e akuzuar apo e përlyer, çështja ndryshon. Kështu shpjegohet edhe dëshmia e umetit islam Ditën e Gjykimit. Duke qenë se muslimanët janë të pajisur me drejtësi dhe dituri, ata e meritojnë që të gjykojnë dhe të dëshmojnë për popujt e tjerë, sepse kushte të dëshmisë dhe gjykimit janë që ato të kryhen me dije dhe me drejtësi. Si rrjedhojë, ato do të jenë të pranueshme Ditën e Gjykimit. Nëse dikush do ta kundërshtonte këtë gjykim dhe do të kërkonte ndonjë argument për drejtësinë e këtij umeti (muslimanëve) në dëshminë e tyre, Allahu i Lartësuar e ka plotësuar edhe këtë kërkesë. Për të gjykuar dhe dëshmuar mbi drejtësinë dhe dijen e muslimanëve, Ai ka zgjedhur dëshmitarin më të ditur dhe më të drejtë, krijesën më të mirë, Profetin e fundit, Muhamedin (a.s.): - “Edhe i Dërguari ka për të qenë dëshmitar për ju.” - Ndër dëshmitë e këtij umeti ndaj popujve të tjerë, mund të përmendim se, Ditën e Gjykimit, Allahu i Lartësuar do t’i pyesë profetët: A e përçuat mesazhin Tim ndër popujt tuaj? Ata, sigurisht, do të përgjigjen se e kryen detyrën e ngarkuar. Por, kur Allahu i Lartësuar do t’i pyesë popujt në të cilët ata u dërguan si profetë, popujt do ta mohojnë këtë fakt. Ata nuk do ta pranojnë që profetët e përcollën mesazhin e Zotit. Atëherë, profetët do të kërkojnë dëshminë e popullit të fundit, muslimanëve, të cilët do të dëshmojnë se çdo profet e kreu me përkushtim dhe totalisht detyrën e ngarkuar prej Allahut. Për vërtetësinë dhe saktësinë e kësaj dëshmie, do të dëshmojë edhe Profeti i umetit të fundit, Muhamedi (s.a.u.s.). Ky ajet provon se mendimi unanim i këtij umeti është argument i sigurt, i tillë që është detyrë të besohet, të pranohet dhe të zbatohet. Ky umet nuk mund të bjerë në pajtueshmëri mendimi për diçka të gabuar. Ai nuk mund të pranojë një gjë të gabuar si të saktë, sepse Allahu i Lartësuar e ka cilësuar atë si “ ueseţa” (të ekuilibruar) në dije dhe drejtësi. Nëse muslimanët do të binin të gjithë në konsensus për diçka të gabuar, atëherë nuk do të meritonin të quheshin të tillë. Këtë qëndrim e përforcon edhe fjala e Allahut të Madhëruar: “…për të qenë dëshmitarë (Ditën e Gjykimit) për popujt”. Nëse ky umet dëshmon se diçka është hallall apo haram, sipas gjykimit të Zotit, atëherë kjo dëshmi është e pakundërshtueshme, sepse ata janë të pagabueshëm në këtë dre jtim. Muslimanët janë të pagabu eshëm në qëndrimet e tyre unanime, sepse përndryshe nuk do të meritonin të përzgjidheshin që të dëshmonin mbi të gjithë popujt e tjerë. Nga ky ajet mësojmë, gjithashtu, se dëshmia, gjykimi dhe dhënia e fetvave janë të papranueshme, nëse ai që i kryen nuk e gëzon cilësinë “adâle” 4. - “Dhe Ne e ndryshuam Kiblen nga e cila ti drejtoheshe…” – Fjala është për kiblën e parë, që ishte drejt Xhamisë së Shenjtë në Palestinë. Sigurisht që ky vendim kishte urtësi në vetvete. Allahu i Lartësuar ka dituri absolute dhe nuk ka nevojë që, për të ditur diçka, të provokojë krijesat që ta shfaqin atë të cilën e mbajnë të fshehur brenda shpirtit të tyre. Ai i sjell sprovat me qëllim që krijesat ta shfaqin qëndrimin që e mbajnë të fshehur dhe, në këtë mënyrë, të bëjnë të meritueshëm shpërblimin ose ndëshkimin e Tij. Allahu i Lartësuar nuk do të gjykonte kurrë për të dhënë shpërblime dhe ndëshkime, duke u bazuar thjesht në dijen e Tij absolute për të fshehtat. Shpërblimi ose ndëshkimi janë të lidhur ngushtë me veprat, të cilat shfaqen dhe lënë gjurmë. Kjo është drejtësia absolute e të Madhërishmit. Ai ndëshkon veçse pas sqarimit të argumenteve dhe qartësimit të së vërtetës nga ana e Tij. Ai nuk ndëshkon thjesht dhe vetëm duke u bazuar në dijen e Tij të fshehtë rreth krijesave, por sipas veprave të kryera prej tyre, pasi kështu ato nuk do të kenë asnjë justifikim para Krijuesit. Allahu i Lartësuar thotë: - “…vetëm për t'u dalluar ata që pasojnë sinqerisht të Dërguarin, nga ata që kthehen pas …” – Domethënë, për t'u dalluar qartë ata që e pasojnë rrugën e Profetit, pasi e njohën mirë atë. Njeriu e ka detyrë që, pasi ta ketë njohur të vërtetën, ta pasojë atë rigorozisht në të gjitha rastet, sepse ai është thjesht një krijesë, e cila duhet me domosdo t’i nënshtrohet ligjeve të Krijuesit të saj dhe të zbatojë urdhrat e Tij. Aq më tepër që, edhe në librat e para të Zotit sqarohej qartë që Profeti i fundit do të drejtohej nga një kah tjetër për të kryer faljen e namazit dhe, më konkretisht, drejt Qabes. Ai që realisht e kërkon rrugën e drejtë nuk ia lejon vetes që të mos bindet dhe të mos pasojë të vërtetën e sigurt. Përkundrazi, argumentet ia shtojnë edhe më shumë atij besimin dhe bindjen ndaj Profetit të fundit të Allahut. Ndërsa ata që ia kthejnë shpinën të vërtetës së qartë dhe të sigurt, duke ndjekur pasionin dhe mendjemadhësinë e vet, pa dyshim që do të zhyten edhe më shumë në mosbesimin e tyre. Më shumë do të çoroditen e turbullohen. Të tillët, si fatkeqë e të pashpresë, vazhdimisht do të sjellin argumente të pabaza dhe të pafaktuara. Justifikimet e tyre do të jenë gjithmonë të ndërtuara mbi dyshime e hamendësi. - “Vërtet, kjo provë qe e rëndë,” - Kjo dispozitë për ndryshimin e Kiblës ishte shumë e vështirë për t'u pranuar. I Madhëruari thotë se ajo ishte sprovë e madhe. - “…por jo për ata që Allahu i ka udhëzuar” - Ai i ka udhëzuar ata që ta kuptojnë drejt se kjo dispozitë është një mirësi e madhe nga Zoti i tyre. Kjo është një mirësi, ndaj së cilës duhet të tregohesh mirënjohës. E si të mos tregohesh mirënjohës ndaj Allahut të Lartësuar, kur Ai na drejtoi drejt kësaj Shtëpie madhështore, të cilën e dalloi mbi të gjitha vendet e tjera. Vizita e kësaj Faltoreje për haxh dhe umre është një nga kushtet e Islamit dhe shkak për fshirjen e të gjitha gjynaheve të robit. Këto mirësi e lehtësojnë shumë pranimin, madje me kënaqësi, të dispozitës së zbritur prej Allahut të Lartësuar. Ndërsa të tjerët, të cilët nuk janë udhëzuar të kuptojnë mirësitë që fsheh kjo dispozitë, sigurisht që do ta kenë të vështirë t’i përballojnë ndryshime të tilla kaq të mëdha. Pastaj i Madhëruari thotë: - “Dijeni se Allahu nuk jua humb kurrë besimin (namazin) tuaj”. - Është e pamundur të mendohet një gjë e tillë për Allahun e Lartësuar. Është jashtë çdo mundësie që Allahu t'ua humbasë dhe t'ua çojë dëm veprat dhe besimin e të mirëve. Ky është një përgëzim shumë i madh për këdo që Allahu i Lartësuar e ka begatuar me besim të sinqertë dhe me fenë Islame: Ai do t'ia mbrojë besimin dhe do ta ruajë nga devijimi. Ruajtja që jep Allahu i Lartësuar në këtë aspekt është dy llojesh: 1. Që adhuruesi të mos e humbasë besimin e tij prej shumë faktorëve që e shkaktojnë një gjë të tillë, siç janë, për shembull, sprovat, fatkeqësitë, dëshirat apo pasionet e shfrenuara. 2. Ndërsa lloji i dytë i ruajtjes së Allahut të Lartësuar është suksesi që Ai i jep adhuruesit për ta shtuar e plotësuar imanin e tij. Ai i jep sukses atij të cilit dëshiron t’ia ruajë imanin besimin, duke i krijuar çdo mundësi për këtë gjë. Ashtu sikurse e udhëzon që të gjejë rrugën e besimit fillimisht, në të njëjtën mënyrë e ndihmon që ta përsosë dhe ta ruajë atë më tej, të pacënuar. Kësisoj, Allahu e plotëson mirësinë e Tij ndaj adhuruesit, duke ia shtuar imanin, por edhe shpërblimin për veprat që kryhen në emër të këtij imani, sepse besimtarin e vërtetë nuk mund ta devijojnë kurrë sprovat, sado të mëdha qofshin ato. Nga Fjala e Allahut të Lartësuar: “ Ne e ndryshuam Kiblen nga e cila ti drejtoheshe vetëm për t'u dalluar ata që pasojnë sinqerisht të Dërguarin, nga ata që kthehen pas …” dikush mund të kuptojë gabimisht se, sprova mund të bëhet shkak që, edhe disa besimtarë të kthehen mbrapa dhe të braktisin besimin e tyre. Por Allahu i Lartësuar, në ajetin që vjen më poshtë, e mohon kategorikisht këtë mendim të gabuar, kur thotë: “Dijeni se Allahu nuk jua humb kurrë besimin (namazin) tuaj.”. Kështu, Ai deklaron që, sprovat, sado të mëdha qofshin, nuk mund ta devijojnë besimtarin dhe nuk m und t’ia humbasin besimin atij. Ky premtim përfshin edhe ata të cilët vdiqën para se të ndryshohej Kibla. Pra, Allahu i Lartësuar nuk do t'ua humbasë besimin edhe asaj kategorie njerëzish, sepse ata nuk bënë gjë tjetër, por veçse zbatuan urdhrat e Allahut dhe të Profetit të Tij. Bindje ndaj Allahut quhet zbatimi i përpiktë i urdhrave të Tij, në çdo kohë qofshin ato. Ky ajet dëshmon, gjithashtu, për saktësinë e mendimit të Ehli Sunetit, se: edhe veprat janë pjesë e imanit, pasi Allahu i ka quajtur punët e gjymtyrëve (namazin) “iman”. - “Vërtet, Allahu është Përdëllimtar dhe Mëshirëplotë me njerëzit. ” - Allahu i mëshiron shumë njerëzit. Prej kësaj mëshire shumë të madhe është edhe plotësimi i mirësive të Tij ndaj tyre, duke ua ruajtur dhe shtuar besimin që ua dhuron fillimisht. Është pikërisht mëshira e Tij që i dallon ata mbi njerëzit që shtiren si besimtarë dhe mashtrojnë. Po prej mëshirës së Tij ishte edhe sprova e mësipërme, nëpërmjet së cilës Ai e shtoi edhe më tepër besimin dhe bindjen e tyre. Me mëshirën e Tij, Ai ua ngriti gradat shumë lart, duke i urdhëruar ata që të drejtoheshin për nga Faltorja më e nderuar që ekziston mbi Tokë, e cila është Qabja.

- (Allahu ua pranoi pendimin) Edhe atyre të treve, të cilëve iu pat shtyrë (pranimi i pendimit), aq sa edhe toka iu ngushtua, me gjithë gjerësinë e saj (nga ndjenja e fajit). Edhe shpirtrat e tyre u ngushtuan dhe u bindën se nuk mund të gjesh strehim gjetiu, veçse tek Allahu. Ai i mëshiroi ata që të pendoheshin. Allahu është Pranues i pendimit dhe Mëshirëplotë. - Imam Ahmedi sjell rrëfimin nga Ubejdullah Ibn Kab Ibn Maliku, djali i Kabit, që kujdesej për të atin, gjatë kohës kur ai u verbua (në pleqëri). Ai thotë që e ka dëgjuar Kab Ibn Malikun të tregonte për luftën e Tebukut, ku ai nuk shkoi me Profetin e Allahut. Kështu, vetë Kabi ka rrëfyer: 1437. “Nuk kam lënë asnjë betejë të Profeti pa marrë pjesë, përveç luftës së Tebukut. Edhe në luftën e Bedrit nuk mora pjesë, por askush nuk u qortua për mosmarrjen pjesë në atë luftë, sepse, në fakt, Profeti doli thjesht në kërkim të karvanit të Kurejshëve dhe Allahu e përcaktoi që ai të përballet me ushtrinë e armikut pa asnjë planifikim të mëparshëm. Unë kam qenë i pranishëm me Profetin e Allahut natën e Akabesë, kur i dhamë besën për Islamin dhe për mua ajo ka qenë një ngjarje, që nuk do ta ndërroja me asnjë gjë, as me ngjarjen e Bedrit, edhe pse ajo ngjarje është më e njohur dhe e përhapur ndër njerëz. Gjatë kohës kur do të niseshin për në Tebuk, unë kurrë nuk kisha qenë më i fuqishëm dhe më në gjendje sesa atë ditë, që nuk u nisa me Profetin e Allahut. Vallahi, kurrë nuk kam pasur dy kafshë udhëtimi përpara asaj kohe. Kur Profeti i Allahut nisej për luftë, nuk tregonte për të, madje jepte të kuptohej se do nisej në tjetër drejtim. Ndërsa atë ditë, ai e tregoi qartë qëllimin dhe drejtimin e udhëtimit. Ai udhëtim do të ishte shumë i gjatë, në një kohë shumë të nxehtë dhe në përballje me një armik të madh në numër, prandaj u tregoi qartë muslimanëve që të merrnin mirë masat për atë udhëtim. Muslimanët që morën pjesë me Profetin ishin të shumtë dhe nuk ishin shënuar në ndonjë regjistër (divan), që shënonte emrat e ushtarëve. Çdo njeri që donte t’i shmangej kësaj lufte mund të ikte, duke qenë i sigurt se nuk do të binte në sy, nëse nuk shpallej ndonjë ajet për këtë nga Allahu i Lartësuar. Udhëtimi ishte në kohën kur frutat po piqeshin dhe hijet ishin të këndshme. Unë nuk kisha qenë asnjëherë më i dhënë e më i përkushtuar pas pasurisë, sesa atë kohë. Profeti po bëhej gati për luftë, bashkë me shumë muslimanë. Edhe unë fillova të bëhesha gati për këtë udhëtim, por sërish kthehesha dhe nuk përgatisja gjë. Thosha me veten time: “Mundësitë i kam, prandaj nëse dua, bëhem gati shpejt.” Kështu e shtyja përgatitjen, derisa njerëzit dhe Profeti i Allahut ishin bërë gati për t’u nisur, kurse unë ende asgjë. Thashë me vete: “Hë, se bëhem gati sot ose nesër dhe i arrij rrugës.” Pasi u nisën, u nisa njëherë të përgatitesha për udhëtimin, por përsëri nuk bëra gjë. Fillova të bëhesha gati e sërish asgjë. Në këtë mënyrë e shtyja përgatitjen, derisa njerëzit ishin larguar shumë e në nxitim, aq sa po i afroheshin destinacionit të luftës. Mendova dhe tentova të nisesha gjithsesi, dhe t’i arrija kudo të ishin. Ah, sikur ta kisha bërë këtë! Por nuk qe e shkruar që të nisesha! Pas largimit të Profetit, nuk më bëhej të dilja ndër njerëz, sepse ose do të shihja njerëz të zhytur në hipokrizi, ose nga ata që ishin vërtet të justifikuar nga Zoti për mosmarrjen pjesë në atë luftë. Profeti u kujtua për mua veçse kur mbërritën në Tebuk. Kur ishte ulur mes shokëve në Tebuk, tha: “Çfarë bëri Kab Ibn Maliku?” Një burrë nga Beni Seleme tha: “E penguan hijet dhe rrobat e bukura, o i Dërguari i Allahut.” Por Muadh Ibn Xhebeli tha: “Shumë keq po flet ti! Vallahi, o i Dërguari i Allahut, ne dimë veçse të mira për Kabin.” Kab Ibn Maliku vazhdon e tregon: “Kur mora vesh se Profeti i Allahut ishte rrugës së kthimit nga Tebuku, fillova të mendoja për gënjeshtrën dhe për mënyrën se si do të dilja nga ajo situatë, si të shpëtoja e të shmangia zemërimin e Profetit të nesërmen. Kështu, fillova të merrja mendimin e familjarëve të mi. Por kur erdhi lajmi se Profeti ishte gati në të mbërritur, m’u largua nga mendja çdo kotësi e gënjeshtër dhe mendova se asnjë justifikim i kotë nuk kishte për të më shpëtuar nga ajo ngushti. Atëherë , vendosa t’i thosha të vërtetën. Kur kthehej nga udhëtimi, Profeti ﷺ e kishte rregull që fillimisht të kthehej në xhami, të falte dy rekatë dhe pastaj të ulej me njerëzit. Dhe ashtu bëri. Menjëherë, filluan të vinin me radhë ata që nuk kishin marrë pjesë në luftë, duke u justifikuar e duke u betuar. Ishin mbi tetëdhjetë vetë. Profeti ﷺ ua pranoi të gjithëve atyre justifikimet dhe betimet dhe kërkoi falje për ta, ndërsa të fshehtat e tyre i la në dorën e Allahut të Lartësuar për t’i gjykuar. Te Profeti shkoi edhe Kab Ibn Maliku. Kur ai i dha selam, Profeti i dha një buzëqeshje prej të zemëruari dhe i tha: “Afrohu!” Kabi tregon: “Vazhdova të afrohem, derisa u ula para tij”. Ai më tha: “Çfarë të pengoi? Nuk e kishe blerë kafshën tënde?” - “Po, si jo! Betohem në Allahun se, nëse do të isha para dikujt tjetër, veç teje, do t'ia kisha dalë mbanë ta largoja zemërimin e tij nëpërmjet justifikimit që do të sillja, me aftësinë time për të bindur dhe sqaruar. Por unë betohem në Allahun, se jam shumë i sigurt se, nëse të gënjej sot për t'u kënaqur ti me mua, Allahu ka për të të zemëruar me mua. Nëse të flas sot sinqerisht, ndoshta do të zemërohesh me mua, por shpresoj që Allahu të më falë mua. Nuk kam asnjë justifikim. Kurrë nuk kam qenë më i fuqishëm dhe më në gjendje sesa atë ditë që nuk erdha me ty.” Profeti tha: “Ky ka thënë të vërtetën. Çohu, derisa Allahu të gjykojë për çështjen tënde!” Unë u ngrita për të ikur. Pas më ndoqën disa burra prej fisit të Benu Seleme, duke më qortuar e duke më thënë: “Vallahi, s’të kishim parë të bëje ndonjë gabim para këtij! Kaq të vështirë e pate të justifikoheshe, siç vepruan edhe të tjerët? Do të ishte e mjaftueshme që Profeti ﷺ të kërkonte falje për ty”. E kështu vazhduan të më flisnin gjatë, aq sa po mendoja të kthehesha te Profeti dhe të mohoja ato që kisha thënë. Pastaj u thashë atyre: “A veproi kush tjetër si unë?” - “Po. Dy burra të tjerë thanë njëlloj si ti dhe iu kthye e njëjta përgjigje.” - “Cilët ishin ata të dy?” - “Murara Ibn el Rabia el Amiri dhe Hilal Ibn Umeje el Uakifi.” Ata ishin dy burra, që kishin marrë pjesë në Bedër. Thashë me vete: “Ata janë shembull për mua”. Dhe ashtu vazhdova. Profeti ﷺ i ndaloi muslimanët që të na flisnin ne të treve, ndryshe nga ç'u veprua me të tjerët, që nuk morën pjesë në luftë dhe që paraqitën justifikimet e tyre. Njerëzit na u larguan. Të gjithë ndryshuan sjelljen karshi nesh. Toka po më dukej e huaj, e panjohur. Kjo vazhdoi për pesëdhjetë net. Dy shokët e mi u ngujuan në shtëpitë e tyre dhe vetëm qanin. Ndërsa unë isha më i riu dhe më i qëndrueshmi i grupit. Unë dilja mes njerëzve dhe falja namazin në xhami me muslimanët. Dilja nëpër tregje, e megjithatë nuk më fliste askush. Pas namazit, unë i jepja selam Profetit ﷺ , dhe më pas shihja: a do t’i lëvizte buzët, vallë? Ndonjëherë falesha pranë tij dhe i hidhja ndonjë vështrim vjedhurazi. E ndieja se, kur falja namaz, ai më shikonte, por kur hidhja sytë tek ai, ai kthehej. Ditët po më dukeshin tepër të gjata nën trysninë e kësaj gjendjeje. Një ditë, hipa mbi avllinë e kopshtit të Ebu Katades, djalit të xhaxhait tim, një nga njerëzit më të dashur për mua. E përshëndeta me selam, por, betohem në Allah se nuk ma ktheu selamin. Atëherë i thashë: “O Ebu Katade! Për hir të Allahut po të pyes: A më njeh mua si një njeri që e do Allahun dhe Profetin e tij, apo jo?!” Ai heshti. Vazhdova ta pyes disa herë, derisa më tha: “Allahu dhe i Dërguari i tij janë më të ditur.” Sytë m’u mbushën me lot. U ktheva prapa, u ngjita në avllinë e kopshtit të tij dhe u largova. Një ditë, duke ecur në tregun e Medinës, një bujk prej Shamit, që shiste prodhimet e veta në Medinë, pyeste njerëzit: “A mund të më tregoni se kush është Kab Ibn Maliku?” Njerëzit i bënë me shenjë atij drejt meje, dhe ai m’u afrua. Erdhi dhe më zgjati një letër, që ma dërgonte mbreti i Gasanëve. Në të, ndër të tjera, shkruhej: “Kam marrë vesh se shoku yt të ka braktisur. Por dije se Allahu nuk ka për të lënë ty në një vend ku të poshtërohesh e të mos të të njihen të drejtat. Bashkohu me ne, të gjesh ngushëllim....” Kur e lexova, thashë me vete: “Edhe kjo është pjesë e sprovës sime” dhe e hodha atë në zjarr. Pasi kishin kaluar 40 ditë, nga pesëdhjetëditëshi,, erdhi një korrier nga Profeti ﷺ , që më tha: “Profeti ﷺ të urdhëron që të largohesh nga gruaja jote!” - “Ta divorcoj, - e pyeta, - apo çfarë?” - “Jo, - më tha, - por largoju asaj dhe mos iu afro!” Edhe dy shokëve të mi u çoi të njëjtin mesazh. Atëherë i thashë gruas: “Shko te familja jote dhe qëndro atje, derisa Allahu të japë gjykimin për këtë çështje!” Gruaja e Hilal Ibn Umejes shkoi te Profeti ﷺ dhe i tha: “O i Dërguari i Allahut! Hilal Ibn Umeje është i shtyrë në moshë dhe nuk ka shërbëtorë. A më lejon që t’i shërbej atij?” Profeti ﷺ tha: “Mirë, por nuk duhet të të afrohet!”“ Ajo i tha: “Betohem në Allahun se ai nuk lëviz nga vendi. Ai vazhdon të qajë që nga dita që ndodhi ajo që ndodhi.” Disa njerëz të familjes më thanë: “Po sikur t'i kërkoje leje Profetit ﷺ që të të shërbejë gruaja jote, ashtu siç lejoi gruan e Hilal Ibn Umejes.” Unë thashë: “Vallahi, nuk i kërkoi leje Profetit ﷺ për këtë. Kush e di se çfarë më thotë nëse i kërkoj leje, sepse unë jam i ri.” Kështu qëndrova dhjetë net, derisa u plotësuan 50 net që nga dita e parë. Një ditë, pasi fala namazin e sabahut mbi tarracën e një prej shtëpive tona, po qëndroja i ulur në një gjendje, sikurse e përshkruan Allahu i Lartësuar: “I ngushtuar në shpirt dhe me një pikëllim aq të madh sa që toka me gjerësinë e saj më dukej e ngushtë”. Në këto çaste, dëgjoj zërin e dikujt, që ishte ngjitur mbi kodrën Sela e që thërriste me zë të lartë: “O Kab Ibn Malik! Gëzohu!” Atëherë unë rashë menjëherë në sexhde, se ndjeva që çlirimi sapo kishte ardhur. Profeti ﷺ , pas faljes së sabahut, kishte njoftuar që Allahu na e kishte pranuar pendimin. Njerëzit u nisën drejt nesh për të na përgëzuar. Drejt dy shokëve të mi u nisën disa përgëzues, ndërsa një kalorës, duke i rënë kalit me shkelma në bark për të nxituar, ishte nisur drejt meje për të më uruar. Megjithatë, dikush tjetër nga Eslemi ishte ngjitur në majë të kodrës dhe zëri i tij qe më i shpejt se kali. Në momentin që ky i fundit erdhi tek unë, unë hoqa dy rrobat e mia dhe ia dhurova atij. Për Zotin, nuk kisha rroba të tjera veç tyre, aq sa për veten time mora rroba borxh te dikush tjetër! U nisa te Profeti ﷺ. Ndërkohë njerëzit më dilnin përpara grupe-grupe, të më uronin për pendimin e pranuar. “Gëzohu me pendimin e pranuar prej Allahut!” - ishin fjalët e tyre. Kur hyra te Profeti ﷺ ,i cili po qëndronte i ulur me njerëzit përreth, Talhai vrapoi drejt meje dhe më uroi me përzemërsi. Asnjë muhaxhir tjetër nuk u ngrit për mua, veç Talhait, veprim që unë nuk do t’ia harroj kurrë atij! Kur i dhashë selam Profetit ﷺ , vura re që fytyra e tij vezullonte nga gëzimi. Ai, me ngrohtësi, më tha: “Gëzohu për ditën më të mirë që ke kaluar, prej ditës kur të ka lindur nëna!” Unë e pyeta: “Kjo është prej teje, o i Dërguari i Allahut, apo prej Allahut?” Ai tha: “Veç prej Allahut!” Kur gëzohej, Profetit ﷺ i shkëlqente fytyra si hëna e shndritshme. Këtë e dallonim qartë prej tij. U ula para tij dhe i thashë: “O i Dërguari i Allahut! Në shenjë pendese, unë e jap të gjithë pasurinë time si sadaka për hir të Allahut.” Ai tha: “Mbaj një pjesë për vete. Kështu është më mirë për ty.” - “Mirë, - i thashë - atëherë po mbaj pjesën që fitova në Hajber. O i Dërguari i Allahut, - vazhdova - Allahu më shpëtoi mua për shkak të sinqeritetit tim. Në shenjë pendimi, unë që sot e tutje, për sa kohë do të jetoj, do të them veçse të vërtetën.” Për Zotin, nuk njoh ndonjë musliman që Allahu e ka bekuar me thënien e të vërtetës, ashtu siç më ka bekuar mua, që kur ia përmenda këtë fjalë Profetit ﷺ e deri më sot. Për Allah, që nga ajo ditë e deri më sot, nuk kam synuar asnjëherë të gënjej me fjalët e mia, e tani shpresoj që Allahu të më ruajë këtë edhe për pjesën e jetës që më ka mbetur! Allahu i Lartësuar i shpalli Profetit të Tij ajetet: “(Allahu ua pranoi pendimin) Edhe atyre të treve, të cilëve iu pat shtyrë (pranimi i pendimit), aq sa edhe toka iu ngushtua, me gjithë gjerësinë e saj (nga ndjenja e fajit). Edhe shpirtrat e tyre u ngushtuan dhe u bindën se nuk mund të gjesh strehim gjetiu, veçse tek Allahu. Ai i mëshiroi ata që të pendoheshin. Allahu është Pranues i pendimit dhe Mëshirëplotë. O ju që keni besuar! Jini të devotshëm ndaj Allahut dhe jini gjithmonë me ata që janë të drejtë (në fjalë dhe në vepra)! Nuk do të ishte me vend për banorët e Medines e as për beduinët përreth, që të mos e ndiqnin pas të Dërguarin e Allahut dhe të kursenin veten, në vend të atij. Nuk do të ishte me vend për banorët e Medinës e as për beduinët përreth, që të mos e ndiqnin pas të Dërguarin e Allahut dhe të kursenin veten, në vend të atij. Nuk do të ishte me vend, sepse sa herë që ata do t'i kapte etja, lodhja dhe uria në rrugën e Allahut, sa herë që do të shkelnin ndonjë rrugë që i hidhëronte jobesimtarët, sa herë që do të arrinin çfarëdolloj fitoreje kundër armikut - të gjitha këto do t’u shkruheshin si vepra të mira. Allahu nuk ua humb shpërblimin vepërmirëve. ” (Teube 117-120). Betohem se Allahu nuk më ka falur mirësi më të madhe, pas udhëzimit në Islam, sesa sinqeritetin që tregova ndaj Profetit të Tij. Ishte Allahu i Madhëruar që më dha sukses që të mos e mashtroja Profetin e Tij, dhe ashtu të shkatërrohesha, sikurse u shkatërruan ata që e mashtruan atë. Për ta, Allahu i Lartësuar zbriti ajete shumë të frikshme, si: “Kur të ktheheni tek ata, do t’ju betohen në Allahun, për të mos i qortuar. Kthejuni shpinën atyre! Ata, me të vërtetë janë të ndyrë dhe vendi i tyre do të jetë Xhehenemi, si shpërblim për at ë (padrejtësi) që bënë. Ata do t'ju betohen që të jeni të kënaqur me ta. Por edhe nëse ju shprehni kënaqësi, Allahu nuk është i kënaqur me ata që i shkelin kufijtë e Tij.” (Teube 95, 96). Allahu i Lartësuar na përmendi ne të tre në mënyrë të veçantë, për sa i përket pranimit të pendimit. Për të tjerët, të cilët u justifikuan dhe i dhanë besën, Profeti ﷺ kërkoi falje, ndërsa çështjen tonë ai e la në dorë të Allahut. Prandaj Allahu i Lartësuar flet pikërisht për ne të tre, kur thotë: “Ai ua pranoi pendimin edhe atyre të treve të cilëve u qe shtyrë çështja e pranimit të teubes (hul-lifû)…”. Kështu, Allahu i Lartësuar e përmend faktin që gjykimi për ne u vonua për njëfarë kohe. Disa janë të mendimit se fjala “ hul-lifû” ka kuptimin: “ që nuk morën pjesë në luftë ”. Pra, sipas tyre, kuptimi i ajetit do të ishte: “Ai ua pranoi pendimin edhe atyre të treve, të cilët nuk morën pjesë në luftë”, por - thotë Kabi, fjala hul-lifû nuk ka të bëjë aspak me mospjesëmarrjen tonë në luftë. Ajo nënkupton pikërisht vonimin e gjykimit për ne. Pra kuptimi i saktë i ajetit do të ishte: “Ai ua pranoi pendimin edhe atyre të treve, pranimi i teubes së të cilëve u shty për më vonë.” 123 Ky është një hadith i saktë (mutefekun alejhi), që e kanë sjellë Buhariu dhe Muslimi prej Zuhriut, në një version të ngjashëm. Hadithi përmban një shpjegim të ajetit në formën më të bukur dhe të thjeshtë. Një shpjegim i ngjashëm është sjellë për këtë ajet edhe nga shumë selefë. Allahu i Lartësuar na përmendi çlirimin që solli për këta të tre sahabë, pas atij ngushtimi e vuajtje të brendshme, që u shkaktoi bojkoti i plotë i muslimanëve për plot 50 ditë e net. Ai na tregon se atyre edhe toka iu ngushtua (nga ndjenja e fajit) , me gjithë gjerësinë e saj. Shpirtrat e tyre u ngushtuan, aq sa nuk po dinin çfarë të bënin. Por ata bënë durim për hir të Allahut dhe duke iu nënshtruar vendimit të Tij me përunjësi e pendim të thellë. Ata i kërkuan Atij çlirim me përvuajtje të madhe dhe qëndruan si burrat, duke thënë të vërtetën dhe duke mos e gënjyer Profetin e Allahut në lidhje me mosmarrjen pjesë në luftë. Ata e pranuan gabimin se qëndruan pa asnjë arsye dhe për këtë u ndëshkuan për gjatë gjithë kësaj kohe. Por Allahu na tregoi se Ai ua pranoi atyre pendimin, duke na treguar se përfundimi i sinqeritetit dhe vërtetësisë është i lavdëruar dhe i mirë. 124 I Lartësuari thotë: - O ju që keni besuar! Jini të devotshëm ndaj Allahut dhe jini gjithmonë me ata që janë të drejtë (në fjalë dhe në vepra) ! - Jini të sinqertë dhe gjithmonë kujdesuni që të thoni vetëm të vërtetën, sepse kështu do të jeni prej sadikin-ëve (të sinqertëve e të drejtëve) dhe gjithmonë do të shpëtoni nga rrugët e shkatërrimit. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ibn Mesudi r.a. se Profeti i Allahut ka thënë: 1438. “Bëhuni të sinqertë (të vërtetë) sepse sinqeriteti (sidku) shpie në mirësi, kurse mirësia shpie në Xhenet. Vërtet njeriu i cili vazhdimisht është i sinqertë dhe thotë vetëm të vërtetën, tek Allahu do të shkruhet besimtar i vërtetë (siddik). Gënjesh tra shpie në prishje (morale), kurse prishja të shpie në Xhehenem. Njeriu që gënjen vazhdimisht, dhe vetëm gënjen, më në fund tek Allahu do të shkruhet si gënjeshtar i madh.” [Buhariu dhe Muslimi]. Shube përcjell nga Abdullah Ibn Mesudi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), se ka thënë: “Gënjeshtra nuk thuhet as me shaka e as seriozisht. Lexoni nëse dëshironi: “O ju që keni besuar! Jini të devotshëm ndaj Allahut dhe jini gjithmonë me ata që janë të drejtë (në fjalë dhe në vepra)!” Pastaj tha: A gjeni këtu tolerim për ndonjë?”

Emrat e kësaj sureje - “El Fâtiĥa ” - Domethënë, Hapësja ose Çelësi, sepse lexuesi i Kur'anit e hap leximin apo shkrimin e Kur'anit me suren Fatiha. Po me suren Fatiha hapet edhe leximi i Kur'anit në namaz. - “Ummul Kur'an ”- “Themeli i Kur'anit” dhe “ Ummul Kitab” - “Themeli i Librit”. Umm quhet çdo gjë që është themel dhe që çdo gjë tjetër ndërtohet mbi të. Kështu, Fatihaja është themeli i Kur'anit dhe çdo gjë ndërtohet mbi të. Të gjitha kuptimet e mesazhet e Kur'anit kthehen në përmbajtjen e kësaj sureje. - “El Seb’ul Methânij ” (Shtatëshja që përsëritet) dhe “ Kur'ani i madhërishëm”. Eshtë një hadith i saktë në Xhamiun e Tirmidhiut, që e ka gjykuar si të saktë, se Ebu Hurejra tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 5 “El hamdu lil -lahi rab -bil âlemin është Ummul Kur'an, Ummul Kit âb, Es-Seb’ul Methâni dhe Kur'ani i madhërishëm.” - Ajo quhet “El Hamdu” - “Lavdërimi” dhe “Es-Salâtu” - “Namazi. Në hadithin kudsij, që Profeti e transmeton nga Allahu i Madhëruar, thuhet: 6 “Unë e kam ndarë namazin në dy gjysma. Kur adhuruesi thotë: El ĥamdu lil -lâhi Rab -bil âlemîn (Lavdërimet i qofshin plotësisht dhe vetëm Allahut, Zotit të botëve), Allahu thotë: “Më lavdëroi dhe falënderoi adhuruesi Im. ...”. - Gjithashtu, ajo quhet edhe “ El Shifau” - “Shëruese”, sikurse ka ardhur ky përshkrim në hadithin e përcjellë nga Darimiu , nga Ebu Seidi, që përcjell nga Profeti, që ka thënë: 7 “Hapësja e Librit është “ Shifâun”, pra, shëruese për çdo helmim.”4 - Fatihaja quhet edhe “ Rukje” - domethënë, shërim përmes lutjeve, sipas hadithit të Ebu Seid Hudrij, kur ai i bëri rukje një burri të helmuar nga pickimi i akrepit. Kur e njoftuan Profeti n për këtë ngjarje, ai i tha Ebu Seidit: 8 “...ku e dije ti se ajo është rukje?!” - Ajo quhet edhe “Esâsul Kur'an” - “Baza e Kur'anit”, sikurse tregon El Sha’biju se e ka quajtur Ibn Abasi, që më pas ka shtuar: “Baza e saj është Bismil-lahir-RahmanirRahim.” - Sufjan Ibn Ujejne e ka quajtur këtë sure “Uakijeh”, Mbrojtësja, ndërsa Jahja Ibn Ebu Kethir e ka quajtur “ Kafijeh”, e Mjaftueshmja, sipas disa haditheve mursele, ku thuhet: 9 “Umul Kur 'an mund të zëvendësojë çdo sure tjetër, por asnjë tjetër nuk mund ta zëvendësojë atë.” Gjithashtu, ajo quhet Surja e Namazit ose edhe “ El Kenz” “Thesari”, siç ka thënë Zemahsheriu në librin e tij El Keshaf. Zbritja e sures Fatiha Surja Fatiha ka zbritur në Mekë. Kështu ka thënë Ibn Abasi, Katade dhe Ebu Alije. Kështu, ajo konsiderohet si sure mekase. Kanë thënë, gjithashtu, se është sure medinase, ashtu siç kanë thënë gjithashtu se ka zbritur dy herë, fillimisht në Mekë, dhe pastaj në Medinë.5 Dobitë dhe rëndësia e Fatihasë Nuk ka shpallur Allahu i Lartësuar as në Teurat, as në Ungjill, as në Zebur dhe as në Furkan si surja Fatiha. Imam Ahmed Ibn Hanbeli, - Allahu e mëshiroftë! - sjell thënien nga Ebu Hurejra: 10 “Një ditë, Profeti doli për vizitë tek Ubej Ibn Keabi dhe e gjeti atë duke falur namaz. Ai i thirri: “O Ubej!” Ubeji ktheu kokën, por nuk iu përgjigj Profetit. Profeti përsëri i foli dhe i tha: “O Ubej!” Atëherë, Ubeji e fali shpejt namazin dhe shkoi tek Profeti dhe i tha: “Es -selamu alejke, o Profet i Allahut!” Profeti tha: “Ue alejkes -selam! Çfarë të pengoi të më përgjigjeshe kur të thirra, o Ubej?” Ai tha: “O Profeti i Allahut, unë isha duke falur namaz.” Profeti tha: “A nuk e di ti atë që më është shpallur mua: “...përgjigjuni Allahut dhe Profetit kur ju ftojnë në atë që ju jep jetë!”? Ubeji tha: “Po, o Profeti i Allahut, dhe nuk kam për ta përsëritur këtë gabim!” Profeti pastaj i tha: “A dëshiron të të tregoj për një sure, që nuk ka të ngjashme as në Teurat, as në Ungjill, as në Zebur dhe as në Furkan?” “Po, o Profeti i Allahut.” Profeti i tha: “Unë shpresoj që, pa dalë nga kjo derë, ta mësosh cila është ajo sure.”. Ubeji thotë: “Profeti më kapi për dore dhe po më fliste, kurse unë ngadalësoja hapin nga frika se do të mbërrinim tek porta pa përfunduar fjalën Profeti. Kur u afruam afër portës, i thashë: “O Profet i Allahut, cila është surja që më premtove të më tregoje?” Ai tha: “Çfarë lexon në namaz?” Unë i lexova Ummul Kur'an (Fatihanë).” Atëherë, Profeti ﷺ tha: “Betohem në Atë në Dorë të së Cilit është shpirti im, se Allahu i Lartësuar nuk ka shpallur as në Teurat, as në Ungjill, as në Zebur dhe as në Furkan si surja Fatiha. Ajo është Shtatëshja që përsëritet.” Këtë hadith e ka sjellë edhe Tirmidhiu, që shton: 11 “...Ajo është Shtatëshja që përsëritet, është Kur'ani madhështor, që m’u dha.” Tirmidhiu shton se ky është hadith hasen sahih. Imam Ahmed Ibn Hambel, - Allahu e mëshiroftë! - shënon në Musnedin e tij hadithin e Ebu Seid el Mual -lâ (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): 12 “Unë isha duke falur namaz, kur Profeti më foli. Unë nuk iu përgjigja, derisa e mbarova namazin. Kur i shkova, ai më tha: “Çfarë të pengoi të vish tek unë?” - “O i Dërguari i Allahut, unë isha duke falur namaz.” Ai tha: “Po a nuk ka thënë Allahu i Madhëruar: “O ju që keni besuar! Përgjigjjuni Allahut dhe të Dërguarit të Tij, kur ju ftojnë në atë që ju jep jetë!”? Pastaj tha: “Kam për të ta mësuar më madhështoren sure që gjendet në Kur'an para se të dalësh nga xhamia.” Atëherë, ai më kapi për dore dhe kur po bëhej të dilte nga xhamia, i thashë: “O i Dërguari i Allahut, po ti më the që do të të mësoj më madhështoren sure që gjendet në Kur'an?” Ai më tha: “Po, ajo është: El ĥamdu lil-lahi Rab-bil alemin ”. Ajo është ‘Shtatëshja që përsëritet’ dhe Kur'ani madhështor.’ Kështu e ka sjellë këtë hadith edhe Imam Buhariu, Ebu Daudi, Nesaiu dhe Ibn Maxhe me rrugë të ndryshme transmetimi. Fatihaja dhe fundi i sures Bekare janë dy drita, të cilat nuk i janë dhënë kurrë asnjë profeti tjetër para Profetit tonë Në Sahihun e Muslimit dhe në Sunenin e Nesaiut shënohet hadithi prej Ibn Abasit r.a., që ka thënë: 13 “Një ditë, Profeti ﷺ ishte ulur me Xhibrilin , kur dëgjuan një zhurmë që vinte nga sipër. Xhibrili ngriti shikimin drejt qiellit dhe tha: “Sot u hap një portë e qiellit, që nuk është hapur kurrë më parë.” Prej saj - rrëfen Ibn Abasi - zbriti një melek tek Profeti dhe i tha: “Gëzohu! Vërtet ty të janë dhuruar dy drita, të cilat nuk i janë dhënë kurrë asnjë profeti tjetër para teje: Fatihaja dhe fundi i sures Bekare. Çdo gërmë që ke për të lexuar prej atyre të dyjave ka për të t’u dhënë.” Ky është teksti i sjellë nga Nesaiu. Edhe Muslimi e ka sjellë të ngjashëm me të. 6 Muslimi sjell hadithin e Ebu Hurejrës, - Allahu qoftë i kënaqur prej tij – që tregon: “E kam dëgjuar Profetin të thotë: 14 “Kush fal namaz pa lexuar në të Ummul Kur'an (Themelin e Kur'anit), e ka namazin hadaxh (jo të plotë) - tri herë.” Dikush i tha Ebu Hurejrës: “Po kur ne falemi pas imamit?” Ebu Hurejra tha: “Lexoje në veten tënde, sepse unë e kam dëgjuar Profetin të thotë: “Allahu i Lartësuar ka thënë: “Unë e kam ndarë namazin në dy gjysma, dhe adhuruesit Tim do t’i jepet ajo që kërkon: “Kur adhuruesi thotë: El ĥamdu lil -lâhi Rab -bil âlemîn (Lavdërimet i qofshin plotësisht dhe vetëm Allahut, Zotit të botëve!), Allahu thotë: “Më lavdëroi dhe falënderoi adhuruesi im!”. Kur adhuruesi thotë: Er-Raĥmânir-Raĥîm të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit , Allahu thotë: “Më përlëvdoi shumë adhuruesi Im”. Kur adhuruesi thotë: Mâliki jeumid -dîn (Sunduesit të Ditës së Gjykimit) , Allahu thotë: “Më lartësoi e madhëroi Mua adhuruesi Im”. Ose tha: “M’i besoi Mua adhuruesi Im të gjitha punët e tij.” Kur adhuruesi thotë: Ijjâke nea’budu ue ijjâke nesteaîn (Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë), Allahu thotë: Kjo është mes meje dhe adhuruesit Tim dhe adhuruesit Tim do t’i jepet ajo që kërkon. “Kur adhuruesi thotë: Ihdinaŝ-ŝirâţal musteķîm. Sirâţal -ledhîne enamte alejhim ĝajril maĝđûbi alejhim ue leđ -đãl-lîn. (Na udhëzo në rrugën e drejtë. Në rrugën e atyre të cilët i begatove, jo në rrugën e atyre që merituan zemërimin dhe as në rrugën e të humburve!)”, Allahu thotë: “Këto janë për adhuruesin Tim, dhe adhuruesit Tim do t’i jepet ajo që kërkon”.” Kështu e ka sjellë Nesaiu. Leximi i Fatihasë gjatë namazit Për këtë çështje janë dhënë tri mendime: 1. Leximi i Fatihasë është detyrë për imamin, për xhematliun dhe për atë që falet vetëm. Kjo është ajo që tregojnë përgjithësisht hadithet e sjella në këtë temë. 15. “Nuk ka namaz për atë që nuk lexon Fatihanë”. 16 “Ai që fal një namaz dhe nuk lexon në të Ummul Kur'anin, ai namaz është ħadâxh (jo i plotë).” 17 “Nuk vlen një namaz në të cilin nuk lexohet Ummul Kur'an-i.” Ky është mendimi ekzistues i Shafiut (Allahu e mëshiroftë!). 2. Anëtari i xhematit nuk e ka detyrë që të lexojë as Fatihanë dhe as ndonjë sure tjetër, as në namazet me zë e as në ato pa zë. Për këtë tregon hadithi i sjellë nga imam Ahmed Ibn Hambel, nga Xhabir Ebu Abdilah, nga Profeti që ka thënë: 18 “Ai që falet me imam, leximi i imamit është edhe lexim për të.” Por në senedin e këtij hadithi ka dobësi. Maliku transmeton nga Uehb Ibn Kejsan, nga Xhabiri se kjo është prej fjalës së Xhabirit e jo nga Profeti ﷺ . Ky hadith është sjellë përmes rrugësh të ndryshme, por asnjëra nga ato nuk është e saktë. Allahu është më i ditur për gjithçka. 3. Leximi i Fatihasë është detyrë për anëtarin e xhematit në namazet pa zë, e nuk është detyrë në namazet me zë. Për këtë tregon hadithi i sjellë në Sahihun e Muslimit, nga Ebu Musa el Eshariu, i cili tregon tregon Profeti i Allahut ka thënë: 19 “Imami është vendosur që të udhëhiqeni pas tij. Kur ai bën tekbir, bëni dhe ju tekbir dhe kur ai të lexojë, atëherë heshtni!” Hadithi vazhdon. Edhe autorët e Suneneve, Ebu Daudi, Tirmidhiu, Nesaiu dhe Ibn Maxheh, sjellin hadithin e Ebu Hurejrës, se Profeti ﷺ ka thënë: 20 “... kur të lexojë imami, heshtni!”. Këtë hadith e ka gjykuar si sahih imam Muslimi. Këto dy hadithe tregojnë për saktësinë e këtij mendimi. Në fakt, ky është edhe njëri nga mendimet e hershme të imam Shafiut (Allahu e mëshiroftë!). Shtjellimi i istiadhe-s dhe dispozitave të saj 7 - Eûdhu bil-lâhi minesh-shejŧânir-raxhîm Kërkoj mbrojtje tek Allahu prej (sherrit të) shejtanit të mallkuar 8 Allahu i Lartësuar thotë: “E nëse të ngacmon Shejtani me ndonjë tundim, kërko mbrojtje tek Allahu, sepse Ai dëgjon dhe di gjithçka.” [ El ea ’raf 200]. “Kur të lexosh Kur'anin, kërko mbrojtjen e Allahut kundër (sherrit të) shejtanit të mallkuar.Vërtet, ai (shejtani) nuk ka asnjë fuqi kundër atyre që besojnë dhe që vetëm Zotit të tyre i janë mbështetur. Ai mund të kontrollojë vetëm ata që e përkrahin atë dhe ata që, për shkak të tij, bëhen idhujtarë.” [Nahl 98 - 100]. Disa lexues të specializuar të Kur'anit e të tjerë janë të mendimit se istiadhja bëhet pasi ka përfunduar leximin e Kur'anit apo i një pjese të tij, duke u mbështetur në kuptimin e drejtpërdrejtë të kontekstit të ajetit kur'anor në të cilin thuhet: “Kur të lexosh Kur'anin, kërko mbrojtjen e Allahut...”, pra, pasi të kesh lexuar Kur'an. Sipas këtij mendimi, kjo bëhet edhe për të larguar vetëkënaqësinë dhe vetëpëlqimin pas përfundimit të leximit të Kur'anit. Megjithatë, Ebu Bekër Ibn Arabiu thotë ky është një mendim shumë i çuditshëm. Sipas një mendimi tjetër, istiadhja bëhet edhe në fillim, edhe në përfundim të leximit të Kur'anit. Sidoqoftë, mendimi më i përhapur dhe i njohur nga shumica e dijetarëve është se istiadhja bëhet para leximit, për të larguar vesveset e shejtanit. Kuptimi i ajetit sipas këtyre është “Kur të lexosh Kur'anin, kërko mbrojtjen e Allahut...”, domethënë “Kur të përgatitesh të lexosh Kur'anin...”. Kjo ngjan me fjalët e Allahut në suren Maide 3: “O ju që keni besuar! Kur të përgatiteni për të falur namaz, lani fytyrën dhe duart (e krahët) deri te bërrylat...”. Pra, kur të vendosni e të përgatiteni për të falur namaz. Argument për këtë janë edhe hadithet e sjella nga Profeti i Allahut. Imam Ahmed Ibn Hambeli, - Allahu e mëshiroftë, - sjell hadithin nga Ebu Seid el Hudriu: 21 “Kur Profeti ﷺ ngrihej natën për namaz, bënte tekbirin pastaj thoshte: Sub’ĥânekellllâhum-me ue bi ĥamdike, ue tebâreke - smuke, ue teâlâ xhed-duke, ue lâ ilâh - e ĝajruke. (I lavdëruar dhe larg çdo të mete je, o i Adhuruari im në lavdinë Tënde. I lartësuar, i madhëruar dhe begatisjellës është emri Yt! U lartësoftë madhëria Jote! Nuk ka të adhuruar tjetër të meritueshëm veç Teje!” Pastaj vijonte të thoshte: “ Lâ ilâhe il -l’Allâhu” tri herë, pastaj thoshte: “Eûdhu bil -lâhis-semî-il alîm, minesh - shejŧânir-raxhîm, min hemzihi, ue nefħihi, ue nefthihi. ” (Kërkoj mbrojtje tek Allahu, Gjithëdëgjues dhe i Gjithëditur, (të më ruajë) prej shejtanit të mallkuar, prej hemzihi, nefħihi dhe nefthihi).9 Të katër autorët e Suneneve e kanë sjellë hadithin nga transmetimi i Xhafer Ebu Sulejmanit, që e sjell nga Ali Ibn Alij el Rifai el Jeshkurij. Imam Tirmidhiu ka thënë për këtë hadith, se ai është hadithi më i njohur dhe i përhapur për këtë çështje. Imam Ebu Hanife (Allahu e mëshiroftë!) dhe nxënësi i tij, Muhamedi kanë qenë të mendimit se istiadhja thuhet për shkak të leximit të Kur'anit gjatë namazit. Ndërsa Ebu Jusufi ishte i mendimit se istiadhja thuhet për shkak të vetë faljes së namazit. 10 Nga fjalët e këndshme të thëna rreth istiadhes është edhe mendimi se istiadhja është pastrim për gojën, nga kotësitë e gjynahet që ke nxjerrë prej saj. Ajo është si një parfumosje e gojës, përpara fillimit të leximit të Fjalës së Allahut. Ajo tregon kërkimin e mbrojtjes, strehimit e mbështetjes tek Allahu, duke dëshmuar kështu për pushtetin e Tij absolut nga njëra anë, dhe duke shprehur nga ana tjetër dobësinë e pamundësinë e robit për t’u përballur me këtë armik të përbetuar të brendshëm, të cilin askush nuk ka forcën dhe pushtetin për ta ndaluar dhe larguar, veç Allahut, që e krijoi. Ky armik nuk pranon mirësjellje dhe përshtatje dhe as nuk ndikohet po t’i bësh mirësi, ndryshe nga armiku i llojit njerëzor. Duke qenë se shejtani na sheh dhe ne nuk e shohim, atëherë ne i kërkojmë ndihmë Atij që e sheh shejtanin për të na mbrojtur prej tij, kur edhe shejtani nuk e sheh dot Atë. 11 Kuptimi i fjalës Eudhu: El-Istiâdhetu është El-Istixhâratu, pra, kërkimi i strehimit dhe i mbrojtjes (diku ose tek dikush). Ndërsa thënia: Eûdhu bil -lâhi minesh-shejŧânir-raxhîm”, me fjalë të tjera mund të shpjegohet: "Kërkoj mbrojtje, strehim, ndihmë tek madhështia e Allahut, duke u lidhur dhe mbështetur vetem tek Ai, që të më ruajë prej të keqes së shejtanit të mallkuar dhe të dëbuar nga mëshira e Tij. Kërkoj ndihmë, mbrojtje tek Allahu, që shejtani të mos më mashtrojë dhe të mos më devijojë nga rruga e drejtë; që të mos më dëmtojë mua as në fenë time dhe as në jetën time të dynjasë. Kërkoj ndihmë tek Allahu i Lartësuar që shejtani i mallkuar të mos ia dalë mbanë që të më pengojë nga zbatimi i urdhrave të Zotit tim, dhe të mos ia dalë mbanë që të më nxisë dhe të më bëjë që të veproj ato gjëra, nga të cilat Zoti im më ka ndaluar, sepse është e pamundur që ai të sprapset nga unë. Shejtani mund të sprapset vetëm nga Zoti i botëve. Shumica e dijetarëve janë të mendimit se istiadhja është vepër e pëlqyeshme dhe nuk është (vaxhib) një urdhër i prerë, që, nëse nuk e bën, merr gjynah. Ibn Sirini ka thënë që: Nëse robi e thotë vetëm një herë në jetën e tij “ Eûdhu bil -lâhi minesh -shejŧânirraxhîm”, e ka kryer detyrimin për thënien e istiadhes. Por duhet të përmendim se Profeti ﷺ ka qenë i vazhdueshëm në thënien e istiadhes dhe është shumë i rëndësishëm fakti se istiadhja e largon shejtanin. Duke qenë se largimi i shejtanit është një detyre shumë e rëndësishme për njeriun, atëherë edhe istiadhja duhet të jetë po kaq e rëndësishme. Dihet rregulli i rëndësishëm, që thotë: “Një vepër pa të cilën nuk mund të plotësohet e detyrueshmja, është e detyrueshme.” 12 Si thënia me zë e istiâdhes, ashtu edhe thënia në vetvete, është njëlloj. Kështu ka thënë Shafiu me kuptim, jo fjalë për fjalë.13 Fjala shejtan e ka preardhjen nga fjala “ sheŧane jeshŧunu ”, domethënë: u largua me natyrën e tij të keqe e u dëbua nga çdo e mirë, për shkak të shkeljes së çdo kufiri të Zotit. Pra, shejtani u largua dhe shkoi shumë larg së vërtetës dhe së mirës. Fjala Raxhîm merr kuptimin merxhûm, pra, i mallkuar, i dëbuar nga mëshira dhe nga çdo mirësi. - Bismil-lahir-Rahmanir-Rahim - Ebu Daudi sjell me sened të saktë deri tek Ibn Abasi (Allahu qoftë i kënaqur nga ata të dy, at e bir!), se Profeti ﷺ nuk e mësonte mbarimin dhe ndarjen mes sureve derisa të zbriste Bismilahir-Rahmanir-Rahim.”. Dijetarët janë unanimë se BismilahirRahmanir-Rahim është pjesë nga ajeti 30 i sures Neml. Pastaj kanë dhënë mendime të ndryshme rreth faktit se a është ajet i shkëputur i zbritur në fillim të çdo sureje, apo ajo është ajet vetëm i sures Fatiha e jo i sureve të tjera, apo është zbritur për të treguar ndarjen mes sureve. Mendimi më i saktë është se ajo është zbritur për ndarjen mes sureve, ashtu siç u përmend pak më sipër nga fjala e Ibn Abasit e përcjellë nga Ebu Daudi. 14 Ata që janë të mendimit se është ajet i sures Fatiha, janë të mendimit gjithashtu se duhet lexuar me zë në namaz, ndërsa ata që nuk janë të këtij mendimi e lexojnë atë pa zë në namaz. Për secilën nga palët ka mbështetës prej sahabëve, që ndajnë të njëjtin mendim. Ajo që është sjellë saktësisht dhe në mënyrë të sigurt nga katër kalifët e drejtë është se ata e lexonin bismilah-in pa zë në namaz. Po kështu kanë vepruar edhe shumë selefë mes tabiinëve dhe të tjerë që erdhën pas tyre. Ky është edhe mendimi i Ebu Hanifes, i imam Theuriut dhe imam Ahmedit. Ndërsa ndjekësit e imam Malikut nuk e lexojnë as me zë e as pa zë. Shkurtimisht, mund të themi se nga transmetimet e sjella nga Profeti ﷺ dhe unanimiteti i dijetarëve tregon se edhe ata që e lexojnë me zë, edhe ata që e lexojnë pa zë e kanë namazin të saktë.15 Dobitë dhe rëndësia e bismilahit Imam Ebu Muhamed Abdurahman Ibn Ebu Hatim (Allahu e mëshiroftë!) sjell në Tefsirin e tij, me senedin e tij nga Uthman Ibn Afan: 22. “Profeti i Allahut (Salavatet dhe selami i Zotit qofshin mbi të!) u pyet rreth “Bismilahir -Rahmanir-Rahim” dhe tha: “Ai (Bismilahi) është një nga emrat e Allahut të Madhëruar. Mes saj dhe emrit më të madh të Allahut ka afërsi, aq sa është e bardha e syrit me të zezën e tij.” 16 Uekiu sjell me senedin e tij hadithin nga Ibn Abasi, që ka thënë: “Kush dëshiron që Allahu të ruajë e ta shpëtojë nga 19 zebanitë e Xhehenemit, le të lexojë “ BismilahirRahmanir-Rahim”, se Allahu do t’ia bëjë çdo gërmë të saj mbrojtje nga çdo zebani.” Këtë thënie e ka përmendur Ibn Atije dhe imam El Kurtubiu. 17 Ibn Atije e ka përkrahur këtë mendim të Ibn Kethirit dhe e ka qartësuar duke argumentuar gjithashtu me fjalën e Profetit ﷺ : 23 “Pashë mbi 30 melekë që garonin për të marrë e për të shkruar fjalën e adhuruesit, që tha: “ Rabena lekel hamdu hamden kethiran, tajjiben mubâraken fihi ” (Zoti ynë, ty të qofshin lavdërimet, lavdërime të shumta, të mira dhe plot bekime), për shkak se edhe kjo fjalë përmban mbi 30 germa. Në hadithin e Bishër Ibn Amara nga Dahhaku përmendet se Ibn Abasi ka thënë: E para fjalë që i ka thënë Xhibrili Muhamedit ﷺ ishte: 24 “O Muhamed thuaj: “ Esteidhu bis-semi’il alim minesh-shejtânir-raxhim” “Kërkoj mbrojtje tek Ai që dëgjon dhe di gjithçka (të më ruajë) nga shejtani i mallkuar!”. Pastaj tha: “Tani thuaj: “ Bismil-lâhir-RahmânirRahim”. Nesaiu shënon në librin e tij: “Puna gjatë ditës dhe natës”, ndërsa Ibn Merdeuejhi në Tefsirin e tij, një hadith nga Halid Ibn Hadhae, ky nga El Huxhejmiu, ky nga Ebu Malik Ibn Usame Ibn Umejri e ky nga i ati, që ka thënë: 25 “Unë isha prapa Profetit ﷺ kur kafsha e Profetit u pengua. Unë thashë: “ Teisesh-shejtan! (U shkatërroftë shejtani!)” Profeti ﷺ më tha: “Mos thuaj ashtu, sepse shejtani zmadhohet sa një shtëpi, por thuaj “ Bismil-lâh”, sepse kështu ai zvogëlohet sa një mushkonjë.” 18 E gjithë kjo ndodh nga bekimi dhe mirësia e fjalës Bismilah. Bismilahi 19 është i pëlqyeshëm të thuhet para hyrjes në banjë, në fillim të marrjes së abdesit, para fillimit të ngrënies së ushqimit, para therjes së kafshës, madje disa mendojnë se kjo e fundit është e detyrueshme. Është e pëlqyeshme të përdoret edhe përpara marrëdhënieve intime. Për këtë tregon hadithi i sjellë në Sahihun e Buhariut dhe të Muslimit nga Ibn Abasi, që tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 26 “Nëse kur shkoni me gruan thoni: Bismil-lâh! Allâhum -me xhen - nibnash-shejŧâne ue xhen -nibish-shejŧâne mâ razeķtena! (Me emrin e Allahut! O i Adhuruari im! Largoje prej nesh shejtanin; largoje shejtanin nga ajo me të cilën na furnizon!), atëherë, nëse ju dhurohet një fëmijë, atij fëmije nuk do t’i bëhej kurrë dëm nga shejtani.” Allah 20 është emër i përveçëm i Zotit të Lartësuar. Thuhet se ky është emri i madh i Allahut dhe të gjithë emrat e tjerë janë cilësi e përshkrime të Tij, siç thotë Allahu i Lartësuar: “Ai është Allahu, veç të Cilit nuk ka të adhuruar tjetër me meritë. Ai është Njohësi i të fshehtës dhe të dukshmes. Ai është i Gjithëmëshirshmi Mëshirëploti. Ai është Allahu, veç të Cilit nuk ka të adhuruar tjetër me meritë. Ai është Sunduesi i përgjithshëm, i Pastër nga çdo e metë, Shpëtimtari, Siguruesi, Mbikëqyrësi, Ngadhënjimtari, Mbizotëruesi, Krenari. I Lartësuar është Allahu nga çka i shoqërojnë. Ai është Allahu, Krijuesi, Shpikësi, Formësuesi! Atij i takojnë emrat më të bukur. Atë e madhëron çfarë ka në qiej e në Tokë. Ai është Ngadhënjimtari, i Urti!” [Hashër 22 - 24]. Në dy Sahihët 21 është hadithi nga Ebu Hurejra se Profeti ﷺ ka thënë: 27 “Allahu ka 99 emra, 100 pa një, të cilat ai që aĥŝâhâ 22 (i mëson e punon me to) ka për të hyrë në Xhenet!” 23 El hamdu lil-lahi Rabil Alemin - Elhamdu lil -lahi - Ibn Xheriri shpjegon: Mirënjohja e sinqertë i qoftë vetëm Allahut dhe askujt tjetër prej atyre që njerëzit adhurojnë apo krijesave të Allahut. Mirënjohja e falënderimi i plotë i qoftë Zotit për të gjitha ato mirësi që u dhuroi robërve të Tij, të cilat askush nuk mund t’i numërojë e përkufizojë. Askush nuk e di numrin e tyre veç Zotit. Ai ua ka dhuruar ato mirësi robërve të Vet, edhe pse ata nuk kanë bërë asgjë për t’i merituar. Allahut i qoftë hamdi, lavdërimi e mirënjohja për të gjitha këto, në fillim e në fund. 24 Elifi (E) dhe Lami (L), pra, nyja ‘ El’ tek fjala “El Hamdu lil -lah” përdoret në arabisht për të treguar gjithëpërfshirje. Sipas këtij kuptimi, të gjitha llojet e format e hamdi-t dhe shprehjes së tij i takojnë veçse Allahut të Lartësuar. Në një hadith thuhet: 28. “O Allah, Ty të takon i gjithi hamdi, Ty të takon i gjithë mbretërimi e pushteti! Në dorën Tënde është e gjithë e mira dhe tek Ty kthehen të gjitha çështjet!” 25 - Rabil alemin - El Rab është Pronari, rregulluesi e administruesi i gjithësisë. Emërtimi “El Rab” me pjesëzën “El” përpara lejohet veçse për Allahun, ndërsa pa nyjen “El” mund të përdoret nëse vjen në formën pronë-pronar, p.sh. “rabul bejt” - “ i zoti i shtëpisë”.26 - El alemin është shumësi i fjalës El Alem. Këtu bën pjesë gjithçka që ekziston, përveç Allahut të Lartësuar. El au âlim (botërat) janë botët e ndryshme të krijesave në qiej dhe në tokë, në dhé dhe në det. Kështu p.sh., bota e njerëzve është botë më vete, xhindët janë botë më vete, melekët gjithashtu përbëjnë një botë. Kështu ka thënë Bishër Ibn Amarati, që përcjell nga Ibn Abasi. “El hamdu lil-lâhi rabil âlemin” - Të gjitha lavdërimet i qofshin Allahut, në dorë të të Cilit është i gjithë krijimi dhe krijesat, në qiej e në tokë e çka mes tyre e brenda tyre, nga ata që i dimë dhe nga ata që nuk i dimë. - Er-Rahmanir-Rahim - Këta janë dy emra që e kanë prejardhjen nga fjala “ Errahmetu”- “Mëshirë”, me një kuptim të përforcuar dhe epror të saj . 27 Er-Rahman (i Gjithëmëshirshmi) ka një kuptim më të përforcuar dhe më epror sesa emri “ ErRahim” (Mëshirëplotë). Emri “Er-Rahman” është i prejardhur, ndryshe nga pretendimet se ai nuk është i tillë. Për këtë tregon hadithi që e ka sjellë Tirmidhiu, duke e gjykuar si të saktë (sahih), nga Abdur-rahman Ibn Aufi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij), i cili e ka dëgjuar Profetin e Allahut të thotë: 29 . “Allahu i Lartësuar ka thënë: “Unë jam ErRahmanu dhe Unë e krijova farefisninë dhe zgjodha për të një emër ( er-rahm) të prejardhur nga Emri Im ( Er-Rahman). Për atë që i mban lidhjet farefisnore, edhe Unë do t’i mbaj lidhjet me të, e kush i shkëput lidhjet farefisnore, Unë do t’i shkëpus lidhjet me të.”. Ky është një tekst i drejtpërdrejtë dhe i qartë se emri “Er - Rahman” është i prejardhur dhe nuk ka më kuptim asnjë lloj kundërshtie në këtë çështje. Ibn Xheriri përcjell përmes senedit të tij nga El Azramiu, i cili ka thënë: “Er - Rahman është i Gjithëmëshirshmi për të gjitha krijesat, 28 ndërsa Er -Rahim është Mëshirëploti vetëm për besimtarët.” Edhe në ajetin kur'anor Allahu i Madhëruar thotë: “Er-Rahmanu që qëndroi mbi Fron.” [Ta Ha 5], për të treguar se Ai i ka përfshirë të gjitha krijesat me mëshirën e Tij. Ndërsa kur flet për mëshirën e Tij për besimtarët, Ai thotë: “Ai është Er-Rahim me besimtarët.” [Ahzab 43]. Pra, i dalloi me mëshirën e Tij të veçantë dhe të plotë vetëm për ta. Kjo tregon gjithashtu se emri ErRahman ka një kuptim më të përforcuar të mëshirës sesa emri Er-Rahim, sepse ka përfshirë të gjitha krijesat dhe është në të dyja jetët. 29 Imam Kurtubiu ka thënë: Allahu i Madhëruar e ka përshkruar Veten e Tij me emrat Er-Raĥmâni dhe Er-Rraĥîm, pasi përmendi se Ai është Rabbul Alemin (Zoti i botëve), në mënyrë që pas nxitjes së frikës, në zemrën e robit të vijojë me nxitjen e shpresës. Përmendja e emrave ErRaĥmâni, Er -Rraĥîm nxit shpresën në zemrën e robit. Ata vijnë pas përshkrimit të Tij si Rabbul Alemin , përshkrim i cili nxit frikën. Kjo është plotësisht në përputhje me atë që thotë vetë Allahu në një ajet tjetër: “Thuaju robërve të Mi se vërtet, Unë jam Falësi i Madh e Mëshirëplotë. Por edhe dënimi Im është dënim i dhembshëm.” [El Hixhr 49, 50]. Në Sahihun e Muslimit shënohet se Ebu Hurejra përcjell se Profeti ﷺ ka thënë: 31 “Sikur ta dinte besimtari se çfarë ndëshkimesh ka Allahu, askush nuk do të shpresonte në Xhenetin e Tij. Sikur ta dinte mosbesimtari se çfarë mëshire ka Allahu, askush nuk do të humbiste shpresën në mëshirën e Tij.” 30 Emri “ Er-Raĥmân” është i ndaluar për krijesat. Kështu, krijesat nuk mund të emërtohen me këtë emër, sepse ai është i veçantë për Allahun. Mendoni pak në Musejleme Gënjeshtarin, 31 i cili paturpësisht mori guximin që të quante veten e tij me këtë emër! Allahu ia mveshi atij një veshje poshtërimi dhe sot ai njihet nga të gjithë si Musejleme Gënjeshtari. Madje, ai merret si shembull i gënjeshtrës dhe gënjeshtarëve, ndaj thuhet: “Gënjeshtar si Musejlemi.” - “Maliki jeumid -din” - Kuptimi: Sunduesit të Ditës së Gjykimit. Allahu i Lartësuar vërtet e veçon përmendjen e sundimit të Tij në Ditën e Gjykimit, por kjo nuk do të thotë se Ai nuk është edhe Sunduesi i kësaj dynjaje. Nuk ka dyshim se Ai është Sunduesi i dynjasë dhe i ahiretit, por pak më përpara kësaj Ai e përshkroi Veten si “ Rabbul Alemin”, duke na treguar kështu se Ai është sunduesi i të gjithë botëve, dhe kjo fjalë përfshin dynjanë dhe ahiretin. Pastaj Ai e veçon pushtetin e Tij në Ditën e gjykimit, sepse atë ditë do të zhduket tërësisht edhe ai lloj pushteti që e pretendonin në jetën e kësaj dynjaje ata të cilët nuk besonin në Zotin dhe ishin mendjemëdhenj. Atë ditë, askush nuk do të ketë në dorë asnjë gjë. Madje, askush nuk do të flasë pa e lejuar i Gjithëmëshirshmi: “Atë ditë, Xhibrili dhe melekët do të qëndrojnë të rreshtuar. Askush nuk mund të flasë, veç atij që e lejon i Gjithëmëshirshmi dhe që thotë të vërtetën.” [Nebe 38]. Dahaku na tregon se Ibn Abasi shpjegon “Maliki jeumiddin ” (Sunduesi i Ditës së Gjykimit) kështu: Atë ditë, askush nuk zotëron ndonjë pasuri, siç kishte në dynja, kur thoshte “Kjo është pasuria ime!”, ose “Ky është pushteti im!”. Atë ditë askush nuk zotëron më asnjë lloj pasurie apo pushteti.”32 Jeumud-din do të thotë: Dita e gjykimit, llogarisë dhe shpërblimit. Ajo është Dita e Kijametit, kur Allahu do të gjykojë e shpërblejë krijesat. Nëse kanë bërë mirë, do t’i shpërblejë me të mira, e nëse kanë bërë keq, do të marrin dënimin që meritojnë, veç nëse Allahu i fal. O Allah! Ti je Falës dhe e do faljen, prandaj na fal ne! 33 - Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë. - Këtu kemi të bëjmë me një ndryshim të rendit të zakonshëm të fjalisë në arabisht. Kështu, në fjalinë “Ty të adhurojmë dhe tek Ti ndihmë kërkojmë”, përemrat ‘Ty’ dhe ‘Ti’ janë vendosur përpara foljes (kallëzuesit), mënyrë kjo e cila e vë theksin tek përemri, duke i dhënë fjalisë këtë kuptim: “Vetëm Ty të adhurojmë” dhe “Vetëm tek Ti e kërkojmë ndihmën dhe mbështetjen”. Vetëm Ty (o Allah) të adhurojmë, dhe asnjë tjetër veç Teje, dhe mbështetjen e ndihmën e kërkojmë veç tek Ti, e tek askush tjetër. Pikërisht kjo është bindja e plotë ndaj Zotit. El ibadetu nga ana gjuhësore do të thotë përunjësi e nënshtrim. Ndërsa në terminologjinë e Sheriatit është një fjalë që përmbledh në vetvete gradën më të lartë të dashurisë, nënshtrimit e përunjësisë dhe të frikës.34 Disa selefë kanë thënë: Fatihaja është e fshehta e Kur'anit dhe e fshehta e Fatihasë është tek kjo frazë: "Ijjake nabudu ue ijjake nestein! ”. Ijjake nabudu (Vetëm Ty të adhurojmë) është dëshmi e sinqertë e njeriut për distancimin nga çdo lloj shirku. Ndërsa: “ ue ij jake nestein” (vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë), është një dëshmi e çiltër se ai po ia dorëzon të gjitha çështjet Allahut të Lartësuar dhe po distancohet tërësisht nga forcat dhe aftësitë e veta. E gjithë feja e Zotit bazohet në këto dy çështje. Ky mesazh jepet në shumë ajete kur'anore: “Vetëm Allahut i takon dija për fshehtësitë e qiejve dhe të Tokës dhe vetëm tek Ai kthehet çdo çështje. Atëherë vetëm Atë adhuroje dhe vetëm tek Ai kërko mbështetje! Zoti yt nuk është i shkujdesur ndaj veprave tuaja.” [Hud 123]. “Thuaj: “Ai është i Gjithëmëshirshmi. Atij i kemi besuar dhe vetëm tek Ai jemi mbështetur. Kurse ju do ta kuptoni se kush është humbësi i vërtetë.” [Mulk 29]. - "Ij-jâke nea’budu ue ij-jâke nestein!” - Në këtë ajet vërehet një zhvendosje nga veta e tretë në vetën e dytë, pra, duke ju drejtuar drejtëpërdrejt Allahut të Lartësuar. Që nga fillimi i sures, " El hamdu lil -lahi Rabil Alemin", e deri tek " Maliki jeumid -din" të gjitha janë treguar në vetën e tretë. Pastaj teksti zhvendoset në vetën e dytë, duke thënë: “Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë”. Adhuruesi, përmes hamd-it (lavdërimit), thena-it (përlëvdimit të përsëritur e të shumtë) dhe temxhid-it (madhërimit), realizon hamd-in dhe esencën e tij, në masën dhe cilësinë e duhur, siç kërkohet nga Allahu i Lartësuar, dhe pastaj distancohet plotësisht nga adhurimi i gjithçkaje tjetër dhe nga mbështetja tek dikush tjetër veç Allahut Mëshiorëplotë. Vetëm pas kësaj përpjekjeje, ai nderohet, afrohet dhe ngrihet në nivelin dhe gradën për t’i folur drejtëpërdrejt Allahut të Lartësuar duke thënë: “Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë”. 35 Në këtë ajet, Allahu i Madhëruar ka përmendur adhurimin përpara istiane-s, kërkimit të ndihmës, sepse përkushtimi i adhurimeve Allahut është qëllimi i njeriut, ndërsa kërkimi i ndihmës është mjet ose ndihmë për të realizuar sa më mirë adhurimin; dhe dihet mirë se qëllimi është më i rëndësishëm se mjeti, ndaj më të rëndësishmes i jepet përparësi. Një pyetje që shtrohet është: “Përse është përdorur numri shumës në ajet, duke thënë: “të adhurojmë” dhe “ndihmë kërkojmë”? Për këtë janë dhënë përgjigje të shumta, ndër të cilat edhe fakti se kur i drejtohemi Allahut të Madhëruar në numrin shumës, pra, duke thënë: “vetëm Ty të adhurojmë” kjo është një shprehje më e qartë e modestisë dhe e përunjësisë para Allahut, sesa kur i drejtohesh Atij duke thënë “vetëm Ty të adhuroj”. Kjo e fundit tregon një lloj madhërimi e vlerësimi për veten. E kush je ti që e konsideron veten të denjë që t’i drejtohesh i vetëm Allahut të Madhëruar, të cilin askush nuk mund ta adhurojë dhe përlëvdojë ashtu siç Ai e meriton?! Kështu, robi, me modesti e përunjësi i drejtohet Allahut të Madhëruar së bashku me vëllezërit e tij besimtarë, që t’i shprehë Atij adhurimin dhe t’i kërkojë ndihmë. Adhurimi i Allahut dhe statusi i të qenurit adhurues e rob i Allahut është një gradë shumë e lartë, me të cilën robi nderohet dhe vlerësohet. Me këtë titull e ka emërtuar Allahu i Madhëruar Profetin e tij të dashur, në kontekstet më të rëndësishme: I lartësuari thotë: “Të gjitha lavdërimet i qofshin vetëm Allahut, i Cili i ka shpallur Robit të Vet (Muhamedit) Librin (Kur'anin) dhe nuk ka lejuar në të asnjë shtrembërim!” [Kehf 1]. Ose: “Dhe, vërtet, kur robi i Allahut u ngrit që t’i lutej Atij, ata gati sa hipën njëri mbi tjetrin, për ta dëgjuar.” [Xhin 19]. “I Dëlirë (e i Lavdëruar) qoftë Ai, që e mbarti adhuruesin e Tij (Muhamedin) natën nga Xhamia e Shenjtë (Qabeja) drejt xhamisë Aksa (në Palestinë), rrethinat e së cilës Ne i kemi bekuar, për t’i treguar atij disa nga shenjat Tona! Vërtet, Ai dëgjon e di gjithçka.” [Isra 1]. Kështu, Allahu i Madhëruar e ka quajtur “robi dhe adhuruesi Ynë” kur i ka sjellë Shpalljen, kur ka treguar adhurimin e Profetit ﷺ dedikuar Atij dhe kur ka folur për udhëtimin e mrekullueshëm të Israsë. Ibn Abasi ka thënë: "Ijake nea’budu”, domethënë: Vetëm Ty të njësojmë, të frikësohemi dhe të shpresojmë, o Zoti ynë, dhe asgjë e askënd tjetër veç Teje! Ndërsa " ue ijake nestein ”, domethënë: Vetëm Ty të kërkojmë të na ndihmosh për të t’u bindur e nënshtruar dhe për t’i përmbushur të gjitha çështjet e punët tona. Është përmendur fillimisht adhurimi përpara kërkimit të ndihmës, sepse adhurimi është qëllimi kryesor e final, ndërsa kërkimi i ndihmës është mjeti për arritjen e këtij qëllimi, dhe qëllimet janë më të rëndësishme sesa mjetet. - “Ihdinas-siratal mustekim ” Na udhëzo në Rrugën e Drejtë - Pasi paraqiten në fillim përlëvdimet e shumta e të përsëritura për Allahun e Lartësuar, tashmë është pikërisht momenti kur duhet t’i drejtosh lutjet, sikurse na udhëzon Allahu i Madhëruar në hadithin kudsij: 32 “....Unë e kam ndarë namazin (Fatihanë) në dy gjysma. Gjysma e tij është për Mua dhe gjysma tjetër (e Fatihasë) është për robin Tim dhe robit Tim do t’i jepet ajo që kërkon. ...” Kjo është mënyra më e mirë që mund të bësh një lutje. Fillimisht e lavdëron Allahun dhe pastaj parashtron lutjen tënde dhe të vëllezërve të tu besimtarë, duke thënë: “Na udhëzo në Rrugën e Drejtë!”. - “El Sirat el Mustekim” është rruga e qartë, e dukshme, e drejtë dhe pa shtrembërime. Në fakt, janë dhënë mendime të ndryshme për të. E përbashkëta është se “ El Sirat el Mustekim” është ndjekja e pasimi korrekt i rrugës së Profetit me sinqeritet vetëm për Allahun, rruga e vetme që të çon tek Allahu dhe Xhenetet e Tij. Gjithashtu, është thënë se ajo është “Libri i Allahut”, ose “Islami”. Ibn Abasi ka thënë se ajo është feja e Allahut, e cila nuk ka shtrembërime. Ndërsa Ibn el Hanifij ka thënë se ajo është feja e Allahut, e vetmja fe e pranuar tek Ai. Në një hadith që e përcjell Ne ualis Ibn Semani thuhet se rruga e drejtë ( El Siratu el Mustekim) është vetë Islami. Sipas tij, Profeti ﷺ ka thënë: “Allahu sjell si shembull një rrugë të drejtë. Në dy anët e rrugës ka nga një mur, me disa dyer të hapura. Mbi dyer ka perde të lëshuara. Në portën hyrëse të kësaj rruge ndodhet një ftues, që thotë: “O njerëz! Hyni në këtë rrugë dhe mos devijoni!” Ndërsa sipër (e përgjatë) kësaj rruge ndodhet një ftues, i cili sa herë që njeriu tenton të hapë ndonjë nga ato dyer thotë: “I mjeri ti! Mos e hap, se nëse e hap, ke për të hyrë brenda!”. Rruga e drejtë ( El Siratu el Mustekim ) është Islami. Dy muret anësore të saj janë kufijtë e Allahut (që nuk duhen tejkaluar). Dyert e hapura në këto mure janë haramet (ndalesat e Allahut). Ftuesi në fillim të rrugës është Libri i Allahut. Ftuesi sipër (e përgjatë) kësaj rruge është qortuesi i Allahut në zemrën e çdo muslimani.”. El Muxhahidi ka thënë se “ El Sirat el Mustekim” është “e Vërteta”, dhe ky është term gjithëpërfshirës. Kështu, nuk ka kundërshti mes saj dhe përkufizimeve të mësipërme. Dikush mund të pyesë: Nëse muslimani është i udhëzuar në rrugën e drejtë, atëherë përse i kërkon Allahut në çdo namaz që ta udhëzojë në këtë rrugë? Përgjigjja për këtë pyetje është: “Njeriu e ka të domosdoshme në çdo çast dhe gjendje që Allahu i Madhëruar ta forcojë e ta bëjë të palëkundur e të vazhdueshëm në udhën e drejtë. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar na udhëzon që t’i lutemi Atij në çdo kohë që Ai të na japë forcë, qëndrueshmëri dhe sukses për të ecur dhe jetuar sipas rrugës së drejtë. Po kështu, Allahu i Madhëruar ka urdhëruar besimtarët që të besojnë kur thotë: "O ju që keni besuar! Besoni plotësisht në Allahun, në të dërguarin e Tij, në Librin që ia ka shpallur të Dërguarit të Tij dhe në Librin që ua ka zbritur atyre para tij. Kush nuk beson në Allahun, melekët e Tij, librat e Tij, të dërguarit e Tij dhe Ditën e gjykimit, ai ka humbur shumë larg (rrugës së drejtë) . [En-nisa, 136 ]. Qëllimi është qëndrueshmëria dhe vazhdimësia në ato punë që ndihmojnë dhe ushqejnë besimin. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur. 36 Këto ajete janë argument dhe nxitje e qartë që ne të përdorim atë që quhet teuesul (ndërmjetësim) i lejuar tek Allahu, që përmbushja e lutjes të jetë më pranë dhe e realizueshme. Ky ndërmjetësim bëhet duke e lavdëruar Allahun përmes emrave e cilësive të Tij të larta e duke bërë vepra të mira përpara parashtrimit të lutjes. Kështu, në leximin e sures Fatiha, besimtari fillimisht kërkon teuesul e afrim tek Allahu përmes lavdërimeve të shumta që ia kushton Atij, duke thënë: “ Lavdërimet i qofshin plotësisht dhe vetëm Allahut, Zotit të botëve! Të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit, Sunduesit të Ditës së Gjykimit”. Pastaj, përsëri kërkon ndërmjetësim dhe afrim tek Zoti duke bërë punë të mira, dhe në këtë rast, duke dëshmuar me bindje e sinqeritet njëshmërinë e Zotit në adhurim dhe mbështetjen e plotë vetëm tek Ai. Kështu, vetëm pas këtij ndërmjetësimi e afrimi tek Allahu përmes këtyre mënyrave të ligjëruara nga Ai, besimtari parashtron lutjen e tij që Allahu ta udhëzojë atë dhe vëllezërit e tij besimtarë në rrugën e Tij të drejtë. Kjo rrugë e drejtë është Islami i saktë dhe korrekt, i pastër dhe i ruajtur nga çdo shtesë e pakësim dhe i ruajtur nga çdo bidat dhe kotësira të pabaza. Kjo është rruga më e shkurtër për të përmbushur dhe realizuar gjithçka që e do Zoti dhe është i kënaqur me të, ekzaktësisht siç ka urdhëruar Ai dhe siç e ka sjellë qartësisht Profeti. Nëse besimtari do t’i lexonte me vëmendje ajetet ku përmenden lutje, do të vërente se përpara tyre gjithmonë janë përmendur ajete që e nxisin dhe udhëzojnë që të kërkojë ndërmjetësim dhe afrim tek Allahu me mënyrat e lejuara, si p.sh. duke përmendur vetë Zotin e Madhëruar, ose duke e lavdëruar dhe përmendur emrat dhe cilësitë e Tij, ose duke bërë punë të mira, nëpërmjet të cilave mund të afrohet tek Allahu, ose duke u lutur për vëllezërit e tij muslimanë. Edhe kjo e fundit është një mënyrë shumë e mirë ndërmjetësimi, që e sjell më afër përgjigjen e lutjes. 37 Allahu i Lartësuar na tregon se si u lut Dhen -nuni (Junusi), kur atë e gëlltiti peshku i madh: “ La ilâhe il-lâ Ente! Sub ĥâneke, inni kuntu minedh - dhâlimin. (Nuk ka asnjë të adhuruar tjetër me meritë veç Teje! Ti je i dëlirë dhe unë isha i padrejtë.).” Kështu, Junusi nuk gjeti mënyrë më të mirë ndërmjetësimi e afrimi tek Allahu, që Ai t’i përgjigjej lutjes së tij, sesa përmes teuhidit të Tij, si dhe lartësimit dhe dëlirësimit të Tij nga çdo e metë dhe mangësi. Kjo ishte nga njëra anë. Ndërsa ana tjetër ishte duke dëshmuar dhe pranuar gabimin dhe padrejtësitë, me të cilat e dëmtoi vetveten. Pranimi i gabimit i shoqëruar me keqardhje është shprehje e pendimit dhe kthimit tek Zoti i Lartësuar. Dhe nuk ka dyshim se pendimi është prej veprave më të mira, që Zoti e ka pranuar si mënyrë ndërmjetësimi e afrimi, për t’i dhuruar robit f aljen dhe mbulimin e gjynaheve. Dëshmitë e Kur 'anit për këtë rregull janë të shumta. Prej këtyre dëshmive të sjella në Kur 'an është edhe lutja e babait tonë Ademit dhe nënës tonë Hava, kur ata gabuan. Ata thanë: “Rabbenâ dhalemnâ enfusenâ ue in lem tagfir lenâ ue terĥamnâ le nekûnen-ne minel ħâsirin! (Zoti ynë, ne i bëmë dëm vetes sonë. Nëse Ti nuk na fal dhe nuk na mëshiron, ne me siguri do të jemi të humbur!)” [ El ea’raf 23]. Dhe janë pikërisht këto fjalët që vetë Zoti ia mësoi Ademit, për të cilat aludohet në ajetin kur'anor: “Pastaj Ademi, prej Zotit të vet, mësoi disa fjalë (lutjeje), dhe Ai ia pranoi pendimin. Ai është Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti.” [Bekare 37]. Po kështu, na mëson të kërkojmë ndërmjetësim e afrim tek Zoti përpara parashtrimit të lutjes edhe ajeti tjetër: “Zoti ynë, ne dëgjuam një thirrës që ftonte për besim (e që thoshte) : “Besoni Zotin!”, e ne besuam. Zoti ynë, na i fal gjynahet tona, na i mbulo të metat, ndërsa pas vdekjes na bashko me të mirët! ” [Al Imran 193]. Nuk ka dyshim se besimi i saktë dhe korrekt është nga punët më të mira. Kështu, pasi i paraqitën Allahut këtë punë të mirë, pra, besimin e saktë e korrekt, ata përmendin diçka tjetër, që konsiderohet si një vepër e mirë, e cila shërben si teuesul, që Ai ta pranojë dhe t’i përgjigjet lutjes: përmendja e nevojës së madhe të tyre për faljen e gjynaheve. Prandaj thanë: “... Zoti ynë, na i fal gjynahet tona, na i mbulo të metat, ndërsa pas vdekjes na bashko me të mirët!” Kështu na mëson Allahu se si ta kërkojmë ndërmjetësimin dhe afrimin tek Ai përmes mënyrave të lejuara.38 - Siratal-ledhine en’amte alejhim Në rrugën e atyre të cilët Ti i begatove - Ky është një shtjellim më i hollësishëm i ajetit paraardhës: “Na udhëzo në rrugën e drejtë!”. Kështu, “ siratal mustekim ” është rruga e atyre të cilëve Zoti u bëri mirësi. Po kush janë këta të zgjedhur e fatlumë? Këta i ka përmendur Allahu i Madhëruar në suren Nisa, ajeti 69: “Kushdo që i bindet Allahut dhe të Dërguarit, do të jetë me ata, të cilëve Allahu u ka dhuruar mirësi të shumta - me profetët, me të sinqertët, me dëshmorët dhe me vepërmirët. Sa shokë të mirë janë ata!” El Dahhaku tregon se Ibn Abasi shpjegon: “Në rrugën e atyre të cilët Ti i begatove”, domethënë, ata që i begatove me mirësi dhe ua bëre mbarë të të binden dhe të të adhurojnë, qofshin melekë, profetë, të sinqertë dhe vepërmirë. Kjo ngjan me ajetin: “Kushdo që i bindet Allahut dhe të Dërguarit, do të jetë me ata, të cilëve Allahu u ka dhuruar mirësi të shumta - me profetët, me të sinqertët, me dëshmorët dhe me vepërmirët. Sa shokë të mirë janë ata!” [Nisa 69]. Gjithashtu, ngjan me fjalën e Allahut: “Jo në rrugën e atyre, që merituan zemërimin (Tënd) dhe as në rrugën e të humburve!”. Pra, rruga e atyre që Zoti i begatoi me të mira është e ndryshme nga rruga e atyre që merituan zemërimin e Tij. Këta të mjerë janë ata të cilët i prishën synimet e tyre. Ata e njohën të vërtetën, por e shpërfillën dhe devijuan nga aj o, duke preferuar tjetër rrugë. Gjithashtu, rruga e atyre që Zoti i begatoi me të mira është e ndryshme edhe nga rruga e “të humburve”. Këta janë ata që nuk kishin dituri rreth të vërtetës dhe përqafuan rrugën e humbjes. Ata nuk morën rrugën e duhur për tek e vërteta, por vazhduan në padrejtësinë dhe humbjen e tyre. Vërej me kujdes fjalinë “jo në rrugën e atyre, që merituan zemërimin (Tënd) dhe as në rrugën e të humburve!” Allahu ka theksuar fjalët “dhe as” për të treguar se janë dy rrugë të devijimit nga e vërteta dhe jo një; pra, është rruga e jehudëve dhe rruga e të krishterëve. Ndërsa rruga e besimdrejtëve është ndërtuar mbi dy shtylla kryesore: dituria e saktë e burimore rreth të vërtetës, dhe puna sipas asaj diturie. Jehudët refuzuan të punonin me diturinë e saktë, ndërsa të krishterët refuzuan diturinë e saktë. Prandaj zemërimi goditi mbi jehudët dhe humbja përpiu të krishterët. Kështu, ai që e mëson të vërtetën dhe nuk punon sipas saj, meriton zemërimin e Zotit, ndryshe nga ai që nuk ka dituri. Ndërsa të krishterët, edhe pse mund të adhurojnë Zotin dhe t’i shprehin atij përunjësi, ata nuk e bëjnë këtë përmes rrugës së duhur që vetë Zoti e ka përcaktuar. Ata refuzojnë të pranojnë diturinë e vërtetë dhe rrugën e drejtë, duke e lënë veten në humbje dhe në errësirë. Në fakt, qoftë jehudët, qoftë krishterët janë të humbur dhe meritojnë zemërimin e Zotit, por cilësia e veçantë dalluese e jehudëve është se mbi ta ka rënë zemërimi i Zotit, ndërsa cilësia e spikatur e të krishterëve është fakti se ata nuk kanë dituri rreth të vërtetës dhe ndjekin kotësira. Kështu i përshkruan vetë Zoti, kur thotë për jehudët: “Thuaju: “A t’ju lajmëroj për një të keqe më të madhe se kjo, (që erdhi) si dënim nga Allahu? Ata mbi të cilët ra mallkimi i Allahut dhe zemërimi i Tij, ata që i shndërroi në majmunë e në derra dhe u bënë adhurues të Shejtanit - ata janë në gjendjen më të keqe dhe më të humburit prej rrugës së drejtë.” [Maide 60]. Ndërsa për të krishterët thotë: “Thuaju: “O ithtarë të Librit! Mos e teproni me fenë tuaj, duke dalë jashtë të vërtetës, dhe mos shkoni pas dëshirave të njerëzve para jush, që kanë humbur rrugën, kanë shkaktuar humbjen e shumë të tjerëve dhe që janë larguar shumë prej rrugës së drejtë”. [Maide 77]. Hamad Ibn Seleme sjell rrëfimin nga Adij Ibn Hatimi, i cili thotë: 33. “E pyeta të Dërguarin e Allahut rreth fjalës së Allahut: “Gajril magdubi alejhim” dhe më tha se ata janë jehudët. E pyeta, gjithashtu, për fjalën e Allahut: “Ue led-dal-lin (dhe as në rrugën e të humburve)” dhe më tha: “Të krishterët, ata janë të humburit.” Kështu e ka sjellë këtë hadith Sufjan Ibn Ujejne me senedin e tij deri tek Adij Ibn Hatimi. Ndërsa Ibn Merdauejhi sjell rrëfimin prej Ebu Dheri, që ka thënë: 34 “E kam dëgjuar Profetin e Allahut për “Gajril magdubi alejhim”, që tha: “Ata janë jehudët.” - “Po eddâl-lin, - e pyetën, - kush janë?” Ai tha: “Të krishterët.” Përmbledhje Kjo sure e mrekullueshme, me 7 ajete, ka përmbledhur në vete shumë dobi e mirësi. 1. Në të janë përmendur: lavdërimi i Allahut, madhërimi i Tij dhe përlëvdimi i përsëritur e i shumtë i Allahut, përmes emrave të bukur, që presupozojnë e tregojnë cilësitë e Tij të larta. 2. Është përmendur Dita e Premtuar, që është Dita e gjykimit dhe shpërblimit me drejtësi. 3. Ajo udhëzon besimtarët që t’i luten e përgjërohen vetëm Allahut, duke u distancuar nga çdo shirk dhe duke u distancuar gjithashtu nga çdo fuqi dhe forcë e tyre dhe për t’iu mbështetur tërësisht vetëm Allahut të Madhëruar. 4. Kjo sure na fton në sinqeritet dhe në përkushtim të adhurimeve veçse për Allahun, duke e njësuar në teuhidin uluhije, pra, në meritën e Tij për t’u adhuruar si një i vetëm dhe i pashoq, duke dëshmuar dhe deklaruar dëlirësinë e Tij nga çdo mangësi e kotësi dhe nga pasja e ndonjë partneri të ngjashëm apo si shembulli i Tij në çdo aspekt. 5. Kjo sure na mëson se si t’i lutemi Allahut dhe për çfarë t’i lutemi. 39 Ajo na mëson t’i lutemi të na udhëzojë në rrugën e drejtë. Ajo na mëson se kjo rrugë e drejtë është feja që Zoti e shpalli me vërtetësi e drejtësi, dhe ne duhet ta lusim që Ai të na udhëzojë në këtë rrugë, por edhe përgjatë kësaj rruge, si dhe të na forcojë dhe të na bëjë të palëkundur në të. Na mëson ta lusim Allahun të na forcojë që të ecim kësaj rruge, derisa të arrijmë ta kalojmë në Ditën e Gjykimit edhe Urën e Siratit, atë rrugë reale dhe fizike të prekshme, që është e vetmja rrugë që të shpie në Xhenetet e lumturisë dhe mirësive, pranë profetëve, të sinqertëve, dëshmorëve e punëmirëve. 6. Ajo na nxit për të bërë sa më shumë punë të mira, që të jemi pranë punëmirëve në Ditën e Gjykimit. 7. Ajo këshillon dhe paralajmëron që të kemi shumë kujdes dhe të mos ndjekim rrugët e humbjes dhe devijimit, në mënyrë që të mos ringjallemi me ata që i ndjekin ato rrugë. Ajo na mëson se rrugët e humbjes janë dy: “rruga e atyre që merituan zemërimin e Zotit” dhe “rruga e të humburve”. Mendo pak me kujdes bukurinë e formulimit të këtyre dy fjalive: “Në rrugën e atyre që u dhurove begati” dhe “jo në rrugën e atyre që merituan zemërimin”. Kur flitet për begatitë, thuhet se ishte Allahu Ai që ua dhuroi ato. Ndërsa kur foli për zemërimin, thuhet se ishin ata që e merituan zemërimin e nuk përmendet se ishte Allahu që u zemërua ndaj tyre, edhe pse dihet mirë se Allahu u zemërua me ta. Në të njëjtën mënyrë, i Madhëruari thotë në një ajet tjetër: “Atë që e udhëzon Allahu, ai është i udhëzuar dhe atë që Ai e lë në humbje, ti nuk do të gjesh për të asnjë Mbështetës që do ta çonte në Rrugën e Drejtë.” [Kehf 17]. “Për ata që Allahu i lë në humbje, nuk ka udhëzues. Ai do t’i lërë ata të enden në mosbesimin e tyre.” [A’raf 186], e të tjera ajete që tregojnë se udhëzimi dhe humbja të gjitha janë në dorën e Allahut e të askujt tjetër. Ky është besimi korrekt dhe i bazuar në argumente, ndryshe nga besimi i kaderive dhe atyre që ecin gjurmëve të tyre, të cilët pretendojnë se njeriu është tërësisht i pavarur nga Allahu dhe është vetë njeriu që e sjell udhëzimin ose humbjen. Këta argumentojnë me ajete që quhen muteshabihe, pra, jo shumë të qarta, dhe shpërfillin ajetet e qarta dhe qartësuese, të cilat e hedhin poshtë besimin e tyre të gabuar. E tillë është gjendja e të humburve dhe të devijuarve. Në një hadith të saktë, Profeti a.s ka thënë: 35 “Kur të shihni ata të cilët ndjekin ajetet e paqarta, dijeni se janë ata që i përmend Allahu, prandaj ruhuni prej tyre.” Këtu aludohet për fjalët e Allahut në suren Al Imran, ajeti 7: “Është Ai (Allahu) që ta zbriti ty (o Muhammed) Librin (Kur'anin). Në të ka ajete të qarta (muhkematun), të cilat janë baza e Librit. Në të ka ajete të tjera, që janë jo krejtësisht të qarta ( muteshabihat). Por ata zemrat e të cilëve anojnë nga e shtrembra, gjurmojnë ato që janë jo shumë të qarta, për të shkaktuar hutim, gjoja sikur kërkojnë komentin e tyre. Por, përveç Allahut, askush nuk e di domethënien e tyre. Dijetarët e pajisur me dituri të thellë thonë: “Ne i besojmë atij (Kur'anit). Të gjitha (ajetet) janë nga Zoti ynë.” Por këtë e kuptojnë vetëm ata që janë të mençur.” Falë Zotit, bidatçiu dhe i devijuari nuk mund të gjejnë argument në Kur'an , sepse Kur'ani u zbrit që të jetë sqarues për gjithçka, për të ndarë të vërtetën nga e kota, udhëzimin e drejtë nga devijimi, dhe në të nuk mund të gjesh kundërthënie e padrejtësi. Ai është shpallja e Allahut të Urtë dhe të Lavdëruar.40 Ai që lexon suren Fatiha e ka të pëlqyeshme që të thotë pas saj ‘Amin!’. Kuptimi i kësaj fjale është: O Allah! Përgjigju dhe pranoje këtë lutje!” Mendimi më i saktë është se thënia “amin” është e pëlqyeshme për atë që është jashtë namazit. Ndërsa për atë që është në namaz, ky bëhet edhe më i fortë si urdhër, qoftë kur falet vetëm, qoftë kur falet me imam, qoftë për imamin, ashtu edhe për xhematliun, në të gjitha rastet. Argument për këtë është ajo që transmetohet në dy Sahihët nga Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se Profeti ﷺ ka thënë: 36: “Kur imami të thotë ‘ amin’, edhe ju thoni ‘amin’, sepse atij njeriu, amini i të cilit përkon me aminin e melekëve, kanë për t’iu falur gjynahet e shkuara.” Nga Ebu Hurejra transmetohet se “Pasi Profeti ﷺ lexonte “gajril magdubi alejhim ue led -dallin”, thoshte ‘Amin’ aq sa mund ta dëgjonin ata që ishin pas tij, në safin e parë.” Ndërsa Muslimi përcjell se Profeti ﷺ ka thënë: 37: “Nëse robi thotë në namazin e tij ‘ Amin’, edhe melekët thonë në qiell ‘ Amin’. Nëse përkojnë të dyja aminet bashkë, robit do ti falen gjynahet që shkuan.” Gjithashtu, Enesi tregon se Profeti ka thënë: 38 “Mua më është dhënë “amini” në namaz dhe gjatë lutjeve, gjë që nuk i është dhënë askujt tjetër para meje, përveç Musait. Prandaj mbarojeni lutjen me “ amin”, sepse kështu Allahu do t’ju përgjigjet juve”. Ajeti për të cilin aludohet këtu është fjala e Allahut në suren Junus 88: “Musai tha: “Zoti ynë! Ti i ke dhënë Faraonit dhe parisë së tij stoli dhe pasuri në jetën e kësaj bote dhe kështu, o Zoti ynë, ata po i largojnë njerëzit prej rrugës Sate. Zoti ynë! Zhduke pasurinë e tyre dhe vulosi zemrat e tyre që të mos besojnë derisa ta ndiejnë dënimin e dhembshëm!” Në këtë tekst thuhet qartë se është Musa ai që e bëri atë lutje. Por duke qenë se Allahu në ajetin tjetër thotë: “Ai tha: “Është pranuar lutja juaj (O Musa dhe Harun!). Prandaj përqendrohuni në rrugën tuaj e mos ndiqni rrugën e atyre që nuk dinë!”, kjo tregon se Haruni bënte ‘Amin’, dhe kështu u konsiderua sikur bëri të njëjtën lutje si Musai. Kjo tregon se kush bën ‘Amin’ për një lutje, është njësoj sikur ta ketë thënë vetë atë lutje. Me këtë argumentojnë edhe ata që thanë se xhematliu nuk ka nevojë që të lexojë Fatihanë në namazet me zë, sepse mjafton që bën amin për leximin e imamit, dhe kështu ai konsiderohet njëlloj sikur e ka lexuar vetë.41

- “Është e vërtetë se Allahu dhe melekët e Tij çojnë salavate për Profetin.” - Buhariu sjell hadithin nga Ebu Alije, i cili ka thënë: “Salavatet e Allahut për robin janë lëvdimi i robit mes melekëve në qiell, ndërsa salavatet e melekëve janë lutjet e tyre për robin.” Ndërsa Ibn Abasi ka thënë se: jusallûn do të thotë juber-rikun, pra, zbresin bekimin mbi të. Ebu Isa Tirmidhiu përcjell se Sufjan Theuriu dhe dijetarë të tjerë kanë thënë se: salavatet e Zotit janë mëshira e Tij, ndërsa salavati i melekëve është kërkimi i faljes për robërit. - “O ju që keni besuar! Çoni salavate për të dhe përshëndeteni me selam! ” - Allahu i Lartësuar tregon për gradën e lartë të robit, adhuruesit dhe lajmëtarit të Tij besnik tek Ai dhe mes parisë të lartë në qiell. Na tregon se vetë Ai e lëvdon të Dërguarin mes melekëve më të afërt në qiell, dhe po kështu melekët luten dhe çojnë salavate për të. Pastaj Allahu i Lartësuar i urdhëron banorët e botës së poshtme që të çojnë salavate dhe selam për Profetin, në mënyrë që të bashko - hen lavdërimi në qiell me lavdërimin, salavatet dhe selami që çojnë banorët e Tokës. Kështu, bashkohen lëvdatat, lutjet, salavatet dhe selami i të dyja botëve për këtë Profet të nderuar e të zgjedhur, më t ë madhin e të gjithë profetëve. Allahu i Lartësuar dhe i Madhëruar na tregon, gjithashtu, se Ai bën salavate edhe për robërit e Tij besimtarë. I Lartësuari thotë: “O ju që keni besuar! Kujtojeni Allahun sa më shpesh dhe madhërojeni Atë mëngjes e mbrëmje! Është Ai që (jusal-li alejkum ) ju mëshiron ju. Edhe melekët e Tij luten për ju (që Allahu t'ju falë) , për t’ju nxjerrë prej errësirave në dritë. Ai është Mëshirëplotë me besimtarët.” [Ahzab 41 - 43]. Gjithashtu thotë: “Ne do t’ju sprovojmë ndonjëherë me frikë, me uri, me humbje në pasuri ose në njerëz dhe me pakësim të prodhimit. Por ti përgëzoji durimtarët - ata që, kur i godet ndonjë e keqe, thonë: “Ne, jemi të Allahut dhe vetëm tek Ai do të kthehemi.”. Vetëm këta kanë nga Zoti i tyre (salauâte) bekime dhe mëshirë dhe vetëm këta janë të udhëzuarit në rrugën e drejtë.” [Bekare 155 - 157]. Profeti ﷺ ka thënë: 2162. “Me të vërtetë, Allahu dhe melekët e Tij bëjnë salavate për krahun e djathtë të rreshtave të namazit (ose të luftës).” Në një hadith thuhet: 2163. “Kur Profetit të Allahut i sillej ndonjë pasuri e dhënë si sadaka nga një popull, ai kërkonte falje e lutej për ta. Kur babai im (thotë transmetuesi) i shkoi me sadakanë e tij, Profeti tha duke u lutur: “O Allah, fale ( sal-li) familjen e Ebu Eufait!” Gruaja e Xhabirit i kërkoi Profetit ﷺ të çonte salavat për të dhe për burrin e saj dhe ai tha: 2164. “Allahu bëftë salavate për ty dhe për burrin tënd!” Janë sjellë hadithe muteuatira nga Profeti ﷺ ,që urdhërojnë për të bërë salavate për të. Në lidhje me mënyrën se si bëhen salavatet për Profetin ﷺ , ne do të përmendim disa prej tyre, në dashtë Allahu i Lartësuar. Atij i kërkojmë ndihmë dhe mbështetje! Buhariu sjell hadi - thin nga Kab Ibn Uxhrai (Allahu qoftë i kënaqu me të), i cili tregon se dikush pyeti: 2165. “O i Dërguari i Allahut, kemi mësuar si të dërgojmë selam për ju, por si të dër - gojmë salavat?” Ai tha: “Thoni: Allahume sal-li alâ Muhamedin ue alâ âli Muhamed kemâ sal -lejte alâ âli Ibrahime, ineke Hamidun Mexhid. Allahume bârik alâ Muhamedin ue alâ âli Muhamed kemâ barekte alâ âli Ibrahime, ineke Hamidun Mexhid (O Allah, dërgo salavat mbi Muha - medin dhe familjen e tij, sikurse ke dërguar salavat mbi familjen e Ibrahimit, Ti je i Lavdëruar dhe i Lartësuar! O Allah, bekoje Muhamedin dhe familjen e tij, sikurse ke bekuar familjen e Ibrahimit. Ti je i Lavdëruar dhe i Lartësuar !)” Ibn Ebu Hatimi sjell hadithin nga Kab Ibn Axhrate, i cili ka tregon se, kur zbriti fjala e Allahut: “Është e vërtetë se Allahu dhe melekët e Tij çojnë salavate mbi Profetin. O ju që keni besuar! Çoni salavate mbi të (Profetin) dhe përshëndeteni me selam!”, ne thamë: 2166. “O i Dërguari i Allahut, kemi mësuar si të dërgojmë selam për ty, por si të dërgojmë salavat për ty? Ai tha: “Allahume Sal-li alâ Muhamedin ue alâ âli Muahamed , kemâ sal-lejte alâ Ibrahime ue alâ âli Ibrahime in-neke hamidun Mexhid , ue bârik alâ Muhamedin ue alâ âli Muamed , kema bârakte alâ Ibrahime ue âla âli Ibrahime , in-neke Hamidun Mexhid!” (O Allah, dërgo salavat mbi Muha -medin dhe familjen e Muhamedit, sikurse ke dërguar salavat mbi Ibrahimin dhe familjen e Ibrahimit, Ti je i Lavdëruar dhe i Lartësuar! O Allah, bekoje Muhamedin dhe familjen e Muhamedit, sikurse ke bekuar Ibrahimin dhe familjen e Ibrahimit. Ti je i Lavdëruar dhe i Lartë - suar!) Për sa i përket mënyrës se si të japim selam, ajo është treguar në formën e teshehudit, të cilën Profeti ﷺ ua mësonte sahabëve, ashtu sikurse u mësonte suret e Kuranit. Në të , ndër të tjera, thuhet: EsSelâmu alejke ejjuhen -Nebiju ue rahmetu - llahi ue bereka -tuh. 185 Buhariu sjell hadi - thin nga Ebu Seid Hudriu (Allahu qoftë i kënaqur me të), i cili tregon: “E pyetëm Profetin ﷺ“ : O i Dërguari i Allahut, ky është selami për ty, por si të dërgojmë salavate për ty?” Ai tha: “Thoni: Allahume sal-li ala Muhamedin, abdike ue resulike, kema sal -lejte alâ âli Ibrahime. Ue bârik alâ Muhamedin ue alâ âli Muhamed , kemâ bârakte alâ Ibrahime (O Allah, dërgo salavat mbi Muhamedin, robin dhe të Dërguarin Tënd, siç ke dërguar salavat mbi familjen e Ibrahimit! Bekoje Muhamedin dhe familjen e Muhamedit siç ke bekuar Ibrahimin)!” Në transmetimin e Lejthit qëndron: “... ala Muhamedin ue alâ âli Muhamed kemâ bârakte alâ âli Ibrahime (Bekoje Muhamedin dhe familjen e Muhamedit, siç ke bekuar familjen e Ibrahimit)!” Ndërsa në transmetimin e Jezidit qëndron: “... kema sal -lejte alâ Ibrahime. Ue bârik alâ Muhamedin ue âli Muhamed kemâ bârakte alâ Ibrahime ue âli Ibrahime (... siç ke dërguar salavat mbi Ibrahimin. Bekoje Muhamedin dhe familjen e Muhamedit, siç ke bekuar Ibrahimin dhe familjen e Ibrahimit)!” Imam Muslimi sjell hadithin nga Ebu Mesud Ensariu (Allahu qoftë i kënaqur me të!), i cili rrëfen: 2167. “Teksa po rrinim tek Sad Ibn Ubade, erdhi i Dërguari i Allahut. Beshir Ibn Sadi i tha: “Allahu na ka urdhëruar të dërgojmë salavat për ty, o i Dërguari i Allahut. Si vallë, të dërgojmë salavat për ty?” I Dërguari i Allahut heshti, aq sa dëshiruam të mos e kishte pyetur. I Dërguari i Allahut pastaj tha: “Thoni: Allahume sal-li alâ Muhamedin ue alâ âli Muhamed, kemâ sal -lejte alâ âli Ibrahim; ue bârik alâ Muhamedin, ue alâ âli Muhamed, kemâ bârekte alâ âli Ibrahime, fil âlemine, in -neke hamidun mexhid (O Allah, dërgo salavat mbi Muhamedin dhe familjen e Muhamedit, siç ke dërguar salavat mbi familjen e Ibrahimit! Bekoje Muhamedin dhe familjen e Muhamedit siç ke bekuar familjen e Ibrahimit, ndër të gjitha krijesat në botë. Ti je i Lavdëruar dhe i Lartësuar) . Ndërsa si të dërgoni përshëndetje ( tehijat) tanimë e dini.”” Ngjashëm me këtë version e sjellin edhe Ebu Daudi, Tirmidhiu, Nesaiu dhe Ibn Xheriri prej Malikut. Tirmidhiu ka thënë që ky hadith është hasen sahih. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Mesud el Bedri, se ata thanë: 2168. “O i Dërguari i Allahut, kemi mësuar si të dërgojmë selam për ty, por si të dërgojmë salavat për ty?” Ai tha: “Thoni: Allahume sal-li alâ Muhamedin ue alâ âli Muhamed kemâ sal -lejte ... .”. Ngjashëm me këtë version ka sjellë edhe Shafiu një hadith në Musned-in e tij nga Ebu Hurejra. Me këtë hadith, Imam Shafiu mbështet mendimin e tij se është detyrë për namazfalësin që të çojë salavate për Profetin e Allahut në teshehudin e fundit, madje nëse nuk e bën, namazi i tij është i pasaktë. Mendimi se salavatet për Profetin janë detyrë, mbështetet edhe nga kuptimi i drejtpërdrejtë i ajetit, i cili është shpjeguar pikërisht me këtë hadith nga një grup prej sahabëve, prej të cilëve Ibn Mesudi, Ebu Mesud el Bedri dhe Xhabir Ibn Abdilahi. Ndërsa nga tabiinët përmendim Shabiun, Ebu Xhafer el Bakirin dhe Mukatil Ibn Hajanin. Nuk është përcjellë ndonjë me - ndim tjetër i imam Shafiut dhe i pasuesve të medhhebit të tij. Po këtë mendim ka pasur edhe imam Ahmedi së fundmi. Në fakt, mendimi më i saktë është se ky është njëri prej mendimeve e sjella të Imam Ahmedit, sepse shumica e tyre janë për mendimin e kundërt. Sidoqoftë, mendimi se salavatet janë detyrë gjatë namazit shfaqet dhe kuptohet qartë nga kumti i drejtpërdrejtë i haditheve; Allahu është më i ditur! Imam Shafiu, - Allahu e mëshiroftë! - ishte i mendimit se salavatet për Profetin ﷺ janë detyrë dhe ky ka qenë një mendim i përhapur dhe i pranuar mes dijetarëve të hershëm dhe atyre të mëvonshëm. Vetëm Allahut i takon lavdërimi dhe mirënjohja për çdo mirësi që na dhuron! Nuk është transmetuar ndonjë qëndrim unanim i kundërt as në kohët e hershme dhe as në kohët e mëvonshme. Ndër argumentet që e mbështesin këtë mendim është edhe hadithi tjetër, të cilin e sjellin imam Buhariu, imam Ahmedi, Ebu Daudi dhe Tirmidhiu, i cili e ka konfirmuar si të saktë. Një hadith vjen edhe nga Nesaiu, Ibn Huzejme dhe Ibn Hibani në Sahih-ët e tyre, prej Harimete Ibnu Shurejhi, me sened nga Fadalete Ibn Ubejdi (r.a), i cili ka thënë: 2169. “ Profeti i Allahut dëgjoi një burrë që ishte duke u lutur në namaz, i cili nuk e madhëroi e lavdëroi fillimisht Allahun dhe nuk çoi salavate për Profetin përpara lutjes. Atëherë, Profeti i Allahut tha: “U nxitua ky në lutjet e tij.” Pastaj e ftoi atë dhe tha: “Kur falni namazin dhe luteni, fillojeni duke madhë - ruar dhe përlëvduar Allahun Krenar dhe të Lartësuar. Më pas, çoni salavate për Profe - tin, dhe pastaj luteni për çfarë të dëshironi.” Ibn Xheriri sjell hadithin nga Junus ibn Hababi, i cili ka thënë: 2170. “Ne mbajtëm një hytbe në Persi. Gjatë hytbes (Junus ibn Hababi) tha: “Është e vërtetë se Allahu dhe melekët e Tij çojnë salavate mbi Profetin. O ju që keni besuar! Çoni salavate mbi të (Profetin) dhe përshëndeteni me selam!” Pastaj tha: “Më ka treguar dikush që e ka dëgjuar Ibn Abasin të thotë: “Kështu është shpallur dhe ne i thamë, ose, njerëzit thanë: “O i Dërguari i Allahut, kemi mësuar si të dërgojmë selam për ty, por si të dërgojmë salavat për ty? Ai tha: “Thoni: Allahume sal-li alâ Muhamedin ue alâ âli Muhamed kemâ sal-lejte alâ Ibrahime ue âli Ibrahim, in-neke ĥamidun Mexhid; uerĥam Muhameden ue âle Muhamedin kem â rahimte âle Ibrahime in -neke Hamidun Mexhid. Ue bârik al â Muhamedin ue al â âli Muhamed kemâ bârekte âlâ Ibrahime ineke hamidun mexhid. (O Allah, dërgo salavat mbi Muhamedin dhe familjen e tij, sikurse ke dërguar salavat mbi familjen e Ibrahimit, Ti je i Lavdëruar dhe i Lartësuar! O Allah, mëshiroje Muhamedin dhe familjen e tij, sikurse ke mëshiruar familjen e Ibrahimit. Ti je i Lavdëruar dhe i Lartësuar ! O Allah, bekoje Muhamedin dhe familjen e tij, sikurse ke bekuar Ibrahimin dhe familjen e Ibrahimit. Ti je i Lavdëruar dhe i Lartë - suar)!” Në këtë hadith mbështetet ai që është me mendimin se lejohet që të lutesh për mëshirë për Profetin, sikurse është edhe mendimi i shumicës. Këtë e mbështet edhe hadithi me nomadin, i cili tha: 2171. “O Zot, më mëshiro mua dhe Muhamedin dhe mos mëshiro asnjë tjetër, përveç nesh!” Ndërsa Profeti i Allahut tha: “Me të vërtetë, kërkove të ngushtosh atë që është e gjerë.” Ebu Isa Tirmidhiu sjell hadithin nga Abdullah Ibn Mesudi, se Profeti i Allahut ka thënë: 2172. “Njerëzit më të afërt me mua në Ditën e Kijametit janë ata të cilët më së shumti çojnë salavate për mua.” Këtë e ka sjellë vetëm Tirmidhiu, që ka thënë se është hadith hasen garib . Ismail el Kadiu përcjell nga Ubej Ibn Keabi, dhe ky nga i ati, i cili ka thënë: 2173. “Profeti i Allahut dilte në mes të natës dhe thoshte: “ Erdhi erraxhife (tronditësja), që e ndjek er-radife (tronditësja tjetër) . Erdhi vdekja, me gjithë çka në të!” Ubeji tha: “O i Dërguari i Allahut! Unë falem gjatë natës dhe një të tretën e namazit tim e veçoj vetëm për salavatet për ty.” Atëherë, Profeti i Allahut tha: “Bëje gjysmën.” Unë i thashë: “A ta bëj për ty gjysmën e lutjeve të mia?” Profeti ﷺ tha: “Bëji dy të tretat.” - “A t’i bëj të gjitha lutjet salavate për ty?” - “Atëherë, Allahu do të t’i falë të gjitha gjynahet.” Imam Ahmedi sjell hadithin nga Tufejl Ibn Ubeji, ky nga i ati, se: 2174. “Një burrë i tha Profetit ﷺ“ : Po sikur unë t’i bëj të gjitha lutjet (salavatet) e mia për ty, o i Dërguari i Allahut?” Ai i tha: “Atëherë, Allahu do të të mjaftojë për gjithçka që të shqetëson dhe të intereson, në lidhje me dynjanë dhe ahiretin tënd.” Imam Muslimi, Ebu Daudi, Tirmi - dhiu dhe Nesaiu sjellin hadithin nga Ebu Hurejra (r.a.), se Profeti i Allahut ka thënë: 2175. “Ai që çon një herë salavat për mua, Allahu çon 10 herë salavat për të.” Tirmi - dhiu ka thënë se ky hadith është hasen sahih. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Ebu Talhate Ensari, i cili rrëfen: 2176. “Një agim, Profeti i Allahut ishte i kënaqur në shpirt, gjë e cila shprehej në fytyrën e tij. Njerëzit i thanë: “O i Dërguari i Allahut, sot ke aguar i lumtur shpirtërisht, aq sa kjo duket në fytyrën tënde.”. Ai tha: “Po, është e vërtetë. Mua më erdhi një vizitor nga Zoti im krenar dhe i Lartësuar dhe më tha: “Ai që bën një herë të vetme salavat për ty nga ymeti yt, Allahu i Madhëruar ka për t’i shkruar atij 10 të mira, ka për t’i fshirë 10 gjynahe, ka për ta ngritur në 10 grada dhe ka për të bërë salavate për të, njëlloj si ai salavat që bën për Profetin.” Ky është një isnad i mirë. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Alij Ibn Husejn, e ky nga i ati se Profeti i Allahut ka thënë: 2177. “Koprrac është ai i cili, kur dëgjon që përmendem unë, ai nuk çon salavate për mua.” Kështu e ka sjellë Tirmidhiu. Gjithashtu, Tirmidhiu sjell hadithin nga Ebu Hurejra, i cili rrëfen se Profeti i Allahut ka thënë: 2178. “I përçmuar është ai njeri që nuk çon salavate për mua kur përmendet emri im. I përçmuar është ai njeri i cili e arrin muajin e ramazanit dhe në mbyllje të tij, atij nuk i falen gjynahet. I përçmuar është ai njeri që arrin pleqërinë e dy prindërve të tij dhe ata nuk bëhen shkak që ai të hyjë në Xhenet (me përkujdesin për ta)”. Ai thotë se ky është një hadith hasen garib . Buhariu sjell nga Ebu Hurejra në Edebul Mufred një hadith të ngjashëm merfuan, pra, që ia atribuon Profetit ﷺ .Ky hadith dhe ai para tij tregojnë se salavatet për Profetin ﷺ janë uaxhib, sa herë që përmendet emri i tij. Ky është mendimi i një grupi dijetarësh, mes të cilëve Tahaui, El Hulejmi etj. Ndërsa të tjerë janë të mendimit se salavatet për Profetin ﷺ janë detyrë bëhen një herë në atë vend ku përmendet Profeti ﷺ . Kur ndodh më shumë se një herë, është e pëlqyeshme, por jo e detyrueshme, me kuptimin që, nëse nuk e bën, nuk ngarkohesh me gjynah. Këtë mendim e mbështet hadithi që sjell Tirmidhiu nga Ebu Hurejra, i cili tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 2179. “Çdo popull që ulet në një kuvend dhe nuk përmendin Allahun dhe as nuk bëjnë salavate për Profetin, ai takim ka për të qënë dëshpërim për ta në Ditën e Kijametit. Nëse Zoti dëshiron, i ndëshkon dhe nëse dëshiron, i fal ata.” Disa dijetarë kanë thënë se salavatet për Profetin ﷺ janë detyrë vetëm një herë gjatë gjithë jetës. Në këtë mënyrë e ke zbatuar urdhrin e ajetit. Ndërsa më shumë se një herë është e pëlqyeshme. Megjithatë, ky është mendim i çuditshëm, sepse ka hadithe që urdhërojnë për të bërë salavate për Profetin ﷺ në kohë dhe raste të ndryshme. Kjo do të thotë që salavatet për Profetin në disa raste janë të detyrueshme e në disa të tjera të pëlqyeshme. Kështu, për shembull, jemi urdhëruar të bëjmë salavate për të në kohën kur thirret ezani për namaz. Imam Ahmedi sjell hadithin nga Abdullah Ibn Amër Ibn Asi (Allahu qoftë i kënaqur me të!), i cili tregon se e ka dëgjuar Profetin ﷺ të thotë: 2180. “Kur të dëgjoni muezinin, përsërisni fjalët që thotë ai, pastaj bëni salavate për mua, ngase kush bën salavate për mua një herë, Allahu do të bëjë salavate për të dhjetë herë. Pastaj kërkojini Allahut për mua gradën e Uesile-s. Ajo është pozitë në Xhenet, që i takon vetëm një robi të Allahut. Kam shpresë të jem unë ai. Ai, që për mua kërkon Uesilen, do ta gëzojë ndërmjetësimin tim.” Hadithin e kanë sjellë imam Muslimi, Tirmidhiu, Ebu Daudi dhe Nesaiu prej Kab Ibn Alkames. Gjithashtu, në momentin kur hyjmë në xhami dhe kur dalim prej xhamisë, është e ligjëruar të bëjmë salavate për Profetin ﷺ ,sipas hadithit që sjell Imam Ahmedi nga Fatimeja, bija e Profetit ﷺ ,e cila tregon: 2181. “Kur Profeti i Allahut hynte në xhami, bënte salavat dhe selam, pastaj thoshte: “ Allahume igfir li dhunubi ueftaĥ li ebuâbe raĥmetik (O Allah, m’i fal gjynahet dhe m’i hap dyert e mëshirës Tënde!). Kur dilte nga xhamia, bënte salavate dhe selam, pastaj thoshte: “Allahume igfir li dhunubi ueftaĥ li ebuâbe fadlik! (O Allah, m’i fal gjynahet dhe m’i hap dyert e mirësive të Tua.” Salavate për Profetin ﷺ bëhen dhe në namazin e xhenazes. Sipas Sunetit, pas tekbirit të parë lexohet surja Fatiha, pas tekbirit të dytë bëhen salavate për Profetin ﷺ , pas të tretit bëhen lutje për të vdekurin dhe pas tekbirit të katërt thuhet: “ Allahume lâ taĥrimnâ exhrahu ue lâ teftin -nâ bea’dehu ! (O Zot, mos na privo nga shpërblimi i tij (i të vdekurit) dhe mos na sprovo ne pas tij). Gjithashtu, salavate për Profetin bëhen edhe mes tekbireve të namazit të Bajramit. Po ashtu në përfundimin e lutjes së Kunutit, siç shënon Nesaiu në Sunen-in e tij. Është e pëlqyeshme, e inkurajuar dhe e urdhëruar të shpeshtohen sa më shumë salavatet për Profetin gjatë ditës dhe natës së xhuma. Po ashtu edhe gjatë vizitës së varrit të tij . Jemi njoftuar se salavatet dhe selami i shkojnë atij, siç transmetohet thënia e tij: 2182. “Me të vërtetë, Allahu ka melekë, që shëtisin nëpër Tokë dhe më transmetojnë mua selamin nga umeti im.” Hadithin e sjell Imam Ahmedi nga Ibn Mesudi. E sjell gjithashtu edhe Nesaiu. Gjithashtu, kanë thënë se është e pëlqyeshme të bëhen salavate për Profetin kur përmendet Allahu gjatë therjes së Kurbanit, duke marrë si argument ose si një tregues, që mund të mbështetesh, fjalën e Allahut të Lartësuar: “A nuk e ngritëm lart emrin tënd?” Shumë mufesirë e kanë shpjeguar duke thënë që, këtu Allahu i Madhëruar e përgëzon Profe - tin e Tij: Sa herë do të përmendem Unë, do të përmendesh edhe ti së bashku me Mua. Megjithatë, shumica e dijetarëve janë kundër mendimit për të bërë salavate për Profetin kur përmendet Allahu gjatë therjes së bagëtive. Ata thonë se kurbani është vepër kur duhet përmendur Allahu i Lartësuar si një i vetëm, ashtu sikurse përmendet gjatë ngrënies së ushqimit, marrëdhënieve intime e në vepra të tjera, që përcillen në Sunetin e Profetit ﷺ . Në asnjë rast të tillë nuk është përmendur që, së bashku me përmendjen e Allahut, të bëhen edhe salavate për Profetin ﷺ . Është e lejueshme që të bëhen salavate edhe për njerëzit e tjerë, përveç profetëve, nëse përmenden së bashku me Profetin tonë ﷺ , siç thuhet në hadithin: 2183. “Allahume salli alâ Muhamedin ue âli Muhamedin ue ezuâxhihi ue dhurijetih ! (O Allah, bëj salavat për Muhamedin dhe familjen e tij, mbi gratë e tij, dhe pasardhësit e tij.” Këtë e mbështet fjala e Allahut të Lartësuar: “Merr prej pasurisë së tyre sadaka, që t’i pastrosh dhe t'i dëlirësh, dhe (sal-li) lutu për ta, sepse me të vërtetë (salâtuke) lutja jote është burim qetësie për ta. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.” [Teube 103]. Gjithashtu, në dy Sahih-ët shënohet se: 2184. “Kur Profetit të Allahut i sillej ndonjë pasuri e dhënë si sadaka nga një popull, ai kërkonte falje e lutej për ta. Kështu, kur babai im i shkoi me sadakanë e tij, Profeti tha duke u lutur: “O Allah, fale (sal -li) familjen e Ebu Eufait!” Shumica e dijetarëve janë të mendimit se nuk lejohet të bësh salavat për dikë tjetër, veç profetëve, sepse kjo mënyrë lutjeje tashmë është bërë shenjë dalluese vetëm për profetët. Për këtë arsye, kur përmendet (për shembull) Ebu Bekri, nuk thuhet: “ salAllahu aleji”, pra, salavatet e Zotit qofshin mbi të. Edhe pse kuptimi do të ishte i saktë, - pasi salavatet janë thjesht lutje për të përmendurin, - tashmë një lutje e tillë është e posaçme për profetët e Zotit. Gjithashtu nuk lejohet të thuhet: ‘Muhamedi azze ue xhel-le (u krenaroftë e u lartësoftë!), edhe pse kuptimi mund të jetë i saktë. Nuk ka dyshim se Muhamedi është krenar, figurë e lartë dhe një profet madhështor, por “ azze ue xhel-le” tashmë është shndërruar në një formulim që thuhet vetëm pas përmendjes së Allahut Krenar dhe të Lartësuar e nuk lejohet të thuhet për dikë tjetër. Për sa u përket argumenteve që sjellin nga Kurani dhe Suneti dhe faktit se Profeti ﷺ ka bërë salavate për familjen e Ebu Eufas ose për Xhabirin dhe gruan e tij, për këto tekste duhet shpjeguar se ato ishin thjesht lutje të Profetit për ta. Domethënë, nuk ishte diçka e veçantë dhe treguese se për familjen e Ebu Eufas ose Xhabirin dhe gruan e tij lejohet të bëhen salavate. Ky është shpjegim i mirë në lidhje me temën. Ndërsa për sa i përket selamit për jo profetët, Shejh Muhamed el Xhuejni ka thënë: “Një pjesë e kolegëve tanë të medhhebit Shafi janë të mendimit se edhe selami është njëlloj si salavatet, domethënë, nuk lejohet të thuhet pasi përmendet emri i dikujt tjetër veç profetëve. Edhe selami, ashtu si salavatet, thuhet në mënyrë të veçuar vetëm kur përmenden profetët. Kështu, për shembull, nuk thuhet “Aliu alejhis-selam”. Në lidhje me këtë gjykim, janë njëlloj, si të vdekurit ashtu edhe të gjallët. Ndërsa kur flet drejtpërdrejt me dikë, mund të thuhet: “ selamun alejke ose selamun alejkum, ose es-selamu alejke ose es-selamu alejkum . Kjo është një përshëndetje unanimisht e pranuar dhe e lejueshme. Madje, kjo është përshëndetje e ligjëruar në Islam.” Megjithatë, tashmë janë të njohura disa formulime, që kanë nxjerrë disa shkruajtës dhe kopjues librash, të cilët, kur pëmendet Aliu (Allahu qoftë i kënaqur me të!), thonë: “ alejhis-selam”, duke e dalluar kështu nga sho kët e tjerë të Profetit ; ose e veçojnë atë me lutjen: “ ker-remellahu uexhheh” (Allahu e bekoftë fytyrën e tij!). Sidoqoftë, edhe pse kuptimi është i saktë dhe i lejuar në vetvete, ai nuk duhet përdorur në mënyrë të veçantë vetëm për një sahab. Është e detyrueshme që, në lidhje me këtë çështje, të gjykohen të gjithë me barazi, se përndryshe, veçimin me të tilla shprehje, që tregojnë madhërim ose nderim më të spikatur për dikë, do ta meritonte më shumë Ebu Bekri, Umeri dhe Uthmani (r.a), më shumë sesa Aliu, - Allahu qoftë i kënaqur me të gjithë ata! Neueuiu ka thënë: “Është mirë që, nëse bën salavate për Profetin ﷺ ,të bësh edhe selamin, dhe jo të kufizohesh vetëm me njërën prej tyre; pra, të mos thuash vetëm sal-lallahu alejhi, ose të thuash vetëm: “alejhis-selam”. Kjo fjalë e thënë nga Imam Neveviu është pikërisht shpjegimi i drejtpërdrejtë i këtij ajeti, pra, fjalës së Allahut të Lartësuar: “Çoni salavate për të (Profetin) dhe përshëndeteni me selam!”. Domethënë, më parësore është që të thuhet: sal’Allahu alejhi ue sel-lem!