Kërko: nje koken qe mban shtate kallinj

Ky ajet, së bashku me atë vijues dhe me ajetin e fundit të kësaj sureje, janë bazat e njohurisë mbi trashëgiminë. Dispozitat e kësaj njohurie janë përnxjerrë nga këto tri ajete dhe nga hadithet që flasin për këtë çështje, që, në fakt, janë shtjellim i ajeteve në fjalë. Më poshtë do të përmendim disa nga hadithet, që kanë lidhje me këtë çështje. Ndërsa për sa i përket shtjellimit të hollësishëm të çështjeve të trashëgimisë, me opinionet dhe mendimet e ndryshme, bashkë me argumentet përkatëse, ai bëhet në librat e fikhut dhe të ligjeve. Allahu është Ai të Cilit i kërkojmë ndihmë e mbështetje. Në fakt, ka hadithe që nxisin mësimin e njohurisë mbi trashëgiminë. Ebu Daudi dhe Ibn Maxhe sjellin një hadith merfu' nga Abdullah Ibn Amri, ku thuhet: 645 “Dituri quhet ajo rreth tri fushave, ndë rsa gjithçka tjetër është stoli: Rreth ajeteve të qarta (muhkem), rreth Sunetit të saktë me të cilin punohet, dhe rreth trashëgimisë, për të gjykuar me drejtësi.” Ibn Ujejne ka thënë: “Njohja e ndarjes së trashëgimisë është konsideruar si gjysma e diturisë, sepse të gjithë njerëzit provohen me të dhe ia kanë nevojën.” Buhariu sjell hadithin nga Xhabir Ibn Abdilah, i cili tregon: 646 “Profeti, së bashku me Ebu Bekrin, më vizituan njëherë në fisin e Beni Selemes. Ata kishin ardhur në këmbë. Profeti më gjeti në një gjendje të pavetëdijshme. Ai kërkoi ujë dhe, pasi mori abdes, më spërkati me ujin e abdesit, dhe atëherë unë u përmenda. Në atë moment e pyeta: “Çfarë më urdhëron të bëj me pasurinë time, o i Dërguari i Allahut?” Atëherë zbritën ajetet: “Allahu ju urdhëron kështu për fëmijët tuaj: mashkullit i takojnë sa për dy femra.”...” Kështu e kanë sjellë Muslimi dhe Nesaiu. Ndërsa të tjerët e kanë sjellë përmes Sufjan Ibn Ujejnes. Një hadith tjetër rreth shkakut të zbritjes së këtyre ajeteve vjen nga Xhabiri. Është Ahmedi, që përcjell nga Xhabiri, se: 647 “Gruaja e Sa'd Ibn Rabia shkoi tek Profeti a.s. dhe i tha: “O i Dërguari i Allahut! Këto janë dy vajzat e Sad Ibn Rabias, i cili ra dëshmor duke luftuar krah teje në betejën e Uhudit. Xhaxhai i tyre e mori të gjithë pasurinë e të vëllait (dëshmor) dhe nuk u la vajzave të tij (jetime) asgjë. Ato nuk mund të martohen nëse nuk kanë asnjë lloj pasurie...” Profeti i tha: “Allahu do të gjykojë për to...” Dhe kështu zbriti ajeti i trashëgimisë. Atëherë, Profeti dërgoi fjalë tek xhaxhai i tyre, duke i thënë: “Jepu dy vajzave të Sadit dy të tretat dhe nënës së tyre një të tetën. Ajo që mbetet është e jotja.”. Duket qartë se hadithi i Xhabirit, që u përmend më parë dhe që gjendet te Buhariu, ka lidhje me zbritjen e ajetit të fundit në këtë sure, siç do të shtjellohet më pas. Gjatë kohës kur u zbrit ajeti i fundit i kësaj sureje, Xhabiri kishte motra dhe asnjë vajzë. Pra, bëhet fjalë për rastin e quajtur el kelaleh . Ne e sollëm hadithin e Xhabirit këtu, duke iu përmbajtur renditjes së Buhariut, i cili e ka sjellë në këtë pjesë. Ndërsa hadithi i dytë i sjellë nga Xhabiri flet për zbritjen e këtij ajeti që po flasim tani. Megjithatë, Allahu është më i ditur. - Allahu ju urdhëron kështu për fëmijët tuaj: mashkullit i takojnë sa për dy femra. - Allahu urdhëron për drejtësi në ndarjen e trashëgimisë. Në kohën e injorancës paraislamike, zakoni ishte që trashëgimia të ndahej vetëm mes burrave, duke përjashtuar gratë. Kështu, Allahu urdhëroi për drejtësi mes burrave dhe grave, edhe pse përcaktoi për ta pjesë të ndryshme, sipas rastit. Kështu, Ai vendosi që mashkulli të marrë sa dyfishi i pjesës së femrës, për shkak të detyrimeve financiare më të mëdha që ai ka për mbajtjen e familjes. Ky ajet tregon, gjithashtu, se Allahu i Madhëruar është më i mëshirshëm për fëmijët sesa vetë prindërit e tyre për ta. Kjo del në pah kur Allahu i porosit prindërit që të kujdesen e të jenë të drejtë me fëmijët e tyre, duke treguar kështu mëshirë më të madhe për ta. Buhariu citon Ibn Abasin, që ka thënë: “Në fillim, pasuria lihej trashëgimi për fëmijët, kurse vasijeti lihej për prindërit. Më pas, Allahu i Madhëruar anuloi çfarë dëshiroi. Kështu, Ai përcaktoi që pjesa e mashkullit të jetë sa dyfishi i pjesës së femrës. Për dy prindërit përcaktoi që secili të marrë një të gjashtën ose një të tretën (nëse i ndjeri nuk ka lënë pas fëmijë). Për bashkëshorten përcaktoi të marrë një të tetën ose një të katërtën (nëse i ndjeri nuk ka lënë pas fëmijë). Ndërsa për bashkëshortin përcaktoi të marrë një të katërtën ose gjysmën (nëse e ndjera nuk ka lënë pas fëmijë).”. Në vijim, i Madhëruari thotë: - Nëse (trashëgimtarët) janë vetëm femra dhe më shumë se dy, atyre u takojnë dy të tretat e pasurisë që ai lë pas, e nëse është vetëm një femër, asaj i takon gjysma. - Çfarë qëllimi ka fjala “më shumë” në këtë ajet? Disa janë të mendimit se ajo është e paqëllimtë në ajet. Megjithatë, kjo është e papranueshme, sepse në Kur 'an nuk mund të ketë ndonjë shprehje që nuk kumton gjë dhe pa asnjë qëllim. Nëse do të ishte e paqëllimtë, atëherë në ajetin më pas do të përdorej dyjësi femëror “lehumâ”: “...atyre (të dyjave) u takojnë dy të tretat e pasurisë që ai lë pas”. Por në ajet është përdorur përemri në numrin shumës lehunne, pra: “...atyre u takojnë dy të tretat e pasurisë që ai lë pas...”. Kështu, kuptimi është se, nëse trashëgimtaret femra janë më shumë se dy, pra, janë tre e lart, atëherë ato të gjitha janë pjesëtare në dy të tretat e pasurisë.163 Këtu shtrohet një pyetje: “Po nëse trashëgimtaret janë vetëm dy bija të të ndjerit, a kanë të njëjtin gjykim si në rastin kur janë më shumë se dy, pra, a janë pjesëtare në dy të tretat? Nëse po, atëherë nga përftohet ky gjykim? Përgjigjja është ‘po’. Ato, janë pjesëtare edhe në dy të tretat, dhe ky gjykim përftohet nga ajeti i fundit në këtë sure, që udhëzon e thotë se, nëse trashëgimtare janë vetëm dy motra të të ndjerit, ato janë pjesëtare në dy të tretat. I Lartësuari thotë: “Në qoftë se janë dy motra (që trashëgojnë) , atyre të dyjave u takojnë dy të tretat që lë ai.” Duke qenë se dy motrat, të cilat për nga afërsia dhe merita për trashëgiminë qëndrojnë më larg sesa bijat, meritojnë dy të tretat, atëherë është më e pranueshme që edhe dy vajzat të meritojnë dy të tretat. Po kështu ka vepruar edhe Profeti ﷺ ,i cili dy vajzave të Sadit u dha dy të tretat e pasurisë së tij, sipas hadithit sahih që u përmend më sipër. Kështu, Kur 'ani dhe Suneti tregojnë që, edhe në këtë rast, pra, kur trashëgimtaret janë vetëm dy femra, veprohet njëlloj. Vëreni, gjithashtu, se si i Madhëruari thotë: “...e nëse është vetëm një femër, asaj i takon gjysma.”. Pra, gjysma i takon vetëm nëse është një femër e vetme. Kjo na jep të kuptojmë qartë se, si në rastin kur janë dy femra, ashtu edhe kur janë më shumë të tilla, kanë të njëjtin gjykim: ato janë pjesëtare të barabarta në dy të tretat. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur. Në vijim, i Madhëruari thotë: - Për prindërit, për secilin prej tyre, jepet një e gjashta nga ajo që ka lënë (i vdekuri), nëse ka fëmijë. Në qoftë se (i vdekuri)nuk ka fëmijë e atë e trashëgojnë prindërit, atëherë nënës së tij i takon një e treta. Por në qoftë se ai (i vdekuri) ka vëllezër, nënës së tij i takon vetëm një e gjashta. - Për pjesën që trashëgojnë prindërit kemi disa raste: 1. Nëse së bashku me prindërit, i vdekuri ka lënë edhe fëmijë, atëherë secili nga prindërit merr një të gjashtën. 2. Nëse së bashku me prindërit, i vdekuri ka lënë vetëm një vajzë, atëherë vajza merr gjysmën e pasurisë, ndërsa secili nga prindërit merr një të gjashtën. Pastaj, babait i jepet edhe një e gjashta e mbetur, që quhet tea'sib. Në këtë rast, babai merr pjesën e tij (fard-in), por merr edhe atë që mbetet, pra, tea'sib-in. Arsyeja është se, pasi secilit prej trashëgimtarëve i jepet pjesa e përcaktuar me ligj ( farđ), ajo që mbetet i takon mashkullit më të afërt, dhe babai është më i afërt se vëllai, xhaxhai, e kështu me radhë. 3. Nëse prindërit janë trashëgimtarët e vetëm të të vdekurit, atëherë nëna merr një të tretën dhe babai merr gjithë pjesën e mbetur si tea'sib. Kështu, ai merr dyfishin e asaj që merr nëna, pra, merr dy të tretat. 4. Nëse tashëgimtarë janë dy prindërit dhe bashkëshort-i/ja, atëherë bashkëshorti merr gjysmën, ose një të katërtën (në rastin kur është bëshkëshorte). Ndërsa për sa i përket pjesës së nënës, pasi bashkëshort -i/ja ka marrë pjesën e përcaktuar, janë dhënë tri mendime të ndryshme, më i sakti i të cilëve është se asaj i jepet një e treta e pjesës së mbetur. Pra, pjesa e mbetur e pasurisë, pas ndarjes së pjesës së bashkëshort -it/es, trajtohet si të ishte e gjithë trashëgimia që meritojnë dy prindërit, nëse i ndjeri nuk ka fëmijë. Kështu, nëna merr një të tretën e pjesës së mbetur dhe babai merr dyfishin e saj, pra, dy të tretat e pjesës së mbetur. Ky ka qenë mendimi e gjykimi i Umerit dhe Uthmanit, por edhe i Aliut, sipas transmetimit më të saktë që vjen prej tij. Të njëjtin mendim kanë shprehur edhe Ibn Mesudi dhe Zejd Ibn Thabiti. Ky është mendimi i shtatë juristëve e dijetarëve të mëdhenj të fikhut, katër imamëve të medhhebeve dhe i shumicës së dijetarëve. 5. Nëse i vdekuri ka lënë pas dy prindërit dhe vëllezër, qoftë vëllezër nga të dy prindërit, qoftë vëllezër vetëm nga babai ose vetëm nga nëna, atëherë vëllezërit nuk marrin gjë nga trashëgimia, sepse për ta bëhet pengesë prania e babait. Nga ana tjetër, prania e vëllezërve bën që nëna të mos marrë një të tretën, por një të gjashtën. Kështu, pjesa e nënës është një e treta, për shkak të pranisë së vëllezërve, dhe Allahu i Madhëruar thotë: “Por në qoftë se ai (i vdekuri) ka vëllezër, nënës së tij i takon vetëm një e gjashta.” Ndërsa babai merr gjithë pjesën e mbetur si tea'sib, pra, si mashkulli më i afërt me të vdekurin. Edhe nëse numri i vëllezërve është dy, gjykimi është i njëjtë si në rastin kur janë më shumë se dy, sipas shumicës së dijetarëve. Vështro me kujdes, kur Allahu i Madhëruar thotë: “Por në qoftë se ai (i vdekuri) ka vëllezër, nënës së tij i takon vetëm një e gjashta.”. Pra, edhe pse vëllezërit nuk marrin pjesë, prania e tyre e zbret pjesën e nënës nga një e treta, në një të gjashtën, nëse ata janë dy ose më shumë. Por nëse është vetëm një vëlla, ai nuk e cenon pjesën e nënës, dhe kështu nëna merr një të tretën. Me fjalë të tjera, vetëm nëse janë dy vëllezër ose më shumë se dy, e zbresin pjesën e nënës në një të gjashtën. Në të kundërt, kur është vetëm një vëlla, nëna merr një të tretën. - Ndarja e trashëgimisë bëhet pas zbatimit të porosisë së lënë nga ai (testament) dhe pasi të lahen borxhet. - Të gjithë dijetarët, si të hershmit, edhe të më vonshmit janë unanimë në mendimin se shlyerja e borxhit është më e rëndësishme e më parësore sesa përmbushja e vasijet-it. Po ta vështrosh me kujdes, kjo kuptohet edhe nga përmbajtja e ajetit. Gjithashtu, Ahmedi, Tirmidhiu, Ibn Maxhe dhe autorët e Tefsirëve, kanë sjellë një hadith prej Ali Ibn Ebu Talibit, i cili ka thënë: 648 “Ju lexoni në Kur'an: “Ndarja e trashëgimisë bëhet pas zbatimit të porosisë së lënë nga ai (testament) dhe pasi të lahen borxhet.” Dhe Profeti i Allahut ka gjykuar që borxhi duhet të lahet përpara përmbushjes së vasijetit. Vëllezërit nga nëna trashëgojnë nga njëri - tjetri, por jo vëllezërit nga nëna të ndryshme. Vëllezërit nga nëna e babai e trashëgojnë njëri tjetrin, por jo vëllezërit vetëm nga babai.” Pastaj Tirmidhiu ka thënë: “Këtë e njohim veçse nga hadithi i Harithit, për të cilin kanë folur disa dijetarë. Por, - thotë Tirmidhiu -, ai ka qenë njohës i thellë i fushës së trashëgimisë dhe i përllogaritjes së pjesëve të saj. Sifoqoftë, Allahu është më i ditur.” Në vijim, Allahu i Madhëruar thotë: - Ju nuk e dini se cilët janë më dobiprurës për ju: prindërit tuaj apo fëmijët tuaj. - Allahu i Madhëruar përcaktoi pjesë të qarta për prindërit dhe fëmijët. Kështu, ndryshe nga ç'veprohej në kohën e injorancës paraislamike, Allahu urdhëroi drejtësi për pjesën e gjithësecilit në trashëgimi, edhe pse përcaktoi për ta pjesë të ndryshme, sipas rastit. Në fillim të Islamit, siç na njoftoi Ibn Abasi, pasuria lihej trashëgimi për fëmijët, kurse vasijet-i lihej për prindërit. Por më pas, Allahu i Madhëruar e anuloi këtë praktikë dhe përcaktoi pjesë në trashëgimi për prindërit dhe fëmijët, sipas rastit. Njeriu nuk mund ta dijë se nga ç'drejtim mund t’i vijë e mira e kësaj bote apo e mira e botës tjetër. Të dyja këto mirësi mund t’i vijnë nga prindërit, ashtu siç mund t’i vijnë edhe nga fëmijët e vet, prandaj i Madhëruari thotë: “Ju nuk e dini se cilët janë më dobiprurës për ju: prindërit tuaj apo fëmijët tuaj.” Allahu mund t’i bëjë si shkak për mirësi të kësaj bote dhe ahiretit, si pasardhësit, ashtu edhe paraardhësit, prandaj Allahu është më i ditur në pjesët që përcakton për ta në trashëgimi. Ai i ka trajtuar të dyja kategoritë me drejtësi, për sa i përket trashëgimisë. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur. - Këto janë urdhrat e Allahut. Allahu është i Gjithëditur dhe i Urtë. - Këto dispozita të shtjelluara rreth trashëgimisë dhe pjesëve për secilin nga trashëgimtarët, janë urdhra dhe ligje të Allahut për ju. Duhet ta dini se Allahu është i Gjithëditur dhe i Urtë, prandaj jep gjykimin më të drejtë për çdo çështje, duke e vendosur çdo gjë në vendin e duhur. Ai i jep të drejtën çdokujt, prandaj thotë për Veten e vet: “Allahu është i Gjithëditur dhe i Urtë.”.

- Ata kërkojnë përgjigjen tënde. Thuaju: “Allahu ju përgjigjet për çështjen e atij që nuk ka lënë baba e as fëmijë që e trashëgojnë (el kelale) . - Buhariu sjell hadithin nga Berai, i cili ka thënë: “Surja e fundit që ka zbritur është Berae (Teube) dhe ajeti i fundit që ka zbritur është: “Thuaju: “Allahu ju përgjigjet për çështjen e atij që nuk ka lënë (baba e as) fëmijë që e trashëgojnë (el kelale) ...” Imam Ahmedi sjell hadithin nga Xhabir Ibn Abdilahi, i cili rrëfen: 896. “Profet më vizitoi njëherë, kur unë isha i sëmurë e pa ndjenja. Ai mori abdes e pastaj më lagu me ujë, - ose tha: “Hidhni ujë (që të përmendet)!”, - dhe unë u përmenda. Unë i thashë: “Unë (nëse vdes) nuk kam lënë pas (as baba e as) fëmijë, që të më trashëgojnë. Atëherë, si veprohet me trashëgiminë time?” Për këtë, Allahu i Madhëruar zbriti ajetin e pjesëve të trashëgimisë.” Këtë hadith e kanë përnxjerrë Buhariu dhe Muslimi, përmes rrugës së Shubas. Ndërsa autorët e tjerë (të librave të hadithit) e kanë sjellë përmes rrugës së Ibn Ujejnetes. Në disa versione thuhet: “... dhe Allahu zbriti ajetin e trashëgimisë: “Ata kërkojnë përgjigjen tënde. Thuaju: “Allahu ju përgjigjet për çështjen e atij që nuk ka lënë (baba e as) fëmijë që e trashëgojnë (el kelale) ...”. Kuptimi i ajetit është: “Ata kërkojnë përgjigjen tënde (rreth rastit kelale)....” Kështu, pyetja është drejtuar pikërisht për rastin kelale, sepse përgjigjja e ajetit erdhi pikërisht për shpjegimin e këtij rasti, edhe pse nuk është përmendur shprehimisht në ajet. Shumica e dijetarëve janë të mendimit se kelale quhet ai i cili vdes dhe nuk lë pas vetes as prind (baba) e as fëmijë. Ndërsa disa të tjerë janë të mendimit se quhet ai i cili vdes e nuk lë pas fëmijë, sikurse theksohet shprehimisht edhe në ajet: “Allahu ju përgjigjet për çështjen e atij që nuk ka lënë (baba e as) fëmijë që e trashëgojnë (el kelale)...”. Përcaktimi i rastit kelale ka qenë një çështje problematike për Umer Ibn Hatabin, sikurse theksohet prej tij në hadithin që vjen në dy Sahih-ët, ku ai thotë: “Do të dëshiroja që Profeti i Allahut të na sillte një përkufizim të qartë rreth tri çështjeve: Në çështjen e trashëgimisë së gjyshit, rastin e kelale-s dhe për një çështje të fajdesë.” Imam Ahmedi sjell hadithin nga Umer Ibn Hatabi që ka thënë: 897. “Nuk e kam pyetur Profetin më shumë se ç’e kam pyetur për rastin kelale, aq sa njëherë më shpoi me gishtin e tij në gjoks e më tha: “Të mjafton “ajeti i verës” në fund të sures Nisa.” Kështu e ka sjellë Ahmedi shkurtimisht. Ndërsa Muslimi e ka sjellë më hollësisht dhe të zgjeruar. Me sa duket, qëllimi me fjalën: “ajetin e verës” është se ai ajet ka zbritur në stinën e verës, ndonëse Allahu është më i ditur. Kur Profeti e udhëzoi Umerin që të meditonte dhe të kuptonte me kujdes ajetin e sures Nisa, pasi ai ajet është mëse i mjaftueshëm për të kuptuar se çfarë quhet kelale, ai nuk e pyeti më Profetin rreth kuptimit të saj. Na është përcjellë se Ebu Bekri ka thënë njëherë në hytben e tij: “Ajeti i cili u zbrit në fillim të sures Nisa na tregon rreth pjesëve të përcaktuara ( feraid) të trashëgimisë për prindërit dhe fëmijët. Ajeti tjetër që u zbrit në suren Nisa na tregon për burrin, gruan dhe vëllezërit vetëm nga nëna. Ajeti i cili u zbrit në fund të sures Nisa na tregon për vëllezërit dhe motrat nga nëna e babai. Ajeti që është zbritur në fund të sures Enfal na tregon për farefisninë dhe faktin se ata janë më parësorë dhe të meritueshëm për të përfituar nga trashëgimia, sipas rregullit të sjellë nga Allahu në Librin e Tij, e këtu përfshihen të gjithë ata që quhen asabe.” Kështu e ka përcjellë Ibn Xheriri. Kuptimi i ajetit shkurtimisht - Nëse vdes një njeri që nuk ka fëmijë, por ka motër, atëherë asaj (motrës) i takon gjysma e pasurisë së lënë. - Duke sqaruar rastin kelale, Allahu i Lartësuar thotë: “Nëse vdes një njeri që nuk ka fëmijë...”. Në këtë ajet mbështeten ata që janë të mendimit se për statusin kelale mjafton fakti që i vdekuri të mos ketë lënë fëmijë pas, domethënë nuk është kusht që të mos ketë lënë as prindër. Kështu është sjellë nga Ibn Xheriri një transmetim nga Umer Ibn Hatabi, me sened të saktë. Por nga shumica e dijetarëve është marrë gjykimi i Ebu Bekrit në lidhje me këtë çështje. Sipas këtij mendimi, kelale është ai që vdes dhe nuk ka lënë pas vetes as fëmijë dhe as prindër. Për këtë tregon fakti se Allahu i Madhëruar thotë më pas: “...por ka motër, atëherë asaj (motrës) i takon gjysma e pasurisë së lënë.” Nëse do të kishte lënë pas babanë, motra nuk do të merrte gjë prej trashëgimisë, për shkak të pranisë së babait, dhe ky është një vendim unanimisht i pranuar dhe i pakundërshtueshëm mes dijetarëve. Nga kjo kuptohet se kelale është ai që nuk ka lënë fëmijë pas vetes, gjë për të cilën tregon shprehimisht ajeti kuranor, por nuk ka lënë pas as prind (baba), gjë për të cilën, po të meditosh me kujdes, është po ajeti kuranor që na e tregon, sepse motra nuk përfiton gjysmën e pasurisë nëse është babai, por përkundrazi, ajo privohet nga trashëgimia e nuk meriton gjë prej saj. Imam Ahmedi sjell hadi thin nga Zejd Ibn Thabiti, se: 898. “Ai u pyet njëherë për një rast trashëgimie, ku trashëguesit ishin bashkëshorti, një motër nga babai dhe nëna, dhe ai dha këtë gjykim: Bashkëshorti merr gjysmën e trashëgimisë, kurse motra merr gjysmën tjetër.” (Duke aluduar kështu se prezenca e nënës nuk ndikon në statusin e këtij rasti si kelale.) Kur i folën për këtë gjykim, ai tha: “Kam qenë së bashku me Profetin në një rast të ngjashëm, dhe ai ka gjykuar po kështu.” Ahmedi është i vetmi që e sjell këtë hadith në këtë version. Ibn Xheriri e të tjerë përcjellin nga Ibn Abasi dhe Ibn Zubejri se, kur janë pyetur për një rast trashëgimie ku trashëguesit ishin një vajzë dhe një motër, ata dhanë këtë gjykim: motra nuk merr gjë nga trashëgimia, sepse i vdekuri ka lënë pas një vajzë, dhe ajeti e përcakton qartë: “Nëse vdes një njeri që nuk ka fëmijë, por ka motër, atëherë asaj (motrës) i takon gjysma e pasurisë së lënë.” Por duke qenë se ai ka lënë një vajzë, do të thotë se ka lënë fëmijë dhe, sipas ajetit, motra nuk meriton gjë prej trashëgimisë (duke aluduar se fjala ueled e përdorur në ajet, që do të thotë djalë, nënkupton edhe vajzën). Por shumica e dijetarëve e kanë kundërshtuar këtë gjykim dhe në lidhje me këtë rast kanë dhënë këtë gjykim: Vajza merr gjysmën e pasurisë si përfituese nga pjesët e përcaktuara ( furudet) nga Sheriati. Ndërsa motra përfiton pjesën e mbetur përmes teasibit, pra, si farefisi më i afërt që i vdekuri ka lënë pas. Këtë pjesë ajo nuk e përfiton nga ky ajet ( kelale), por nga argumentet e tjera të Sheriatit. Me fjalë të tjera, motra mund të marrë gjysmën e pasurisë në rastin kelale, pra, nëse i vdekuri nuk ka lënë pas fëmijë (meshkuj apo femra), por kjo nuk do të thotë se ajo privohet nga trashëgimia në të gjitha rastet. Motra mund të jetë përfituese edhe përmes statusit të teasib-it, pra, si trashëgimtarja më e afërt që mund të përfitojë nga trashëgimia, pas ndarjes së pjesëve të furude-ve. Për këtë tregon rrëfimi që sjell Bu hariu nga Esuedi, që ka thënë: 899. “Muadh Ibn Xhebeli, në kohën e Profetit, gjykoi ndër ne për një rast trashëgimie, ku trashëguesit ishin një vajzë dhe një motër, dhe i dha gjysmën e pasurisë vajzës dhe gjysmën tjetër motrës.” Por Sulejmani thekson e thotë se “Vërtet, ai gjykoi kështu, por nuk përmen di pjesën “në kohën e Profetit. ” Në Sahih-un e Buhariut vjen rrëfimi nga Huzejl Ibn Sherhabili: 900. “Ebu Musa Eshariu u pyet njëherë për një rast trashëgimie, ku trashëguesit ishin një vajzë, një vajzë djali (mbesë) dhe një motër, dhe dha këtë gjykim: Vajza merr gjysmën, ndërsa gjysmën tjetër e merr motra.” Pastaj tha: “Shkoni tek Ibn Mesudi dhe do ta shihni se do të miratojë gjykimin tim...” Kur e njoftuan Ibn Mesudin për fjalët e Ebu Musa Eshariut dhe faktin se ai tha se Ibn Mesudi do ta miratonte atë gjykim, tha: “Atëherë, unë do të gaboja e nuk do t’ia qëlloja së vërtetës! Përkundrazi, unë do të gjykoj ashtu siç ka gjykuar Profeti: Vajza merr gjysmën e pasurisë. Vajza e djalit merr një të gjashtën, e cila është pjesa plotësuese e dy të tretave. Ndërsa pjesa që mbetet (pra, një e treta) i takon motrës (me teasib).” Ne shkuam tek Ebu Musa dhe e njoftuam për gjykimin e Ibn Mesudit. Atëherë, ai tha: “Mos më pyesni më, për sa kohë ky det diturie është mes jush (pra, Ibn Mesudi).” - Ai (vëllai) trashëgon atë (motrën), nëse ajo nuk ka fëmijë. - Nëse një grua vdes kelale, pra, që nuk ka lënë pas fëmijë dhe as prind, por ka lënë pas vetëm vëllanë e saj, ai trashëgon të gjithë pasurinë e saj. Nëse ajo do të linte pas edhe prindin, prania e këtij të fundit do të privonte vëllanë e saj nga trashëgimia. Nëse kjo grua që nuk ka lënë pas vetes as fëmijë e as prind, por përveç vëllait ka lënë pas vetes ndonjë pjesëtar që meriton pjesë prej furude-ve, si p.sh. bashkëshortin, nënën të tjerë të ngjashëm, atëherë secili prej tyre merr pjesën e furudeve të përcaktuar nga Sheriati për të, ndërsa pjesa e mbetur i takon vëllait. Provë për këtë është hadithi në dy Sahih-ët, që vjen nga Ibn Abasi, se Profeti i Allahut ka thënë: 901, “Jepuni pjesët e plota furud-ëve, ndërsa atë që mbetet prej tyre jepjani mashkullit më të afërt (me të vdekurin.)” - Në qoftë se janë dy motra (që trashëgojnë), atyre të dyjave u takojnë dy të tretat që lë ai. - Nëse ai që vdes kelale ka lënë pas dy motra, pjesa e tyre prej furud-eve është dy të tretat. Të njëjtin gjykim kanë edhe nëse janë më shumë se dy motra, pra, tre e lart. Po në këtë ajet janë mbështetur dijetarët për përcaktimin e pjesës për dy vajza (krahasuar me dy motra), ashtu sikurse kanë dhënë të njëjtin gjykim për motrat, krahasuar me gjykimin e dhënë për bijat, mbështetur në ajetin: “Nëse (trashëgimtarët) janë vetëm femra dhe më shumë se dy, atyre u takojnë dy të tretat e pasurisë që ai lë pas.” [Nisa 11]. - Në qoftë se janë vëllezër dhe motra, atëherë mashkullit i takon pjesë sa dyfishi i pjesës së femrës. - Ky është gjykimi për atë që u jepet atyre që quhen asabe, nëse janë fëmijë, fëmijë fëmijësh (nipër e mbesa) apo vëllezër e motra (më shumë se tre). Në këto raste, mashkullit i jepet sa dyfishi i femrës. - Kështu jua sqaron Allahu dispozitat, që ju të mos humbni rrugën e drejtë. - Kështu, Allahu i Madhëruar i ka vendosur e përcaktuar rregullat saktësisht, për ta qartësuar plotësisht Sheriatin e tij. Këtë Ai e ka bërë, ashtu siç thotë: “që ju të mos humbni rrugën e drejtë.” Pra, që të mos devijoni nga e vërteta dhe e drejta, pas qartësimit të saj. - Allahu di gjithçka. - Allahu i Madhëruar është i Gjithëditur për përfundimin e çdo çështjeje, për dobinë e ligjeve të Tij dhe mirësive që ato sjellin për robërit. Allahu është më i Dituri se çfarë meriton secili prej trashëgimtarëve prej pjesëve të trashëgimisë, në varësi edhe të afërsisë e dobisë që sjell secili. Përcillet nga Umer Ibn Hatabi se ai ishte i mendimit se kelale quhet ai që vdes dhe nuk ka lënë pas fëmijë (pavarësisht a ka lënë prind apo jo). Por më vonë ai pranoi mendimin e Ebu Bekrit, i cili thoshte se kelale është ai që vdes dhe nuk ka lënë pas vetes fëmijë dhe as prind (baba). Mendimi që ka dhënë Ebu Bekër Sidiku është mendimi i përkrahur nga shumica e sahabëve, tabiinëve dhe dijetarët e hershëm dhe të mëvonshëm. Ky është edhe medhhebi i katër imamëve, i shtatë fakihëve të mëdhenj dhe mendimi i përhapur gjerësisht nëpër emsar. Këtë nënkupton edhe Kur 'ani. Aq më tepër që Allahu i Lartësuar, në fund të këtyre ajeteve, thotë: “Kështu jua sqaron Allahu dispozitat, që ju të mos humbni rrugën e drejtë.” Allahu është më i ditur për gjithçka.

Allahu është Ai që i krijoi të gjitha krijesat dhe kujdeset për furnizimin dhe administrimin e punëve të tyre. Kjo është e përbashkët për të gjitha krijesat. Ata janë të njëjtë në këtë dynja në aspektin e krijimit, furnizimit dhe administrimit. Edhe në Ditën e Gjykimit, të gjitha krijesat do të ringjallen dhe do të dalin para Zotit, por Zoti do të bëjë dallimin mes tyre në shpërblimet që do t'u japë. Ai gjykon me drejtësi mes tyre, prandaj ashtu siç janë të ndryshëm në dynja, në lidhje me besimin ose mohimin e Tij, ashtu do të shpërblehen ndryshe në Ditën e Gjykimit. Nuk janë njëlloj atë ditë besimtari e jobesimtari, i devotshmi e keqbërësi e gjynahqari. - Jobesimtarët do të sillen në Xhehenem turma-turma. - Ata do të shtyhen me forcë për në Xhehenem duke u goditur me shkopinj që shkaktojnë dhimbje nga zebanitë e ashpër të Xhehenemit. Ata shtyhen dhe goditen për t'u futur në burgun më të tmerrshëm. Ai është Xhehenemi, vendi ku janë bashkuar më të dhimbshmet dënime të çdo lloji dhe vendi ku është mbledhur çdo dëshpërim dhe dhimbje shpirtërore. Atje largohet nga shpirti çdo lloj gëzimi Allahu thotë: "Ajo ditë është mjerim i madh për mohuesit, të cilët, të zhytur në gënjeshtra, argëtohen. Ditë, kur me rrëmbim, do tërhiqen për në zjarrin e Xhehenemit." [Tur 11 – 13.] Edhe pse ata përpiqen të mos hyjnë, do të shtyhen me forcë në të. Allahu i Madhëruar na njofton se " Jobesimtarët do të sillen në Xhehenem turma-turma." Pra, grupe -grupe, të ndarë nga njëri tjetri. Çdo grup përbëhet nga njerëz që i kanë pasur punët të ngjashme me njëri tjetrin. Çdo grup mallkon tjetrin dhe distancohen nga njëri tjetri. - Kur mbërrijnë atje, dyert e tij hapen dhe roja e tij do të thotë: “A nuk ju erdhën të dërguar nga mesi juaj, që t'jua përcillnin shpalljet e Zotit tuaj dhe t'ju paralajmëronin për takimin tuaj në këtë ditë?!” - Kur të mbërrijnë para dyerve të Xhehenemit, "...dyert e tij hapen...", për t'i pritur dhe përgatitur hyrjen në të. Në atë kohë, "...roja e tij do t’u thotë..” Ai do t’u drejtohet me fjalë torturuese, për t’i "uruar mirëseardhjen" në dëshpërimin e përjetshëm dhe dënimin e pafund, duke i qortuar e poshtëruar për ato vepra të këqija, që janë bërë shkak të hyjnë në Xhehenem. Ata u thonë: “A nuk ju erdhën të dërguar nga mesi juaj, që t'jua përcillnin shpalljet e Zotit tuaj." Pra, a nuk ju erdhën profetë nga mesi juaj, nga lloji juaj, që t'ua njihnit besnikërinë dhe sinqeritetin? A nuk ju dha mundësia që të merrnit mësime dhe të kuptonit mesazhin prej tyre?! A nuk jua lexuan mesazhin e Zotit, që sqaronte të vërtetën e sigurt me argumentet më të qarta dhe të sigurta?! A nuk ju erdhën paralajmërues, që "...t'ju paralajmëronin për takimin tuaj në këtë ditë?" Kjo duhet t'ju bënte ju që të nënshtroheshit dhe të pasonit rrugën e tyre dhe të ruheshit nga dënimi i Allahut dhe tmerri i kësaj dite! Ju duhet të përpiqeshit për t'u pajisur me takua, për të qenë nga të shpëtuarit dhe të ruajturit. Por gjendja juaj ishte e kundërt. - Ata do të thonë: “Po, (patën ardhur)”. - Në këto momente, kur janë para hyrjes, ata do t'i pranojnë gjynahet dhe mohimin e tyre dhe do të pranojnë se nuk kanë asnjë justifikim para Zotit. Ata do të thonë: “Po. Profetët e Zotit na erdhën me shpallje dhe argumente të qarta, duke na e sqaruar dhe kumtuar plotësisht të vërtetën. Ata na paralajmëruan dhe kërcënuan për këtë ditë.” - Por vendimi për dënimin e jobesimtarëve tashmë është bërë realitet. - Për shkak se ata refuzuan besimin e vërtetë, dënimi u bë i meritueshëm dhe i pashmangshëm. Kështu do të përfundojë çdokush që mohon shpalljet e Allahut dhe i refuzon ato me forcë. Kështu do t'i pranojnë gjynahet e tyre, duke mos patur asnjë arsyetim para Zotit. - Atyre do t’u thuhet: “Hyni në dyert e Xhehenemit! - Këto fjalë u thuhen për t'i poshtëruar më shumë dhe për ta përjetuar nënçmimin. Çdo grup do të hyjë në Xhehenem nga ajo portë që i shkon për shtat, sipas veprave të tyre. - Aty do të jeni përgjithmonë! - Nuk kanë për t'u larguar ndonjëherë nga ai vend dhe as do t'u lehtësohet ndonjë çast dënimi. - Eh, sa vend i keq është ai për kryeneçët!” - Sa i keq është vendi i tyre! Kështu do të shpërblehen, sepse janë treguar kryeneçë e arrogantë ndaj së vërtetës. Allahu i shpërblen sipas punës së tyre, duke i poshtëruar, nënçmuar dhe turpëruar para njerëzve. Më pas, Allahu i Madhëruar na tregon për banorët e Xhenetit dhe pritjen e tyre. Ai thotë: - Kurse ata që kanë qenë të devotshëm ndaj Zotit të tyre, do sillen në Xhenet grupe-grupe. - Këta janë ata të cilët i ruhen dënimit dhe zemërimit të Zotit të tyre, duke e plotësuar dhe ruajtur të pacenuar teuhidin e Tij dhe duke bërë vepra të mira, në bindje ndaj Tij. Këta mirëpriten e nderohen në portat e Xhenetit. Ata mirëpriten si një delegacion i nderuar dhe respektuar. Këta fatlumë " ...do të sillen në Xhenet grupe - grupe." Ashtu, grupe -grupe, do të ecin plot lumturi. Ata do të tubohen së bashku, sipas veprave në këtë dynja. - Kur të arrijnë aty, dhe dyert e tij të hapen, rojat e tij do të thonë: “Selamun alejkum (Paqja qoftë mbi ju) ! - Do të ecin derisa të mbërrijnë në atë vend të mahnitshëm, me ndërtesa të hijshme. Atëherë, një fllad ere i përkëdhel fytyrat e tyre dhe një aromë e këndëshme ua shton edhe më shumë lumturinë. Tashmë e ndiejnë se ka ardhur koha e përjetësisë dhe lumturisë së pafundme. Mendoni pak për momentin kur dyert e Xhenetit të hapen para tyre! Kjo do të bëhet plot respekt e nderim për ta. E si të ndodhë ndryshe, kur ata janë krijesat më të mira, të cilët do të jenë të lëvduar dhe nderuar përgjithmonë! Roja i Xhenetit i përshëndet dhe iu uron gjithë të mirat. Ai u thotë: “Selamun alejkum! Ju do të jeni gjithmonë në paqe dhe të sigurt nga çdo mangësi e pakënaqësi në Xhenet!” - Të mira ishin veprat tuaja. Hyni në të! Aty do të banoni përgjithmonë.” . - Të pastra dhe të mira ishin zemrat tuaja, sepse u pastruan përmes diturisë për Zotin, dashurisë dhe frikërespektit për Të. Të mira ishin edhe fjalët tuaja, sepse gjuha juaj nuk reshti së përmenduri Allahun. Të mira ishin edhe veprat që i kryet me gjymtyrët tuaja, sepse ato u nënshtruan në bindje ndaj Allahut. Atëherë, për shkak të kësaj mirësie e pastërtie, hyni në Xhenet! Aty do të jeni përgjithmonë. Ai është vendi i mirësive, i të mirëve dhe të pastërve. Në të mund të hyjnë veçse të pastërtit. Kur foli për banorët e Zjarrit, Allahu na tregoi se sapo ata mbërrijnë para portave të Xhehenemit, ato hapen menjëherë, që të përjetojnë më fort dhimbjen dhe frikën e hyrjes në zjarr. Ndërsa kur flet për banorët e Xhenetit, na tregon se hapja do të vonohet pak, duke shtuar gërmën (arabe) " uau". Domethënë, Xheneti është vendi i mirësive dhe ka një çmim shumë të shtrenjtë, të cilin jo çdokush mund ta arrijë, që të hyjë në të. Atje do të hyjnë veçse ata që kryejnë ato punë që Zoti i bëri si mënyrë për t'u futur në Xhenet. Megjithatë, kur të jenë përpara portave të mrekullueshme dhe madhështore të Xhenetit, njerëzit do të qëndrojnë pak, që të ndërmjetësojë Muhamedi (a.s) tek Zoti. Është ai i pari që do të hapë portat e Xhenetit. Ai është më i nderuari ndërmjetësues, që Zoti do ta nderojë atë ditë. Domethënë, portat e Xhenetit nuk hapen me të mbërritur njerëzit në to. Njëherë, ata do t’i luten Allahut që të pranojë ndërmjetësimin e Muhamedit (a.s) për të filluar hyrja në Xhenet. Kur Muhamedi (a.s.) të ndërmjetësojë tek Zoti, Ai do ta nderojë duke ia pranuar ndërmjetësimin dhe duke urdhëruar të hapen portat. Gjithashtu, në këto ajete ka dëshmi se Xhehenemi dhe Xheneti kanë porta, të cilat hapen dhe mbyllen dhe në secilën prej tyre ka roje. Ato janë vende ku do të hyjnë ata që i kanë merituar, ndryshe nga vendet e tjera në këtë botë, ku mund të hyjnë fshehurazi edhe të tjerë, që nuk e meritojnë. - Ata (të Xhenetit) do të thonë: “Lavdëruar qoftë Allahu që e përmbushi premtimin e Vet për ne... - Duke e lavdëruar Allahun për udhëzimin në rrugën e drejtë dhe për mirësinë që u dhuroi duke i ftuar në Xhenet, ata thonë gjatë hyrjes në të: “Lavdëruar qoftë Allahu, i Cili premtimin e Vet e bëri realitet! Ai na e premtoi Xhenetin nëpërmjet profetëve. Ai na premtoi se do të na fuste në Xhenet nëse besonim sinqerisht dhe bënim punë të mira. Dhe tani, Zoti ynë e plotësoi atë që na premtoi dhe e përkreu mirësinë që na dhuroi!” - dhe na bëri trashëgimtarë të xhenetit! Ne mund të banojmë në Xhenet ku të duam. - Ai na e la në trashëgim tokën e Xhenetit, që të vendosemi aty ku të duam. Ne mund të shkojmë në çdo vend që të dëshirojmë në Xhenet dhe do të shijojmë në të çdo mirësi që e kërkojmë dhe e dëshirojmë. Në Xhenet nuk ka asgjë të ndaluar. - Sa i mrekullueshëm është shpërblimi për ata që bëjnë punë të mira!”. - Ata janë pëpjekur shumë në bindje ndaj Zotit të tyre përgjatë kohës së dynjasë, që ishte e shkurtër dhe përfundoi shpejt, por me këtë fituan shumë mirësi dhe shpërblime të përjetshme e të pandërprera. Ky është vendi që meriton çdo admirim. Ky është vendi kur Allahu do të nderojë të dashurit dhe të zgjedhurit e Tij dhe që e pëlqen që të jetë vendqëndrimi dhe shpërblimi i tyre. Ai Vetë e ndërtoi pjesën më të lartë të Xhenetit dhe e mbolli me duart e Veta, e rrethoi me mëshirën dhe bujarinë e Tij. Vetëm një pjesë e vogël e këtij vendi largon çdo trishtim të dynjasë dhe të bën të harrrosh çdo dhimbje e vuajtje. - Dhe ti do t’i shohësh melekët të rreshtuar përreth Arshit,... - Atë ditë të madhe, do t'i shohësh melekët të rreshtuar përreth Fronit. Që të gjithë janë në këmbë për t'i shërbyer Zotit të tyre, të grumbulluar dhe rreshtuar rreth Fronit të Tij, të përulur para madhështisë së Tij, të bindur përpara Atij që është Absolut në të gjitha aspektet. Ata do të jenë të mahnitur përpara bukurisë së Tij. - ... duke madhëruar me lavdërime Zotin e vet. - Ata e përlëvdojnë Allahun, duke dëshmuar pastërtinë e dëlirësinë e Tij nga ato që shpifin dhe trillojnë idhujtarët dhe nga çdo mangësi tjetër. - Mes tyre (robve) do të gjykohet me drejtësi të plotë - Allahu do të gjykojë përfundimisht të parët dhe të fundit dhe ky gjykim do të jetë me drejtësi, që nuk lë asnjë dyshim apo refuzim nga të gjithë ata që kërkojnë hakun e tyre. Çdo e drejtë do të shkojë në vend dhe... - dhe do të thuhet: “Të gjitha Lavdërimet qofshin vetëm për Allahun, Zotin e botëve!” - Ajeti nuk e përmend se kush e thotë këtë fjalë, për të treguar se të gjitha krijesat do ta lavdërojnë Allahun për urtësinë dhe drejtësinë me të cilën i ka gykuar, për atë që u jep banorëve të Xhenetit dhe për atë që u jep banorëve të Zjarrit. Kështu, ata e lavdërojnë Allahun për mirësitë dhe mëshirën eTij, si edhe për drejtësinë dhe urtësinë e Tij. Këtu përfundon edhe surja Zumer, me mirësinë dhe ndihmën e Allahut!

- Ne të kemi shpallur ty argumente të qarta, të cilat nuk i mohon askush, përveç atyre që i shkelin kufijtë (e Zotit). - Pra, Ne të kemi shpallur ty, o Muhamed, shenja dhe argumente të qarta, të cilat tregojnë për besnikërinë dhe vërtetësinë tënde si profet dhe për saktësinë e vërtetësinë e Shpalljes që të dha Zoti. Këto shenja të qarta, për të cilat aludohet, janë ato që përmban Kur'ani nga lajmet e fshehta dhe informacionet rreth jehudëve, të cilat i dinin veçse dijetarët dhe të mëdhenjtë e tyre. Madje, Allahu u tregoi edhe për ato çështje të cilat i ndryshuan në librat e tyre, qofshin ato ndryshime të bëra nga të parët, qofshin nga të fundit. Kështu, ishte Allahu Ai që ia mësoi Muhamedit ﷺ të tilla informacione në mënyrë aq të detajuar, saqë vetë jehudët po thoshin: “Ky është më i ditur se ne për atë që na është shpallur neve.” Ata i thoshin këto fjalë, sepse sa herë që ata e pyesnin për ndonjë çështje të përmendur në Teurat, Allahu i shpallte Muhamedit ﷺ argumentin dhe shpjegimin e saj, duke i lënë të mahnitur. Këto fakte ishin të pakundërshtueshme. Çdo njeri me natyrë të pastër dhe të papërlyer e pranon pa më të voglin dyshim se këto lajme dhe kjo dituri iu dha Muhamedit nga Allahu, sidomos nëse mendojmë edhe në faktin se Muhamedi ishte ummij, pra, njeri që nuk dinte shkrim e lexim. Ishte e pamundur që ai ta kishte mësuar atë nga ndonjë njeri. Ai kurrë në jetën e vet nuk lexoi ndonjë libër apo të mësonte nga ndokush. Për këtë arsye, këto shenja e argumente ishin të pakundërshtueshme dhe nuk mund të hidheshin poshtë. Megjithatë, ata i refuzuan dhe i mohuan profetësitë e Muhamedit ﷺ dhe Shpalljen që ai solli nga Zoti i Madhëruar. Ibn Abasi tregon: “Ibn Saurija el Kat’uijni i tha Profetit: “O Muhamed! Ti nuk na solle ndonjë gjë që e njohim dhe as nuk solle ndonjë argument të qartë apo mrekulli, që të të pasojmë!” Atëherë, Allahu i Madhëruar zbriti ajetet: "Ne të kemi shpallur ty argumente të qarta, të cilat nuk i mohon askush, përveç atyre që i shkelin kufijtë (e Zotit) ." Kur Profeti i Allahut u dërgua ndër ta dhe i kujtoi besën që Zoti pati marrë prej tyre për ta besuar atë, Malik Ibn Sajfi tha: “Për Zotin, nuk na është përmendur ndonjë Muhamed dhe as na është marrë ndonjë premtim për ta besuar!” Atëherë, Allahu i Madhëruar shpalli: - Sa herë që ata bënin ndonjë premtim, një grup prej tyre e thyente atë. Shumica e tyre nuk besojnë. - Haseni thotë: "Po. Nuk ndodh kurrë me ata, që të japin ndonjë premtim dhe pastaj të mos e shkelin atë. Sot e japin fj alën, e të nesërmen e shkelin." Allahu i Madhëruar na tregon për shkeljen e premtimeve nga ana e tyre dhe refuzimin e Profetit të Allahut, që u dërgua tek ata dhe për të gjithë njerëzit. Është pikërisht ai profet, përshkrimin dhe cilësitë e të cilit ata i gjenin në librat e tyre. Madje, ata u urdhëruan që të pasonin, mbështesnin dhe ndihmonin rrugën e Tij, siç thotë i Lartësuari: "Ai tha: “Me ndëshkimin Tim godas atë që Unë dëshiroj, ndërsa mëshira Ime ka përfshirë gjithçka. Atë (mëshirë) e kam caktuar për ata që janë të devotshëm, e japin zekatin dhe për ata që besojnë në argumentet Tona, për ata që pranojnë të Dërguarin, Profetin arab, të cilin e gjejnë të cilësuar në Teurat dhe në Ungjill, që i urdhëron ata për të mirë dhe i ndalon nga e keqja, që u lejon ushqimet e këndshme dhe u ndalon ato të pakëndshmet, që u heq barrën e rëndë dhe prangat. Ata që besojnë në të, që e nderojnë atë, që e ndihmojnë atë dhe që veprojnë me Dritën që iu zbrit atij - këta janë ata të shpëtuarit." [ El ea’raf 157]. Ndërsa këtu thotë: - Kur atyre u erdhi një i Dërguari prej Allahut, si vërtetues i asaj që ata kishin, një grup prej tyre e flakën pas shpine Librin e Allahut, sikur të ishte diçka për të cilën s'dinin gjë. - Disa e hodhën pas shpine Librin e Allahut, që e kishin në duart e tyre, atë libër ku përshkruhej e lajmërohej ardhja e tij. Ata e braktisën Librin, a thua sikur nuk e dinin se çfarë ishte shkruar në të. Nga ana tjetër, ata u përkushtuan me zell për të mësuar magjinë dhe për të ecur në rrugën e saj të errët. Nëpërmjet shumë kurthesh e intrigash, ata synonin të dëmtonin të Dërguarin e Allahut. Ata i bënë magji atij, duke përdorur krehërin e tij. Magjia qe përgatitur me flokë të Profetit ﷺ ,e mbështjellë në një lëpushë hurme dhe e fshehur në pusin e Eru ânit. Këtë magji e kishte bërë pikërisht Lebid Ibn Ea'sami, - Allahu e mallkoftë dhe e shëmtoftë! Por Allahu i Madhëruar ia zbuloi Profetit të Tij këtë magji dhe e shpëtoi nga ajo. Kjo ngjarje është sjellë hollësisht në dy Sahihët, në hadithin e Aishes, -Allahu qoftë i kënaqur me të!72 Allahu i Lartësuar thotë: - Ata pasuan atë që lexonin shejtanët në kohën e sundimit të Sulejmanit. Por Sulejmani nuk ishte mohues. - El Seddiju shpjegon: “Në kohët e vjetra, shejtanët ngjiteshin në qiell dhe rrinin nëpër pozicione, për të dëgjuar ndonjë lajm dhe fjalë të melekëve, që tregonin se çfarë do të ndodhte në Tokë, prej ngjarjeve e gjërave të fshehta që njerëzit nuk i dinin. Pasi merrnin ndonjë lajm vjedhurazi, ata ua tregonin fallxhorëve dhe astrologëve, të cilët ua tregonin njerëzve. Kështu, njerëzit çuditeshin me këto të fshehta që u dilnin ashtu siç tregonin fallxhorët, astrologët e magjistarët. Por këta fallxhorë e magjistarë, përveç atyre lajmeve të sjella nga xhindët, fusnin edhe gënjeshtra nga vetja. Me një fjalë të vërtetë, ata shtonin edhe shtatëdhjetë gënjeshtra e trillime nga vetja. Kështu, shumë njerëz filluan që t’i shkruanin nëpër libra të tilla tregime e fjalë, derisa mes bijve të Izraelit u përhap mendimi se xhindët dinin të fshehtën. Sulejmani ﷺ dërgoi ushtrinë ndër njerëz për t’i mbledhur të gjithë këto libra, të cilët i vendosi në një sënduk dhe i groposi poshtë fronit të tij të mbretërimit. Askush prej shejtanëve nuk guxonte t’i afrohej këtij sunduku. Nëse e bënte, digjej e përvëlohej në vend. Pastaj Sulejmani nxori një ligj, që kushdo që dëgjohej të thoshte se shejtanët dinin të fshehtën, do t’i pritej koka. Por pas vdekjes së Sulejmanit, shumë njerëz të ditur që e dinin se ç’bëri Sulejmani, vdiqën, dhe pas tyre erdhën pasardhës jo të mirë. Në të tilla kohëra, shejtani i mallkuar iu shfaq një grupi prej bijve të Izraelit në formë njeriu dhe u tha: “A doni t’ju tregoj një thesar, që nuk do të mund ta harxhoni e mbaroni dot kurrë?” Ata i thanë: “Po.” Atëherë - u tha ai - Gërmoni poshtë fronit të Sulejmanit !” Ai shkoi së bashku me ta për t’u treguar vendin. Ata i thanë: “Afrohu!” Ai tha: "Jo, unë këtu jam dhe mund të më vrisni nëse nuk e gjeni atë që ju thashë." Kështu, ata gërmuan dhe i gjetën ata libra. Kur ata i nxorën jashtë, shejtani u tha: “Sulejmani mund t’i sundonte njerëzit, shejtanët e zogjtë veçse nëpërmjet kësaj magjie.” Pasi u tha këto fjalë, u largua duke fluturuar. Kështu u përhap ndër njerëz lajmi jo i vërtetë se Sulejmani ishte magjistar dhe librat u përhapën mes bijve të Izraelit. Kur erdhi Muhamedi bijtë e Izraelit polemizonin me të rreth çështjes së Sulejmanit. Për këtë flasin edhe këto ajete: "Por Sulejmani nuk ishte mohues. Mohues ishin shejtanët..." Ibn Ebu Hatimi sjell me senedin e tij deri tek Said Ibn Xhubejr, rrëfimin nga Ibn Abasi, që ka thënë: “Ishte një burrë, që quhej As âf, i cili ishte shkrues i Sulejmanit. Ky burrë e dinte emrin e madh të Allahut dhe ai shkruante gjithçka me urdhrin e Sulejmanit dhe e groposte poshtë fronit të tij. Pasi vdiq Sulejmani, shejtanët i nxorën këto libra dhe mes çdo dy rreshtave shkruanin magjira dhe blasfemi ndaj Zotit. Pastaj u thanë njerëzve: "Ja, me këto punonte Sulejmani!” Për këtë arsye, shumë njerëz të paditur e shanë dhe çfarë s’thanë për Sulejmanin. Ndërsa njerëzit e ditur nuk vepruan kështu. Njerëzit vazhduan të fyenin dhe shanin Sulejmanin, derisa Allahu i Madhëruar i shpalli Muhamedit ﷺ" : Ata pasuan atë që lexonin shejtanët në kohën e sundimit të Sulejmanit. Por Sulejmani nuk ishte mohues. Mohues ishin shejtanët..." Dijetarë të tjerë kanë sjellë të dhëna e mendime të tjera, të cilat vërtiten rreth kësaj që u përmend. Mes mendimeve të sjella nga dijetarët, nëse shikon me kujdes, nuk ka ndonjë kontradiktë. Allahu është Ai që udhëzon në rrugën e drejtë. Shkurtimisht, mund të themi se jehudët e mësuan magjinë prej shejtanëve. Ata i kthyen shpinën Librit të Zotit, që e kishin në duart e tyre, dhe refuzuan të besonin në profet in e fundit të Zotit, Muhamedin . Ata pasuan gënjeshtrat që trillonin shejtanët (xhindët) ndër njerëz gjatë kohës së mbretërimit të Sulejmanit, duke shpifur se edhe Sulejmani e përdorte magjinë. Madje pretendonin se ata që ia mësuan magjinë Sulejmanit ishin Xhibrili dhe Mikaili. Por Allahu i Madhëruar i përgënjeshtron ata dhe e njoftoi Profetin e tij se magjinë nuk e sollën Xhibrili dhe Mikaili dhe se Sulejmani ﷺ ishte i pastër e larg magjisë, siç shpifën për të jehudët. Allahu i Madhëruar na njoftoi se magjia është vepër e shejtanëve. Rreth këtij ajeti dhe pyetjes se cilët ishin Haruti dhe Maruti janë dhënë mendime të ndryshme. Disa janë të mendimit se Haruti dhe Maruti ishin dy melekë, që Zoti i solli si sprovë për njerëzit në Tokë, duke u mësuar njerëzve njohurinë e magjisë e duke i njoftuar paraprakisht se ata ishin sprovë dhe duke i këshilluar që të mos braktisnin besimin në Zotin duke mësuar magjinë. Kështu fjalia " Ue mâ unzile alâ el melekejni " ka kuptimin: "dhe atë (lloj magjie) që u zbriti dy melekëve ". Kështu pjesëza " mâ" ka kuptimin "atë (lloj magjie) që" dhe ajeti kuptohet në këtë mënyrë: "Mohues ishin shejtanët, të cilët u mësonin njerëzve magjinë dhe atë (lloj magjie) që u zbriti dy melekëve në Babiloni: Harutit dhe Marutit....". Por ky lloj mendimi është kundërshtuar me faktin se Allahu i Madhëruar nuk u mëson njerëzve kufrin, sepse Ai nuk e do kufrin dhe nuk e ligjëron mësimin e tij. Gjithashtu, kjo bie ndesh edhe me faktin se melekët nuk bëjnë kurrë diçka që Zoti e ka ndaluar. Por ata që e mbështesin atë mendim iu përgjigjen këtyre kontestimeve se Allahu mund të sprovojë besimin e njerëzve në jetën e kësaj dynjaje me mënyra të ndryshme. Një ndër to është edhe vënia para provës për të mësuar magjinë nga këta melekë ose për ta refuzuar. Në botë ekzistojnë shumë të këqija, me të cilat njeriu vihet në provë, dhe të gjitha ato ekzistojnë me lejen e Allahut të Urtë dhe të Gjithëditur. Të tjerë janë të mendimit se magjia iu mësua njerëzve në Babiloni dhe ata që ua mësonin njerëzve magjinë ishin shejtanët, ndër të cilët edhe dy shejtanë, që quheshin Harut dhe Marut. Sipas këtij mendimi, fjalia " Ue mâ unzile alâ el melekejni" ka kuptimin: "dhe ajo (magjia) nuk iu zbrit dy melekëve". Kështu pjesëza "mâ" ka kuptimin "nuk" dhe ajeti kuptohet në këtë mënyrë: "Mohues ishin shejtanët, të cilët u mësonin magjinë njerëzve në Babiloni, Haruti dhe Maruti. Dhe ajo (magjia) nuk iu zbrit dy melekëve. " Kurtubiu thotë: Ajeti: " Ue ma unzile ala el melekejni”, domethënë: " magjia nuk iu zbrit dy melekëve, - Xhibrilit dhe Mikailit - siç trillonin jehudët”. Më pas, ajeti flet për magjinë që Haruti dhe Maruti u mësonin njerëzve. Haruti dhe Maruti janë përmendur në mënyrë të veçantë për shkak të ligësisë, shkatërrimit dhe dëmit të madh që sillnin. Domethënë, Haruti dhe Maruti ishin dy shejtanë, që u mësonin njerëzve magjinë. Ky është kuptimi më i saktë i ajetit dhe kuptimeve të tjera nuk u kushtohet rëndësi." Ibn Xheriri transmeton me isnadin e tij nga El Aufiju që thotë: Ka thënë Ibn Abasi: "Ue mâ unzile alâ el melekejni" ka kuptimin: "dhe ajo (magjia) nuk iu zbrit dy melekëve". Ibn Xheriri gjithashtu transmeton me isnadin e tij nga Rabia Ibn Enes që thotë: "Ue mâ unzile alâ el melekejni" d.m.th: Allahu nuk u shpalli atyre magjinë." Thotë Ibn Xheriri: Atëherë kuptimi i ajetit sipas këtij mendimi është: "Mohues ishin Shejtanët, të cilët u mësonin magjinë njerëzve në Babiloni, Haruti dhe Maruti. Ndërsa fjalia: “në Babiloni, Haruti dhe Maruti” është një fjali që vjen më pas, por që vendin dhe kuptimin në fjali e ka më përpara. Pra fjalia do të ishte kështu: "Mohues ishin Shejtanët në Babiloni, - Haruti dhe Maruti - të cilët u mësonin njerëzve magjinë. Dhe ajo (magjia) nuk iu zbrit dy melekëve." Rreth ajetit janë sjellë edhe mendime të tjera, psh. Harut dhe Marut janë emrat e dy fisve prej xhinëve. Ose: Haruti dhe Maruti ishin dy burra prej njerëzve, njëri quhej Harut dhe tjetri Marut që e mësonin magjinë prej shejtanëve. Thotë Ibn Kethiri: “Mendimi më i saktë është ai që solli imam Kurtubiu, pra që Haruti dhe Maruti ishin dy prej shejtanëve që u mësonin njerëzve magjinë dhe mendimeve të tjera nuk u kushtohet rëndësi." Është shumë e përhapur ndër njerëz një histori tjetër rreth këtij ajeti. Ata që sjellin këtë histori pretendojnë se Haruti dhe Maruti ishin dy melekë, që Zoti i zbriti në Tokë duke u dhënë një natyrë tërësisht njerëzore e duke i bërë të sprovuar dhe me dëshira e epshe si njerëzit. Pastaj i sprovoi duke bërë që t’u dalë përpara një grua shumë e bukur dhe ata e ftuan për të bërë imoralitet. Ajo pranoi veçse me kushtin që t’i bënin shirk Zotit, por ata e refuzuan. Pastaj u doli përsëri përpara dhe ata e ftuan për të bërë imoralitet. Ajo pranoi veçse me kushtin që të vrisnin një njeri të pafajshëm, por ata përsëri e refuzuan. Pastaj u doli përsëri përpara dhe ata e ftuan për të bërë imoralitet. Ajo pranoi veçse me kusht që të zgjidhnin: ose t’i bënin shirk Zotit, ose të vrisnin një njeri të pafajshëm ose të pinin pije dehëse. Ata pranuan pijen dehëse duke menduar se ky ishte gjynah më i vogël, dhe ashtu bënë. Atëherë, pasi u dehën ata i bënë shirk Zotit, vranë njeriun e pafajshëm dhe bënë imoralitet. Kur u doli pija, ajo i njoftoi se pasi ishin dehur, ata i kishin bërë të trija gabimet, dhe ata u penduan për atë që bënë. Ata dëshironin që të ktheheshin në qiell, por nuk u lejuan për këtë. Atëherë e ndien gabimin e madh që kishin bërë. Allahu u dha mundësi të zgjidhnin mes ndëshkimit të dynjasë dhe ndëshkimit të ahiretit. Ata zgjodhën që të dënoheshin në këtë dynja të përkohshme dhe jo përjetësisht në ahiret. Ndërsa ajo gruaja u kërkoi atyre të dyve atë fjalë që, nëse dikush e thoshte, mund të ngjitej në qiell ose të zbriste në Tokë, dhe ata ia mësuan. Ajo e tha atë për t’u ngritur në qiell dhe u ngjit lart, por kur u ngjit lart, u shndërrua në planetin Afërditë." Kjo histori është sjellë me rrugë të shumta transmetimi, mbi 20 rrugë. Megjithatë, edhe pse të shumta, asnjë nga këto rrugë transmetimi nuk shkon tek Profeti ﷺ . Shumë dijetarë të hadithit, hafizët e mëdhenj dhe dijetarët e tefsirit i kanë refuzuar të gjitha këto transmetime. Nëse i analizojmë me kujdes, do të vërejmë se ato të gjitha janë trilluar nga bijtë e Izraelit. Asnjë nga ato nuk vjen me një zinxhir të plotë transmetimi deri tek Profeti, i pagabueshmi, që nuk fliste nga vetja, por veçse me Shpalljen e Zotit. Konteksti i ajeteve kuranore është i përgjithshëm dhe nuk na tregon asnjë nga këto hollësi. Pra, ne besojmë atë që është sjellë në Kur 'an, duke pranuar atë që Allahu ka dashur të thotë dhe kumtojë në ato ajete. Dhe Allahu është më i ditur se çfarë ka dashur të kumtojë me to. Por një gjë është e sigurt: ajetet kurrsesi nuk mund të kumtojnë diçka që bie ndesh me dëlirësinë e Allahut e pastërtinë e Tij nga çdo mangësi e padrejtësi, e po kështu me pastërtinë e melekëve dhe profetëve të Tij. Allahu i Lartësuar thotë në vijim: - Ata (Haruti dhe Maruti) nuk ia mësonin (magjinë) askujt, para se t’i thonin: “Ne jemi dërguar vetëm për t’ju sprovuar, pra mos u bëj mohues (duke mësuar magjinë)!...” - Ebu Xhafer el Razi sjell me senedin e tij shpjegimin nga Ibn Abasi, që thotë: “Kur dikush shkonte tek ata (Haruti e Maruti) dhe dëshironte të mësonte magjinë, ata e ndalonin, e qortonin dhe kërcënonin ashpër për t’ju larguar magjisë. Ata u thoshnin: “Ne jemi sprovë, prandaj mos e braktisni besimin në Zot!” Ibn Abasi vazhdon: “Por nëse ai përsëri këmbëngulte, e urdhëronin të shkonte në këtë e atë vend. Kur ai shkonte atje, përballej me shejtanin dhe ai ia mësonte magjinë. Atëherë, prej njeriut dilte një dritë, e cila ngrihej në qiell, dhe ata (Haruti e Maruti) thoshin: “Oh, i mjeri ai, çfarë bëri!”” Ndërsa El Seddiu thotë: “Nëse dikush prej njerëzve shkonte tek ata të dy (Haruti e Maruti) për të mësuar magjinë, ata e qortonin dhe e kërcënonin, që të largohej. Ata i thoshin: ‘Mos u bëj mohues i Zotit, se ne jemi veçse sprovë!’ Nëse ai këmbëngulte dhe refuzonte të largohej, atëherë i thoshin: ‘Shko në filan vend me hi dhe urino mbi të!’ Kur ai urinonte, prej tij dilte një dritë vezulluese, që ngrihej lart në futej në qiell dhe ajo dritë ishte imani. Pastaj drejt personit afrohej diçka e zezë në formë tymi, që hynte në vrimat e trupit të tij, nga veshët dhe nga çdo vrimë tjetër. Ky ishte zemërimi i Allahut. Pasi kthehej tek ata, ai i njoftonte për atë që kishte ndodhur dhe atëherë ata ia mësonin magjinë. Pikërisht kësaj i referohet fjala e Allahut të Madhëruar: “Ata (Haruti dhe Maruti) nuk ia mësonin (magjinë) askujt, para se t’i thonin: “Ne jemi dërguar vetëm për t’ju sprovuar, pra, mos u bëj mohues (duke mësuar magjinë)!...” Në vijim, Allahu i Madhëruar thotë: - Dhe njerëzit mësuan prej tyre se si ta ndanin burrin prej gruas. - Kështu, njerëzit mësonin prej Harutit e Marutit njohurinë e magjisë dhe, duke ndikuar përmes fjalëve e veprave të këqija, ata ndanin bashkëshortët, edhe pse lidhja mes burrit dhe gruas është shumë e fortë. Kjo është nga veprat e shejtanit, sikurse sjell Muslimi në Sahihun e tij rrëfimin nga Xhabir Ibn Abdilahi, (Allahu qoftë i kënaqur me të), që tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 97 “Iblisi e ka vendosur Fronin e tij mbi ujë. Çdo ditë ai shpërndan ushtrinë e tij. Kur ata kthehen (nga misioni i tyre), ai i thotë njërit prej tyre: “Çfarë arrite të bësh sot?” - “Mashtrova njërin dhe ai bëri zina”. Iblisi hesht dhe i drejtohet një tjetri: “Po ti, çfarë arrite të bësh?” - “Unë mashtrova dikë, dhe ai pastaj vodhi.” Ai sërish hesht dhe thotë tjetrit: “Po ti, çfarë arrite të bësh?” - “Unë mashtrova dikë dhe ai shkoi e u deh”. Iblisi hesht sërish dhe i drejtohet në tjetri: “Po ti, çfarë arrite të bësh?” Ai thotë: “Unë mashtrova njërin dhe e bëra të divorconte gruan e tij.” Atëherë Iblisi gëzohet dhe i thotë: “Ti, ti je i përzgjedhuri im!”. Në një variant tjetër të këtij hadithi tek Muslimi thuhet: “...atëherë Iblisi ngrihet në këmbë e përqafon atë dhe i vendos një kurorë.”. Pra, e ngre atë në një gradë më të lartë.73 Shkaktar i ndarjes bëhet pamja ose morali i keq që burri ose gruaja i duket se sheh tek tjetri, ose gjëra të tjera, të cilat sjellin pakënaqësi, urrejtje e përçarje mes tyre. Megjithatë, Allahu i Madhëruar thotë: - Por ata nuk mund t’i bënin dëm askujt me atë (magji), përveçse me lejen e Allahut. - Sufjan el Theuriu shpjegon: “Pra, veçse me caktimin dhe vullnetin e Zotit.” Ndërsa Hasan el Basriu thotë: “Po. Nëse dëshiron Allahu, i lejon që të veprojnë kundër tij, e nëse dëshiron të kundërtën, nuk i lejon.74 Vërej kur Allahu thotë: - Ata mësonin çfarë u sillte dëm, e jo atë që u sillte dobi. - Kjo vepër i dëmtonte ata në fenë dhe besimin e tyre dhe nuk u sillte ndonjë dobi, që t’ia vlente për atë dëm. Allahu i Madhëruar pastaj thotë: - Ata ishin krejtësisht të vetëdijshëm se ai që e përvetësonte atë (magjinë), nuk do të kishte pjesë në jetën tjetër. - Jehudët, të cilët parapëlqyen e zgjodhën magjinë kundrejt pasimit të Profetit ﷺ ,- dhe çdokush që vepron si ata, - e dinë mirë se në ahiret nuk kanë pjesë. Kështu ka thënë Ibn Abasi, Muxhahidi dhe El Sedidu. - Sa e keqe është ajo për të cilën ata shitën veten! - Pra, sa shkëmbim i keq është ky i atyre që parapëlqejnë magjinë kundrejt imanit dhe pasimit të rrugës së Profetit ﷺ . - Ah, sikur ta dinin! - Nëse ata do të kishin dituri rreth asaj që qortoheshin dhe nëse do të besonin Allahun, profetin Muhamed ﷺ dhe gjithë profetët e Allahut; nëse do t’iu ruheshin ndalesave dhe cenimit të kufijve të Zotit, do të ishte shumë më e mirë për ta, në krahasim me atë që përzgjodhën dhe pëlqyen për vetveten. Allahu thotë: - “Sikur ata të kishin besuar dhe të ishin ruajtur, shpërblimi prej Allahut do të ishte shumë më i dobishëm. ”. - Ky është argument që disa dijetarë e konsiderojnë magjistarin si kafir, pra, mohues të Zotit. Umer Ibn Hatabi nxori një urdhër për vrasjen e çdo magjistari dhe magjistareje, siç vjen në Sahihun e Buhariut. Gjithashtu, Hafsa, gruaja e Profetit (Allahu qoftë i kënaqur prej saj), kur i bëri magji një shërbëtore e saj, urdhëroi për vrasjen e magjistares. Profeti ﷺ ka thënë: 98 “Dënimi i magjistarit është të vritet me shpatë.” [Tirmidhiu].75 Kjo vjen edhe me një formulim tjetër nga Taberaniu, që e sjell nga El Hasani, ky nga Xhuediju e ky nga Profeti ﷺ .Magjinë nuk e largon magjia dhe nuk lejohet diçka e tillë. Mënyra më e dobishme dhe e sigurt për largimin e magjisë është ajo mënyrë që Allahu ia zbriti Profetit të Tij për ta pastruar në të tilla raste: leximi i dy sureve mbrojtëseve Felek dhe Nas. Në një hadith thuhet: 99 “Askush nuk ka gjetur mbrojtje më të mirë sesa ato të dyja.” Po kështu është i dobishëm edhe leximi i ajetit Kursij. Këto ajete kuranore janë dëbuese të shejtanit. 76 Magjia në të vërtetë është diçka reale dhe e vërtetë dhe nuk është thjesht një iluzion, siç mundohen që ta paraqesin mutezilët etj. Magjia është mohimi i Zotit dhe të mësuarit e saj është gjithashtu mohim i Zotit. Magjistari është kafir (mohues i Zotit) dhe ai që mëson magjinë është kafir. Dijetarët kanë dhënë mendime të ndryshme rreth çështjes: a i kërkohet magjistarit të pendohet apo jo? Disa janë të mendimit se atij i kërkohet të pendohet, e nëse refuzon, atëherë ekzekutohet. 77 Të tjerë thonë se nuk i kërkohet të pendohet, por vritet, sepse Profeti ﷺ ka thënë: “Dënimi i magjistarit është vrasja me shpatë." Për këtë tregon edhe historia e Hafsës, e cila urdhëroi për vrasjen e shërbëtores që bënte magji. Po kështu edhe vendimi që nxori Umer Ibn Hatabi për emisarët, që të vrisnin çdo magjistar e magjistare. Magjia është e llojeve të ndryshme dhe që të gjitha janë sherr e ligësi, qoftë kur kryhen përmes ndihmës së shejtanëve, mashtrimeve e iluzioneve, qoftë nëpërmjet ekzorcizmave, fjalëve të paligjëruara nga Zoti, ilaçeve, substancave e tymrave; të gjitha këto janë të ndaluara dhe të dënueshme. Allahu është më i ditur për gjithçka.

- Ne i kemi dërguar profetët që njerëzit, me lejen e Allahut, t’u binden atyre. - Çdo popull e ka detyrë nga Zoti që t’i bindet e të pasojë profetin e dërguar ndër ta. Vëreni me kujdes kur Allahu thotë: “... me lejen e Allahut...”! Muxhahidi, duke shpjeguar këtë detaj, thotë: “Pra, askush nuk mund të bindet e pasojë udhëzimin ndryshe, por veçse me lejen e vullnetin e Zotit. Askush nuk mund të jetë nga të bindurit, përveç atyre që Allahu ua ka prirë mbarë e i ka dhënë sukses për këtë. Kjo i ngjan ajetit tjetër: “Allahu e përmbushi premtimin e Vet ndaj jush, kur ju, me vullnetin e Tij, po i shfarosnit ata (në fillim të betejës) .” [Al Imran 152]. Pra, Ai, - me kaderin, dëshirën e vullnetin e Tij, - vendosi që ju të kishit epërsi e të triumfonit mbi ta. - E sikur ata (hipokritët), pas padrejtësive që i bënë vetes së tyre, të vinin tek ti (o Muhamed) e t’i kërkonin falje Allahut, dhe i Dërguari të kërkonte falje (tek Allahu) për ta, ata do ta njihnin Allahun si Pranues të pendimit dhe Mëshirëplotë. - Këtu udhëzohen gjynahqarët që, kur të bënin gjynahe dhe të thyenin ndonjë urdhër të Tij, të shkonin tek P rofeti dhe t’i kërkonin falje Allahut, në prani të tij, madje edhe të kërkonin që P rofeti ﷺ të lutej e të kërkonte falje për ta. Nëse ata do të vepronin kështu, Allahu do t'ua pranonte pendimin, do t’i mëshironte e do t'ua falte gjynahet. Prandaj i Lartësuari thotë në fund të ajetit: “...ata do ta njihnin Allahun si Pranues të pendimit dhe Mëshirëplotë.” - Për Zotin tënd, jo. Ata nuk janë besimtarë, përderisa nuk të zgjedhin ty për të gjykuar në konfliktet mes tyre, dhe pastaj të mos ndiejnë kurrfarë pakënaqësie nga gjykimi yt, por të të binden sinqerisht. - Allahu i Madhëruar betohet në Veten e Tij të dëlirë e të pastër nga çdo e metë e mangësi, se askush nuk ka besuar (plotësisht), derisa të pasojë gjykimin e Profetit në të gjitha çështjet e veta. Nuk ka dyshim se gjykimi i Profetit është e vërteta e sigurt, para së cilës duhet të nënshtrohesh e ta pasosh, qoftë në çështjet e dukshme e të shfaquara, qoftë në ato të fshehta e të brendshme. Bindja e nënshtrimi duhet të jenë të plotë, prandaj i Madhëruari thotë: “...dhe pastaj të mos ndiejnë kurrfarë pakënaqësie nga gjykimi yt, por të të binden sinqerisht.” Pra, ata duhet të kërkojnë gjykimin tënd dhe duhet të binden e ta pranojnë këtë gjykim në zemrën e shpirtin e tyre. Kjo do të thotë që të mos ndiejnë aspak ngushtim e pakënaqësi nga ky gjykim, por ta pranojnë e të nënshtrohen ta zbatojnë atë, qoftë në çështjet e dukshme e të shfaquara, qoftë në ato të fshehta e të brendshme. Ata duhet të dorëzohen plotësisht, pa asnjë ngurrim. Sipas një hadithi, Profeti ﷺ ka thënë: 774. “Betohem për Atë, në Dorë të të Cilit është shpirti im, askush prej jush nuk ka besuar (plotësisht) derisa dëshirat tuaja të ndjekin udhëzimin që kam sjellë unë (nga Zoti).” Ndër sa Buhariu sjell hadithin se Ur etu ka thënë: 775. “Njëherë, Zubejri pati një mosmarrëveshje me një burrë rreth vijës vaditëse të ujit. Profeti i tha: “Vadite tokën tënde, o Zubejr, dhe pastaj lëshoje ujin për tek komshiu yt!” Ensariu tha: “Ia dhe atij të drejtën, sepse është djali i hallës tënde?!” Fytyra e Profetit ndryshoi ngjyrë, por pastaj tha: “Vadite tokën tënde, o Zubejr! Ndaloje ujin derisa të mbushen mirë me ujë rrënjët (e hurmave të tua), e pastaj lëshoje tek komshiu yt!” Kështu, Profeti ia dha Zubejrit hakun e tij me gjykimin që bëri, pas kundërshtimit të ensarit, por sidoqoftë, ai u la hapësirë të mjaftueshme e të pranueshme të dyja palëve për të marrë hakun secila. Zubejri ka thënë: “Besoj se ky ajet ka zbritur e flet pikërisht për këtë rast.” Këtë e ka sjellë edhe Ahmedi, por me sened munkati' (të shkëputur), ku mungon transmetuesi mes Ur uetit dhe të atit, Zubejrit. Dihet mirë se Ur ueti nuk ka dëgjuar asnjë hadith nga i ati, por nga ana tjetër është e padiskutueshme fakti që Urueti ka dëgjuar nga i vëllai, Abdullah Ibn Zubejri, nga dhe e solli hadithin në fjalë. Po kështu e ka sjellë edhe Nesaiu. Ndërsa Ibn Ebu Hatimi e ka dëgjuar nga Seid I bn Musejjibi, i cili ka thënë: 776. “Ky ajet ka zbritur e flet për Zubejr Ibn Auâmi dhe Hatib Ibn Ebu Belteate.” Ky është një hadith mursel, por prej tij përfitojmë një detaj rreth emrit të ensarit, me të cilin u konfliktua Zubejri. Është përmendur edhe një shkak tjetër për zbritjen e këtij ajeti. Kështu, Hafidh Ebu Is'hak Ibrahim Ibn Abdurrahman sjell hadithin nga Damrate, i cili ka thënë: 777. “Dy burra që kishin një konflikt me njëri -tjetrin, kërkuan që t’i gjykonte Profeti i Allahut. Kur ai gjykoi mes tyre dhe i dha hakun atij që i takonte, pala humbëse në këtë çështje tha: “Unë nuk jam dakord me këtë gjykim.” Kundërshtari i tij i tha: “Atëherë, çfarë kërkon?” - “Le të shkojmë tek Ebu Bekër el Siddiku!” - tha ai. Shkuan tek ai dhe pala fituese e njoftoi se Profeti gjykoi në anën e tij. Ebu Bekri tha: “Ju duhet të zbatoni atë që gjykoi e vendosi Profeti për ju!” . Por kundërshtari përsëri refuzoi të pranonte këtë gjykim dhe sugjeroi të shkonin tek Umer Ibn Hatabi. Pala fituese e njoftoi edhe atë se Profeti kishte gjykuar në anën e tij. Umeri pyeti palën tjetër dhe i tha: “Vërtet është kështu?” - “Po” - tha ai. Atëherë, Umeri hyri në shtëpi dhe doli me një shpatë të zhveshur nga milli dhe e vrau atë që nuk pranonte gjykimin e Profetit . Atëherë Allahu i Madhëruar shpalli: “Për Zotin tënd, jo. Ata nuk janë besimtarë, përderisa nuk të zgjedhin ty për të gjykuar në konfliktet mes tyre...” deri në fund.”

- Pasi të kalojnë muajt e ndaluar, luftojini idhujtarët kudo që t’i gjeni, kapini, rrethojini dhe u zini pritë në çdo shteg. - Mufesirët kanë dhënë mendime të ndryshme në lidhje me kuptimin e “muajve të ndaluar”, që përmenden këtu. Disa janë të mendimit se flitet për muajt që janë përmendur në ajetin tjetër kuranor: “Tek Allahu numri i muajve (të vitit) është dymbëdhjetë, ashtu si është në Librin e Allahut prej ditës kur krijoi qiejt dhe tokën. Prej tyre, katër janë të shenjtë....” [Teube 36]. Por ky mendim nuk është i saktë. Sipas mendimit më të saktë, - të cilin e mbështet edhe konteksti i dukshëm i ajeteve, i mbështetur edhe nga Ibn Abasi, siç e përcjell Aufi, - këtu flitet për katër muajt e afatizimit të përmendur në ajetin “Lëvizni (lirshëm) nëpër tokë për katër muaj...”. Në këtë ajet, i Lartësuari thotë: “Pasi të kalojnë muajt e ndaluar...”. Pa dyshim që këta janë katër muajt, kur lejohej të lëvizej lirshëm, të sigurt nga lufta, sepse më pas i Lartësuari thotë: “luftojini idhujtarët kudo që t’i gjeni, kapini, rrethojini dhe u zini pritë në çdo shteg.” Kështu, konteksti tregon qartë se bëhet fjalë për katër muajt e afatizimit. Për sa u përket katër muajve të shenjtë të vitit, gjatë të cilëve ndalohet lufta, shpjegimi për to do të vijë më pas, në dashtë Allahu, po në këtë sure. Allahu i Lartësuar thotë: “... luftojini idhujtarët kudo që t’i gjeni ...”. Ky është një urdhër i përgjithshëm për t’i luftuar e vrarë idhujtarët kudo që të gjenden, në çdo tokë e vend. Por mendimi më i njohur është se ky është një ajet i specifikuar nga një urdhër tjetër, që ndalon luftimet në Vendin e Shenjtë, si ai në ajetin: “...mos i luftoni ata pranë Xhamisë së Shenjtë (Qabes), për sa kohë që edhe ata nuk ju luftojnë ju në të. Por nëse ju sulmojnë, atëherë shfarosini...” [Bekare 191]. Allahu i Lartësuar thotë: “...kapini...”. Pra, kapini dhe pastaj ose robërojini, ose vritini. - “... rrethojini dhe u zini pritë në çdo shteg.” - Mund të ndërmerrni operacione rrethimi dhe embargoje, duke i mbyllur në tokat e kështjellat e tyre. Ngushtojani çdo rrugë, që mos të kenë zgjidhje tjetër: ose vdekje, ose të pranojnë Islamin. - Në qoftë se pendohen, falin namazin rregullisht dhe japin zekatin, atëherë u hapni rrugë! Me të vërtetë, Allahu është Falës i Madh e Mëshirëplotë. - Për këtë arsye dhe duke u mbështetur jo vetëm në këtë ajet, por edhe në të ngjashëm me të, Ebu Bekër Sidiku, kur ndodhi që shumë beduinë dhe fise nuk po e jepnin më zekatin, i luftoi ata derisa u nënshtruan e iu kthyen besimit të rregullt. Në dy Sahih-ët është hadithi nga Ibn Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të të dy, atë e bir!), se Profe ti i Allahut ka thënë: 1335. “Jam urdhëruar që të luftoj njerëzit, derisa të dëshmojnë se nuk ka zot tjetër që meriton të adhurohet veç Allahut d he se Muhamedi është Profeti i Allahut (La ilâhe il -lall-llâh Muhamedun resûlull-llâh), të falin rregullisht namazin, të japin zekatin...”. Në lidhje me shpjegimin e fjalës së Allahut: “... Në qoftë se pendohen, falin namazin rregullisht dhe japin zekatin, atëherë u hapni rrugë!”, Enesi ka thënë: “Pendimi i tyre shprehet duke hequr dorë nga adhurimi i idhujve dhe përkushtimi në adhurimin e një Zoti të vetëm e të pashoq, duke falur rregullish t namazin dhe duke dhënë zekatin.” Ky quhet “ajeti i shpatës”, i cili - sipas Dahak Ibn Muzahimit - anuloi çdo pakt mes Profetit dhe idhujtarëve, çdo armëpushim e traktat paqeje. 99 Ibn Ebu Hatimi sjell rrëfimin nga Sufjan Ibn Ujejne se Ali Ibn Ebu Talibi ka thënë: “Profeti u dërgua me katër shpata: Një shpatë për idhujtarët nga mesi i arabëve, siç thotë i Lartësuari: “Pasi të kalojnë muajt e ndaluar, luftojini idhujtarët kudo që t’i gjeni, kapini, rrethojini dhe u zini pritë në çdo shteg...” Kështu, të shkurtuar e ka sjellë ai dhe unë mendoj se vazhdimi është: “...Shpata e dytë ishte për ithtarët e Librit, në fjalën e Allahut: “Luftojini ata që u është dhënë Libri, të cilët nuk besojnë në Allahun dhe në Ditën e fundit, që nuk e konsiderojnë të ndaluar atë që e ka ndaluar Allahu dhe i Dërguari i Tij dhe që nuk e besojnë (Islamin) fenë e vërtetë, derisa të japin xhizjen me dorën e tyre, duke qenë të përulur.” [Teube 29]. Shpata e tretë ishte për luftën kundër munafikëve, siç thuhet në fjalën e Allahut: “O Profet! Luftoji jobesimtarët dhe hipokritët dhe sillu ashpër me ta!...” [Teube 73; Tahrim 9]. Shpata e katërt ishte për luftën kundër rebelëve, siç thuhet në ajetin: “Nëse dy grupe besimtarësh bëjnë luftë midis tyre, ju pajtojini ata! Nëse njëri prej tyre e sulmon tjetrin, atëherë ju luftoni atë grup që ka sulmuar pa të drejtë, derisa t’i bindet udhëzimit të Allahut! Nëse kthejnë rrugë, atëherë bëni pajtimin e tyre me drejtësi dhe paanësi! Allahu i do të drejtët.” [Huxurat 9]. Dijetarët kanë dhënë mendime të ndryshme rreth këtij ajeti, që quhet “ajeti i shpatës” dhe çështjes a është i anuluar apo anulues. Kështu, Dahaku dhe Suddiju kanë thënë se ky ajet është anuluar nga fjala e Allahut: “Kur të ndesheni me jobesimtarët, goditini në qafë, derisa t’i mposhtni! Më pas, lidhini mirë, e kështu mund t’i lironi falas ose mund të kërkoni çmim për ta, derisa të përfundojë lufta....” [Muhamed 4]. Ndërsa Katade ka thënë që është e kundërta.

- “Ne i dhuruam Davudit Sulejmanin ...” - Allahu i Lartësuar na tregon se Ai i dhuroi Daudit një djalë, Sulejmanin, për të qenë edhe ai një profet i nderuar dhe i zgjedhur. Allahu i Lartësuar thotë: “Sulejmani qe trashëgimtari i Davudit. ” [Neml 16]. Domethënë, trashëgoi profetësinë prej tij. Pikërisht për këtë ‘dhuratë’ bëhet fjalë në këtë ajet, sepse, përveç Sulejmanit a.s., Daudit (a.s) iu dhuruan edhe bij të tjerë. Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “... rob shumë i mirë dhe i kthyer te Zoti.” - Ky është një lavdërim për Sulejmanin, që na tregon se ai ishte i përkushtuar në vepra të mira, në bindje ndaj Allahut të Lartësuar. Ai ishte i përkushtuar në adhuri - me dhe pendohej sinqerisht para Allahut Krenar dhe të Lartësuar. Ibn Ebu Hatimi sjell këtë rrëfim nga Mekhuli: “Kur Allahu i Lartësuar i dhuroi Daudit (a.s) birin e tij Sulejmanin, për të qenë edhe ai një profet, ai e pyeti të birin dhe i tha: “O biri im, cila është gjëja më e mirë?” Ai u përgjigj: “Qetësia e dhuruar prej Allahut dhe imani”. Pastaj e pyeti: “Po gjëja më e shëmtuar, cila është?” - “Mohimi pas besimit.” - “Cila është gjëja më e ëmbël dhe më e dashur?” - “Shpresa, mëshira dhe mirësia që Allahu shpërndan ndër njerëz.” – “Cila është gjëja më qetësuese?” - “Është falja që Allahu u ofron njerëzve dhe falja që njerëzit i ofrojnë njëri-tjetrit.” Atëherë, Daudi (a.s) i tha: “Ti je Profet!” - “Një pasdite sollën para tij kuaj të racës më të mirë e shumë të shpejtë. ” - Gjatë mbretërimit të tij, Sulejmanit i sollën kuaj të racës më të mirë e shumë të shpejtë. Muxhahidi thotë se ishin kuaj që, në mënyrë demonstrative e me elegancë, qëndrojnë në tre këmbë, duke e ngritur këmbën e katërt, dhe me skajin e thundrës së saj prekin pak tokën. Ndërsa fjala tjetër e përdorur në përshkrimi e kuajve është ‘ el xhijâd’, që do të thotë: “cilësorë e shumë të shpejtë.”. Mes tyre ishin 20 kuaj, të cilët kishin edhe flatra.” Kështu e sjell Ibn Xheriri këtë fjalë të Muxhahidit. Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “Ai tha: “Nga dashuria për kuajt, unë harrova të përmend Zotin tim, derisa dielli u fsheh pas vellos së natës.” - Disa selefë dhe dijetarë të tefsirit, duke shpjeguar këtë ajet, kanë thënë se Sulejmani ndoqi shfaqjen e kuajve, aq sa i kaloi namazi i ikindisë. Nuk ka dyshim se atij nuk i iku ky namaz me vetëdije, por nga harresa. Diçka e ngjashme i ka ndodhur Profetit ﷺ gjatë luftës së Hendekut, kur arriti ta falte namazin e ikindisë vetëm pas perëndimit të diellit. Kjo vjen në dy Sahih-ët me rrugë të shumta, një prej të cilave është ajo e Xhabirit (Allahu qoftë i kënaqur me të!), sipas të cilit, në Betejën e Hendekut, Umeri shkoi tek Profeti pas perëndimit të diellit, duke sharë mohuesit kurejshë, dhe pastaj tha: 2262. “O i Dërguari i Allahut! Unë munda ta fal ikindinë vetëm kur dielli gati po perëndonte…” Ndërsa Profeti a.s. i tha: “Për Allah, unë ende nuk e kam falur!” Pastaj u ngrit dhe fali namazin e ikindisë.” Kështu, ne u ngritëm në Bat’hae dhe, pasi Profeti mori abdes për namaz, dhe ne gjithashtu, falëm ikindinë. Pas saj, falëm namazin e akshamit.” Disa dijetarë kanë thënë se diçka e tillë ishte e ligjëruar në fillim, por pas namazit të frikës, vonimi i namazit dhe falja e tij jashtë kohe u abrogua. 2 - “M’i ktheni ata! Dhe i goditi në këmbë e në qafa . - Hasen el Basriu ka shpjeguar: “Sulejmani tha: “Vallahi, nuk keni për të më shpërqendruar më nga adhurimi i Zotit tim!” Pastaj urdhëroi që të thereshin.” Kështu e ka shpjeguar edhe Katade. Ndërsa Suddiu thotë: “Domethënë, i goditi qafat dhe këmbët e tyre me shpatë.” Kurse Ali Ibn Talha ka sjellë këtë shpjegim nga Ibn Abasi: “Domethënë, Sulejmani përkëdheli qafat dhe këmbët e tyre, si shprehje dashurie për to.” Këtë shpjegim e ka parapëlqyer edhe Ibn Xheriri, i cili e përforcon edhe me arsyetimin se Sulejmani (a.s) nuk do t’i ndëshkonte ose torturonte kurrë këto kafshë dhe, po ashtu, nuk do të dëmtonte kot një pasuri të tillë, pa asnjë shkak. Fakti se ai u hutua nga kuajt dhe harroi namazin nuk mund të shërbejë si arsye për vrasjen e tyre, sepse ata nuk kishin asnjë faj për atë që ndodhi.

- “Ai (Allahu) tha: “T’u dha ajo që kërkove, o Musa.” - Kjo ishte përgjigjja që Allahu i Lartësuar i dha profetit Musa, në lidhje me lutjen për t’i çliruar të folurin. Gjithashtu, Allahu e bëri Harunin si mbështetës të Musait, me gradën e profetit. Në vijim, Allahu i Lartësuar na tregon për mirësitë e shumta, që Ai i kishte bërë Musait në të shkuarën: - “Ne të kemi bërë mirësi edhe herë tjetër më parë. Po. Atëherë, kur nënën tënde e frymëzuam ...” - Allahu i Lartësuar e urdhëroi dhe ia inspiroi nënën, kur ajo ishte duke i dhënë gji Musait dhe trembej se Faraoni dhe ushtria e tij do ta vrisnin atë. Musai lindi pikërisht në atë vit kur Faraoni kishte urdhëruar që të vriteshin të gjithë fëmijët meshkuj të bijve të Izraelit. - “Vëre atë (fëmijën) në arkë dhe hidhe (arkën) në lumë! ” - Kështu, Allahu i Lartësuar e inspiroi nënën e Musait që të merrte një arkë dhe, pasi ta ushqente mirë me gji, ta fuste Musain e vogël në arkë dhe ta lëshonte në lumin Nil, por duke e mbajtur të lidhur me litar, të cilin e kishte lidhur diku në shtëpinë e saj. Megjithatë, ndodhi që vala e lumit e mori Musain me vete, duke u shkëputur nga litari. Nëna u merakos shumë, siç na tregon Allahu i Lartësuar: “Zemra e nënës së Musait ndjeu një zbrazëtirë (kur kuptoi se djali kishte rënë në duar të Faraonit) dhe gati sa nuk e zbuloi atë (fëmijën), sikur Ne të mos ia kishim forcuar zemrën (me besim) dhe të mbetej (një besimtare) e palëkundur.” [Kasas 10]. Valët e Nilit e çuan pikërisht tek kështjella e Faraonit. Allahu i Lartësuar thotë: “ Atë (Musain) e nxori nga lumi familja e Faraonit, që në fund ai të bëhej armik e dëshpërim për të. Vërtet, Faraoni, Hamani dhe ushtritë e tyre ishin keqbërës.” [Kasas 8]. Pra, Allahu i Lartësuar përcaktoi që ata ta mbanin gjallë, edhe pse ata vrisnin çdo fëmijë mashkull të bijve të Izraelit, pikërisht nga frika e lindjes së atij personi, prej të cilit do të vinte shkatërrimi i Faraonit. Kështu vendosi Allahu i Lartësuar dhe Atij i takon sundimi madhështor dhe pushteti për të bërë gjithçka që Ai dëshiron. Pikërisht atë fëmijë, nga i cili Faraoni druhej, Allahu i Lartësuar e bëri që të rritej në shtëpinë e Faraonit, të hante ushqimin e tij, të pinte nga ena e tij, duke marrë edhe dashurinë e tij, së bashku me gruan e Faraonit: - “Lumi do ta nxjerrë në breg dhe atë do ta marrë armiku Im dhe i tij. Por Unë hodha (në zemra të njerëzve) dashuri ndaj teje, që të edukoheshe nën Syrin (kujdesin) Tim.” - Domethënë, bëra që të të dojë edhe armiku yt, i cili madje u kujdes për ty. Më pas, i Lartësuari thotë: “... që të edukoheshe nën Syrin (kujdesin) Tim.”. - Të rritesh dhe të edukohesh nën vëzhgimin dhe shikimin Tim. Kështu, Unë të vendosa në shtëpinë e mbretit, të jetoje mes të mirave dhe luksit, me ushqim mbretëror. Ky ishte përkujdesi i Allahut për Musain (a.s). - “Po! Motra jote ecte (pas teje) e thoshte: “A doni t’ju tregoj dikë, që do të kujdeset për të?” - Kjo ndodhi, sepse kur familja e Faraonit vendosën që ta mbanin Musain, i sollën atij gjidhënëse për ta ushqyer me qumësht, por ai i refuzoi të gjitha ato, sikurse shpjegon Allahu i Lartësuar në një ajet tjetër: “ Ne patëm bërë që ai të mos pranonte asnjë gjidhënëse (përveç nënës së vet)...” [Kasas 12]. Atëherë, motra e tij shkon tek ata dhe u thotë: “A doni t’ju tregoj për një familje, që do të kujdesen për të dhe që do të jenë të përkushtuar ndaj tij?” Pra, a doni t’ju tregoj për dikë, që t’i japë gji fëmijës me pajtim dhe pagesë? Kështu, ajo e mori të vëllain, e shoqëruar nga njerëzit e mbretit, dhe shkoi tek nëna e vet. Kur e afroi pranë gjirit të saj, ai e pranoi dhe ata u gëzuan shumë që mundën të gjenin një gjidhënëse, ndaj e pajtuan atë me pagesë për të ushqyer fëmijën me gji. Në këtë mënyrë, Allahu i Lartësuar e bëri shkak Musain që lumturia, kujdesi dhe bollëku të hynte në shtëpinë e tij, që në jetën e kësaj dynjaje. Nuk ka dyshim se mirësia për familjen e tij do të jetë më e madhe në ahiret, sikurse është thënë në hadith: 1780. “Ai që bën punë të mira, duke llogaritur shpërblimin tek Allahu për veprat që ai bën dhe përfiton prej tyre edhe në këtë dynja, i shëmbëllen nënës së Musait, e cila i jepte gji djalit të saj dhe merrte pagesën si gjidhënëse.” - “Kështu, Ne të kthyem te nëna jote, që të gëzohej e të mos mbetej e pikëlluar. ” - Në mënyrë që nëna jote të mos shqetësohej më për ty, por të ishte e qetë dhe e lumtur në praninë tënde. - “Ti pate vrarë një njeri ...” - Kishte vrarë pa dashje një kopt: - “... dhe Ne të shpëtuam nga trishtimi ...” - Të shpëtuam nga frika dhe dëshpërimi i madh, që të pushtoi zemrën, për shkak se Faraoni vendosi për të të ekzekutuar. Atëherë, Musai u arratis menjëherë dhe udhëtoi gjatë, derisa mbërriti në burimet e Medjenit. Në atë vend, një burrë i mirë i tha Musait: “Mos ki frikë! Tashmë ke shpëtuar nga populli keqbërës.” - “... dhe e kaluam në sprova të mëdha.” - Nesaiu (Allahu e mëshiroftë!) sjell në Sunen-in e tij, në kapitullin e tefsirit - dhe pikërisht në shpjegimin e fjalës së Allahut: “...dhe e kaluam në sprova të mëdha”, - një hadith me senedin e tij nga Seid Ibn Xhubejri, i cili tregon dhe thotë: “Unë e pyeta Abdullah Ibn Abasin rreth këtij ajeti dhe i thashë: “Ç’kuptim ka fjala el futûn (sprova të mëdha)?” Ai tha: “Prit, të gdhijë, o i biri i Xhubejrit, sepse kjo çështje ka nevojë për shtjellim të zgjeruar!” Kur agoi, unë shkova tek Ibn Abasi, që të mësoja atë që ai më premtoi. Ai më tha....”... Dhe këtu Ibn Abasi solli një hadith të gjatë, meukuf, në të cilin është vetëm një pjesë e vogël merfu’ (që i atribuohet Profetit). Me sa duket, Ibn Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me të!) e ka marrë nga ato rrëfime izraelitase, që janë të lejueshme të transmetohen, të cilat mund t’i ketë marrë nga Keab el Ahbari ose dikush tjetër. Megjithatë, Allahu është më i ditur. Ne po shkëpusim shkurtimisht një pjesë kësaj historie, duke u kujdesur maksimalisht që të jetë në përputhje me atë që ka ndodhur me të vërtetë, pra, diçka që të pajtohet me atë që i ka zbritur Profeti tonë ﷺ në Kuran. Ky hadith, i cili me hallka transmetimi shkon deri tek Ibn Abasi, flet për mirësitë që Allahu i Lartësuar i bëri Musait, që kur ishte në barkun e nënës së vet, deri në ditët e endjes në shkretëtirë, kur Allahu i Lartësuar u zbriti si ushqim menna dhe selua bijve të Izraelit; flet për kohën kur Musai goditi shkëmbin, prej të cilit shpërthyen 12 burime, një burim për secilin fis. Në fillim, Faraoni vendosi që të therte çdo fëmijë mashkull të lindur nga bijtë e Izraelit dhe të linte gjallë femrat. Këtë e bëri nga frika se mes bijve të Izraelit do të lindte mbreti që do t’i udhëhiqte ata drejt shkatërrimit të Faraonit. Megjithatë, këta tiranë të pamëshirshëm, duke parë se pleqtë po vdisnin dhe të sapolindurit po vriteshin, atëherë kuptuan se ishte rrezik që izraelitët të shfaroseshin, dhe kështu do të detyroheshin që punët dhe shërbimet që kryhenin ata, t’i bënin vetë. Prandaj, - menduan - do të ishte më e dobishme për ta që, një vit t’ua vrisnin djemtë dhe t’ua linin gjallë vajzat, ndërsa vitin tjetër të mos vrisnin asnjë. Ishte caktimi i Allahut që Haruni të lindte në vitin kur nuk vriteshin fëmijët meshkuj, ndërsa Musai të lindte në vitin që vriteshin. Nënës së Musait iu mbush zemra me frikë dhe trishtim të madh, që në kohën që Musai ishte ende në barkun e saj, duke menduar se çfarë e priste. Dhe kjo, - i tha Ibn Abasi Ibn Xhubejrit, - ishte “sprova e madhe”. Kur lindi Musai, Allahu i Lartësuar e inspiroi nënën e Musait që të bënte një arkë, ta vendoste në të foshnjën dhe ta lëshonte në lumë. Kështu, ai lundroi deri te kështjella e Faraonit, ku e gjetën shërbëtoret e gruas së Faraonit. Ato ia çuan arkën zonjës, e cila u befasua kur pa foshnjën brenda saj. Allahu i Lartësuar hodhi në zemrën e saj një dashuri të madhe për këtë fëmijë dhe gëzim të papërshkrue - shëm. Më vonë, ata sollën shumë gjidhënëse, për të ushqyer fëmijën, por ai i refuzoi të gjitha ato. Kështu ndodhi, derisa erdhi motra e Musait, e cila gjatë gjithë kësaj kohe po kërkonte me kujdes shumë të madh për vëllain e saj të sapolindur. Ajo vërejti se ata po kërkonin për gjidhënëse dhe nuk po gjenin një të përshtatshme. Atëherë, ajo u tha atyre: “ A doni t’ju tregoj për një familje, që do të kujdesen për të dhe që do të jenë të përkushtuar ndaj tij?” [Kasas 12]. Ata e pyetën: “E ku e di ti se ata i duan të mirën dhe do të jenë të përkushtuar ndaj tij ? Mos vallë, e njeh këtë fëmijë? Fëmija i kujt është ai?” Ata po e pyesnin hollësisht dhe filluan të dyshonin në lidhje me të. “Edhe kjo, o Ibn Xhubejr - i thotë Ibn Abasi, - është një nga sprovat e mëdha.” Atëherë, ajo u tha: “Besoj se ata do të kujdesen me përkushtim, për t’i shërbyer mbretit sa më mirë.” Kështu, ata e lëshuan dhe ajo shkoi tek e ëma, së cilës i rrëfeu atë që ndodhi. Kur erdhi e ëma, ata e vendosën foshnjën në prehrin e saj. Fëmija menjëherë kapi gjirin e saj dhe filloi të pinte e të pinte, derisa u ngop. Lajmëtari shkoi të përgëzonte gruan e Faraonit, duke i çuar nënën gjidhënëse dhe djalin. Gruaja e Faraonit i propozoi nënës që të qëndronte në kështjellë, për t’i dhënë gji fëmijës, por ajo kërkoi ndjesë dhe i tha se e kishte të pamundur që të linte shtëpinë e saj dhe djalin e vogël, Harunin. Nëna e Musait e kujtoi mirë atë që Allahu i premtoi në lidhje me të birin, prandaj dhe pati siguri të plotë se Allahu do ta mbante premtimin e Tij. Kësisoj, gruaja e Faraonit e lejoi që ajo ta merrte fëmijën me vete në shtëpi. Në këtë mënyrë, Musai do të rritej me nënën dhe në shtëpinë e tij, që Allahu ta edukonte me formën më të mirë dhe ta ruante nga çdo gjë e keqe. Më vonë, gruaja e Faraonit i kërkoi nënës së Musait që të vinte së bashku me Musain, se e kishte marrë malli për fëmijën. Kur shkoi tek ajo, zonja i dha shumë dhurata nënës së Musait. Pastaj zonja e mori fëmijën dhe ia dha Faraonit, që ta nderonte dhe ta doroviste. Kur e vendosi në prehrin e Faraonit, foshnja e kapi me dorë mjekrën e Faraonit dhe e tërhoqi me forcë përposhtë. Në këtë moment, armiqtë e Zotit, ata mashtrues dhe hipokritë, i thanë Faraonit: “Pa shikoje tendencën e tij për të të ulur poshtë!” “Edhe kjo, o Ibn Xhubejr, - tha Ibn Abasi, - është një nga sprovat e mëdha!” Në këtë çast, zonja e Faraonit ndërhyri menjëherë dhe tha: “Ky është thjesht foshnjë, që nuk di dhe nuk logjikon! Më sillni me tabaka dy thëngjij dhe dy diamante: nëse ai zgjedh diamantet, atëherë ai kupton e di të dallojë. Por nëse zgjedh dy thëngjijtë, atëherë kuptohet. ...” Foshnja zgjodhi thëngjijtë dhe gruaja e Faraonit tha: “A e patë?!” Kështu, Allahu e shpëtoi sërish Musain, pasi ata tentuan ta vrisnin. Një ditë, kur kishte arritur moshën e pjekurisë, Musai pa se një kopt po tentonte të vriste një izraelit. Izraeliti kërkoi ndihmën e Musait, prandaj Musai e shtyu fort koptin, i cili u rrëzua dhe u vra. Askush nuk e dinte këtë, përveç Allahut. Musai i tha izraelitit që mbrojti: “ Kjo qe vepër e shejtanit. Nuk ka dyshim se ai është armik i betuar, që të çon në humbje!”. Të nesërmen, Musai pa të njëjtin izraelit, që po kacafytej me një tjetër kopt. Ai përsëri i kërkoi ndihmë Musait kundër koptit, por Musai i tha kësaj here: “Ti qenke vërtet ngatërrestar i madh!” . Izraeliti vërejti se, kur Musai po thoshte këto fjalë, ishte i mbushur me zemërim, njëlloj si një ditë më parë dhe pati frikë se mos Musai e vriste. Në fakt, Musai nuk donte vrasjen e tij, por i ishte drejtuar koptit. Izraeliti tha: “O Musa! A do të më vrasësh edhe mua, siç vrave atë të djeshmin?” Atëherë, kopti shkoi për të njoftuar Faraonin, për atë që dëgjoi prej izraelitit. Menjëherë, Faraoni dërgoi njerëz për të vrarë Musain, por një burrë, dashamirës i Musait, e njofton atë për rrezikun. “Edhe kjo, o Ibn Xhubejr, - tha Ibn Abasi, - është një nga sprovat e mëdha!” Më tej përmendet mbërritja e Musait (a.s) në Medjen, ku shpëton nga përndjekja e Faraonit. Në Medjen, Musai u martua me vajzën e një njeriu të mirë, i cili e priti dhe e respektoi. Musai bëri tetë vite punë si bari dhensh, duke përmbushur kështu premtimin që i dha atij burri të mirë, madje shtoi edhe dy vite të tjera. Pasi bëri 10 vjet në Medjen, Musai u nis së bashku me gruan e tij, drejt Egjiptit. Gjatë rrugës, ai tha: “Rrini këtu! Unë dalloj një zjarr. Shpresoj t’ju sjell nga ai ndonjë lajm (për rrugëtimin tonë) ose ndonjë dru të ndezur, që të ngroheni.”. [Kasas 29]. Kështu, ai shkoi drejt zjarrit, për të marrë ndonjë dru të ndezur, por atje: “... u dëgjua një zë nga një pemë nga ana e djathtë e luginës së atij vendi të bekuar: “O Musa! Unë jam Allahu, Zoti i botëve!” [Kasas 31]. Allahu i Lartësuar i mundësoi atij që të shihte mrekullinë e shkopit dhe shndërrimit të tij në gjarpër, pastaj mrekullin e dorës, e cila shkëlqente dhe vezullonte e bardhë. Më pas, Allahu i Lartësuar e urdhëroi që ai të shkonte tek Faraoni dhe ta ftonte atë në besimin e drejtë. Musai i kërkoi Allahut të Lartësuar që t’i jepte si ndihmës edhe Harunin, në këtë mision. Më tej, Musai përballet me Faraonin, ku ai i tregoi mrekullinë e shkopit dhe vezullimin e dorës. Pastaj Faraoni mblodhi magjistarët, që të përballeshin me Musain. Ata hodhën shkopinjtë dhe litarët e tyre. Edhe Musai hodhi shkopin e tij, i cili u shndërrua në një gjarpër të madh, i cili i gëlltiti të gjithë shkopinjtë dhe litarët që hodhën magjistarët. Pas kësaj, magjistarët e besuan Allahun e Lartësuar. Faraoni u zemërua shumë me këtë, prandaj urdhëroi ekzekutimin e magjistarëve. Në këtë histori, ai tregon edhe qëndrimin e gruas së Faraonit, e cila u bë besimtare dhe ftonte njerëzit në besimin e Allahut të Lartësuar. Me qëndrimin e saj, ajo i doli në krah Musait (a.s) kundër Faraonit dhe palës së tij. Më pas, në këtë rrëfim tregohet dënimi e shenjat dërguar kundër Faraonit dhe popullit të tij. I Lartësuari thotë: “Atëherë, Ne lëshuam kundër tyre (mjerime): përmbytje, karkaleca, parazitë, bretkosa dhe gjak; shenja të qarta njëra pas tjetrës. Megjithëkëtë, ata u treguan arrogantë, sepse ishin njerëz keqbërës.” [Araf 133]. Të gjitha këto shenja u dërguan që ata të nënshtrohe - shin në besimin e vërtetë, por, në fakt, këto shenja ua shtuan edhe më shumë tiraninë, kryelartësinë, mohimin dhe refuzimin e të vërtetës. Sa herë që i vinte ndonjë nga këto shenja të jashtëzakonshme prej Allahut, Faraoni kërkonte ndihmë tek Musai, që t’i largohej ajo bela dhe i premtonte se do t’i lejonte bijtë e Izraelit që të shkonin së bashku me të. Kur belaja largohej, ai e thyente premtimin dhe nuk e mbante fjalën. Më pas, Allahu i Lartësuar e urdhëroi Musain që të largohej (nga Egjipti) së bashku me popullin e tij gjatë natës. Faraoni me ushtrinë e tij i ndoqi ata në kohën e agimit. Në momentin kur pararoja e ushtrisë së Faraonit po i afrohej Musait, ai godet detin me shkopin e tij. Deti hapet, ashtu sikurse e urdhëroi Zoti i Lartësuar. Kur Musai së bashku me popullin e tij kaluan detin tejpërtej, Faraoni së bashku me ushtrinë e tij hynë në det. Atëherë, uji u bashkua, ashtu sikurse e urdhëroi Zoti i tij, duke e përmbytur Faraonin dhe ushtrinë e tij. Edhe pas kësaj, populli i Musait kishte frikë se ndoshta Faraoni nuk ishte mbytur dhe nuk kishte vdekur. Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar e nxori atë nga deti, në mënyrë që ata të qetësoheshin dhe të gëzoheshin me vdekjen e tij, duke parë në këtë shenjë të madhe ndihmën e jashtëzakonshme të Allahut për ta. Pas kësaj ngjarjeje, ata kaluan pranë një populli të cilët, sikurse tregon Allahu i Lartësuar: “Bijtë e Izraelit i kaluam përtej detit. Atje hasën në një popull që ishte i përkushtuar në adhurimin e idhujve. Ata i thanë: “O Musa! Na bëj edhe neve një zot, si zotat që kanë ata!”. Ai u tha: “Ju qenkeni, vërtet njerëz të paditur.” Ky popull po shkatërrohet me atë (idhujtarinë) që po bën dhe veprat e tyre janë të kota (pa vlerë).” [Araf 138, 139]. Më pas, Musai (a.s) la si mëkëmbës në popullin e vet vëllain e tij Harunin, për të shkuar vetë tek Zoti i tij, në një udhëtim prej 30 ditësh, gjatë të cilave agjëroi. Ai agjëroi edhe natën, edhe ditën. Pastaj, me urdhrin e Allahut, ai shtoi edhe 10 ditë të tjera. Më pas, në këtë rrëfim tregohet se, kur populli i Musait panë se Musai po vonohej, ata bënë diçka të rëndë. Samiriu i sprovoi dhe i devijoi, duke i bërë që të adhuronin viçin. Populli as nuk i dëgjuan paralajmërimet dhe këshillat e Harunit. Kështu, një grup prej bijve të Izraelit adhuruan viçin, kurse një grup tjetër thanë: “Jo! Kjo është prej punëve të shejtanit. Viçi nuk është Zoti ynë dhe ne kurrë nuk kemi për të besuar në të!” Më pas, Musai kthehet tek populli i tij dhe, kur i pa në atë gjendje, u revoltua shumë. Ai e kapi prej flokësh dhe mjekre vëllain e tij dhe, nga zemërimi, i hodhi pllakat në tokë. Më pas, Musai e pranoi justifikimin që i tregoi Haruni dhe kërkoi falje për të. Ai e dogji në zjarr idhullin që ata adhuruan si Zot dhe e shpërndau hirin në lumë. Në këtë mënyrë, bijtë e Izraelit u bindën se ai nuk ishte zot dhe kërkuan falje. Ateherë, Musai u lut për faljen e popullit të tij, për çfarë kishin bërë. Allahu i Lartësuar tha që pendimi i tyre do të pranohej kur çdo burrë të vriste me shpatë cilindo që të takonte prej prindërve apo fëmijëve të tij. Askush nuk do të pyeste se kë po vriste, por vetëm do të vriste. Dhe kështu ndodhi, derisa numri i të vrarëve arriti në 70 mijë. Atëherë, Musai dha urdhër të ndaloheshin vrasjet. Kështu u falën gjynahet e atyre që vranë dhe të të vrarëve mes tyre. Më pas, Musai u drejtua së bashku me popullin e tij drejt Tokës së Shenjtë dhe i mori ato pllaka, pasi iu qetësua zemra. Ai urdhëroi popullin e tij që ta pastronte Tokën e Shenjtë nga idhujtarët, por populli u përgjigj duke thënë: “O Musa! Në këtë tokë është një popull shumë i fuqishëm e ne nuk do të hyjmë aty kurrë, derisa ata të largohen prej andej. Kur ata të largohen, ne do të hyjmë”.” [Maide 22]. Dy burra izraelitas thanë: “Vërtet, ai popull mund të jetë i ashpër dhe në luftë, por ata nuk kanë zemra dhe nuk ka kush t’i mbrojë. I Lartësuari thotë: “Dy burra, prej atyre që i frikësoheshin Allahut e të cilët Allahu i kishte nderuar (me besim të fortë) , thanë: “U hyni atyre nga Porta! Sapo të hyni në të (në qytet), ju do të ngadhënjeni. Dhe vetëm Allahut mbështetjuni, nëse jeni besimtarë (të vërtetë) ”.” [Maide 23]. Atëherë, ata i thanë Musait: “Shko t’i dhe Zoti yt luftoni, kurse ne do të presim këtu!” Musai u zemërua dhe u lut kundër tyre dhe Allahu i Lartësuar ua bëri haram Tokën e Shenjtë për 40 vjet. Kështu ata do të endeshin nëpër tokë dhe nuk do të gjenin stabilitet dhe qëndrim askund. Megjithatë, gjatë kësaj kohe, Allahu i Lartësuar u bëri hije me r é dhe u zbriti atyre el menna dhe selua. Ai u mundësoi që, nga një gur që e merrnin gjithmonë me vete, sa herë që Musai godiste me shkopin e tij, prej tij të shpërthenin 12 burime. Çdo fis i bijve te Izraelit e dinin mirë burimin nga i cili do të pinin. Shkurtimisht, ky është rrëfimi i Ibu Abasit, sjellë në lidhje me fjalën e Allahut: “...dhe të kaluam me sprova të mëdha.” Pra, Ne të shpëtuam dhe u kujdesëm për ty gjatë gjithë jetës tënde, mes gjithë këtyre spro - vave të mëdha. në të gjitha këto vështirësi dhe sprova dhe përballje të vështira, Allahu i Lartësuar të nxori faqebardhë. Veçse me përkujdesin, ndihmën dhe mbështetjen e Tij ia dole. Vetëm Allahut i takon lavdërimi dhe mirënjohja! - “Ti qëndrove me vite ndër banorët e Medjenit ...” - Musai qëndroi në arrati, për të shpëtuar nga Faraoni e pala e tij, që e kërkonin për ta vrarë. Ai qëndroi në Medjen për të punuar tek vjehrri i tij, si bari. - e pastaj erdhe, o Musa, siç u urdhërove, në kohën e caktuar. - Domethënë, në kohën që Zoti e kishte përcaktuar për të.

- “O ju që keni besuar! A t’ju tregoj për një pakt (madhështor), që ju shpëton prej dënimit të dhembshëm? ...” - Ky është një propozim i mrekullueshëm, që më i Mëshirshmi i të mëshirshmëve u bën robve të Tij besimtarë. Me bujarinë e Tij, Ai i fton ata në tregtinë më të madhe, në objektivin më të lartë, që të shpëtojnë nga ndëshkimi i dhembshëm dhe të arrijnë lumturinë e përjetshme. Allahu i Lartësuar nuk e bën këtë ftesë në formë urdhërore, por në formën e një propozimi shumë të butë dhe dashamirës, për të treguar se çdo i urtë dhe i mençur mund ta arrijë këtë mirësi. Ajo është një ftesë e hapur për të gjithë, sepse është e arritshme për të gjithë, nëse do të gjykonin me urtësi dhe mençuri. Nëse dikush pyet për mënyrën se si arrihet kjo e mirë, Allahu i Lartësuar thotë: - “Besoni Allahun dhe të Dërguarin e Tij...” – Fillimisht, të besoni Allahun dhe të Dërguarin e Tij! Dihet mirë që besimi i vërtetë është bindja e plotë në gjithçka që Allahu i Lartësuar ka urdhëruar të besohet. Nëse ky besim është i sinqertë, ai e shtyn robin të shfaqë vepra e fjalë të mira. Sigurisht, ndër veprat më të spikatura, që shfaqet në praktikë dhe që dëshmon për sinqeritetin në besim, është xhihadi në rrugën e Zotit. Për këtë arsye, i Lartësuari thotë: - “...dhe luftoni në rrugën e Allahut me pasurinë dhe veten tuaj!” - Jepni për hir të Allahut pasurinë, madje edhe shpirtin tuaj, për të mposhtur armiqtë e Islamit! Kjo bëhet duke patur një qëllim të vetëm: lartësimin e fjalës së Allahut dhe triumfin e fesë së Tij, që i fton njerëzit në adhurimin e Allahut si Një i vetëm dhe i pashoq. Luftoni me shpirtin dhe pasurinë tuaja për hir të këtij qëllimi të madh, sepse një vepër e tillë, edhe pse është e vështirë, të jeni të sigurt se: - “Kjo është shumë herë më e dobishme për ju, sikur ta dinit.” - Kjo vepër sjell lumturinë dhe begatinë në dynja dhe në ahiret. Për sa i përket lumturisë së dynjasë, është shumë e qartë se nëpërmjet xhihadit arrihet fitorja kundër armiqve të Allahut, realizohen qëllimet e larta të fesë së Allahut, arrihet epërsia e të mirës kundër së keqes, ndërsa besimtarët fitojnë pasuri, siguri dhe qetësi në zemra. Ndërsa në ahiret, premtimi i pakthyeshëm për këta të zgjedhur është shpërblimi i madh dhe i pashembullt i Allahut të Lartësuar dhe shpëtimi nga ndëshkimi i Tij. I Lartësuari e thekson shpërblimin e tyre në ahiret, duke thënë: - “Ai jua fal gjynahet tuaja...” - Kjo falje përfshin të gjitha gjynahet, të mëdhatë dhe të voglat. Kështu, besimi i plotë dhe i vërtetë tek Allahu dhe xhihadi në rrugën e Tij i falin të gjitha gjynahet, edhe ato të mëdhatë. - “...ju fut në kopshte, nëpër të cilët rrjedhin lumenj...” - Poshtë ndërtesave dhe kështjellave, poshtë tendave dhe dhomave të tyre të zbukuruara, mes pemëve të Xhenetit, rrjedhin lumenj, të cilët Allahu i Lartësuar i përshkruan si: “lumenj me ujë të kristaltë, lumenj qumështi me shije të paprishur, lumenj vere të këndshme për ata që pinë dhe lumenj mjalti të kulluar.” [Muhamed 15]. - “...dhe në pallate të bukura, në xhenetet e amshuar. Ky është fitimi i madh!” - Në Xhenet ka çdo mirësi dhe begati që të gëzon shpirtin dhe të kënaq syrin. Banorët e tij lumturohen kundruar ndërtesat e larta e të stolisura në mënyrë të mrekullueshme. Madje, banorët e Ilijin-it, që ndodhet në gradën më të lartë të Xhenetit, shihen nga banorët e tjerë të Xhenetit, ashtu sikurse shohim sot yjet vezullues në qiellin e dynjasë. Disa ndërtesa të Xhenetit janë të ndërtuara me tulla floriri, ndërsa disa të tjera me tulla argjendi. Tendat e fshehura mes bimësisë së dendur dhe lumenjve janë prej diamanti dhe prej koralesh. Disa vende pushimesh janë prej xhevahiresh me ngjyra të larmishme e të kristalta, aq sa që nga jashtë duket çfarë ka brenda dhe nga brenda mund të shikosh çfarë ka jashtë. Në Xhenet ka aroma të freskëta dhe të mrekullueshme, ka kënaqësi të llojllojshme, që edhe më oratori nuk di t’i përshkruajë. Asnjë prej krijesave të kësaj bote nuk mund ta dijë realisht se si janë ato të mira. Sikur Allahu të mos i krijojë banorët e Xhenetit të pavdekshëm dhe sikur të mos i bëjë në një krijim të ri, që nuk pranon shkatërrimin dhe vdekjen, ata do të vdisnin nga lumturia e madhe, me të cilën do të përballen. I lavdëruar, i madhëruar dhe i lartësuar larg çdo të mete është Allahu, të Cilin askush nga krijesat e Tij nuk mund ta lavdërojë e falënderojë ashtu siç i takon. Allahu është ashtu sikurse e ka lavdëruar Veten e Vet. Ai është shumë e shumë më i lavdëruar, i madhëruar e i lavdishëm sesa mund ta lavdërojnë robtë e Tij. I lavdëruar dhe i mbushur plot mirësi është Allahu i Gjithëmëshirshëm! I bukur është Ai dhe të bukur janë emrat, cilësitë dhe veprat e Tij. Allahu e krijoi vendin e paqes dhe të mirësisë së përjetshme dhe vendosi brenda tij mrekulli, që çudisin mendjet e krijesave dhe mbushin me mall shpirtin e tyre. I lartësuar qoftë Allahu, të Cilit i takon urtësia e plotë! Nëse Allahu i Madhëruar do t’i bënte robtë që ta shihnin Xhenetin kur Ai e krijoi atë, atëherë, pasi të kishin parë mirësitë dhe mrekullitë e tij, askush nuk do të gjente më qetësi dhe kënaqësi me jetën e kësaj bote, por do të pushtohej tërësisht nga malli i papërballueshëm për Xhenetin e Allahut të Lartësuar. Të gjithë nuk do të reshtnin së punuari vetëm për arritjen e atyre mirësive. E si mund të hutoheshin e mashtroheshin të këta të përmalluar nga jeta e kësaj dynjaje të shkurtër, mirësitë e të cilës janë të përziera me dhimbje e frikë?! Xheneti është quajtur ‘Adn’ - ‘i Përhershëm’, për të treguar vazhdimësinë dhe përjetësinë e tij, për të treguar që banorët e tij nuk kanë për t’u larguar kurrë prej tij dhe kurrë nuk kanë për ta ndërruar ketë shpërblim të madh. Ky sukses nuk mund të krahasohet dhe shkëmbehet me asnjë fitore tjetër. Ky ishte shpërblimi i pashembullt i ahiretit për këtë tregti. Ndërsa për sa i përket shpërblimit në jetën e dynjasë, Allahu i Lartësuar thotë: - “Edhe të tjera që ju i dëshironi, si...” - Përveç shpërblimit të madh në ahiret, ju do t’ju jepet edhe një shpërblim i shpejtë në dynja, të cilin ju e dëshironi shumë: - “...ndihmë prej Allahut dhe fitore të afërt.” – Allahu do t’ju japë fitore mbi armiqtë tuaj, e cila do t’ju sjellë krenari dhe gëzim. Kështu do të hapet rrethi i Islamit dhe do të shtohen begatitë. Ky është shpërblimi i premtuar besimtarëve që luftojnë dhe përpiqen në rrugën e Zotit. Por edhe besimtarëve të tjerë, të cilët nuk kanë marrë pjesë në xhihad, Allahu i Lartësuar nuk ua pret shpresën për mirësitë e Tij. Duke dhënë një premtim gjithëpërfshirës, Ai thotë: - “Atëherë, përgëzoji besimtarët!” - Përgëzoji ata me një shpërblim të madh në jetën e dynjasë dhe në jetën tjetër. Secili do të shpërblehet sipas gradës së imanit, edhe pse nuk do të jetë në të njëjtin nivel me ata që kanë luftuar në rrugën e Zotit. Profeti (a.s.) ka thënë: “Me të vërtetë, në Xhenet ka njëqind grada, hapësira mes çdonjërës prej të cilave është sa hapësira mes qiellit dhe Tokës. Këto, Allahu i Lartësuar i ka përgatitur për luftëtarët në rrugën e tij”. 33 Pastaj i Lartësuari thotë: - “O ju që keni besuar! Bëhuni ndihmëtarë të (rrugës së) Allahut,...” - Jini ndihmues dhe mbështetës së fesë së Allahut, me fjalët dhe me veprat tuaja, duke u përpjekur seriozisht dhe me sinqeritet për të realizuar dhe plotësuar fenë e Tij në veten tuaj, por edhe për përhapjen e saj tek të tjerët. Kjo detyrë kërkon që të pajiseni me dituri, të punoni sipas saj dhe të bëni durim në përhapjen e saj. Ju do të hasni në vështirësi të shumta, që do të kërkojnë edhe të luftoni me armiqtë e kësaj feje, të cilët e pengojnë përhapjen e saj. Ju do t’ju duhet të sakrifikoni pasurinë dhe jetën tuaj. Do t’ju duhet ta luftoni të kotën me dituri dhe argumente të qarta, por edhe me shpatë, kur e përcakton urtësia e Zotit. Kështu, me dituri dhe fjalë të qarta, do ta ndriçoni të vërtetën për njerëzit, do t’u tregoni kotësinë dhe mashtrimin e të padrejtëve dhe do t’i paralajmëroni për rrezikun e rrugës së humbjes. Atëherë, të ndihmosh fenë e Allahut do të thotë, së pari, të mësosh e studiosh Librin e Allahut dhe Traditën e Profetit të Allahut, dhe pastaj të nxisësh edhe të tjerët që ta bëjnë një gjë të tillë, duke i urdhëruar për të mira dhe duke i ndaluar nga të këqijat, ashtu siç i ka përcaktuar feja e Zotit. Më pas, Allahu i Madhëruar i nxit besimtarët që të ndjekin shembullin e vëllezërve të tyre të mëparshëm, duke thënë: - “...sikurse Isai, biri i Merjemes, u tha dishepujve: “Kush do të jetë ndihmëtari im në rrugën e Allahut?”” - Isai (a.s.) i ftoi dishepujt të bëheshin ndihmuesit e tij në rrugën e Zotit dhe ata menjëherë i dhanë besën duke i thënë: - “Dishepujt i thanë: “Ne do të jemi ndihmëtarët e Rrugës së Allahut!” – Kështu, bashkë me dishepujt e tij, Isai (a.s.) sakrifikoi për të ndihmuar dhe përhapur fenë e Zotit, duke duruar në të gjitha vështirësitë që i dolën. - “Disa prej bijve të Israilit besuan e disa të tjerë kundërshtuan. Ata që besuan, Ne i përkrahëm kundër armiqve të tyre dhe ata fituan.” – Si rezultat i përpjekjeve dhe thirrjes së Isait dhe dishepujve të tij, besuan disa prej bijve të Israilit, por pjesa tjetër refuzuan t’i përgjigjeshin ftesës së tij. Atëherë, besimtarët e sinqertë luftuan kundër mohuesve dhe Zoti u dha fitoren. Kështu, edhe ju, o populli i Muhamedit, bëhuni ndihmues të fesë së Allahut dhe ftues të njerëzve në rrugën e drejtë, që Allahu i Madhëruar t’ju ndihmojë dhe forcojë këmbët tuaja, ashtu sikurse veproi me besimtarët e sinqertë para jush. Kjo është rruga e fitores mbi armikun tuaj. Këtu mbyllet tefsiri i sures Saff, dhe për këtë falënderimi i takon vetëm Allahut të Madhëruar!

Pasi na tregoi përfundimin e mrekullueshëm të sabikin-ëve, Allahu i Madhëruar përmend të djathtët që quhen ‘ ebrar’, domethënë, punëmirë, bamirës. Grada e atyre që u jepet libri nga e djathta vjen pas ‘mukarabin-ëve’, më të afruarve e të lartësuarve në grada. I Lavdëruari thotë - “Po njerëzit e të djathtës? E kush janë të djathtët se?!” - Pra, cilët janë ata të të djathtës, cila është gjendja e tyre, si do të jetë përfundimi e shpërblimi i tyre? Më pas tregohet për përfundimin dhe shpërblimin e tyre të mrekullueshëm në Xhenet. I Lartësuari thotë: - “Ata qëndrojnë mes lotusve pa gjemba ...” - Lotusi i atjeshëm nuk ka gjemba dhe është me plot fruta, ndryshe nga lotusi i dynjasë, i cili është me shumë gjemba dhe pak fruta. Hafidh Ebu Bekër Ahmed Ibn Selman en Nexhari sjell hadithin nga Sulejm Ibn Aamiri, se shokët e Profetit ﷺ thoshin: 2564. “Me të vërtetë, Allahu na sillte dobi të madhe me beduinët dhe pyetjet që ata i bënin Profetit .ﷺ Kështu, një ditë prej ditësh, një beduin erdhi dhe pyeti: “O i Dërguari i Allahut! Allahu thotë se në Xhenet është një pemë, e cila e dëmton njeriun.” Profeti i Allahut tha: “E cila është ajo?” Ai tha: “Lotusi. Pema e lotusit ka shumë gjemba të dëmshëm.” Atëherë Profeti i Allahut tha: “Po a nuk thotë Allahu i Lartësuar në Kuran: Fi sidrin maħdûd ... “lotus pa gjemba...”?! Zoti ia ka hequr gjembat dhe në vend të tyre ka vendosur fruta të shijshme dhe të mrekullueshme. Vërtet, ajo pemë nxjerr fruta të shumta dhe nga çdo frutë dalin 72 lloje të ndryshme shijesh dhe ushqimesh. Asnjëri nga ato lloje nuk i ngjan tjetrit.” 92 Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “Bananeve me fruta palë -palë...” - Ettalhu (e përkthyer “banane”) është një pemë e madhe, me gjemba të mëdhenj, që rritet në Hixhaz. Numri njëjës i kësaj fjale është ‘Talhatun’. Mendud do të thotë që frutat e saj janë të vendosura palë -palë njëra mbi tjetrën. Ibn Abasi shpjegon dhe thotë se kjo i ngjan ‘ Talhit’, që ndodhet në dynja, porse frutat e saj janë më të ëmbla se mjalti, pra, si të ishte Sidr. Përshkrimi i tij, që është ‘Meħdud’, tregon se ajo nuk ka gjemba dhe është e mbuluar nga lart poshtë me fruta. Nga Ibn Abasi është transmetuar gjithashtu, se ‘Et -Talhu’ është ‘El -Meuzu’, pra, fruti i bananes. Kështu e quajnë banorët e Jemenit bananen. Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “Nën hije të gjera ...” - Buhariu sjell nga Ebi Hurejra se Profeti ﷺ ka thënë: 2565. “Me të vërtetë, në Xhenet është një pemë, nën hijen e të cilës kalorësi mund të ecë njëqind vjet dhe sërish nuk e kalon atë. Lexoni nëse dëshironi: “Nën hije të gjera ...”. Këtë hadith e sjell edhe Muslimi. Po kështu, Buhariu dhe Muslimi përcjellin prej Ebu Saidit dhe Sehl Ibn Sadit, se Profeti ﷺ ka thënë: 2566. “Me të vërtetë, në Xhenet është një pemë, nën të cilën, një kalorës i mirë dhe i shpejtë mund të vrapojë për njëqind vjet e sërish nuk e kalon atë.” Ky hadith është i saktë, i sigurt nga Profeti ,ﷺ madje mund të themi se është ‘ muteuatir’, absolutisht i saktë, sipas imamëve të hadithit dhe analistëve të tij, sepse rrugët e sjelljes të tij janë të shumta, të forta dhe transmetuesit janë të besueshëm. Ndërsa Dahaku, Sudiju dhe Ebu Hazrate shpje - gojnë: “Domethënë, janë hije që kurrë nuk ndërpriten. Nuk ka diell dhe nuk ka nxehtësi shqetësuese. Kjo është e ngjashme me kohën përpara se të lindë dielli, me atë dritë të bukur dhe të këndshme.” Ibën Ebu Hatimi përc jell nga Ikrime, e ky nga Ib n Abasi, i cili duke shpjeguar “Nën hije të gjera ...” ka thënë: “Është një pemë në Xhenet, me një trung të vetëm, hija (dhe degët) e së cilës zgjatet, aq sa një kalorës mund të ecë për njëqind vjet, që të kalojë degët e shtrira të saj. Banorët e Xhenetit do të dalin në të, edhe njerëzit e dhomave të larta dhe të tjerët, dhe do të flasin nën hijen e saj. Disa prej tyre do të kujtojnë argëtimet e kënaqësitë e dynjasë. Atëherë Zoti dërgon një fllad Xheneti dhe pema me degët e saj lëvizin dhe nxjerrin çdo lloj muzike të mahnitshme të kësaj bote.” Ky është një transmetim garib (pra, që vjen veçse me këtë rrugë transmetimi të vetme) dhe zinxhiri i tij është i fortë dhe i mirë. 93 - “Pranë një uji që rrjedh ...” - Theuriu shpjegon se uji atje rrjedh pa pasur brigje. Në fakt, ne kemi folur rreth lumenjve të Xhenetit pikërisht në shpjegimin e fjalës së Allahut të Lartësuar: “Ja përshkrimi i Xhe - netit, i cili u është premtuar të devotshmëve: Në të ka lumenj me ujë gjithmonë të pastër e të freskët, lumenj me qumësht që nuk prishet, lumenj me verë të këndshme për ata që pinë dhe lumenj me mjaltë të kulluar.” [Muhamed 15], çka e bën të panevojshme që t’i rikthehemi këtu. - “Mes frutave të shumëllojshme ...” - Pranë tyre gjenden fruta të shumta, të larmishme në ngjyrat dhe llojet, shijet dhe aromat e tyre, të tilla që sytë nuk i kanë parë, veshët nuk i kanë dëgjuar dhe askujt prej krijesave nuk i ka shkuar mendja apo ta imagjinojë, sikurse thotë Allahu i Lartësuar në ajetin tjetër: “Sa herë që u jepet ndonjë ushqim nga frutat e tij, ata thonë: “Të tilla mirësi na janë dhuruar edhe më parë”. Atyre u dhurohen mirësi të ngjashme.” [Bekare 25]. Pra, janë të ngjashme në formë, por ndryshojnë nga shija. Në dy Sahih-ët, dhe pikërisht në hadithin ku përmendet Sidratul Munteha, ndër të tjera thuhet: 2567. “Fletët e saj janë si veshë elefanti, ndërsa frutat e saj si qypa të mëdhenj Hexheri.” Gjithashtu, në dy Sahih-ët përmendet një hadith nga Ibn Abasi, ku flitet rreth ndodhisë së eklipsit të diellit, kur Profeti i Allahut fali namazin e eklipsit me xhemat. Ndër të tjera, përmend se njerëzit thanë: 2568. “O i Dërguari i Allahut! Të pamë gjatë qëndrimit tënd, sikur synove të kapësh diçka dhe pastaj u tërhoqe.” Ai tha: “Unë pashë Xhenetin dhe zgjata dorën për të marrë prej tij një degë me fruta. Nëse do ta kapja, ju do të hanit prej saj sa të ekzistonte dynjaja.”. - “Që as nuk mbarohen, as nuk janë të ndaluara.” - Frutat e atjeshme nuk mba - rojnë asnjëherë, as në dimër e as në behar. Ato arrihen me lehtësi dhe pa pengesa gjembash etj. Edhe më parë e kemi përmendur hadithin, ku tregohet se sa herë që dikush ha një frutë të Xhenetit, vendin e saj e zë menjëherë fruta tjetër. Kështu, pemët atje janë plot fruta të përhershme, të vazhdueshme, të pashtershme. Çfarëdo që besimtari të kërkojë në Xhenet, ka për ta gjetur dhe nuk do të privohet prej saj në asnjë çast. E gjithë kjo mundësohet me mirësinë dhe bujarinë e Allahut të Lartë - suar, me pushtetin e Tij absolut për gjithçka, si dhe me dëshirën e Tij për t’u ofruar besimtarëve çdo kënaqësi, në mënyrë të pandërprerë dhe të pakufizuar. - “Ata qëndrojnë në shtretër të lartë” - Krevate të larta, të buta, të rehatshme e të këndshme. - “Ne i kemi bërë ato me një krijim të ri ...” - Po të vëresh me kujdes, tek fjala: ‘Dhe Ne i kemi bërë ato’, fjala ‘ato’ (hunne) është një përemër vetor i gjinisë femërore numri shumës që përdoret në arabisht për frymorët dhe flet për diçka, e cila nuk përmendet më sipër, sepse më sipër flitet për shtretërit. Pra, duke gjykuar nga konteksti dhe përme - ndja e shtretërve, kuptohet se bëhet fjalë për gratë, të cilat do të shtrihen në to. Kështu, Allahu i Lartësuar mjaftohet me përmendjen e shtretërve të rehatshëm, të cilët nënku - ptojnë rehatinë dhe kënaqësinë e shtrirjes në to, pa përmendur bukuritë që shtrihen sipër tyre. Më pas, Ai flet pikërisht për gratë e mrekullueshme e të hijshme, që ndodhen sipër shtretërve të bukur e të rehatshëm, kur thotë: “i kemi bërë me një krijim të ri”. Domethënë, dhe nëse kanë ndërruar jetë të moshuara, Zoti i rikthen në Xhenet të reja, të freskëta, të bukura, të hijshme, të virgjëra. Nga Haseni përcillet se, njëherë, erdhi një grua e moshuar dhe tha: “O i Dërguari i Zotit, lutju Zotit që të më fusë në Xhenet!” Ai tha: “O nëna e filanit, në Xhe - net nuk do të hyjë asnjë grua e moshuar.”. Gruaja e moshuar filloi të qante. Por Profeti tha: “Thuajini asaj që nuk do të hyjë në Xhenet ashtu e moshuar (por e re në moshë). Vërtet, Zoti i Madhëruar thotë: “Ne i kemi bërë ato me një krijim të ri”. - “Ne i kemi bërë ato virgjëresha, të dashura për bashkëshortët e tyre dhe të një moshe ...” - Zoti i bën të dashura dhe të përkushtuara për burrat e tyre, me ëmbël - sinë, përkëdheljet dhe bukurinë e pashe - mbullt, që i mbulon ato. Ebu Kasim et Taberani sjell nga Ummu Seleme fjalën e saj, që rrëfen: 2569. “Unë i thashë: ‘O i Dërguari i Allahut! Më fol rreth fjalës së Allahut: ‘Hyri symëdha”.’ Ai tha: “Ato janë hyri shumë të bukura, me sy të mëdhenj dhe tejet të bukur. E bardha (sikurse edhe e zeza) e syve të tyre është shumë e theksuar. Qerpikët e tyre janë si flatra shqiponje.” Unë i thashë: “Më fol rreth fjalës së Allahut: “Ato duken si perla të ruajtura.". Ai tha: “Pastërtia, bardhësia, kthjelltësia dhe vezullimi i tyre është i tillë si kthjelltësia, ndriçimi e vezullimi i perlave brenda guackave, të cilat nuk i ka prekur dora e askujt.” Unë vazhdova: “Më trego rreth fjalës së Allahut: “Aty janë ato të mirat e të bukurat.”” Ai tha: ‘të mirat’ në moralin e tyre dhe ‘të bukurat’ në fytyrat dhe pamjen e tyre.”. Unë vijova: “Më trego rreth fjalës së Allahut: “Sikur të ishin vezë delikate, të ruajtura mirë.””. Ai tha: “Butësia e tyre në prekje është si butësia dhe ndjesia e prekjes së cipës së brendshme të vezës, që është poshtë guackës së saj.” Unë i thashë: “O i Dërguari i Allahut! Më thuaj diçka rreth fjalës së Allahut: “Ne i kemi bërë ato virgjëresha, të dashura për bashkëshortët e tyre dhe të një moshe...”. Ai tha: “Janë ato të cilat në jetën e dynjasë kanë vdekur të moshuara, të shëmtuara, të rudhura, të plakura, por që Allahu i Lartësuar i rikrijon ato dhe i bën ebkârâ, pra, të freskëta, të hijshme, të virgjëra. Uruben, domethënë që janë tejet të dëshiruara, plot afsh dhe të përmalluara për burrat e tyre dhe për qëndrimin me ta. Etraba, domethënë, që janë të të njëjtës moshë.” Unë i thashë: “O i Dërguari i Allahut! Gratë e dynjasë janë më të mira apo hyritë?” Ai tha: “Gratë e dynjasë në xhenet janë më të mira se hyritë, ashtu sikurse janë më të mira rrobat dhe stolitë që duken nga ato që nuk duken.” Unë vijova: “O i Dërguari i Allahut! Përse e kanë merituar këtë vlerësim?” Ai tha: “Për namazin, agjërimin dhe adhurimet e tyre përkushtuar Allahut Krenar dhe të Lartë - suar. Allahu i Madhëruar i ka mbuluar fytyrat e tyre me dritë, ndërsa trupin e tyre e ka mbuluar me mëndafsh. Ato janë të bardha, rrobat e tyre janë të gjelbra, ndërsa stolitë e tyre janë të arta. Vazot ku tymosen aromat janë prej rubini e diamanti, ndërsa krehrat janë prej floriri. Ato flasin dhe këndojnë: “Ne jemi të përjetshmet dhe kurrë nuk kemi për të vdekur. / Ne jemi delikatet, të brishtat, të bukurat, dhe kurrë nuk e humbim hijeshinë. / Ne do të qëndrojnë përherë këtu, në mirësi, dhe prej saj kurrë nuk kemi për t’u larguar. / Ne jemi të kënaqurat, të lumturat, fatlumet, dhe kurrë nuk kemi për t’u trishtuar e trazuar. / Lum ai që na ka dhe lum për ne që kemi atë”. Unë i thashë: “O i Dërguar i Allahut! Ndonjë grua mund martohet në dynja me dy, tre ose katër burra, njëri pas tjetrit. Nëse ajo hyn në Xhenet, dhe po kështu hyjnë në Xhenet edhe ata burra, me të cilët ajo ka qenë e martuar në dynja, me cilin prej tyre do të jetë në Xhenet?” Ai tha: “O Ummu Seleme! Asaj do t’i jepet mundësia të përzgjedhë më të mirin mes tyre në moralin e tij. Ajo do të thotë: “O Zoti im, ky ka qënë më i miri në moralin dhe sjelljen e tij, ndaj martoje atë me mua!”. O Umu Seleme! Morali i mirë fiton të mirat e dynjasë dhe ahiretit.” Ebu Daudi përcjell nga Enesi, se i Dërguari i Allahu (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë: “Besimtarit në Xhenet do t'i jepet shumë potencë për (marrëdhëniet me) gratë”. Unë e pyeta: “O i Dërguari i Zotit, a mund ta përballojë ai këtë?” Ai tha: "Një burri do t'i jepet forca e njëqindve". Hadithin e sjell edhe Tirmidhiu.94 Taberaniu sjell një hadith nga Ebu Hurejra, i cili rrëfen se dikush pyeti: “O i Dërguari i Zotit, a do të kemi qasje te gratë tona në Xhenet?” Ai tha: "Një burrë mund të ketë njëqind virgjëresha në ditë." 95 Në lidhje me kuptimin e fjalës ‘ el urub’ (e përkthyer: “të dashura, me burrat e tyre”), Ibn Abasi thotë: “Janë ato gra, të cilat janë shumë të dhëna, plot afsh e shumë të përmalluara për burrat e tyre, të tilla që edhe burrat i dëshirojnë shumë fort. Ato janë gjithmonë të fiksuara shumë pas burrit.” Zejd Ibn Eslemi ka thënë se: el urub janë gratë që u thonë fjalë të këndshme, të bukura dhe të ëmbla burrave të tyre. Ato kanë një edukatë në të folur dhe sjellje dhe i kënaqin pa masë burrat e tyre.” Ndërsa nga Abdullah Ibn Burejde përcillet të ketë thënë se el urub është ajo grua, që në dialektin e Medinës quhet el ganixhe, pra, ajo grua që gjatë aktit intim lëshon zëra tërheqës, që nxitin më fort epshin dhe kënaqësinë e burrit. Ndërsa në lidhje me cilësinë “etrâbâ” (që është përkthyer “të një moshe), kuptimi është “të freskëta, të reja e në të njëjtën moshë.” Thuhet se kjo moshë është 33 vjeç. Ato janë të njëjta edhe në moralin dhe sjelljen e tyre. Mes tyre nuk ka urrejtje dhe smirë. Për pamjen e tyre n ë xhenet vjen një hadith, që imam Buhariu dhe Muslimi e sjellin nga Ebu Hurejra, se Profeti i Allahut N“ :ënëht ak ﷺjerëzit që do të hyjnë të parët në Xhenet do të shkëlqejnë si hëna e plotë në një natë të kthjellët, kurse ata që do të hyjnë pas tyre do të shkëlqejnë si ylli më i shndritshëm. Ata nuk do të urinojnë, nuk do të kryejnë nevoja, nuk do të pështyjnë, nuk do të kenë këlbaza. Krehrat do t'i kenë prej ari, djersa do t'u mbajë erë misku dhe druri aromatik në mangallët e tyre do të jetë uluva (dru i rrallë me erë të mirë). Gratë e tyre do të jenë prej hyrive sybukura. Do të jenë të gjithë të ngjashëm, me të njëjtin moral të shkëlqyer. Ata janë në pamjen dhe në madhësinë e babait të tyre, Ademit, i cili ishte 60 llërë i lartë në qiell.” Ndërsa n ë lidhje me moshën 33 vjeç, n ga Ebu Hurejra përcillet se i Dërguari i Zotit (paqja dhe bekimet e Zotit qofshin mbi të!) ka thënë: “Banorët e Xhenetit do të hyjnë në Xhenet me trup të pastër nga qimet, pa mjekër dhe me sy shumë të bukur, si të lyer me kyhël. Mosha e tyre është 30 ose 33 vjeç. Ata janë në pamjen dhe në madhësinë e babait të tyre, Ademit, i cili ishte 60 llërë i lartë dhe shtatë llërë i gjerë.” Nga Ebu Hurejra, gjithashtu, përcillet se i Dërguari i Zotit (paqja dhe bekimet e Zotit qofshin mbi të!) ka thënë: “Banorët e Xhenetit do të hyjnë në Xhenet me trupin të pastër nga qimet, pa mjekër dhe me sy shumë të bukur, si të lyer me kyhël. Kurrë nuk do të zbehet rinia e tyre dhe kurrë nuk do të prishen e vjetërohen veshjet e tyre.” 96 Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë: - “Për njerëzit e së djathtës...” - Allahu i Lartësuar i krijoi ato për të djathtët, pra, për ata që do t’u jepet libri nga e djathta. Është përcjellë nga Sulejman Darani (Allahu e mëshiroftë!) ky rrëfim i tij: “Njëherë, isha duke falur namaz natën. Pasi mbarova, qëndrova ulur e fillova të bëj dua. Duke qenë se ishte shumë ftohtë, po lutesha duke ngritur veçse një dorë. Kështu më kaploi gjumi. Në ëndërr pashë një grua shumë të bukur prej hyrive të Xhenetit, që kurrë nuk kam parë si ajo, e cila më tha: “O Ebu Sulejman! Po lutesh duke ngritur veçse një dorë, ndërkohë që unë jam duke u ushqyer mes mirësive të Xhenetit dhe zbukuruar për ty qysh prej 500 vjetësh?!” - “Ata janë shumë nga të hershmit e shumë nga më të vonshmit.” - Shumë prej tyre janë nga besimtarët e hershëm dhe shumë nga besimtarët e mëvonshëm. Ibn Xheriri sjell nga Ibn Abasi këtë shpjegim për ajetin: 2570. “Profeti ﷺ ka thënë: “Të gjithë ata janë prej umetit tim.””

- “Allahu do të thotë: “O Isa, biri i Merjemes! Ti, vallë, u the njerëzve: “Më besoni mua dhe nënën time si dy zota veç Allahut!?” Ai do të thotë: “Qofsh i lartësuar (o Zoti im)! - Ky është një qortim i rëndë për krishterët që thonë se Allahu është trini. Kështu, kur Allahu i Madhëruar ta pyesë Isain për atë qëndrim të të krishterëve, Isai do të distancohet prej tyre, duke thënë: “ Subhaneke!” - i Pastër, i Lartësuar dhe larg çdo mangësie që trillojnë rreth Teje je Ti, o Zoti im! - “Kurrë nuk mund ta thosha unë atë për të cilën nuk kam asnjë të drejtë. - Kuptimi: Nuk më takon mua dhe as është prej cilësive të mia që të them gjëra të tilla. Asnjë lloj krijese, as melekët e afërt të Zotit, as profetët e askush tjetër nuk ka të drejtë dhe nuk meriton të adhurohet. Të gjithë, pa përjashtim, janë rob të nënshtruar të Allahut, janë krijesa të varfra e të pafuqishme. - “Po ta kisha thënë atë, Ti do ta kishe ditur. Ti e di çfarë ka në shpirtin tim, ndërsa unë nuk e di atë që është tek Ty. Ti i di të gjitha të fshehtat. - Kuptimi: Ti, o Zoti im, je më i dituri për ato që unë thashë. Ti di çdo të fshehtë. E tillë ishte edukata dhe mënyra e të folurit të Mesihut me Zotin e tij. Kur u pyet, ai nuk tha thjesht: “Jo, unë nuk e kam thënë një gjë të tillë”, por zgjodhi tjetër mënyrë, duke treguar se grada në të cilën e ngriti Zoti nuk e lejonte ndryshe. Allahu është i Pastër dhe i Lartësuar që Profeti i zgjedhur dhe i ndihmuar prej Tij të thoshte fjalë të tilla të pahijshme. Dituria e plotë, për të dukshmet dhe për të fshehtat, i takon të Gjithëditurit, Allahut të Madhëruar. Pastaj Isai tregon se për çfarë i urdhëroi bijtë e Israilit: - “Unë nuk u kam thënë atyre asgjë tjetër, veç asaj që Ti më urdhërove: “Adhuroni Allahun, Zotin tim dhe Zotin tuaj!” - Kuptimi: Unë jam një rob i nënshtruar, që ndjek urdhrat e Tua. Unë kurrë nuk do të guxoja të dilja jashtë tyre, për shkak se unë i frikësohem madhështisë Tënde! Unë i urdhërova ata që të adhuronin një Zot të vetëm, duke ia përkushtuar fenë dhe adhurimin veçse Atij. Ky urdhër e përjashton adhurimin e gjithçkaje tjetër, veç Teje. As nëna ime e as unë nuk mund të jemi të adhuruar, se ne jemi thjesht njerëz dhe krijesa të dobëta. Unë ua sqarova atyre se Ti je Zoti i tyre dhe Zoti im. - “Unë isha dëshmitar i tyre, sa isha ndër ta.” - Kuptimi: Për sa kohë që isha mes tyre, unë dëshmoj për ata që e zbatuan porosinë time dhe për ata që nuk pranuan ta zbatojnë atë. - “Por pasi Ti më more mua, ishe Ti mbikëqyrësi i tyre. Ti je Dëshmitar për gjithçka.” - Kuptimi: Pasi Ti më ngrite lart, ishe Ti mbikëqyrësi dhe vështruesi i asaj se çfarë fshihej në gjoksin e tyre. Ti je dëshmues për gjithçka. Dija, dëgjimi e shikimi Yt përfshijnë gjithçka. Dija Jote përfshin çdo njohje, dëgjimi Yt përfshin gjithçka që mund të dëgjohet e shikimi Yt përfshin gjithçka që mund të shikohet. Ti je Ai që do t’i shpërblesh të gjithë, sipas diturisë Tënde, për veprat që kanë bërë, të mira apo të këqija qofshin. Ti je më i mëshirshëm për ta, se ata për veten e vet. Nëse nuk do të ishin rob të pabindur dhe arrogantë, Ti nuk do t’i ndëshkoje. - “Nëse Ti i ndëshkon ata, ata janë robt e Tu. E nëse i fal ata, Ti je i Plotfuqishmi e i Urti.” - Kuptimi: Nëse Ti i fal ata, këtë e bën prej fuqisë Tënde absolute, pra, jo si ata që falin nga dobësia dhe pafuqia. Ti je i Urtë dhe i fal ata që i plotësojnë kushtet për të arritur faljen Tënde. Më pas, Allahu i Lartësuar tregon se si do të jetë gjendja e robve në Ditën e Gjykimit: si do të jetë gjendja e të fituarve dhe atyre të humburve; si do të jetë gjendja e të lumturve dhe e të trishtuarve. - “Allahu thotë: “Kjo është dita kur të sinqertëve u sjell dobi sinqeriteti i tyre. - Të sinqertët ose të vërtetët ( el sadikun) janë ata, qëllimi, fjalët dhe veprat e të cilëve janë në përputhje me porositë e Zotit dhe për të kënaqur Atë. Ata janë udhëzuar në rrugën e drejtë dhe me qëndrueshmëri vazhdojnë në këtë rrugë. Ditën e Gjykimit, këta do të gjejnë frytet e këtij qëndrimi të mirë. Atë ditë, Allahu do t’i nderojë ata me grada të larta pranë Tij, në kopshtet e mirësisë, siç thotë më pas: - “Atyre u takojnë kopshte, nëpër të cilët rrjedhin lumenj, ku do të qëndrojnë përgjithmonë. Allahu është i kënaqur me ta dhe ata janë të kënaqur me Të. Ky është shpëtimi i madh.” - Ndërsa gënjeshtarët do të jenë në një gjendje krejt të kundërt me të sinqertët. Ata do të ballafaqohen me pasojat e trillimeve të tyre po atë ditë. - “Vetëm Allahut i takon sundimi i qiejve dhe i tokës dhe gjithçka që është ndërmjet tyre. Ai është i Plotfuqishëm për gjithçka.” - Allahut i takon mbretërimi dhe sundimi i qiejve dhe tokës, sepse Ai është Krijuesi i tyre. Ai kujdeset për mbarëvajtjen e tyre, nëpërmjet ligjeve të Tij të krijimit dhe funksionimit të gjërave. Është Ai që vendos rregullat dhe ligjet që dëshiron për ne. Është Ai, gjithashtu, i vetmi të Cilit i takon të llogarisë dhe shpërblejë krijesat me drejtësi. Ai është i Plotpushtetshëm për gjithçka. Asgjë nuk del jashtë pushtetit dhe vullnetit të Allahut. Gjithçka i nënshtrohet dëshirës dhe ligjeve të Tij. Këtu përfundon dhe tefsiri i sures El Maide. I lavdëruar qoftë Allahu për çdo mirësi të dhuruar prej Tij. Fq ❖ Parathënia e përkthyesit .......................................................................................... 3. ❖ Parathënia e autorit ................................................................................................. 3. ❖ El fatiha ..................................................................................................................... 5. ❖ El bekare .................................................................................................................... 9. ❖ Al Imran ................................................................................................................. 241. ❖ El nisâ ...................................................................................................................... 363. ❖ El mâideh ................................................................................................................ 489. 1 I urdhëroi që ata që adhuruan viçin të egzekutoheshin nga ata që nuk e adhuruan atë. 2 Ajo ka edhe kuptimin “lexoj, këndoj Kur’ânin” (Sh.p.). 3 Arsyeja është se në Vendin e Shenjtë, në Mekë, nuk lejohet vrasja e kafshëve dhe prerja e bimësisë. 4 Adil është ai që cilësohet si i rregullt në fenë e tij, dhe i pa cënuar nga cilësi të dukshme që tregojnë mangësinë e fesë dhe moralit të tij. 5 Në Islam, ‘jetim’ konsiderohet fëmija të cilit (ose së cilës) i ka vdekur babai, ose të dy prindërit, dhe ende nuk ka arritur moshën e pjekurisë. 6Ndërsa hanefijtë janë të mendimit që, edhe në këtë rast, duhet të mbahet drejtësia dhe barazia, domethënë që krimi duhet dënuar edhe nëse një besimtar vret një jobesimtar padrejtësisht. 7 Ky ajet tregon në mënyrë të drejtpërdrejtë se nuk lejohet rruajtja para therjes së kurbanit, por sipas shpjegimit të Profetit, ne themi se është më mirë që rruajtja të bëhet pas kurbanit (Sh.p.). 8 Në këtë rast ky haxh quhet haxh temettu i llojit "Kiran". Imam ibnul kajimi thotë në Zad el miad: "Fjala temettu, sikurse e kemi përmendur, mund të japë dy kuptime: 1. Dalja nga gjendja e ihramit pas kryejres së umres dhe rinisja e ihramit për haxh në ditën e tetë, ose: 2. shoqërim i umres me haxhin e llojit kiran, pa ndërprerje të gjendjes së ihramit . Pra fjala temettu i përmban të dyja mundësitë." Mbr. Shkak për mos'heqjen e ihramit është sjellja e bagëtive të kurbanit me vete siç ka thënë Profeti a.s. kur atë e pyeti Ummu Seleme. Sh.p. 9 Edhe pse saktësia e këtij hadithi është përfolur (Sh.p.). 10 Gjykimi i Pejgamberit lidhur me divorcin me kompensim (el hul) 10 Në Sahih-un e Buhariut përmendet hadithi i Ibn Abasit, i cili rrëfen se gruaja e Thabit Ibn Kajs Ibn Shammasit, shkoi te Pejgamberi (a.s.) dhe i tha: “O i Dërguari i Allahut! Unë, Thabit Ibn Kajsin nuk e shaj as për sjelljen dhe as për devotshmërinë fetare, por e urrej kufrin, pasi jam bërë muslimane.” 10 Ai i tha: “A ia kthen kopshtin * e tij?” “Po.” - i tha ajo. Atëherë i Dërguari i Allahut (a.s.) i tha burrit të saj: “Pranoje kopshtin dhe ndaje!” (Pra ajo kishte frikë se mos urrejtja e madhe që kishte ndaj tij, e shtynte që të bënte diçka që do të ishte vepër kufri, ose që të çonte në kufër. El Tibi e shpjegon: “Ajo kishte frikë se pasi ishte bërë muslimane, mos bënte diçka që binte ndesh me rregullat e Islamit, siç janë kundërshtimi dhe antipatia ndaj burrit. Këto mund të ndodhin te një vajzë e re dhe e bukur, e cila e urren burrin, kur ky është në të kundërtën e saj. Pra, gjërat që bien ndesh me rregullat e Islamit, ajo i quajti kufër.) Në Sunen-in e Nesaiut përmendet hadithi i përcjellë nga Rrubeji Bintu Muauidhi, e cila rrëfen se Thabit Ibn Kajs Ibn Shemmasi e goditi gruan e vet, Xhemile Bintu Abdullah Ibn Ubejjin dhe i theu dorën. Për këtë arsye, vëllai i saj shkoi dhe u ankua te Pejgamberi (a.s.). Pejgamberi (a.s.) dërgoi dikë të thërriste Thabitin. Pasi erdhi, Pejgamberi (a.s.) i tha atij: “Merrja atë që ia ke dhënë për mehr dhe lëshoje!” “Dakord.” – tha ai. Atëherë, i Dërguari i Allahut e urdhëroi gruan të qëndronte si kohëpritje vetëm një cikël menstrual dhe të shkonte në shtëpinë e saj.10 Ebu Daudi shënon në Sunen-in e tij hadithin e Ibn Abasit (r.a.), i cili rrëfen se gruaja e Thabit Ibn Kajs Ibn Shemmasit bëri divorc (ħul'un) me të shoqin, duke i dhënë atij kompensim. Pas kësaj, Pejgamberi (a.s.) e ka urdhëruar atë grua të qëndronte në pritje ( idet) vetëm një cikël menstrual.10 Në Sunen-in e Dare Kutnit, lidhur me këtë ngjarje, përmendet se Pejgamberi (a.s.) i është drejtuar gruas së Thabitit: “A ia kthen kopshtin e tij, të cilin ta ka dhënë si mehr?” “Po, - i ka thënë ajo, – madje dhe më tepër.” “Më tepër jo, – ia ka kthyer Pejgamberi (a.s.), – por vetëm kopshtin e tij.” “Në rregull.” – ka thënë ajo. Atëherë, Pejgamberi (a.s.) ka marrë pasurinë e Thabitit dhe i ka dhënë asaj divorcin. Pasi është informuar Thabit Ibn Kajsi, ka thënë: “E pranoj gjykimin e të Dërguarit të Allahut (a.s.).” Dare Kutniu ka shtuar se sened-i i këtij hadithi është i vërtetë. Nga ky gjykim i Pejgamberit (a.s.) dalin disa rregulla. Ndër to, është lejimi i divorcit me kompensim apo siç quhet ħul'un, siç dëshmon edhe Kur'ani. Allahu thotë: “Burrave nuk u lejohet të marrin gjë nga ajo që u kanë dhënë grave si mehr, vetëm nëse që të dy (burri dhe gruaja) frikësohen se nuk do të mund t’i zbatojnë dispozitat e Allahut (në bashkëshortësi). Në një rast të tillë, ata ua parashtrojnë çështjen e tyre kujdestarëve dhe nëse këta druhen se dy bashkëshortët nuk do t’u përmbahen kufijve të përcaktuar nga Allahu, atëherë nuk është gjynah për asnjërin, nëse gruaja i jep diçka burrit, si kompensim për t’u ndarë prej tij.” [Bekare: 229] Por një grup njerëzish, në kundërshtim me Kur'anin, Sunetin dhe ixhma-në, e kanë quajtur të paligjshëm divorcin me kompensim. Ajeti i lartpërmendur dëshmon se el-hul'u lejohet qoftë me leje të udhëheqësit, qoftë pa leje të tij, e megjithatë, disa e kanë konsideruar të paligjshëm këtë lloj divorci, nëse bëhet pa lejen e udhëheqësit. Pavarësisht nga kjo, katër prijësit e medhheb -eve, si dhe shumica e dijetarëve, nuk pajtohen me këtë qëndrim. Po kështu, ky ajet dëshmon se divorci me anë të kompensimit e përfundon lidhjen e martesës, sepse Allahu i Lartësuar e ka quajtur “çlirim”. Sikur të ishte ndarje e kthyeshme "talak raxh'ij", me mundësi të hapur ribashkimi të çiftit gjatë periudhës së idet-it, pa bërë një akt të ri martesor – siç kanë thënë disa njerëz – gruaja nuk do të arrinte të çlirohej nga burri nëpërmjet pasurisë që i jep. Fjala e Allahu të Lartësuar: “...atëherë nuk është gjynah për asnjërin, nëse gruaja i jep diçka burrit si kompensim për t’u ndarë prej tij.”, tregon se kompensimi mund të bëhet me pak ose me shumë pasuri dhe se burrit i lejohet të marrë prej gruas më tepër sesa i ka pas dhënë për mehr. Abdurrezaku përcjell nga Muameri dhe ky nga Abdullah Ibn Muhammed Ibn Akili, i cili rrëfen se Errubeji’ Bintu Muavidh Ibn Afra’, i ka treguar që ajo ishte ndarë nga bashkëshorti në këmbim të çdo gjëje që ajo zotëronte. Kështu, kjo çështje iu kallëzua Uthman Ibn Afanit për gjykim. Ai e miratoi, duke i dhënë të drejtë burrit t’i merrte asaj çdo gjë, deri edhe kordonin e gërshetave të kokës. Gjithashtu, Abdurrezaku ka shënuar nga Ibn Xhurejxhi, ky nga Musa Ibn Ukbahi dhe ky nga Nafi’, i cili rrëfen se një grua, të cilin bashkëshortja e Ibn Umerit e kishte liruar nga skllavëria, shkoi tek Ibn Umeri, pasi ajo ishte divorcuar me burrin e saj, në këmbim të dhënies të çdo gjëje që ajo kishte, të të gjitha rrobave, deri edhe fustanin. Njëherë, Umerit (r.a.) i çuan një grua që ishte rebeluar ndaj burrit. Umeri i tha burrit të saj: “Bëj divorc me të, për t’i marrë deri edhe vathin.” Këtë e ka përmendur Hamad Ibn Seleme nga Ejjubi, ky nga Kethir Ibn Ebu Kethiri dhe ky nga Umeri (r.a.). Abdurrezaku sjell nga Muameri, ky nga Hakem Ibn Utejbe dhe ky nga Ali Ibn Ebu Talibi, i cili ka thënë: “Burri nuk duhet të marrë prej gruas më tepër sesa i ka dhënë (si mehr).” Edhe Tavusi ka thënë se nuk lejohet që burri të marrë prej gruas më shumë sesa i ka dhënë për mehr. Ndërsa Ataja ka thënë se nëse burri merr më tepër sesa mehri që i ka dhënë, teprica i kthehet gruas. Gjithashtu, Zuhriu nga ana e tij, ka thënë se nuk i lejohet burrit të marrë prej gruas më shumë sesa i ka dhënë. Mejmun Ibn Mehrani ka thënë që nëse i merr gruas më shumë sesa i ka dhënë, atëherë kështu burri nuk e ka ndarë me mirësjellje. * Euzaiu dëshmon: “Gjykatësit nuk e lejonin burrin të merrte nga gruaja (në rast hul-i), përveç asaj që i kishte dhënë.” Ata që e lejojnë, bazohen në domethënien e drejtpërdrejtë të Kur'anit dhe të dëshmive që vijnë nga sahabët. Ndërsa ata që e ndalojnë kompensimin nga ana e gruas me më tepër pasuri sesa i ka dhënë burri, bazohen në hadithin e Ebu Zubejrit, i cili rrëfen se kur Thabit Ibi Kajs Ibn Shemmasi u nda me kompensim nga gruaja e tij, Pejgamberi (a.s.) i tha asaj: “A ia kthen kopshtin atij?” “Po, – tha ajo – madje edhe më tepër.” “Më tepër jo, – i tha Pejgamberi (a.s.), – por kopshtin e tij.” Dare Kutni ka thënë se Ebu Zubejri e ka dëgjuar këtë hadith nga disa persona dhe se sened-i i tij është i mirë. Më tej kanë thënë: Dëshmitë që vijnë nga sahabët për këtë çështje, janë të ndryshme. Kështu, nga disa prej tyre është përcjellë se teprica ndalohet, nga disa të tjerë është përcjellë se ajo lejohet dhe nga disa është përcjellë se ajo nuk pëlqehet, siç është dëshmia e Uekiut, që përcjell nga Ebu Hanifja, ky nga Ammar Ibn Imrara el Hemedhani dhe ky nga i ati, i cili rrëfen se Aliu (r.a.) e quante të urryer që burri, në rast divorci el hul , të merrte nga gruaja më shumë sesa i kishte dhënë. Imam Ahmedi është bazuar pikërisht në këtë dëshmi të fundit, duke u shprehur se teprica është e urryer. Kurse Ebu Bekri, një dijetar ky i medhheb-it të Ahmedit, e ka ndaluar tepricën, duke thënë se ajo duhet t’i kthehet gruas. Abdurrezzaku shënon nga Ibn Xhurejxhi, i cili tregon se Ataja i ka rrëfyer se te i Dërguari i Allahut (a.s.) erdhi një grua dhe i tha: “O i Dërguari i Allahut! Unë e urrej burrin tim dhe dua të ndahem prej tij.” Pejgamberi (a.s.) i tha: “A ia kthen kopshtin që ta ka dhënë si mehr?” “Po, – iu përgjigj ajo, – madje dhe më tepër.” “Më tepër jo, por vetëm kopshtin.” – i tha Pejgamberi (a.s.). “Dakord.” – ia ktheu gruaja. Atëherë, Pejgamberi (a.s.) vendosi që bashkëshorti i saj të merrte kopshtin dhe të ndahej prej saj. Këtë dëshmi, edhe pse është mursel, e përforcon hadithi i Ebu Zubejrit. Ndërkohë, nga të dy, si nga Ebu Zubejri, edhe nga Ataja, këtë hadith e ka përcjellë Ibn Xhurejxhi. *** Fakti që Allahu i Lartësuar e ka quajtur këtë divorc fidje (çlirim, shpengim), dëshmon se kjo është një kontratë me natyrë shkëmbimi. Për këtë arsye, në të merret parasysh pëlqimi i të dy bashkëshortëve. Atëherë lind pyetja: po nëse bashkëshortët bien dakord për anulimin e hul-it dhe burri i kthen gruas atë që i ka marrë, e më pas ribashkohen gjatë periudhës së idet-it, a kanë të drejtë ta bëjnë këtë? Katër prijësit e medhheb-eve dhe dijetarë të tjerë, e kanë ndaluar këtë lloj rikthimi. Arsyeja, sipas tyre, është se me hul-in, gruaja ndahet përfundimisht prej burrit, me mundësi ribashkimi veç me një akt të ri martesor. Por Abdurrezzaku ka përcjellë nga Muameri, ky nga Katade, dhe ky nga Said Ibn Musejjebi, i cili ka thënë lidhur me gruan e ndarë me kompensim: “Nëse burri dëshiron të ribashkohet me gruan gjatë periudhës së idet-it, duhet t’i kthejë fillimisht atë që i ka marrë dhe pastaj të thërrasë dëshmitarë për të dëshmuar ribashkimin me të.” Muameri ka thënë se edhe Zuhriu kështu mendonte. Ndërsa Haseni, sipas asaj që e përcjell Katade, thoshte për këtë rast se burri mund të ribashkohet me gruan veç me një fejesë të re. Në fakt, thënia e Said Ibn Mussejjebit dhe e Zuhriut është një perceptim mjaft i imët. Ajo bazohet në një arsyetim të hollë dhe është në pajtim me parimet e fikh-ut. Nuk ka diçka të panjohur që e bën të papranueshme, përveç faktit që në përgjithësi, dijetarët punojnë në kundërshtim me të. Arsyeja ku mbështet kjo thënie, është se gjatë periudhës së idetit, gruaja konsiderohet si peng te burri. Sipas disa dijetarëve, nëse burri i jep gruas ndarje të qartë dhe të pakushtëzuar gjatë kësaj kohe, ai quhet i vlefshëm. Përderisa është kështu, atëherë, nëse çifti e anulon aktin e hul-it dhe ribashkohen me pëlqimin reciprok, parimet e Sheriatit nuk e pengojnë një gjë të tilllë. (I pakushtëzuar quhet divorci kur është i prerë dhe me efekt të menjëhershëm, si p.sh. kur burri i thotë gruas: “të kam lëshuar” ose “je e lëshuar”. Në arabisht quhet munxhez.) Ndryshe ndodh nëse flitet për periudhën pasi ka përfunduar idet-i, sepse në këtë rast, gruaja bëhet krejt e huaj përkundrejt burrit. Pas përfundimit të idet-it, burri konsiderohet si çdokush tjetër që mund të kërkojë dorën e saj. Për qëndrimin e Saidit dhe të Zuhriut dëshmon edhe fakti që ky burrë mund të rimartohet me këtë grua gjatë periudhë së idet-it, kurse të tjerët jo. *** Nga fakti që Pejgamberi (a.s.) e ka urdhëruar gruan muhteliah (e divorcuar nga burri me kompensim) që të qëndrojë në idet vetëm një cikël menstrual, dalin dy rregulla: Së pari, gruaja nuk e ka detyrë të qëndrojë në pritje tri cikle menstruale. Përkundrazi, asaj i mjafton të presë vetëm një cikël. Ky rregull, siç është përmendur qartë në Sunet, përkon edhe me mendimin e prijësit të besimtarëve, Uthman Ibn Afanit, të Abdullah Ibn Umer Ibn Hatabit, të Rrubeji Bintu Muavidhit dhe xhaxhait të saj, i cili ishte një ndër sahabët e mëdhenj. Nuk njihet ndonjë sahab që t’i ketë kundërshtuar këta. Mendimi i këtyre përmendet në transmetimin që e përcjell Lejth Ibn Sa’di nga Nafi’ – ish-skllavi i Ibn Umerit (r.a.) – i cili rrëfen se ka dëgjuar Rrubeji Bintu Muavidhin teksa po i tregonte Abdullah Ibn Umerit që ishte ndarë nga burri i saj me kompensim (hul’), në kohën e Uthman Ibn Afanit. Kështu, xhaxhai i saj kishte shkuar tek Uthman Ibn Afani dhe i kishte thënë: “Bija e Muavidhit është ndarë sot me kompensim nga burri i saj. A mund të shpërngulet nga shtëpia ku gjendet?” Uthmani i ishte përgjigjur: “Po, le të ndërrojë vend. Meqenëse ndarja është e tillë, ata nuk e trashëgojnë njëri -tjetrin dhe ajo nuk ka detyrë të qëndrojë në idet, veçse nuk i lejohet të martohet me dikë tjetër, derisa të kalojë një cikël mestrual, në mënyrë që të faktohet se nuk ka mbetur shtatzënë.” Pasi e dëgjoi, Abdullah Ibn Umeri tha: “Uthmani është më i miri dhe më i dituri ndër ne.” I këtij mendimi ka qenë edhe Is’hak Ibn Rahavejhi dhe Imam Ahmedi – sipas një varianti që dëshmohet prej tij – të cilin e ka zgjedhur dhe shejhu i Islamit, Ibn Tejmije. Ata që kanë përkrahur këtë qëndrim, kanë thënë se ai rrjedhon nga parimet e Sheriatit, pasi idet-i (nga talak-u) është caktuar tri cikle menstruale, në mënyrë që të zgjasë periudha kur ribashkimi i çiftit (pa ribërje akti) është i mundshëm dhe që bashkëshorti të mendohet thellë e kësisoj, të ketë mundësi ta rimarrë gruan brenda kësaj periudhe. Atëherë, përderisa ndarja me hul është e pakthyeshme (pra është talak bain), qëllimi i idet-it, në këtë rast, është thjesht për t’u vërtetuar që gruaja nuk është shtatzënë dhe për këtë mjafton një cikël menstrual, ashtu si rastet e tjera, kur gruaja duhet të qëndrojë në pritje veç një cikël, me qëllim që të vërtetohet se nuk është shtatzënë. Mandej, kanë thënë: Këtë arsyetim nuk e hedh poshtë fakti që idet-i i së ndarës tri herë, është tri cikle menstruale, sepse për talak-un, periudha e idet-it është caktuar njëlloj, qoftë përfundimtar apo i kthyeshëm. Më andej kanë thënë se kjo që u tha argumenton se hul-i është feskh (zgjidhje, anulim i aktit të martesës) dhe jo talak (akt divorci). Pikërisht, ky është edhe mendimi i Ibn Abasit, Uthmanit, Ibn Umerit, Rubejit dhe xhaxhait të saj. Nga ana tjetër, në mënyrë kategorike, nuk ka ndonjë dëshmi të saktë nga asnjë sahab, që të tregojë se hul-i është talak (ndarje). Imam Ahmedi transmeton nga Jahja Ibn Saidi, ky nga Sufjani, ky nga Amri, ky nga Tavusi dhe ky nga Ibn Abasi (r.a.) që: “ Hul-i është divorc (zgjidhje e aktit të martesës), jo ndarje (talak).10 Abdurrezzaku përmend nga Sufjani, ky nga Amri e ky nga Tavusi, i cili rrëfen se Ibrahim Ibn Sa’d Ibn Ebi Uekkasi, pyeti Ibn Abasin për rastin kur dikush e ndan gruan e vet dy herë dhe më pas ajo divorcohet prej tij me hul: “A i lejohet të martohet me të?” “Po, – i tha Ibn Abasi, – sepse Allahu e ka përmendur talak-un në fillim të ajetit dhe në fund të tij, dhe hul-in ndërmjet tyre.” Dikush mund të reagojë: Përse thoni se ata të cilët ju përmendni nuk i ka kundërshtuar askush nga sahabët, ndërkohë që Hamad Ibn Seleme transmeton nga Hishami Ibn Urve, ky nga i ati dhe ky nga Xhumhani, se Ummu Bekre el Eslemije, që ishte e martuar me Abdullah Ibn Usejdin, u nda prej tij me hul? Më pas, që të dy, burrë e grua u penduan, ndaj shkuan për t’u gjykuar tek Uthmani. Uthmani e lejoi ribashkimin e tyre, duke thënë: “Kjo konsiderohet një ndarje. Megjithatë, nëse janë deklaruar më tepër fjalë ndarjeje, atëherë konsiderohen aq sa janë deklaruar.” Ibn Ebu Shejbe thotë se ka thënë Ali Ibn Hashimi, ky nga Ibn Ebu Lejla, ky nga Talha Ibn Musarrifi, ky nga Ibrahim Nakhaiu, ky nga Alkame dhe ky nga Ibn Mes’udi, që: “Talak-u (domethënë, ndarja e parë dhe e dytë) është i pakthyeshëm (bain) vetëm kur bëhet me kompensim ose kur bëhet për shkak të ila-ut.”10 Ky qëndrim është përcjellë edhe nga Ali Ibn Ebu Talibi. Këta pra, janë tre sahabë të mëdhenj – Allahu qoftë i kënaqur me ta! – të cilët mendonin kështu. Për këtë ne do të përgjigjeshim duke thënë se faktet e mësipërme nuk janë përcjellë në mënyrë autentike nga askush prej tyre. Sa për dëshminë që vjen nga Uthmani (r.a.), Imam Ahmedi, Bejhakiu e dijetarë të tjerë, e kanë quajtur të papranueshme. Mësuesi ynë (IbnTejmija) ka thënë: “Si mund të jetë e vërtetë se Uthmani mbante atë qëndrim, ndërkohë që ai mendonte se ndarja me hul nuk ka idet, por gruaja pret derisa të kalojë një cikël menstrual, për t’u vërtetuar që nuk është shtatzënë? Nëse Uthmani do të ishte i mendimit që hul-i quhet si një ndarje, atëherë do të thoshte që idet-i është i detyrueshëm. Për Xhuhmanin, transmetuesi i kësaj ngjarjeje nga Uthmani, nuk njohim më shumë se faktin që ai ka qenë një ish - skllav i fisit Eslem.” 10 Sa për dëshminë e Ali Ibn Ebu Talibit, Ebu Muhamed Ibn Hazmi ka thënë: “E kemi sjellë nëpërmjet një rruge që nuk është e vërtetë.” Ndonëse më optimalja e këtyre dëshmive është ajo e Ibn Mesudit, prapëseprapë themi se kujtesa e Ibn Ebu Lejlas (njërit nga transmetuesit e tij) ishte e dobët. Gjithsesi, edhe sikur të jetë e pranueshme, maksimumi që ajo mund të provojë, është se talak-u është i pakthyeshëm, kur ndodh përkrah divorcit me kompensim ose gjatë idet-it të divorcit me kompensim , por jo që vetë hul-i është talak përfundimtar (i pakthyeshëm). Siç vihet re qartë, ndërmjet këtyre dy përkufizimeve ka ndryshim të dukshëm. Ndër argumentet që dëshmojnë se ndarja hul nuk quhet talak, është se Allahu i Lartësuar ka përmendur që ndarja për herë të parë dhe për herë të dytë, pas kontaktit seksual me gruan, sjell tri rregulla, të cilat nuk gjenden te ndarja hul. Së pari, burri ka të drejtë të rimarrë gruan gjatë periudhës së idet-it. Së dyti, ndarja e parë dhe e dytë llogariten prej tri ndarjeve që burri mund t’i japë së shoqes. Për rrjedhim, nëse burri e ndan gruan tri herë, ai nuk mund të rimartohet me të, vetëm nëse ajo martohet me një burrë tjetër dhe ky ta ndajë, pasi të ketë bërë kontakt seksual. Së treti, ideti (kohëpritja) i talak-ut është tri cikle menstruale. Nga ana tjetër, argumentet e Kuranit dhe të Sunetit vërtetojnë që ndarja hul është e pakthyeshme. Po kështu, argumentet e Sunetit dhe thëniet e sahabëve provojnë që idet-i i ndarjes hul është vetëm një cikël menstrual. Gjithashtu, ajeti i Kuranit dëshmon se hul-i mund të bëhet edhe pas dy ndarjesh dhe se pas hul-it burri mund të bëjë edhe një ndarje të tretë të gruas. Nga kjo kuptohet qartë që divorci hul nuk është talak. Allahu i Lartësuar thotë: “Ndarja me të drejtë ribashkimi është dy herë. Gjykimi i Allahut pas një ndarjeje të tillë është: ose të rikthehet gruaja dhe të mbahet me mirësjellje dhe bashkjetesë të mirë, ose të lirohet nga lidhja e bashkëshortisë me mirësjellje, duke shlyer detyrimet ndaj saj dhe duke mos e përmendur për keq. 10 Burrave nuk u lejohet të marrin gjë nga ajo që u kanë dhënë grave si mehr, vetëm nëse ata të dy (burri dhe gruaja) frikësohen se nuk do t’i zbatojnë dispozitat e Allahut (në bashkëshortësi). Në një rast të tillë, ata ua parashtrojnë çështjen e tyre kujdestarëve dhe nëse këta frikësohen se dy bashkshortët nuk do t’u përmbahen kufijve të përcaktuar nga Allahu, atëherë nuk është gjynah për asnjërin, ajo që gruaja ia paguan burrit, si kompensim për t’u ndarë prej tij.” 10 Fakti që përmendet rasti i gruas së ndarë dy herë, nuk do të thotë që hul-i vlen vetëm për këtë rast, por nga ana tjetër, pa diskutim ky rast përfshihet ndër rastet e tjera, sepse është përmendur. Pra, nga ky ajet kuptohet se hul-i vlen për gruan që është ndarë dy herë, për atë që është ndarë vetëm një herë, si edhe për atë që nuk është ndarë asnjëherë. Në këndvështrimin gjuhësor, është e palejueshme që fjala “të dy”, e cila përmendet në frazën ku flitet për hul-in, të zëvendësojë një emër të papërmendur dhe jo atë që parapërmendet në tekst. Përkundrazi, ajo ose zëvendëson vetëm emrin e parapërmendur, ose zëvendëson atë dhe të tjerë. Pasi ka folur për ndarjen hul, Allahu thotë: “Më pas, nëse burri e ndan sërish gruan për të tretën herë, nuk mund të martohet më me të, pa u martuar ajo me një burrë tjetër. Por, nëse ky tjetri e ndan, atëherë nuk kanë gjynah as ajo e as burri i parë që të martohen sërish me njëri tjetrin.” Këtu, pa diskutim përfshihet edhe rasti i gruas që ndahet për herë të tretë, pas dy ndarjeve të tjera dhe pas një hul-i, ngaqë ky është rasti i parapërmendur. Pra, medoemos ajeti i fundit e përfshin këtë rast. Pikërisht, kështu e ka kuptuar Komentuesi i Kuranit (Ibn Abasi), për të cilin Pejgamberi (a.s.) u lut që Allahu t’i mësonte interpretimin e Kuranit e kjo lutje, pa dyshim që ishte e pranuar. Përderisa rregullat e divorcit hul ndryshojnë nga rregullat e talak-ut, kjo dëshmon se nuk janë njëlloj. Pikërisht, për këtë dëshmojnë tekstet e Kuranit dhe të Sunetit, kijas-i dhe thëniet e sahabëve. Mandej, ai që vëren thelbin e kontratave dhe synimin e tyre, e jo thjesht shprehjet e përdorura, e konsideron hul-in si zgjidhje (feskh) të aktit të martesës me çfarëdolloj fjale, qoftë edhe me fjalën talak. Ky është një variant i Ahmedit dhe pikërisht këtë ka zgjedhur mësuesi ynë (Ibn Tejmija), i cili thoshte: “Kjo kuptohet në mënyrë të drejtpërdrejtë nga fjalët e Ahmedit, Ibn Abasit dhe nxënësve të tij. Ibn Xhurejxhi ka thënë se Amër Ibn Dinari i kishte treguar se kishte dëgjuar Ikriman – ish-skllavin e liruar nga Ibn Abasi – duke thënë se divorci në këmbim të pasurisë, nuk është talak.” Abdullah Ibn Ahmedi thotë: “Kam vërejtur se babai im përkrahte mendimin e Ibn Abasit, i cili ka thënë se hul-i është zgjidhje e aktit të martesës dhe jo talak. Amri transmeton nga Tavusi dhe ky nga Ibn Abasi (r.a.), se hul-i është zgjidhje e aktit të martesës dhe jo talak. Ibn Xhurejxhi përcjell se djali i Tavusit ka thënë: “Babai im nuk mendonte se divorci me kompensim është talak.” Ndërsa ai që i vëren shprehjet dhe u qëndron strikt në rregullat e kontratave, rastin kur dikush e divorcon gruan me kompensim duke përdorur fjalën talak, e konsideron talak. Por principet dhe parimet e fikh-ut dëshmojnë se merret parasysh thelbi dhe domethëniet e kontratave e jo format dhe shprehjet e tyre. Suksesi është në dorë të Allahut. Ndër argumentet që dëshmojnë për këtë, është fakti që Pejgamberi (a.s.) e urdhëroi Thabit Ibn Kajsin që për t’i bërë hul gruas, t’i jepte një talak (ta lëshonte) dhe megjithëkëtë, ai e urdhëroi gruan të qëndronte për idet vetëm një cikël menstrual. Ky fakt tregon qartë që hul-i është zgjidhje akti, qoftë edhe duke përdorur për realizimin e tij fjalën talak. Gjithashtu, prej argumenteve që mbështesin këtë mendim, është edhe se Allahu i ka dhënë divorcit hul disa rregulla të veçanta, sepse në thelb, hul-i është lirim me kompensim. Siç dihet, për realizimin e lirimit nuk është kusht të përdoret ndonjë shprehje specifike, e as nuk ka caktuar Allahu i Lartësuar për të ndonjë fjalë të veçantë. Atëherë, talak-u me kompensim është talak i kushtëzuar, kështu që nuk përfshihet në rregullat e talak-ut të pakushtëzuar, domethënë që nuk është i kthyeshëm dhe nuk e ka idet-in tri cikle menstruale, siç dëshmon hadithi i vërtetë. Shih Zad el mead vëll 5 fq 241 ... 11Kamata nesie (kamatëvonesa) është shtesa e vendosur si kusht, që kërkon borxhdhënësi nga borxhmarrësi, mbi pagesën e një detyrimi, nëse ky nuk shlyhet në afatin e caktuar. Me fjalë të tjera është kamata që rrjedh si pasojë e dhënies borxh me interes. Sa më shumë të vonohet shlyerja e borxhit aq më shumë shtohet interesi (kamata). Ky është lloji i kamatës që është ndaluar me argument nga Kur’âni, syneti dhe konsensusi i gjithë umetit. 12 Kamata fadl (kamata e differences) është blerja e monedhave me monedha (të të njëjtit lloj) apo e ushqimit me ushqim (të të njëjtit lloj), me diferencë në peshë apo në masë. Me fjalë të tjera të blesh 1000 euro me 1200 euro, apo të blesh 1 kv grurë vendi me 1.5 kv grurë importi. Në hadithin e transmetuar nga Ubadetu ibnu Samit, Profeti a.s. ka thënë: "Floriri me flori, argjendi me argjend, gruri me grurë, elbi me elb, hurma me hurmë, kripa me kripë; të gjitha këto duhet të jenë të të njëjtit lloj, të të njëjtës masë, dorë më dorë (në moment jo me vonesë). Nëse ndryshojnë llojet, shisni e blini si të doni, por, dorë më dorë (jo me vonesë)." Transmeton Muslimi. Pra nëse blejme flori me flori, hurma me hurma, e kështu me rradhë, duhet të kemi dy gjëra parasysh: 1. pavarësisht nga cilësia e produktit, masë apo pesha, si e mallit ashtu edhe e çmimit, duhet të jenë të njëjta pa diferencë. 100 gram flori blihen me 100 gr flori sido që të jetë cilësia; 100 kg oriz vendi blihen me 100 kg oriz importi, sido që të jetë cilësia, e kështu me rradhë. 2. blerja të bëhet në moment dorë më dorë, jo me afat. Pra nuk lejohet të shesësh 100 kg oriz me 100 kg oriz por që pagesa të mos bëhet menjëherë e të bëhet më vonë. Ndërsa nëse blejmë flori me argjend, apo hurma me kripë, e kështu me rradhë, nuk ka problem të ndryshojë masa apo pesha, por mbetet në fuqi kushti i dytë, pra mos vonesa e pagesës. 100 gr flori mund të blihet me 300 gr argjend, por me kusht që pagesa të bëhet dorë më dorë pa toleruar asnjë lloj vonese (pra pagesa të bëhet pa u larguar nga mexhlisi). A vlen ky gjykim edhe për lloje të tjera mallrash apo jo, kjo është temë më vete dhe dijetarët kanë dhënë mendime të ndryshme për të. Kjo është sqaruar në librat e fikhut gjerësisht. 13 Shitblerje me porosi, sipas legjislacionit Islam është çdo lloj akti shitblerje në të cilin malli porositet me cilësi të caktuara, me pagesë në vendin e aktit, por që malli të dorëzohet në një afat kohor të pranuar nga të dyja palët. Profeti a.s. ka thënë: "Kush parapaguan për një mall të vonuar le të përcaktojë masën, peshën dhe kohën." 14 Në një kopje tjetër të këtij libri, shejh Sadi shkruan në futnotë për këtë çështje: “Në librin e tij “ Minhaxh Sunetin - Nebeuijeh”, shejhu i Islamit Ibn Tejmije thotë: “Për sa i përket fjalës së Allahut të Lartësuar: “...veç nëse është për qëllim ruajtja prej të keqes së tyre.”, Muxhahidi ka thënë: “Kjo nuk do të thotë që, duke u shtirur, të pajtohesh dhe të përzihesh plotëisht me ta. Kjo nuk do të thotë që të thuash me fjalë atë që nuk e ke në zemrën tënde, sepse një gjë e tillë quhet shtirje ose hipokrizi. Përkundrazi, ti duhet të bësh maksimumin për ndryshimin e së keqes dhe për të luftuar kufrin, sikurse ka thënë Profeti (a.s.) në një hadith të saktë: “Kushdo prej jush që shikon ndonjë të keqe, le ta ndryshojë atë me dorën e tij; nëse nuk mundet, le ta ndryshojë atë me fjalë, dhe nëse as për këtë nuk mundet, le ta ndryshojë atë të keqe me zemrën e tij”. Kështu, nëse një musliman jeton dhe gjendet mes qafirëve, nuk e ka për detyrë dhe nuk i takon që t’i luftojë ata me dorën e tij, pra, me forcë. Por, nëse mundet, le ta ndryshojë këtë të keqe me fjalë, duke i sqaruar të vërtetën me argumente bindëse. Por nëse as për këtë nuk ka mundësi, atëherë le ta ndryshojë të keqen me zemrën e tij, domethënë, duke e urryer dhe duke u distancuar prej saj. Në këtë proces, ai nuk duhet të mashtrojë e të shtiret duke thënë me gojë gjëra që nuk ia beson zemra e tij. Ai ka vetëm dy zgjidhje: ose ta shfaqë hapur fenë e tij, ose ta fshehë atë, por kurrsesi të mos i miratojë ata për fenë e tyre. E shumta që mund t’i lejohet këtij njeriu është ajo që bënin besimtari dhe gruaja e Faraonit në shtëpinë e këtij të fundit. Ata të dy nuk i miratonin veprat e tyre (jobesimtarëve), kur ishte fjala për çështjet e besimit të tyre. Ata, gjithashtu, nuk shprehnin me vepra dhe as me fjalë atë gjë që nuk e kishin në zemër. Ata thjesht e fshihnin besimin e tyre. Fshehja e besimit është diçka, dhe shfaqja e kufrit ose miratimi i fesë së të humburve është diçka tjetër. Shfaqja ose miratimi i ndonjë feje të kotë nuk është i lejuar, përveç ndonjë rasti të jashtëzakonshëm, kur të detyrojnë ose të kërcënojnë seriozisht.” 15Ngjarjet dhe ndodhitë e jashtëzakonshme që u ndodhin dhe u dhurohen profetëve quhen mrekulli, ndërsa të tilla ndodhi që u dhurohen besimtarëve dhe besimtareve të sinqerta quhen keramete. 16 Shih në suren Bekare, ajeti 136. 17 Ky fakt dëshmohet qartë në hadithin që e ka përnxjerrë imam Muslimi në “ Sahih”-un e tij, në kapitullin “Pendimi”, me numër 22, ku thuhet se Profeti (a.s.), pas një beteje, pa mes njerëzve një grua që nuk po gjente fëmijën e saj. Ajo kërkonte mes njerëzve dhe, kur e gjeti, e pushtoi fort dhe filloi t’i jepte gji. Atëherë, Profeti (a.s.) tha: “A mendoni se kjo grua mund ta flakë foshnjën e saj në Zjarr?!” - “Jo, o i Dërguari i Allahut!” – thanë të pranishmit. Ndërsa Profeti (a.s.) vazhdoi: “E pra, betohem në Allahun, se Allahu është më i Mëshirshëm me robërit e Tij, sesa kjo nënë me foshnjën e saj!” 18 Pjesët e përcaktuara nga Sheriati në ndarjen e trashëgimisë janë gjashtë: 1/2, 1/4, 1/8, 1/3, 1/6 dhe 2/3. Për secilën masë janë përcaktuar përfituesit e saj. 19 Dihet që, nëse është i pranishëm babai apo gjyshi i të vdekurit, ata që janë në shkallë më poshtë privohen nga trashëgimia. 20 Si, për shembull, kur i ndjeri ka thyer ndonjë betim, që duhet të kompensonte, apo kur nuk ka dhënë zekatin brenda kohës së përcaktuar etj. 21 Këtu hyjnë edhe shpenzimet për varrimin apo për shërbime të tjera të ngjashme, të cilat merren nga pasuria e të ndjerit, para se të fillojë ndarja e trashëgimisë. 22 Për shembull, një vëlla e një motër, dy vëllezër, dy motra, dy vëllezër e një motër, dy motra e një vëlla, etj, të gjithë nga nëna. 23 Hadithi është në dy ‘Sahih’-ët. 24 Ebu Abbas Abdullah Ibn Abbas Ibn Abdul-Mutalibi (r.a.) përcjell nga i Pejgamberi (a.s.): “Vërtet Allahu i ka shkruar (e përcaktuar) cilat janë veprat e mira e cilat të këqijat”. Pastaj e sqaroi këtë: “Kush dëshiron me zemër të bëjë një vepër të mirë, por nuk mund ta kryejë, Allahu do t’ia shkruajë atë si vepër të mirë e të plotë. Atij që dëshiron të bëjë një vepër të mirë dhe e kryen atë, Allahu do t’i shkruajë dhjetë të mira, shtatëqind të mira, e më tepër. Atij që dëshi ron të bëjë ndonjë vepër të keqe, por nuk e kryen atë, Allahu do t’ia shkruajë si një vepër të mirë të plotë. Atij që dëshiron dhe e kryen një vepër të keqe, Allahu i shënon si vetëm një vepër të keqe.” (Muttefekun alejhi). 25 Pyetje: A lejohet qëndrimi në xhami për njeriun xhunub? Po prekja dhe leximi i Kur’ânit? Përgjigje: Jo, këto gjëra nuk lejohen për të. Megjithatë, nëse ai merr abdes, ato i lejohen, sipas Ahmedit dhe disa dijetarëve të tjerë. Hisham Ibn Sadi dëshmon se shokët e Profetit (a.s.), kur ishin xhunub, merrnin abdes dhe uleshin në xhami. Po ashtu, nëse dijetarët nuk janë të një mendimi për lejueshmërinë e futjes së një jomuslimani në xhami, atëherë futja e një besimtari xhunub në xhami është më e pranueshme. Akoma më mirë, futja e tij me abdes është edhe më e pranueshme. [Shih “Mexhmuatul Fetaua”, 11/191]. 26 Në gjuhën arabe, fjala “ saîd” do të thotë ‘tokë’. Disa thonë se kuptimi i saj është “tokë e mirë, e pastër”. Disa të tjerë thonë se ashtu quhet “dhéu i mirë e i pastër”. Në ajet thuhet: “fe tejem-mumû saîden tajjibâ”, pra: “Merrni tejemum me dh é të mirë”. Ebu Is'haku thotë: “ Saîd quhet sipërfaqja e tokës. Kështu, njeriu duhet të godasë me pëllëmbët e tij tokën, e nuk ka rëndësi a ka dhé në të apo jo, sepse saîd nuk është dhéu, por është sipërfaqa e tokës, sido që të jetë ajo. Nëse në një vend ka vetëm tokë shkëmbore dhe gurë, atij që merr tejemum i mjafton që të vendosë duart e tij mbi shkëmb dhe të fërkojë me të fytyrën e tij. Ky do të ishte një tejemum i rregullt”. 27 Në një hadith thuhet: “Nëse ju kërkohet të dilni në luftë, përgjigjuni!”, me kuptimin: Nëse udhëheqësi ju kërkon të dilni në luftë në rrugën e Zotit, atëherë e keni detyrë që të përgjigjeni, sepse në një rast të tillë xhihadi është farz ajn për secilin që i plotëson kushtet. Në një rast të tillë, askujt nuk i lejohet që të qëndrojë në shtëpi, përveç nëse ka justifikim të pranuar nga Sheriati i Zotit. Allahu i Lartësuar thotë: “O ju që keni besuar! Ç’është kështu me ju, që, kur ju thuhet të dilni në rrugën e Allahut juve ju rëndon vendi? A mos jeni, vallë, më të kënaqur me jetën e kësaj bote, sesa me Ahiretin? Jeta e kësaj bote, përkundër ahiretit, është diçka shumë e vogël. Nëse nuk dilni, Ai do t'ju ndëshkojë me një dënim të rëndë dhe do t'ju zëvendësojë me një popull tjetër dhe Atij nuk i bëhet aspak dëm. Allahu është i Plotpushtetshëm për gjithçka.” [Teube 38, 39]. Ky, pra, është njëri nga rastet kur xhihadi është farz ajn . Rasti i dytë është xhihadi mbrojtës, kur armiku ka rrethuar vendin tënd islam. Rasti i tretë është kur dy ushtritë, ajo muslimane dhe ajo qafire, janë vendosur përballë njëratjetrës. Edhe në këtë rast, lufta është detyrë për pjesëmarrësit dhe nuk lejohet largimi prej saj, sepse Allahu i Lartësuar thotë: “O ju që keni besuar! Kur të jeni përballë ushtrisë së jobesimtarëve, kurrë mos ua ktheni shpinën! Askush të mos ua kthejë atyre shpinën në atë moment, veç atij që kthehet për të luftuar ose për t’iu bashkëngjitur një grupi tjetër. Kush tërhiqet, ai ka tërhequr kundër vetes zemërimin e Allahut dhe vendi i tij është Xhehenemi, një strehim shumë i keq.” [Enfal 15, 16]. Profeti (a.s.) na ka njoftuar, gjithashtu, se largimi nga fushëbeteja është një nga shtatë gjynahet e mëdha dhe shkatërruese. Rasti i katërt kur xhihadi është farz ajn është atëherë kur një person njeh përdorimin e një arme që askush tjetër nuk e njeh dhe është i domosdoshëm përdorimi i saj. Atëherë, për këtë njeri, xhihadi është farz ajn, edhe nëse udhëheqësi nuk e ka thirrur për mobilizim. Këto janë katër rastet kur xhihadi është farz ajn. Ndërsa çdo rast tjetër është farz kifaje. [Shih “Rijad es-Salihin” shpjegimin e Shejh Ibn Uthejmin]. 28 Transmeton El buhari. 29Këto ishin emërtime të idhujtarëve për disa bagëti që i konsideronin si të shenjta, pa pasur argument nga Zoti. 30 Këto nivele të besimit janë përmendur në hadithin e Xhibrilit (a.s.) ku thuhet: “Një ditë, kur ne ishim me Profetin (a.s.), u shfaq mes nesh një burrë me rroba shumë të bardha dhe me flokë shumë të zinj. Nuk shiheshin mbi të gjurmët e udhëtimit dhe askush prej nesh nuk e njihte atë . Ai u ul pranë Profetit (a.s.), i vendosi dy gjunjët e tij te dy gjunjët e Profetit (a.s.), vendosi dy pëllëmbët e tij mbi kofshët e tij dhe tha: “O Muhamed, më trego se ç’është Islami!” Profeti i Allahut tha: “Islami është: “Të dëshmosh se nuk ka Zot të adhuruar me të vërtetë veç Allahut dhe se Muhamedi është Profeti i Allahut, të falësh namazin, të japësh zekatin, të agjërosh Ramazanin dhe të kryesh haxhin në Shtëpinë e Shenjtë (Qabe), nëse ke mundësi të shkosh atje”. Ai tha: “Të vërtetën e ke thënë“. Ne u çuditëm me të (thotë Umeri). E pyeti, pastaj e miratoi! Më pas, ai tha: “Më trego se ç’është imani!” Profeti (a.s.) tha: “Imani është: Të besosh Allahun, melekët e Tij, librat e Tij, profetët e Tij, Ditën e Fundit dhe të besosh në caktimin e Allahut, të mirën e tij dhe të keqen e Tij”. Ai tha: “Të vërtetën ke thënë“. Pastaj, sërish tha: “Më trego se ç’është ihsani!” Profeti (a.s.) tha: “Ta adhurosh Allahun sikur ti e sheh Atë, sepse edhe nëse nuk e sheh Atë, Ai të sheh ty.” [Muslimi]. 31 “El istihara” quhet mënyra e kërkimit të ndihmës dhe gjykimit prej Allahut të Madhëruar, duke iu lutur Atij për udhëzim në rrugën më të mirë të veprimit në çështje të rëndësishme, për të cilat je në mëdyshje. Kështu, nëse je përpara një pune të rëndësishme dhe je në mëdyshje rreth zgjedhjes më të mirë, vendos për njërën nga ato dhe, para se t’ia nisësh punës për realizimin e saj, fal dy rekatë namaz, dhe më pas lutesh me duanë e istihares. Shih “Mburroja e muslimanit” fq 80. 32 Imam Maliku, Shafiiu dhe Ebu Hanifja kanë qenë të mendimit se larja e gojës dhe e hundës është sunet. Ndërsa dijetarë të tjerë janë të mendimit se kjo është detyrë, ashtu sikurse larja e fytyrës, për arsyet e mëposhtme: - Së pari, Allahu i Lartësuar ka urdhëruar për larjen e fytyrës, por është transmetuar saktësisht vazhdimësia e Profetit (a.s.) në pastrimin e gojës dhe hundës në të gjitha rastet e marjes së abdesit. Këtë veprim e ka dëshmuar çdo përcjellës i mënyrës së abdesit të Profetit (a.s.). - Së dyti, është transmetuar saktësisht se Profeti (a.s.) ka urdhëruar e ka thënë: “Nëse dikush prej jush merr abdes, le të fusë ujë në hundë, pastaj le ta nxjerrë atë (duke pastruar kështu hundën).” (Shih " Sahihul Xhami'", nr. 443). - Së treti, Profeti (a.s.) ka thënë: “Bëje sa më të thellë futjen e ujit në hundë, vetëm nëse je agjërueshëm”. - Së katërti, Profeti (a.s.) ka thënë gjithashtu: “Kur të marrësh abdes, bëj gargarë.” (Shih ‘ Sahih Ebu Daud’ 129, 131). 33 Papastërtitë janë dy llojesh: “ ahadâth” - papastërti rituale, si mungesa e guslit dhe mungesa e abdesit; dhe “ nexhâset” - papastërti fizike, si urina, nevoja etj. Sipas autorit, ajeti tregon se tejemum-i mund të shfrytëzohet si pastrues dhe zëvendësues i ujit qoftë për largimin e ahadâth-it, qoftë për largimin e nexhaset-it. 34 Kështu, besimtari nuk vritet për qafirin. 35 Kështu, babai ose nëna nuk ndëshkohen me vdekje, nëse kanë vrarë fëmijën e tyre. 36 Kështu thuhet në një hadith kudsij të njohur. Ku thuhet: “Unë i kam shpallur luftë çdokujt që i jep mundim të dashurit Tim. Nuk afrohet ndonjëherë robi tek Unë me ndonjë vepër më të dashur për Mua sesa me atë vepër që ia kam bërë detyrë. Vazhdon robi që të afrohet tek Unë me vepra nafile të mira, derisa Unë e dua atë. Dhe kur Unë e dua atë, bëhem dëgjimi i tij, me të cilin ai dëgjon, vështrimi i tij, me të cilin ai vështron, dora e tij, me të cilën ai vepron, këmba e tij, me të cilën ai ecën. Nëse më kërkon, Unë i jap, nëse më kërkon mbrojtje dhe strehim, Unë e mbroj dhe strehoj”. 37 Pra i të njëjtit nivel me të vrarin. Kështu besimtari nuk vritet për qafirin. 38 Këto ligje bëhen argument për ne për shkak të pohimit dhe miratimit të tyre nga sherijati ynë. 39 Vepra të detyruara janë ato punë e fjalë të cilat sheriati ka urdhëruar që të kryhen me urdhër kategorik. Ai që i kryen ato me sinqeritet për Allahun meriton shpërblim ndërsa ai që i lë ato pa i zbatuar pa pasur justifikim të pranueshëm dhe të konsiderueshëm nga sheriati, meriton ndëshkim. 40 Vepra të pëlqyeshme janë ato punë e fjalë të cilat sheriati ka urdhëruar që të kryhen por jo me urdhër kategorik. Ai që i kryen ato me sinqeritet për Allahun meriton shpërblim ndërsa ai që i lë ato pa i zbatuar nuk ndëshkohet. 41 Allahu i madhëruar thotë: "Mos të bëhet shkak betimi në Allahun, që t'ju pengojë të bëni vepra të mira, të ruheni nga të këqijat dhe të bëni paqe midis njerëzve. Allahu Dëgjon dhe di gjithçka.”. [Bekare 224]. 42 Ndërsa haxhi një herë në jetë është farz ajn, për atë njeri që ka mundësi. 43 Këto ishin emërtime të idhujtarëve për disa bagëti që i konsideronin si të shenjta, pa pasur argument nga Zoti. 44 Shkakun e shpalljes së ajeteve të lartpërmendura e sjell Ebu Daudi dhe Tirmidhiu, nga Ibnu Abasi, i cili rrëfen: Doli një burrë nga fisi Beni Sehm në udhëtim së bashku me Temim Dariun dhe Adijj ibni Bidain. Muslimani nga fisi Beni Sehm vdiq në një vend ku nuk kishte muslimanë. Kur dy bashkudhëtarët e tij, të cilët ishin jomuslimanë, sollën trashgiminë e tij, kishin humbur një kupë argjendi të punuar me vija ari. Për këtë shkak Pejgamberi a.s. i vuri të bënin be. Më pas kupa u gjet në Mekë. Njerëzit, tek të cilët u gjet kupa, thanë: Ua blemë Temimit dhe Adijit. Atëherë, u ngritën dy burra nga trashgimtarët e Sehmiut (të vdekurit nga fisi Sehm) dhe bënë be duke thënë: “Dëshmia jonë është e drejtë dhe jo dëshmia e tyre. Kupa është pronë e trashëgimlënësit tonë”.

Emrat e kësaj sureje - “El Fâtiĥa ” - Domethënë, Hapësja ose Çelësi, sepse lexuesi i Kur'anit e hap leximin apo shkrimin e Kur'anit me suren Fatiha. Po me suren Fatiha hapet edhe leximi i Kur'anit në namaz. - “Ummul Kur'an ”- “Themeli i Kur'anit” dhe “ Ummul Kitab” - “Themeli i Librit”. Umm quhet çdo gjë që është themel dhe që çdo gjë tjetër ndërtohet mbi të. Kështu, Fatihaja është themeli i Kur'anit dhe çdo gjë ndërtohet mbi të. Të gjitha kuptimet e mesazhet e Kur'anit kthehen në përmbajtjen e kësaj sureje. - “El Seb’ul Methânij ” (Shtatëshja që përsëritet) dhe “ Kur'ani i madhërishëm”. Eshtë një hadith i saktë në Xhamiun e Tirmidhiut, që e ka gjykuar si të saktë, se Ebu Hurejra tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 5 “El hamdu lil -lahi rab -bil âlemin është Ummul Kur'an, Ummul Kit âb, Es-Seb’ul Methâni dhe Kur'ani i madhërishëm.” - Ajo quhet “El Hamdu” - “Lavdërimi” dhe “Es-Salâtu” - “Namazi. Në hadithin kudsij, që Profeti e transmeton nga Allahu i Madhëruar, thuhet: 6 “Unë e kam ndarë namazin në dy gjysma. Kur adhuruesi thotë: El ĥamdu lil -lâhi Rab -bil âlemîn (Lavdërimet i qofshin plotësisht dhe vetëm Allahut, Zotit të botëve), Allahu thotë: “Më lavdëroi dhe falënderoi adhuruesi Im. ...”. - Gjithashtu, ajo quhet edhe “ El Shifau” - “Shëruese”, sikurse ka ardhur ky përshkrim në hadithin e përcjellë nga Darimiu , nga Ebu Seidi, që përcjell nga Profeti, që ka thënë: 7 “Hapësja e Librit është “ Shifâun”, pra, shëruese për çdo helmim.”4 - Fatihaja quhet edhe “ Rukje” - domethënë, shërim përmes lutjeve, sipas hadithit të Ebu Seid Hudrij, kur ai i bëri rukje një burri të helmuar nga pickimi i akrepit. Kur e njoftuan Profeti n për këtë ngjarje, ai i tha Ebu Seidit: 8 “...ku e dije ti se ajo është rukje?!” - Ajo quhet edhe “Esâsul Kur'an” - “Baza e Kur'anit”, sikurse tregon El Sha’biju se e ka quajtur Ibn Abasi, që më pas ka shtuar: “Baza e saj është Bismil-lahir-RahmanirRahim.” - Sufjan Ibn Ujejne e ka quajtur këtë sure “Uakijeh”, Mbrojtësja, ndërsa Jahja Ibn Ebu Kethir e ka quajtur “ Kafijeh”, e Mjaftueshmja, sipas disa haditheve mursele, ku thuhet: 9 “Umul Kur 'an mund të zëvendësojë çdo sure tjetër, por asnjë tjetër nuk mund ta zëvendësojë atë.” Gjithashtu, ajo quhet Surja e Namazit ose edhe “ El Kenz” “Thesari”, siç ka thënë Zemahsheriu në librin e tij El Keshaf. Zbritja e sures Fatiha Surja Fatiha ka zbritur në Mekë. Kështu ka thënë Ibn Abasi, Katade dhe Ebu Alije. Kështu, ajo konsiderohet si sure mekase. Kanë thënë, gjithashtu, se është sure medinase, ashtu siç kanë thënë gjithashtu se ka zbritur dy herë, fillimisht në Mekë, dhe pastaj në Medinë.5 Dobitë dhe rëndësia e Fatihasë Nuk ka shpallur Allahu i Lartësuar as në Teurat, as në Ungjill, as në Zebur dhe as në Furkan si surja Fatiha. Imam Ahmed Ibn Hanbeli, - Allahu e mëshiroftë! - sjell thënien nga Ebu Hurejra: 10 “Një ditë, Profeti doli për vizitë tek Ubej Ibn Keabi dhe e gjeti atë duke falur namaz. Ai i thirri: “O Ubej!” Ubeji ktheu kokën, por nuk iu përgjigj Profetit. Profeti përsëri i foli dhe i tha: “O Ubej!” Atëherë, Ubeji e fali shpejt namazin dhe shkoi tek Profeti dhe i tha: “Es -selamu alejke, o Profet i Allahut!” Profeti tha: “Ue alejkes -selam! Çfarë të pengoi të më përgjigjeshe kur të thirra, o Ubej?” Ai tha: “O Profeti i Allahut, unë isha duke falur namaz.” Profeti tha: “A nuk e di ti atë që më është shpallur mua: “...përgjigjuni Allahut dhe Profetit kur ju ftojnë në atë që ju jep jetë!”? Ubeji tha: “Po, o Profeti i Allahut, dhe nuk kam për ta përsëritur këtë gabim!” Profeti pastaj i tha: “A dëshiron të të tregoj për një sure, që nuk ka të ngjashme as në Teurat, as në Ungjill, as në Zebur dhe as në Furkan?” “Po, o Profeti i Allahut.” Profeti i tha: “Unë shpresoj që, pa dalë nga kjo derë, ta mësosh cila është ajo sure.”. Ubeji thotë: “Profeti më kapi për dore dhe po më fliste, kurse unë ngadalësoja hapin nga frika se do të mbërrinim tek porta pa përfunduar fjalën Profeti. Kur u afruam afër portës, i thashë: “O Profet i Allahut, cila është surja që më premtove të më tregoje?” Ai tha: “Çfarë lexon në namaz?” Unë i lexova Ummul Kur'an (Fatihanë).” Atëherë, Profeti ﷺ tha: “Betohem në Atë në Dorë të së Cilit është shpirti im, se Allahu i Lartësuar nuk ka shpallur as në Teurat, as në Ungjill, as në Zebur dhe as në Furkan si surja Fatiha. Ajo është Shtatëshja që përsëritet.” Këtë hadith e ka sjellë edhe Tirmidhiu, që shton: 11 “...Ajo është Shtatëshja që përsëritet, është Kur'ani madhështor, që m’u dha.” Tirmidhiu shton se ky është hadith hasen sahih. Imam Ahmed Ibn Hambel, - Allahu e mëshiroftë! - shënon në Musnedin e tij hadithin e Ebu Seid el Mual -lâ (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): 12 “Unë isha duke falur namaz, kur Profeti më foli. Unë nuk iu përgjigja, derisa e mbarova namazin. Kur i shkova, ai më tha: “Çfarë të pengoi të vish tek unë?” - “O i Dërguari i Allahut, unë isha duke falur namaz.” Ai tha: “Po a nuk ka thënë Allahu i Madhëruar: “O ju që keni besuar! Përgjigjjuni Allahut dhe të Dërguarit të Tij, kur ju ftojnë në atë që ju jep jetë!”? Pastaj tha: “Kam për të ta mësuar më madhështoren sure që gjendet në Kur'an para se të dalësh nga xhamia.” Atëherë, ai më kapi për dore dhe kur po bëhej të dilte nga xhamia, i thashë: “O i Dërguari i Allahut, po ti më the që do të të mësoj më madhështoren sure që gjendet në Kur'an?” Ai më tha: “Po, ajo është: El ĥamdu lil-lahi Rab-bil alemin ”. Ajo është ‘Shtatëshja që përsëritet’ dhe Kur'ani madhështor.’ Kështu e ka sjellë këtë hadith edhe Imam Buhariu, Ebu Daudi, Nesaiu dhe Ibn Maxhe me rrugë të ndryshme transmetimi. Fatihaja dhe fundi i sures Bekare janë dy drita, të cilat nuk i janë dhënë kurrë asnjë profeti tjetër para Profetit tonë Në Sahihun e Muslimit dhe në Sunenin e Nesaiut shënohet hadithi prej Ibn Abasit r.a., që ka thënë: 13 “Një ditë, Profeti ﷺ ishte ulur me Xhibrilin , kur dëgjuan një zhurmë që vinte nga sipër. Xhibrili ngriti shikimin drejt qiellit dhe tha: “Sot u hap një portë e qiellit, që nuk është hapur kurrë më parë.” Prej saj - rrëfen Ibn Abasi - zbriti një melek tek Profeti dhe i tha: “Gëzohu! Vërtet ty të janë dhuruar dy drita, të cilat nuk i janë dhënë kurrë asnjë profeti tjetër para teje: Fatihaja dhe fundi i sures Bekare. Çdo gërmë që ke për të lexuar prej atyre të dyjave ka për të t’u dhënë.” Ky është teksti i sjellë nga Nesaiu. Edhe Muslimi e ka sjellë të ngjashëm me të. 6 Muslimi sjell hadithin e Ebu Hurejrës, - Allahu qoftë i kënaqur prej tij – që tregon: “E kam dëgjuar Profetin të thotë: 14 “Kush fal namaz pa lexuar në të Ummul Kur'an (Themelin e Kur'anit), e ka namazin hadaxh (jo të plotë) - tri herë.” Dikush i tha Ebu Hurejrës: “Po kur ne falemi pas imamit?” Ebu Hurejra tha: “Lexoje në veten tënde, sepse unë e kam dëgjuar Profetin të thotë: “Allahu i Lartësuar ka thënë: “Unë e kam ndarë namazin në dy gjysma, dhe adhuruesit Tim do t’i jepet ajo që kërkon: “Kur adhuruesi thotë: El ĥamdu lil -lâhi Rab -bil âlemîn (Lavdërimet i qofshin plotësisht dhe vetëm Allahut, Zotit të botëve!), Allahu thotë: “Më lavdëroi dhe falënderoi adhuruesi im!”. Kur adhuruesi thotë: Er-Raĥmânir-Raĥîm të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit , Allahu thotë: “Më përlëvdoi shumë adhuruesi Im”. Kur adhuruesi thotë: Mâliki jeumid -dîn (Sunduesit të Ditës së Gjykimit) , Allahu thotë: “Më lartësoi e madhëroi Mua adhuruesi Im”. Ose tha: “M’i besoi Mua adhuruesi Im të gjitha punët e tij.” Kur adhuruesi thotë: Ijjâke nea’budu ue ijjâke nesteaîn (Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë), Allahu thotë: Kjo është mes meje dhe adhuruesit Tim dhe adhuruesit Tim do t’i jepet ajo që kërkon. “Kur adhuruesi thotë: Ihdinaŝ-ŝirâţal musteķîm. Sirâţal -ledhîne enamte alejhim ĝajril maĝđûbi alejhim ue leđ -đãl-lîn. (Na udhëzo në rrugën e drejtë. Në rrugën e atyre të cilët i begatove, jo në rrugën e atyre që merituan zemërimin dhe as në rrugën e të humburve!)”, Allahu thotë: “Këto janë për adhuruesin Tim, dhe adhuruesit Tim do t’i jepet ajo që kërkon”.” Kështu e ka sjellë Nesaiu. Leximi i Fatihasë gjatë namazit Për këtë çështje janë dhënë tri mendime: 1. Leximi i Fatihasë është detyrë për imamin, për xhematliun dhe për atë që falet vetëm. Kjo është ajo që tregojnë përgjithësisht hadithet e sjella në këtë temë. 15. “Nuk ka namaz për atë që nuk lexon Fatihanë”. 16 “Ai që fal një namaz dhe nuk lexon në të Ummul Kur'anin, ai namaz është ħadâxh (jo i plotë).” 17 “Nuk vlen një namaz në të cilin nuk lexohet Ummul Kur'an-i.” Ky është mendimi ekzistues i Shafiut (Allahu e mëshiroftë!). 2. Anëtari i xhematit nuk e ka detyrë që të lexojë as Fatihanë dhe as ndonjë sure tjetër, as në namazet me zë e as në ato pa zë. Për këtë tregon hadithi i sjellë nga imam Ahmed Ibn Hambel, nga Xhabir Ebu Abdilah, nga Profeti që ka thënë: 18 “Ai që falet me imam, leximi i imamit është edhe lexim për të.” Por në senedin e këtij hadithi ka dobësi. Maliku transmeton nga Uehb Ibn Kejsan, nga Xhabiri se kjo është prej fjalës së Xhabirit e jo nga Profeti ﷺ . Ky hadith është sjellë përmes rrugësh të ndryshme, por asnjëra nga ato nuk është e saktë. Allahu është më i ditur për gjithçka. 3. Leximi i Fatihasë është detyrë për anëtarin e xhematit në namazet pa zë, e nuk është detyrë në namazet me zë. Për këtë tregon hadithi i sjellë në Sahihun e Muslimit, nga Ebu Musa el Eshariu, i cili tregon tregon Profeti i Allahut ka thënë: 19 “Imami është vendosur që të udhëhiqeni pas tij. Kur ai bën tekbir, bëni dhe ju tekbir dhe kur ai të lexojë, atëherë heshtni!” Hadithi vazhdon. Edhe autorët e Suneneve, Ebu Daudi, Tirmidhiu, Nesaiu dhe Ibn Maxheh, sjellin hadithin e Ebu Hurejrës, se Profeti ﷺ ka thënë: 20 “... kur të lexojë imami, heshtni!”. Këtë hadith e ka gjykuar si sahih imam Muslimi. Këto dy hadithe tregojnë për saktësinë e këtij mendimi. Në fakt, ky është edhe njëri nga mendimet e hershme të imam Shafiut (Allahu e mëshiroftë!). Shtjellimi i istiadhe-s dhe dispozitave të saj 7 - Eûdhu bil-lâhi minesh-shejŧânir-raxhîm Kërkoj mbrojtje tek Allahu prej (sherrit të) shejtanit të mallkuar 8 Allahu i Lartësuar thotë: “E nëse të ngacmon Shejtani me ndonjë tundim, kërko mbrojtje tek Allahu, sepse Ai dëgjon dhe di gjithçka.” [ El ea ’raf 200]. “Kur të lexosh Kur'anin, kërko mbrojtjen e Allahut kundër (sherrit të) shejtanit të mallkuar.Vërtet, ai (shejtani) nuk ka asnjë fuqi kundër atyre që besojnë dhe që vetëm Zotit të tyre i janë mbështetur. Ai mund të kontrollojë vetëm ata që e përkrahin atë dhe ata që, për shkak të tij, bëhen idhujtarë.” [Nahl 98 - 100]. Disa lexues të specializuar të Kur'anit e të tjerë janë të mendimit se istiadhja bëhet pasi ka përfunduar leximin e Kur'anit apo i një pjese të tij, duke u mbështetur në kuptimin e drejtpërdrejtë të kontekstit të ajetit kur'anor në të cilin thuhet: “Kur të lexosh Kur'anin, kërko mbrojtjen e Allahut...”, pra, pasi të kesh lexuar Kur'an. Sipas këtij mendimi, kjo bëhet edhe për të larguar vetëkënaqësinë dhe vetëpëlqimin pas përfundimit të leximit të Kur'anit. Megjithatë, Ebu Bekër Ibn Arabiu thotë ky është një mendim shumë i çuditshëm. Sipas një mendimi tjetër, istiadhja bëhet edhe në fillim, edhe në përfundim të leximit të Kur'anit. Sidoqoftë, mendimi më i përhapur dhe i njohur nga shumica e dijetarëve është se istiadhja bëhet para leximit, për të larguar vesveset e shejtanit. Kuptimi i ajetit sipas këtyre është “Kur të lexosh Kur'anin, kërko mbrojtjen e Allahut...”, domethënë “Kur të përgatitesh të lexosh Kur'anin...”. Kjo ngjan me fjalët e Allahut në suren Maide 3: “O ju që keni besuar! Kur të përgatiteni për të falur namaz, lani fytyrën dhe duart (e krahët) deri te bërrylat...”. Pra, kur të vendosni e të përgatiteni për të falur namaz. Argument për këtë janë edhe hadithet e sjella nga Profeti i Allahut. Imam Ahmed Ibn Hambeli, - Allahu e mëshiroftë, - sjell hadithin nga Ebu Seid el Hudriu: 21 “Kur Profeti ﷺ ngrihej natën për namaz, bënte tekbirin pastaj thoshte: Sub’ĥânekellllâhum-me ue bi ĥamdike, ue tebâreke - smuke, ue teâlâ xhed-duke, ue lâ ilâh - e ĝajruke. (I lavdëruar dhe larg çdo të mete je, o i Adhuruari im në lavdinë Tënde. I lartësuar, i madhëruar dhe begatisjellës është emri Yt! U lartësoftë madhëria Jote! Nuk ka të adhuruar tjetër të meritueshëm veç Teje!” Pastaj vijonte të thoshte: “ Lâ ilâhe il -l’Allâhu” tri herë, pastaj thoshte: “Eûdhu bil -lâhis-semî-il alîm, minesh - shejŧânir-raxhîm, min hemzihi, ue nefħihi, ue nefthihi. ” (Kërkoj mbrojtje tek Allahu, Gjithëdëgjues dhe i Gjithëditur, (të më ruajë) prej shejtanit të mallkuar, prej hemzihi, nefħihi dhe nefthihi).9 Të katër autorët e Suneneve e kanë sjellë hadithin nga transmetimi i Xhafer Ebu Sulejmanit, që e sjell nga Ali Ibn Alij el Rifai el Jeshkurij. Imam Tirmidhiu ka thënë për këtë hadith, se ai është hadithi më i njohur dhe i përhapur për këtë çështje. Imam Ebu Hanife (Allahu e mëshiroftë!) dhe nxënësi i tij, Muhamedi kanë qenë të mendimit se istiadhja thuhet për shkak të leximit të Kur'anit gjatë namazit. Ndërsa Ebu Jusufi ishte i mendimit se istiadhja thuhet për shkak të vetë faljes së namazit. 10 Nga fjalët e këndshme të thëna rreth istiadhes është edhe mendimi se istiadhja është pastrim për gojën, nga kotësitë e gjynahet që ke nxjerrë prej saj. Ajo është si një parfumosje e gojës, përpara fillimit të leximit të Fjalës së Allahut. Ajo tregon kërkimin e mbrojtjes, strehimit e mbështetjes tek Allahu, duke dëshmuar kështu për pushtetin e Tij absolut nga njëra anë, dhe duke shprehur nga ana tjetër dobësinë e pamundësinë e robit për t’u përballur me këtë armik të përbetuar të brendshëm, të cilin askush nuk ka forcën dhe pushtetin për ta ndaluar dhe larguar, veç Allahut, që e krijoi. Ky armik nuk pranon mirësjellje dhe përshtatje dhe as nuk ndikohet po t’i bësh mirësi, ndryshe nga armiku i llojit njerëzor. Duke qenë se shejtani na sheh dhe ne nuk e shohim, atëherë ne i kërkojmë ndihmë Atij që e sheh shejtanin për të na mbrojtur prej tij, kur edhe shejtani nuk e sheh dot Atë. 11 Kuptimi i fjalës Eudhu: El-Istiâdhetu është El-Istixhâratu, pra, kërkimi i strehimit dhe i mbrojtjes (diku ose tek dikush). Ndërsa thënia: Eûdhu bil -lâhi minesh-shejŧânir-raxhîm”, me fjalë të tjera mund të shpjegohet: "Kërkoj mbrojtje, strehim, ndihmë tek madhështia e Allahut, duke u lidhur dhe mbështetur vetem tek Ai, që të më ruajë prej të keqes së shejtanit të mallkuar dhe të dëbuar nga mëshira e Tij. Kërkoj ndihmë, mbrojtje tek Allahu, që shejtani të mos më mashtrojë dhe të mos më devijojë nga rruga e drejtë; që të mos më dëmtojë mua as në fenë time dhe as në jetën time të dynjasë. Kërkoj ndihmë tek Allahu i Lartësuar që shejtani i mallkuar të mos ia dalë mbanë që të më pengojë nga zbatimi i urdhrave të Zotit tim, dhe të mos ia dalë mbanë që të më nxisë dhe të më bëjë që të veproj ato gjëra, nga të cilat Zoti im më ka ndaluar, sepse është e pamundur që ai të sprapset nga unë. Shejtani mund të sprapset vetëm nga Zoti i botëve. Shumica e dijetarëve janë të mendimit se istiadhja është vepër e pëlqyeshme dhe nuk është (vaxhib) një urdhër i prerë, që, nëse nuk e bën, merr gjynah. Ibn Sirini ka thënë që: Nëse robi e thotë vetëm një herë në jetën e tij “ Eûdhu bil -lâhi minesh -shejŧânirraxhîm”, e ka kryer detyrimin për thënien e istiadhes. Por duhet të përmendim se Profeti ﷺ ka qenë i vazhdueshëm në thënien e istiadhes dhe është shumë i rëndësishëm fakti se istiadhja e largon shejtanin. Duke qenë se largimi i shejtanit është një detyre shumë e rëndësishme për njeriun, atëherë edhe istiadhja duhet të jetë po kaq e rëndësishme. Dihet rregulli i rëndësishëm, që thotë: “Një vepër pa të cilën nuk mund të plotësohet e detyrueshmja, është e detyrueshme.” 12 Si thënia me zë e istiâdhes, ashtu edhe thënia në vetvete, është njëlloj. Kështu ka thënë Shafiu me kuptim, jo fjalë për fjalë.13 Fjala shejtan e ka preardhjen nga fjala “ sheŧane jeshŧunu ”, domethënë: u largua me natyrën e tij të keqe e u dëbua nga çdo e mirë, për shkak të shkeljes së çdo kufiri të Zotit. Pra, shejtani u largua dhe shkoi shumë larg së vërtetës dhe së mirës. Fjala Raxhîm merr kuptimin merxhûm, pra, i mallkuar, i dëbuar nga mëshira dhe nga çdo mirësi. - Bismil-lahir-Rahmanir-Rahim - Ebu Daudi sjell me sened të saktë deri tek Ibn Abasi (Allahu qoftë i kënaqur nga ata të dy, at e bir!), se Profeti ﷺ nuk e mësonte mbarimin dhe ndarjen mes sureve derisa të zbriste Bismilahir-Rahmanir-Rahim.”. Dijetarët janë unanimë se BismilahirRahmanir-Rahim është pjesë nga ajeti 30 i sures Neml. Pastaj kanë dhënë mendime të ndryshme rreth faktit se a është ajet i shkëputur i zbritur në fillim të çdo sureje, apo ajo është ajet vetëm i sures Fatiha e jo i sureve të tjera, apo është zbritur për të treguar ndarjen mes sureve. Mendimi më i saktë është se ajo është zbritur për ndarjen mes sureve, ashtu siç u përmend pak më sipër nga fjala e Ibn Abasit e përcjellë nga Ebu Daudi. 14 Ata që janë të mendimit se është ajet i sures Fatiha, janë të mendimit gjithashtu se duhet lexuar me zë në namaz, ndërsa ata që nuk janë të këtij mendimi e lexojnë atë pa zë në namaz. Për secilën nga palët ka mbështetës prej sahabëve, që ndajnë të njëjtin mendim. Ajo që është sjellë saktësisht dhe në mënyrë të sigurt nga katër kalifët e drejtë është se ata e lexonin bismilah-in pa zë në namaz. Po kështu kanë vepruar edhe shumë selefë mes tabiinëve dhe të tjerë që erdhën pas tyre. Ky është edhe mendimi i Ebu Hanifes, i imam Theuriut dhe imam Ahmedit. Ndërsa ndjekësit e imam Malikut nuk e lexojnë as me zë e as pa zë. Shkurtimisht, mund të themi se nga transmetimet e sjella nga Profeti ﷺ dhe unanimiteti i dijetarëve tregon se edhe ata që e lexojnë me zë, edhe ata që e lexojnë pa zë e kanë namazin të saktë.15 Dobitë dhe rëndësia e bismilahit Imam Ebu Muhamed Abdurahman Ibn Ebu Hatim (Allahu e mëshiroftë!) sjell në Tefsirin e tij, me senedin e tij nga Uthman Ibn Afan: 22. “Profeti i Allahut (Salavatet dhe selami i Zotit qofshin mbi të!) u pyet rreth “Bismilahir -Rahmanir-Rahim” dhe tha: “Ai (Bismilahi) është një nga emrat e Allahut të Madhëruar. Mes saj dhe emrit më të madh të Allahut ka afërsi, aq sa është e bardha e syrit me të zezën e tij.” 16 Uekiu sjell me senedin e tij hadithin nga Ibn Abasi, që ka thënë: “Kush dëshiron që Allahu të ruajë e ta shpëtojë nga 19 zebanitë e Xhehenemit, le të lexojë “ BismilahirRahmanir-Rahim”, se Allahu do t’ia bëjë çdo gërmë të saj mbrojtje nga çdo zebani.” Këtë thënie e ka përmendur Ibn Atije dhe imam El Kurtubiu. 17 Ibn Atije e ka përkrahur këtë mendim të Ibn Kethirit dhe e ka qartësuar duke argumentuar gjithashtu me fjalën e Profetit ﷺ : 23 “Pashë mbi 30 melekë që garonin për të marrë e për të shkruar fjalën e adhuruesit, që tha: “ Rabena lekel hamdu hamden kethiran, tajjiben mubâraken fihi ” (Zoti ynë, ty të qofshin lavdërimet, lavdërime të shumta, të mira dhe plot bekime), për shkak se edhe kjo fjalë përmban mbi 30 germa. Në hadithin e Bishër Ibn Amara nga Dahhaku përmendet se Ibn Abasi ka thënë: E para fjalë që i ka thënë Xhibrili Muhamedit ﷺ ishte: 24 “O Muhamed thuaj: “ Esteidhu bis-semi’il alim minesh-shejtânir-raxhim” “Kërkoj mbrojtje tek Ai që dëgjon dhe di gjithçka (të më ruajë) nga shejtani i mallkuar!”. Pastaj tha: “Tani thuaj: “ Bismil-lâhir-RahmânirRahim”. Nesaiu shënon në librin e tij: “Puna gjatë ditës dhe natës”, ndërsa Ibn Merdeuejhi në Tefsirin e tij, një hadith nga Halid Ibn Hadhae, ky nga El Huxhejmiu, ky nga Ebu Malik Ibn Usame Ibn Umejri e ky nga i ati, që ka thënë: 25 “Unë isha prapa Profetit ﷺ kur kafsha e Profetit u pengua. Unë thashë: “ Teisesh-shejtan! (U shkatërroftë shejtani!)” Profeti ﷺ më tha: “Mos thuaj ashtu, sepse shejtani zmadhohet sa një shtëpi, por thuaj “ Bismil-lâh”, sepse kështu ai zvogëlohet sa një mushkonjë.” 18 E gjithë kjo ndodh nga bekimi dhe mirësia e fjalës Bismilah. Bismilahi 19 është i pëlqyeshëm të thuhet para hyrjes në banjë, në fillim të marrjes së abdesit, para fillimit të ngrënies së ushqimit, para therjes së kafshës, madje disa mendojnë se kjo e fundit është e detyrueshme. Është e pëlqyeshme të përdoret edhe përpara marrëdhënieve intime. Për këtë tregon hadithi i sjellë në Sahihun e Buhariut dhe të Muslimit nga Ibn Abasi, që tregon se Profeti ﷺ ka thënë: 26 “Nëse kur shkoni me gruan thoni: Bismil-lâh! Allâhum -me xhen - nibnash-shejŧâne ue xhen -nibish-shejŧâne mâ razeķtena! (Me emrin e Allahut! O i Adhuruari im! Largoje prej nesh shejtanin; largoje shejtanin nga ajo me të cilën na furnizon!), atëherë, nëse ju dhurohet një fëmijë, atij fëmije nuk do t’i bëhej kurrë dëm nga shejtani.” Allah 20 është emër i përveçëm i Zotit të Lartësuar. Thuhet se ky është emri i madh i Allahut dhe të gjithë emrat e tjerë janë cilësi e përshkrime të Tij, siç thotë Allahu i Lartësuar: “Ai është Allahu, veç të Cilit nuk ka të adhuruar tjetër me meritë. Ai është Njohësi i të fshehtës dhe të dukshmes. Ai është i Gjithëmëshirshmi Mëshirëploti. Ai është Allahu, veç të Cilit nuk ka të adhuruar tjetër me meritë. Ai është Sunduesi i përgjithshëm, i Pastër nga çdo e metë, Shpëtimtari, Siguruesi, Mbikëqyrësi, Ngadhënjimtari, Mbizotëruesi, Krenari. I Lartësuar është Allahu nga çka i shoqërojnë. Ai është Allahu, Krijuesi, Shpikësi, Formësuesi! Atij i takojnë emrat më të bukur. Atë e madhëron çfarë ka në qiej e në Tokë. Ai është Ngadhënjimtari, i Urti!” [Hashër 22 - 24]. Në dy Sahihët 21 është hadithi nga Ebu Hurejra se Profeti ﷺ ka thënë: 27 “Allahu ka 99 emra, 100 pa një, të cilat ai që aĥŝâhâ 22 (i mëson e punon me to) ka për të hyrë në Xhenet!” 23 El hamdu lil-lahi Rabil Alemin - Elhamdu lil -lahi - Ibn Xheriri shpjegon: Mirënjohja e sinqertë i qoftë vetëm Allahut dhe askujt tjetër prej atyre që njerëzit adhurojnë apo krijesave të Allahut. Mirënjohja e falënderimi i plotë i qoftë Zotit për të gjitha ato mirësi që u dhuroi robërve të Tij, të cilat askush nuk mund t’i numërojë e përkufizojë. Askush nuk e di numrin e tyre veç Zotit. Ai ua ka dhuruar ato mirësi robërve të Vet, edhe pse ata nuk kanë bërë asgjë për t’i merituar. Allahut i qoftë hamdi, lavdërimi e mirënjohja për të gjitha këto, në fillim e në fund. 24 Elifi (E) dhe Lami (L), pra, nyja ‘ El’ tek fjala “El Hamdu lil -lah” përdoret në arabisht për të treguar gjithëpërfshirje. Sipas këtij kuptimi, të gjitha llojet e format e hamdi-t dhe shprehjes së tij i takojnë veçse Allahut të Lartësuar. Në një hadith thuhet: 28. “O Allah, Ty të takon i gjithi hamdi, Ty të takon i gjithë mbretërimi e pushteti! Në dorën Tënde është e gjithë e mira dhe tek Ty kthehen të gjitha çështjet!” 25 - Rabil alemin - El Rab është Pronari, rregulluesi e administruesi i gjithësisë. Emërtimi “El Rab” me pjesëzën “El” përpara lejohet veçse për Allahun, ndërsa pa nyjen “El” mund të përdoret nëse vjen në formën pronë-pronar, p.sh. “rabul bejt” - “ i zoti i shtëpisë”.26 - El alemin është shumësi i fjalës El Alem. Këtu bën pjesë gjithçka që ekziston, përveç Allahut të Lartësuar. El au âlim (botërat) janë botët e ndryshme të krijesave në qiej dhe në tokë, në dhé dhe në det. Kështu p.sh., bota e njerëzve është botë më vete, xhindët janë botë më vete, melekët gjithashtu përbëjnë një botë. Kështu ka thënë Bishër Ibn Amarati, që përcjell nga Ibn Abasi. “El hamdu lil-lâhi rabil âlemin” - Të gjitha lavdërimet i qofshin Allahut, në dorë të të Cilit është i gjithë krijimi dhe krijesat, në qiej e në tokë e çka mes tyre e brenda tyre, nga ata që i dimë dhe nga ata që nuk i dimë. - Er-Rahmanir-Rahim - Këta janë dy emra që e kanë prejardhjen nga fjala “ Errahmetu”- “Mëshirë”, me një kuptim të përforcuar dhe epror të saj . 27 Er-Rahman (i Gjithëmëshirshmi) ka një kuptim më të përforcuar dhe më epror sesa emri “ ErRahim” (Mëshirëplotë). Emri “Er-Rahman” është i prejardhur, ndryshe nga pretendimet se ai nuk është i tillë. Për këtë tregon hadithi që e ka sjellë Tirmidhiu, duke e gjykuar si të saktë (sahih), nga Abdur-rahman Ibn Aufi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij), i cili e ka dëgjuar Profetin e Allahut të thotë: 29 . “Allahu i Lartësuar ka thënë: “Unë jam ErRahmanu dhe Unë e krijova farefisninë dhe zgjodha për të një emër ( er-rahm) të prejardhur nga Emri Im ( Er-Rahman). Për atë që i mban lidhjet farefisnore, edhe Unë do t’i mbaj lidhjet me të, e kush i shkëput lidhjet farefisnore, Unë do t’i shkëpus lidhjet me të.”. Ky është një tekst i drejtpërdrejtë dhe i qartë se emri “Er - Rahman” është i prejardhur dhe nuk ka më kuptim asnjë lloj kundërshtie në këtë çështje. Ibn Xheriri përcjell përmes senedit të tij nga El Azramiu, i cili ka thënë: “Er - Rahman është i Gjithëmëshirshmi për të gjitha krijesat, 28 ndërsa Er -Rahim është Mëshirëploti vetëm për besimtarët.” Edhe në ajetin kur'anor Allahu i Madhëruar thotë: “Er-Rahmanu që qëndroi mbi Fron.” [Ta Ha 5], për të treguar se Ai i ka përfshirë të gjitha krijesat me mëshirën e Tij. Ndërsa kur flet për mëshirën e Tij për besimtarët, Ai thotë: “Ai është Er-Rahim me besimtarët.” [Ahzab 43]. Pra, i dalloi me mëshirën e Tij të veçantë dhe të plotë vetëm për ta. Kjo tregon gjithashtu se emri ErRahman ka një kuptim më të përforcuar të mëshirës sesa emri Er-Rahim, sepse ka përfshirë të gjitha krijesat dhe është në të dyja jetët. 29 Imam Kurtubiu ka thënë: Allahu i Madhëruar e ka përshkruar Veten e Tij me emrat Er-Raĥmâni dhe Er-Rraĥîm, pasi përmendi se Ai është Rabbul Alemin (Zoti i botëve), në mënyrë që pas nxitjes së frikës, në zemrën e robit të vijojë me nxitjen e shpresës. Përmendja e emrave ErRaĥmâni, Er -Rraĥîm nxit shpresën në zemrën e robit. Ata vijnë pas përshkrimit të Tij si Rabbul Alemin , përshkrim i cili nxit frikën. Kjo është plotësisht në përputhje me atë që thotë vetë Allahu në një ajet tjetër: “Thuaju robërve të Mi se vërtet, Unë jam Falësi i Madh e Mëshirëplotë. Por edhe dënimi Im është dënim i dhembshëm.” [El Hixhr 49, 50]. Në Sahihun e Muslimit shënohet se Ebu Hurejra përcjell se Profeti ﷺ ka thënë: 31 “Sikur ta dinte besimtari se çfarë ndëshkimesh ka Allahu, askush nuk do të shpresonte në Xhenetin e Tij. Sikur ta dinte mosbesimtari se çfarë mëshire ka Allahu, askush nuk do të humbiste shpresën në mëshirën e Tij.” 30 Emri “ Er-Raĥmân” është i ndaluar për krijesat. Kështu, krijesat nuk mund të emërtohen me këtë emër, sepse ai është i veçantë për Allahun. Mendoni pak në Musejleme Gënjeshtarin, 31 i cili paturpësisht mori guximin që të quante veten e tij me këtë emër! Allahu ia mveshi atij një veshje poshtërimi dhe sot ai njihet nga të gjithë si Musejleme Gënjeshtari. Madje, ai merret si shembull i gënjeshtrës dhe gënjeshtarëve, ndaj thuhet: “Gënjeshtar si Musejlemi.” - “Maliki jeumid -din” - Kuptimi: Sunduesit të Ditës së Gjykimit. Allahu i Lartësuar vërtet e veçon përmendjen e sundimit të Tij në Ditën e Gjykimit, por kjo nuk do të thotë se Ai nuk është edhe Sunduesi i kësaj dynjaje. Nuk ka dyshim se Ai është Sunduesi i dynjasë dhe i ahiretit, por pak më përpara kësaj Ai e përshkroi Veten si “ Rabbul Alemin”, duke na treguar kështu se Ai është sunduesi i të gjithë botëve, dhe kjo fjalë përfshin dynjanë dhe ahiretin. Pastaj Ai e veçon pushtetin e Tij në Ditën e gjykimit, sepse atë ditë do të zhduket tërësisht edhe ai lloj pushteti që e pretendonin në jetën e kësaj dynjaje ata të cilët nuk besonin në Zotin dhe ishin mendjemëdhenj. Atë ditë, askush nuk do të ketë në dorë asnjë gjë. Madje, askush nuk do të flasë pa e lejuar i Gjithëmëshirshmi: “Atë ditë, Xhibrili dhe melekët do të qëndrojnë të rreshtuar. Askush nuk mund të flasë, veç atij që e lejon i Gjithëmëshirshmi dhe që thotë të vërtetën.” [Nebe 38]. Dahaku na tregon se Ibn Abasi shpjegon “Maliki jeumiddin ” (Sunduesi i Ditës së Gjykimit) kështu: Atë ditë, askush nuk zotëron ndonjë pasuri, siç kishte në dynja, kur thoshte “Kjo është pasuria ime!”, ose “Ky është pushteti im!”. Atë ditë askush nuk zotëron më asnjë lloj pasurie apo pushteti.”32 Jeumud-din do të thotë: Dita e gjykimit, llogarisë dhe shpërblimit. Ajo është Dita e Kijametit, kur Allahu do të gjykojë e shpërblejë krijesat. Nëse kanë bërë mirë, do t’i shpërblejë me të mira, e nëse kanë bërë keq, do të marrin dënimin që meritojnë, veç nëse Allahu i fal. O Allah! Ti je Falës dhe e do faljen, prandaj na fal ne! 33 - Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë. - Këtu kemi të bëjmë me një ndryshim të rendit të zakonshëm të fjalisë në arabisht. Kështu, në fjalinë “Ty të adhurojmë dhe tek Ti ndihmë kërkojmë”, përemrat ‘Ty’ dhe ‘Ti’ janë vendosur përpara foljes (kallëzuesit), mënyrë kjo e cila e vë theksin tek përemri, duke i dhënë fjalisë këtë kuptim: “Vetëm Ty të adhurojmë” dhe “Vetëm tek Ti e kërkojmë ndihmën dhe mbështetjen”. Vetëm Ty (o Allah) të adhurojmë, dhe asnjë tjetër veç Teje, dhe mbështetjen e ndihmën e kërkojmë veç tek Ti, e tek askush tjetër. Pikërisht kjo është bindja e plotë ndaj Zotit. El ibadetu nga ana gjuhësore do të thotë përunjësi e nënshtrim. Ndërsa në terminologjinë e Sheriatit është një fjalë që përmbledh në vetvete gradën më të lartë të dashurisë, nënshtrimit e përunjësisë dhe të frikës.34 Disa selefë kanë thënë: Fatihaja është e fshehta e Kur'anit dhe e fshehta e Fatihasë është tek kjo frazë: "Ijjake nabudu ue ijjake nestein! ”. Ijjake nabudu (Vetëm Ty të adhurojmë) është dëshmi e sinqertë e njeriut për distancimin nga çdo lloj shirku. Ndërsa: “ ue ij jake nestein” (vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë), është një dëshmi e çiltër se ai po ia dorëzon të gjitha çështjet Allahut të Lartësuar dhe po distancohet tërësisht nga forcat dhe aftësitë e veta. E gjithë feja e Zotit bazohet në këto dy çështje. Ky mesazh jepet në shumë ajete kur'anore: “Vetëm Allahut i takon dija për fshehtësitë e qiejve dhe të Tokës dhe vetëm tek Ai kthehet çdo çështje. Atëherë vetëm Atë adhuroje dhe vetëm tek Ai kërko mbështetje! Zoti yt nuk është i shkujdesur ndaj veprave tuaja.” [Hud 123]. “Thuaj: “Ai është i Gjithëmëshirshmi. Atij i kemi besuar dhe vetëm tek Ai jemi mbështetur. Kurse ju do ta kuptoni se kush është humbësi i vërtetë.” [Mulk 29]. - "Ij-jâke nea’budu ue ij-jâke nestein!” - Në këtë ajet vërehet një zhvendosje nga veta e tretë në vetën e dytë, pra, duke ju drejtuar drejtëpërdrejt Allahut të Lartësuar. Që nga fillimi i sures, " El hamdu lil -lahi Rabil Alemin", e deri tek " Maliki jeumid -din" të gjitha janë treguar në vetën e tretë. Pastaj teksti zhvendoset në vetën e dytë, duke thënë: “Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë”. Adhuruesi, përmes hamd-it (lavdërimit), thena-it (përlëvdimit të përsëritur e të shumtë) dhe temxhid-it (madhërimit), realizon hamd-in dhe esencën e tij, në masën dhe cilësinë e duhur, siç kërkohet nga Allahu i Lartësuar, dhe pastaj distancohet plotësisht nga adhurimi i gjithçkaje tjetër dhe nga mbështetja tek dikush tjetër veç Allahut Mëshiorëplotë. Vetëm pas kësaj përpjekjeje, ai nderohet, afrohet dhe ngrihet në nivelin dhe gradën për t’i folur drejtëpërdrejt Allahut të Lartësuar duke thënë: “Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm tek Ti ndihmë kërkojmë”. 35 Në këtë ajet, Allahu i Madhëruar ka përmendur adhurimin përpara istiane-s, kërkimit të ndihmës, sepse përkushtimi i adhurimeve Allahut është qëllimi i njeriut, ndërsa kërkimi i ndihmës është mjet ose ndihmë për të realizuar sa më mirë adhurimin; dhe dihet mirë se qëllimi është më i rëndësishëm se mjeti, ndaj më të rëndësishmes i jepet përparësi. Një pyetje që shtrohet është: “Përse është përdorur numri shumës në ajet, duke thënë: “të adhurojmë” dhe “ndihmë kërkojmë”? Për këtë janë dhënë përgjigje të shumta, ndër të cilat edhe fakti se kur i drejtohemi Allahut të Madhëruar në numrin shumës, pra, duke thënë: “vetëm Ty të adhurojmë” kjo është një shprehje më e qartë e modestisë dhe e përunjësisë para Allahut, sesa kur i drejtohesh Atij duke thënë “vetëm Ty të adhuroj”. Kjo e fundit tregon një lloj madhërimi e vlerësimi për veten. E kush je ti që e konsideron veten të denjë që t’i drejtohesh i vetëm Allahut të Madhëruar, të cilin askush nuk mund ta adhurojë dhe përlëvdojë ashtu siç Ai e meriton?! Kështu, robi, me modesti e përunjësi i drejtohet Allahut të Madhëruar së bashku me vëllezërit e tij besimtarë, që t’i shprehë Atij adhurimin dhe t’i kërkojë ndihmë. Adhurimi i Allahut dhe statusi i të qenurit adhurues e rob i Allahut është një gradë shumë e lartë, me të cilën robi nderohet dhe vlerësohet. Me këtë titull e ka emërtuar Allahu i Madhëruar Profetin e tij të dashur, në kontekstet më të rëndësishme: I lartësuari thotë: “Të gjitha lavdërimet i qofshin vetëm Allahut, i Cili i ka shpallur Robit të Vet (Muhamedit) Librin (Kur'anin) dhe nuk ka lejuar në të asnjë shtrembërim!” [Kehf 1]. Ose: “Dhe, vërtet, kur robi i Allahut u ngrit që t’i lutej Atij, ata gati sa hipën njëri mbi tjetrin, për ta dëgjuar.” [Xhin 19]. “I Dëlirë (e i Lavdëruar) qoftë Ai, që e mbarti adhuruesin e Tij (Muhamedin) natën nga Xhamia e Shenjtë (Qabeja) drejt xhamisë Aksa (në Palestinë), rrethinat e së cilës Ne i kemi bekuar, për t’i treguar atij disa nga shenjat Tona! Vërtet, Ai dëgjon e di gjithçka.” [Isra 1]. Kështu, Allahu i Madhëruar e ka quajtur “robi dhe adhuruesi Ynë” kur i ka sjellë Shpalljen, kur ka treguar adhurimin e Profetit ﷺ dedikuar Atij dhe kur ka folur për udhëtimin e mrekullueshëm të Israsë. Ibn Abasi ka thënë: "Ijake nea’budu”, domethënë: Vetëm Ty të njësojmë, të frikësohemi dhe të shpresojmë, o Zoti ynë, dhe asgjë e askënd tjetër veç Teje! Ndërsa " ue ijake nestein ”, domethënë: Vetëm Ty të kërkojmë të na ndihmosh për të t’u bindur e nënshtruar dhe për t’i përmbushur të gjitha çështjet e punët tona. Është përmendur fillimisht adhurimi përpara kërkimit të ndihmës, sepse adhurimi është qëllimi kryesor e final, ndërsa kërkimi i ndihmës është mjeti për arritjen e këtij qëllimi, dhe qëllimet janë më të rëndësishme sesa mjetet. - “Ihdinas-siratal mustekim ” Na udhëzo në Rrugën e Drejtë - Pasi paraqiten në fillim përlëvdimet e shumta e të përsëritura për Allahun e Lartësuar, tashmë është pikërisht momenti kur duhet t’i drejtosh lutjet, sikurse na udhëzon Allahu i Madhëruar në hadithin kudsij: 32 “....Unë e kam ndarë namazin (Fatihanë) në dy gjysma. Gjysma e tij është për Mua dhe gjysma tjetër (e Fatihasë) është për robin Tim dhe robit Tim do t’i jepet ajo që kërkon. ...” Kjo është mënyra më e mirë që mund të bësh një lutje. Fillimisht e lavdëron Allahun dhe pastaj parashtron lutjen tënde dhe të vëllezërve të tu besimtarë, duke thënë: “Na udhëzo në Rrugën e Drejtë!”. - “El Sirat el Mustekim” është rruga e qartë, e dukshme, e drejtë dhe pa shtrembërime. Në fakt, janë dhënë mendime të ndryshme për të. E përbashkëta është se “ El Sirat el Mustekim” është ndjekja e pasimi korrekt i rrugës së Profetit me sinqeritet vetëm për Allahun, rruga e vetme që të çon tek Allahu dhe Xhenetet e Tij. Gjithashtu, është thënë se ajo është “Libri i Allahut”, ose “Islami”. Ibn Abasi ka thënë se ajo është feja e Allahut, e cila nuk ka shtrembërime. Ndërsa Ibn el Hanifij ka thënë se ajo është feja e Allahut, e vetmja fe e pranuar tek Ai. Në një hadith që e përcjell Ne ualis Ibn Semani thuhet se rruga e drejtë ( El Siratu el Mustekim) është vetë Islami. Sipas tij, Profeti ﷺ ka thënë: “Allahu sjell si shembull një rrugë të drejtë. Në dy anët e rrugës ka nga një mur, me disa dyer të hapura. Mbi dyer ka perde të lëshuara. Në portën hyrëse të kësaj rruge ndodhet një ftues, që thotë: “O njerëz! Hyni në këtë rrugë dhe mos devijoni!” Ndërsa sipër (e përgjatë) kësaj rruge ndodhet një ftues, i cili sa herë që njeriu tenton të hapë ndonjë nga ato dyer thotë: “I mjeri ti! Mos e hap, se nëse e hap, ke për të hyrë brenda!”. Rruga e drejtë ( El Siratu el Mustekim ) është Islami. Dy muret anësore të saj janë kufijtë e Allahut (që nuk duhen tejkaluar). Dyert e hapura në këto mure janë haramet (ndalesat e Allahut). Ftuesi në fillim të rrugës është Libri i Allahut. Ftuesi sipër (e përgjatë) kësaj rruge është qortuesi i Allahut në zemrën e çdo muslimani.”. El Muxhahidi ka thënë se “ El Sirat el Mustekim” është “e Vërteta”, dhe ky është term gjithëpërfshirës. Kështu, nuk ka kundërshti mes saj dhe përkufizimeve të mësipërme. Dikush mund të pyesë: Nëse muslimani është i udhëzuar në rrugën e drejtë, atëherë përse i kërkon Allahut në çdo namaz që ta udhëzojë në këtë rrugë? Përgjigjja për këtë pyetje është: “Njeriu e ka të domosdoshme në çdo çast dhe gjendje që Allahu i Madhëruar ta forcojë e ta bëjë të palëkundur e të vazhdueshëm në udhën e drejtë. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar na udhëzon që t’i lutemi Atij në çdo kohë që Ai të na japë forcë, qëndrueshmëri dhe sukses për të ecur dhe jetuar sipas rrugës së drejtë. Po kështu, Allahu i Madhëruar ka urdhëruar besimtarët që të besojnë kur thotë: "O ju që keni besuar! Besoni plotësisht në Allahun, në të dërguarin e Tij, në Librin që ia ka shpallur të Dërguarit të Tij dhe në Librin që ua ka zbritur atyre para tij. Kush nuk beson në Allahun, melekët e Tij, librat e Tij, të dërguarit e Tij dhe Ditën e gjykimit, ai ka humbur shumë larg (rrugës së drejtë) . [En-nisa, 136 ]. Qëllimi është qëndrueshmëria dhe vazhdimësia në ato punë që ndihmojnë dhe ushqejnë besimin. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur. 36 Këto ajete janë argument dhe nxitje e qartë që ne të përdorim atë që quhet teuesul (ndërmjetësim) i lejuar tek Allahu, që përmbushja e lutjes të jetë më pranë dhe e realizueshme. Ky ndërmjetësim bëhet duke e lavdëruar Allahun përmes emrave e cilësive të Tij të larta e duke bërë vepra të mira përpara parashtrimit të lutjes. Kështu, në leximin e sures Fatiha, besimtari fillimisht kërkon teuesul e afrim tek Allahu përmes lavdërimeve të shumta që ia kushton Atij, duke thënë: “ Lavdërimet i qofshin plotësisht dhe vetëm Allahut, Zotit të botëve! Të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit, Sunduesit të Ditës së Gjykimit”. Pastaj, përsëri kërkon ndërmjetësim dhe afrim tek Zoti duke bërë punë të mira, dhe në këtë rast, duke dëshmuar me bindje e sinqeritet njëshmërinë e Zotit në adhurim dhe mbështetjen e plotë vetëm tek Ai. Kështu, vetëm pas këtij ndërmjetësimi e afrimi tek Allahu përmes këtyre mënyrave të ligjëruara nga Ai, besimtari parashtron lutjen e tij që Allahu ta udhëzojë atë dhe vëllezërit e tij besimtarë në rrugën e Tij të drejtë. Kjo rrugë e drejtë është Islami i saktë dhe korrekt, i pastër dhe i ruajtur nga çdo shtesë e pakësim dhe i ruajtur nga çdo bidat dhe kotësira të pabaza. Kjo është rruga më e shkurtër për të përmbushur dhe realizuar gjithçka që e do Zoti dhe është i kënaqur me të, ekzaktësisht siç ka urdhëruar Ai dhe siç e ka sjellë qartësisht Profeti. Nëse besimtari do t’i lexonte me vëmendje ajetet ku përmenden lutje, do të vërente se përpara tyre gjithmonë janë përmendur ajete që e nxisin dhe udhëzojnë që të kërkojë ndërmjetësim dhe afrim tek Allahu me mënyrat e lejuara, si p.sh. duke përmendur vetë Zotin e Madhëruar, ose duke e lavdëruar dhe përmendur emrat dhe cilësitë e Tij, ose duke bërë punë të mira, nëpërmjet të cilave mund të afrohet tek Allahu, ose duke u lutur për vëllezërit e tij muslimanë. Edhe kjo e fundit është një mënyrë shumë e mirë ndërmjetësimi, që e sjell më afër përgjigjen e lutjes. 37 Allahu i Lartësuar na tregon se si u lut Dhen -nuni (Junusi), kur atë e gëlltiti peshku i madh: “ La ilâhe il-lâ Ente! Sub ĥâneke, inni kuntu minedh - dhâlimin. (Nuk ka asnjë të adhuruar tjetër me meritë veç Teje! Ti je i dëlirë dhe unë isha i padrejtë.).” Kështu, Junusi nuk gjeti mënyrë më të mirë ndërmjetësimi e afrimi tek Allahu, që Ai t’i përgjigjej lutjes së tij, sesa përmes teuhidit të Tij, si dhe lartësimit dhe dëlirësimit të Tij nga çdo e metë dhe mangësi. Kjo ishte nga njëra anë. Ndërsa ana tjetër ishte duke dëshmuar dhe pranuar gabimin dhe padrejtësitë, me të cilat e dëmtoi vetveten. Pranimi i gabimit i shoqëruar me keqardhje është shprehje e pendimit dhe kthimit tek Zoti i Lartësuar. Dhe nuk ka dyshim se pendimi është prej veprave më të mira, që Zoti e ka pranuar si mënyrë ndërmjetësimi e afrimi, për t’i dhuruar robit f aljen dhe mbulimin e gjynaheve. Dëshmitë e Kur 'anit për këtë rregull janë të shumta. Prej këtyre dëshmive të sjella në Kur 'an është edhe lutja e babait tonë Ademit dhe nënës tonë Hava, kur ata gabuan. Ata thanë: “Rabbenâ dhalemnâ enfusenâ ue in lem tagfir lenâ ue terĥamnâ le nekûnen-ne minel ħâsirin! (Zoti ynë, ne i bëmë dëm vetes sonë. Nëse Ti nuk na fal dhe nuk na mëshiron, ne me siguri do të jemi të humbur!)” [ El ea’raf 23]. Dhe janë pikërisht këto fjalët që vetë Zoti ia mësoi Ademit, për të cilat aludohet në ajetin kur'anor: “Pastaj Ademi, prej Zotit të vet, mësoi disa fjalë (lutjeje), dhe Ai ia pranoi pendimin. Ai është Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti.” [Bekare 37]. Po kështu, na mëson të kërkojmë ndërmjetësim e afrim tek Zoti përpara parashtrimit të lutjes edhe ajeti tjetër: “Zoti ynë, ne dëgjuam një thirrës që ftonte për besim (e që thoshte) : “Besoni Zotin!”, e ne besuam. Zoti ynë, na i fal gjynahet tona, na i mbulo të metat, ndërsa pas vdekjes na bashko me të mirët! ” [Al Imran 193]. Nuk ka dyshim se besimi i saktë dhe korrekt është nga punët më të mira. Kështu, pasi i paraqitën Allahut këtë punë të mirë, pra, besimin e saktë e korrekt, ata përmendin diçka tjetër, që konsiderohet si një vepër e mirë, e cila shërben si teuesul, që Ai ta pranojë dhe t’i përgjigjet lutjes: përmendja e nevojës së madhe të tyre për faljen e gjynaheve. Prandaj thanë: “... Zoti ynë, na i fal gjynahet tona, na i mbulo të metat, ndërsa pas vdekjes na bashko me të mirët!” Kështu na mëson Allahu se si ta kërkojmë ndërmjetësimin dhe afrimin tek Ai përmes mënyrave të lejuara.38 - Siratal-ledhine en’amte alejhim Në rrugën e atyre të cilët Ti i begatove - Ky është një shtjellim më i hollësishëm i ajetit paraardhës: “Na udhëzo në rrugën e drejtë!”. Kështu, “ siratal mustekim ” është rruga e atyre të cilëve Zoti u bëri mirësi. Po kush janë këta të zgjedhur e fatlumë? Këta i ka përmendur Allahu i Madhëruar në suren Nisa, ajeti 69: “Kushdo që i bindet Allahut dhe të Dërguarit, do të jetë me ata, të cilëve Allahu u ka dhuruar mirësi të shumta - me profetët, me të sinqertët, me dëshmorët dhe me vepërmirët. Sa shokë të mirë janë ata!” El Dahhaku tregon se Ibn Abasi shpjegon: “Në rrugën e atyre të cilët Ti i begatove”, domethënë, ata që i begatove me mirësi dhe ua bëre mbarë të të binden dhe të të adhurojnë, qofshin melekë, profetë, të sinqertë dhe vepërmirë. Kjo ngjan me ajetin: “Kushdo që i bindet Allahut dhe të Dërguarit, do të jetë me ata, të cilëve Allahu u ka dhuruar mirësi të shumta - me profetët, me të sinqertët, me dëshmorët dhe me vepërmirët. Sa shokë të mirë janë ata!” [Nisa 69]. Gjithashtu, ngjan me fjalën e Allahut: “Jo në rrugën e atyre, që merituan zemërimin (Tënd) dhe as në rrugën e të humburve!”. Pra, rruga e atyre që Zoti i begatoi me të mira është e ndryshme nga rruga e atyre që merituan zemërimin e Tij. Këta të mjerë janë ata të cilët i prishën synimet e tyre. Ata e njohën të vërtetën, por e shpërfillën dhe devijuan nga aj o, duke preferuar tjetër rrugë. Gjithashtu, rruga e atyre që Zoti i begatoi me të mira është e ndryshme edhe nga rruga e “të humburve”. Këta janë ata që nuk kishin dituri rreth të vërtetës dhe përqafuan rrugën e humbjes. Ata nuk morën rrugën e duhur për tek e vërteta, por vazhduan në padrejtësinë dhe humbjen e tyre. Vërej me kujdes fjalinë “jo në rrugën e atyre, që merituan zemërimin (Tënd) dhe as në rrugën e të humburve!” Allahu ka theksuar fjalët “dhe as” për të treguar se janë dy rrugë të devijimit nga e vërteta dhe jo një; pra, është rruga e jehudëve dhe rruga e të krishterëve. Ndërsa rruga e besimdrejtëve është ndërtuar mbi dy shtylla kryesore: dituria e saktë e burimore rreth të vërtetës, dhe puna sipas asaj diturie. Jehudët refuzuan të punonin me diturinë e saktë, ndërsa të krishterët refuzuan diturinë e saktë. Prandaj zemërimi goditi mbi jehudët dhe humbja përpiu të krishterët. Kështu, ai që e mëson të vërtetën dhe nuk punon sipas saj, meriton zemërimin e Zotit, ndryshe nga ai që nuk ka dituri. Ndërsa të krishterët, edhe pse mund të adhurojnë Zotin dhe t’i shprehin atij përunjësi, ata nuk e bëjnë këtë përmes rrugës së duhur që vetë Zoti e ka përcaktuar. Ata refuzojnë të pranojnë diturinë e vërtetë dhe rrugën e drejtë, duke e lënë veten në humbje dhe në errësirë. Në fakt, qoftë jehudët, qoftë krishterët janë të humbur dhe meritojnë zemërimin e Zotit, por cilësia e veçantë dalluese e jehudëve është se mbi ta ka rënë zemërimi i Zotit, ndërsa cilësia e spikatur e të krishterëve është fakti se ata nuk kanë dituri rreth të vërtetës dhe ndjekin kotësira. Kështu i përshkruan vetë Zoti, kur thotë për jehudët: “Thuaju: “A t’ju lajmëroj për një të keqe më të madhe se kjo, (që erdhi) si dënim nga Allahu? Ata mbi të cilët ra mallkimi i Allahut dhe zemërimi i Tij, ata që i shndërroi në majmunë e në derra dhe u bënë adhurues të Shejtanit - ata janë në gjendjen më të keqe dhe më të humburit prej rrugës së drejtë.” [Maide 60]. Ndërsa për të krishterët thotë: “Thuaju: “O ithtarë të Librit! Mos e teproni me fenë tuaj, duke dalë jashtë të vërtetës, dhe mos shkoni pas dëshirave të njerëzve para jush, që kanë humbur rrugën, kanë shkaktuar humbjen e shumë të tjerëve dhe që janë larguar shumë prej rrugës së drejtë”. [Maide 77]. Hamad Ibn Seleme sjell rrëfimin nga Adij Ibn Hatimi, i cili thotë: 33. “E pyeta të Dërguarin e Allahut rreth fjalës së Allahut: “Gajril magdubi alejhim” dhe më tha se ata janë jehudët. E pyeta, gjithashtu, për fjalën e Allahut: “Ue led-dal-lin (dhe as në rrugën e të humburve)” dhe më tha: “Të krishterët, ata janë të humburit.” Kështu e ka sjellë këtë hadith Sufjan Ibn Ujejne me senedin e tij deri tek Adij Ibn Hatimi. Ndërsa Ibn Merdauejhi sjell rrëfimin prej Ebu Dheri, që ka thënë: 34 “E kam dëgjuar Profetin e Allahut për “Gajril magdubi alejhim”, që tha: “Ata janë jehudët.” - “Po eddâl-lin, - e pyetën, - kush janë?” Ai tha: “Të krishterët.” Përmbledhje Kjo sure e mrekullueshme, me 7 ajete, ka përmbledhur në vete shumë dobi e mirësi. 1. Në të janë përmendur: lavdërimi i Allahut, madhërimi i Tij dhe përlëvdimi i përsëritur e i shumtë i Allahut, përmes emrave të bukur, që presupozojnë e tregojnë cilësitë e Tij të larta. 2. Është përmendur Dita e Premtuar, që është Dita e gjykimit dhe shpërblimit me drejtësi. 3. Ajo udhëzon besimtarët që t’i luten e përgjërohen vetëm Allahut, duke u distancuar nga çdo shirk dhe duke u distancuar gjithashtu nga çdo fuqi dhe forcë e tyre dhe për t’iu mbështetur tërësisht vetëm Allahut të Madhëruar. 4. Kjo sure na fton në sinqeritet dhe në përkushtim të adhurimeve veçse për Allahun, duke e njësuar në teuhidin uluhije, pra, në meritën e Tij për t’u adhuruar si një i vetëm dhe i pashoq, duke dëshmuar dhe deklaruar dëlirësinë e Tij nga çdo mangësi e kotësi dhe nga pasja e ndonjë partneri të ngjashëm apo si shembulli i Tij në çdo aspekt. 5. Kjo sure na mëson se si t’i lutemi Allahut dhe për çfarë t’i lutemi. 39 Ajo na mëson t’i lutemi të na udhëzojë në rrugën e drejtë. Ajo na mëson se kjo rrugë e drejtë është feja që Zoti e shpalli me vërtetësi e drejtësi, dhe ne duhet ta lusim që Ai të na udhëzojë në këtë rrugë, por edhe përgjatë kësaj rruge, si dhe të na forcojë dhe të na bëjë të palëkundur në të. Na mëson ta lusim Allahun të na forcojë që të ecim kësaj rruge, derisa të arrijmë ta kalojmë në Ditën e Gjykimit edhe Urën e Siratit, atë rrugë reale dhe fizike të prekshme, që është e vetmja rrugë që të shpie në Xhenetet e lumturisë dhe mirësive, pranë profetëve, të sinqertëve, dëshmorëve e punëmirëve. 6. Ajo na nxit për të bërë sa më shumë punë të mira, që të jemi pranë punëmirëve në Ditën e Gjykimit. 7. Ajo këshillon dhe paralajmëron që të kemi shumë kujdes dhe të mos ndjekim rrugët e humbjes dhe devijimit, në mënyrë që të mos ringjallemi me ata që i ndjekin ato rrugë. Ajo na mëson se rrugët e humbjes janë dy: “rruga e atyre që merituan zemërimin e Zotit” dhe “rruga e të humburve”. Mendo pak me kujdes bukurinë e formulimit të këtyre dy fjalive: “Në rrugën e atyre që u dhurove begati” dhe “jo në rrugën e atyre që merituan zemërimin”. Kur flitet për begatitë, thuhet se ishte Allahu Ai që ua dhuroi ato. Ndërsa kur foli për zemërimin, thuhet se ishin ata që e merituan zemërimin e nuk përmendet se ishte Allahu që u zemërua ndaj tyre, edhe pse dihet mirë se Allahu u zemërua me ta. Në të njëjtën mënyrë, i Madhëruari thotë në një ajet tjetër: “Atë që e udhëzon Allahu, ai është i udhëzuar dhe atë që Ai e lë në humbje, ti nuk do të gjesh për të asnjë Mbështetës që do ta çonte në Rrugën e Drejtë.” [Kehf 17]. “Për ata që Allahu i lë në humbje, nuk ka udhëzues. Ai do t’i lërë ata të enden në mosbesimin e tyre.” [A’raf 186], e të tjera ajete që tregojnë se udhëzimi dhe humbja të gjitha janë në dorën e Allahut e të askujt tjetër. Ky është besimi korrekt dhe i bazuar në argumente, ndryshe nga besimi i kaderive dhe atyre që ecin gjurmëve të tyre, të cilët pretendojnë se njeriu është tërësisht i pavarur nga Allahu dhe është vetë njeriu që e sjell udhëzimin ose humbjen. Këta argumentojnë me ajete që quhen muteshabihe, pra, jo shumë të qarta, dhe shpërfillin ajetet e qarta dhe qartësuese, të cilat e hedhin poshtë besimin e tyre të gabuar. E tillë është gjendja e të humburve dhe të devijuarve. Në një hadith të saktë, Profeti a.s ka thënë: 35 “Kur të shihni ata të cilët ndjekin ajetet e paqarta, dijeni se janë ata që i përmend Allahu, prandaj ruhuni prej tyre.” Këtu aludohet për fjalët e Allahut në suren Al Imran, ajeti 7: “Është Ai (Allahu) që ta zbriti ty (o Muhammed) Librin (Kur'anin). Në të ka ajete të qarta (muhkematun), të cilat janë baza e Librit. Në të ka ajete të tjera, që janë jo krejtësisht të qarta ( muteshabihat). Por ata zemrat e të cilëve anojnë nga e shtrembra, gjurmojnë ato që janë jo shumë të qarta, për të shkaktuar hutim, gjoja sikur kërkojnë komentin e tyre. Por, përveç Allahut, askush nuk e di domethënien e tyre. Dijetarët e pajisur me dituri të thellë thonë: “Ne i besojmë atij (Kur'anit). Të gjitha (ajetet) janë nga Zoti ynë.” Por këtë e kuptojnë vetëm ata që janë të mençur.” Falë Zotit, bidatçiu dhe i devijuari nuk mund të gjejnë argument në Kur'an , sepse Kur'ani u zbrit që të jetë sqarues për gjithçka, për të ndarë të vërtetën nga e kota, udhëzimin e drejtë nga devijimi, dhe në të nuk mund të gjesh kundërthënie e padrejtësi. Ai është shpallja e Allahut të Urtë dhe të Lavdëruar.40 Ai që lexon suren Fatiha e ka të pëlqyeshme që të thotë pas saj ‘Amin!’. Kuptimi i kësaj fjale është: O Allah! Përgjigju dhe pranoje këtë lutje!” Mendimi më i saktë është se thënia “amin” është e pëlqyeshme për atë që është jashtë namazit. Ndërsa për atë që është në namaz, ky bëhet edhe më i fortë si urdhër, qoftë kur falet vetëm, qoftë kur falet me imam, qoftë për imamin, ashtu edhe për xhematliun, në të gjitha rastet. Argument për këtë është ajo që transmetohet në dy Sahihët nga Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!), se Profeti ﷺ ka thënë: 36: “Kur imami të thotë ‘ amin’, edhe ju thoni ‘amin’, sepse atij njeriu, amini i të cilit përkon me aminin e melekëve, kanë për t’iu falur gjynahet e shkuara.” Nga Ebu Hurejra transmetohet se “Pasi Profeti ﷺ lexonte “gajril magdubi alejhim ue led -dallin”, thoshte ‘Amin’ aq sa mund ta dëgjonin ata që ishin pas tij, në safin e parë.” Ndërsa Muslimi përcjell se Profeti ﷺ ka thënë: 37: “Nëse robi thotë në namazin e tij ‘ Amin’, edhe melekët thonë në qiell ‘ Amin’. Nëse përkojnë të dyja aminet bashkë, robit do ti falen gjynahet që shkuan.” Gjithashtu, Enesi tregon se Profeti ka thënë: 38 “Mua më është dhënë “amini” në namaz dhe gjatë lutjeve, gjë që nuk i është dhënë askujt tjetër para meje, përveç Musait. Prandaj mbarojeni lutjen me “ amin”, sepse kështu Allahu do t’ju përgjigjet juve”. Ajeti për të cilin aludohet këtu është fjala e Allahut në suren Junus 88: “Musai tha: “Zoti ynë! Ti i ke dhënë Faraonit dhe parisë së tij stoli dhe pasuri në jetën e kësaj bote dhe kështu, o Zoti ynë, ata po i largojnë njerëzit prej rrugës Sate. Zoti ynë! Zhduke pasurinë e tyre dhe vulosi zemrat e tyre që të mos besojnë derisa ta ndiejnë dënimin e dhembshëm!” Në këtë tekst thuhet qartë se është Musa ai që e bëri atë lutje. Por duke qenë se Allahu në ajetin tjetër thotë: “Ai tha: “Është pranuar lutja juaj (O Musa dhe Harun!). Prandaj përqendrohuni në rrugën tuaj e mos ndiqni rrugën e atyre që nuk dinë!”, kjo tregon se Haruni bënte ‘Amin’, dhe kështu u konsiderua sikur bëri të njëjtën lutje si Musai. Kjo tregon se kush bën ‘Amin’ për një lutje, është njësoj sikur ta ketë thënë vetë atë lutje. Me këtë argumentojnë edhe ata që thanë se xhematliu nuk ka nevojë që të lexojë Fatihanë në namazet me zë, sepse mjafton që bën amin për leximin e imamit, dhe kështu ai konsiderohet njëlloj sikur e ka lexuar vetë.41

Pasi lëvdoi Daudin, duke përmendur mirësitë e shumta që i dhuroi atij, Allahu i Madhëruar lëvdon edhe djalin e Daudit, Sulejmanin (a.s), duke thënë: - Ne i dhuruam Davudit (një djalë,) Sulejmanin - rob shumë i mirë dhe i kthyer te Zoti. - E begatuam Daudin, duke i dhuruar Sulejmanin, duke i kënaqur kështu syrin dhe zemrën e Tij. Sa i mirë ishte Sulejmani! Allahu e përshkroi atë me cilësi të lëvdueshme, duke thënë: "…rob shumë i mirë dhe i kthyer te Zoti." Ai kthehej vazhdimisht tek Zoti, në çdo gjendje, me adhurime të shumta, pendim e përunjësi, duke i shprehur dashurinë e madhe, duke e lavdëruar shumë Zotin dhe duke iu përgjëruar Atij me lutje. Ai përpiqej shumë që të kënaqte Allahun e Lartësuar dhe i jepte Atij përparësi mbi gjithçka. - Ja. Një pasdite u prunë para tij kuaj të rracës më të mirë e shumë të shpejtë. - Ata ishin kuaj shumë të shpejtë, nga më të mirët. Zoti i përshkruan si me pamje të bukur, kur qënronin me njërën këmbë lart. Në mënyrë të veçantë, ata iu bënin përshtypje atyre që kishin nevojë për kuaj të stërvitur dhe të shpejtë lufte më shumë se të tjerët, siç ishin mbretërit. Kështu, Sulejmani vazhdoi t'i sodiste me vëmendje, derisa dielli perëndoi dhe ai harroi të falte namazin e pasdites dhe të përmendte Zotin. Atëherë, duke shprehur keqardhjen e madhe këtë harresë dhe duke kërkuar të afrohet tek Allahu me pendesë, Sulejmani tha: - Ai tha: “Për shkak të pasionit për kuajt, unë harrova të përmend Zotin tim, derisa dielli u fsheh dhe perëndoi.” - Kuptimi: Unë i dhashë përparësi dashurisë për pasurinë, që në këtë rast ishin kuajt, dhe kjo më bëri që të harroja të përmendja Zotin tim, derisa dielli perëndoi. - “M’i ktheni ata (kuajt)!” Atëherë filloi t’u mëshojë këmbëve e qafave (të tyre). - Ai i goditi me shpatë në qafë dhe në këmbët e tyre.2 - Ne e sprovuam Sulejmanin - Allahu i Madhëruar e sprovoi Sulejmanin, duke bërë që ta rrëzonin nga froni i mbretërimit për shkak të një gabimi, siç ndodh me njerëzit dhe natyrën e dobët njerëzore. - dhe bëmë që në fronin e tij të ulet një shejtan. - Vendin e tij në fronin e mbretërimit e zuri një shejtan, por me caktimin e Zotit, si sprovë për Sulejmanin. - Pastaj ai u kthye (nga Ne me pendim e përkushtim). - Sulejmani u pendua dhe kthye tek Zoti. Ai tha: - Tha: “O Zoti im! Më fal dhe më dhuro një sundim që të mos e ketë askush tjetër pas meje! Me të vërtetë, Ti je Dhuruesi më i madh. Ne ia nënshtruam erën që të frynte lehtë me urdhër të tij nga të dëshironte ai. Ne ia nënshtruam edhe shejtanët – të gjitha llojet e ndërtuesve dhe të zhytësve. Edhe të tjerë (shejtanë), të lidhur në pranga. - Allahu iu përgjigj dhe e fali atë duke ia kthyer mbretërimin, madje i dha një pushtet që askujt para dhe pas tij nuk ia pati dhënë. Allahu ia nënshtroi edhe shejtanët, të cilët bënin punë të vështira, ndërtonin çfarë ai dëshironte, zhyteshin në thellësi të detit dhe nxirrnin për Sulejmanin diamante, smeralde dhe rubinë. Çdonjërin që nuk i bindej, Sulejmani e lidhte me zinxhirë dhe e burgoste. Me gjithë këtë mirësi që i dhuroi, tha: - Këto janë të mirat Tona (për ty). Dhe ti jep (prej pasurisë) ose mos jep (prej saj) se për këtë nuk do të kesh asnjë përgjegjësi. - Kënaqu me këto mirësi dhe jepi kujt të dëshirosh ose privo kë të dëshirosh, "… se për këtë nuk do të kesh asnjë përgjegjësi " Pra, nuk ke asnjë detyrim e ngarkesë. Gjithçka është në dëshirën tënde. Kështu e nderoi Zoti Sulejmanin, sepse Ai e njihte mirë drejtësinë e Sulejmanit dhe gjykimin e tij të urtë. Askush të mos mendojë se kjo mirësi iu dha Sulejmanit që të kënaqej vetëm në këtë botë. Madje, në ahiret atij do t’i jepen shumë më tepër mirësi. Për këtë arsye, Zoti thotë: - Dhe ai është tek Ne nga më të afruarit dhe ka një fund (e shpërblim) të mirë. - Në ahiret, ai është nga më të afruarit tek Allahu, i nderuar dhe me shpërblime të shumta. Më poshtë janë disa dobi që menduam të nxjerrim nga historia e Daudit dhe Sulejmanit. 1. Allahu i Madhëruar i tregoi Muhamedit (a.s) disa histori të popujve të shkuar, me qëllim që të fuqizonte zemrën e tij dhe ta bënte të durueshëm dhe të qetë. Ai i tregoi për adhurimet e profetëve të shkuar, për durimin e tyre të madh, si dhe këmbënguljen në rrugën e Zotit. Ai i tregoi, gjithashtu, se ata i ktheheshin Zotit me adhurime e përkushtime të shumta. Kjo u bë që Muhamedi (a.s) të nxitej dhe të garonte me ata të zgjedhur, me dëshirën për ta kënaqur Allahun e Madhëruar. Kështu, ai do të punonte më shumë, që t'i afrohej Zotit me adhurime, ashtu si ata, madje edhe më mirë se ata. Ai do të bëhej më i qëndrueshëm dhe durimtar përballë mundimeve që i jepte populli i vet. Për këtë arsye, kur Allahu e këshillon Profetin që të bënte durim përballë mundimeve të popullit të tij, i thotë që të kujtojë historinë e Daudit: “Por ti bëj durim ndaj asaj, që ata thonë dhe kujto robin Tonë, Dauudin, të fuqishmin (në fé e në trup) ! Ai gjithmonë kthehej tek Allahu (me pendim të sinqertë e bindje të plotë)." Kështu, ai do të gjente ngushëllim dhe qetësi, me ndihmën e sigurt të Zotit. 2. Allahu i Madhëruar e lëvdon Daudin me dy cilësi të bukura: fuqinë trupore dhe shpirtërore, përkushimin në bindje ndaj Tij dhe adhurime. Një njeri me fuqi trupore dhe shpirtërore kryen adhurime të mrekullueshme dhe përmbush urdhëresat e Allahut shumë më mirë se një njeri i dobët dhe i pafuqishëm. Njeriu duhet të marë çdo masë dhe të ndjekë çdo rrugë për të përmbushur urdhëresat e Zotit. Ai nuk duhet t'i dorëzohet plogështisë, dembelizmit, indiferentizmit e pafuqisë. Ai duhet të jetë i gjallë, optimist, plot vullnet dhe ambicie për të arritur qëllimin final, adhurimin e Zotit dhe kënaqësinë e Tij. Ai duhet të marrë masat për t'ia prerë rrugën çdo gjëje që e dobëson dhe e plogështon, çdo gjëje që e ngadalëson nga synimet e tij. 3. Kthimi tek Zoti në çdo çështje, duke i kërkuar ndihmë me adhurime e mbështetje të plotë, është nga cilësitë më të mrekullueshme dhe përshkrimi i saktë i profetëve e traditës së tyre. Allahu i Madhëruar lëvdoi Daudin dhe Sulejmanin me këto cilësi. Për këtë arsye, le të jenë ata shembuj për të gjithë ata që duan Xhenetin dhe le të ndjekin rrugën e tyre ata që duan të kënaqin Allahun, i Cili thotë: "Këta ishin ata të cilët Allahu i udhëzoi në rrugë të drejtë, prandaj me udhëzimin e tyre udhëhiqu." [En'am 90]. 4. Në këto ajete mësojmë për mirësitë e mëdha që Allahu i dhuroi Daudit. Ai i dhuroi atij një zë jashtëzakonisht të bukur, aq sa malet e ngurtë dhe zogjtë këndonin dhe i bënin tesbih Zotit së bashku me Daudin, në mëngjes e në mbrëmje. 5. Ndër mirësitë më të mëdha të Allahut për robin e Tij është që t'i dhurojë dituri të dobishme, t'i mësojë që të gjykojë me drejtësi dhe t'i japë të drejtën çdokujt. Kështu e dalloi Allahu i Madhëruar Daudin (a.s). 6. Në këto ajete del në pah kujdesi i madh i Allahut të Lartësuar për Profetin e Tij dhe për adhuruesit e sinqertë. Ai i sprovon ata për shkak të ndonjë gabimi të tyre, por pastaj ua largon sprovën, që ata të kthehen më të plotë, të përmirësuar dhe më të kompletuar sesa më parë. Kështu ndodhi me Daudin dhe Sulejmanin. Allahu kujdeset për të dashurit e Tij duke i mjekuar dhe pastruar nga çdo mangësi dhe gabim. 7. Profetët kanë qenë të ruajtur nga gabimet që kanë lidhje me kumtimin e saktë të Shpalljes së Zotit, sepse në të kundërt qëllimi i Shpalljes nuk do të realizohej. Por ata edhe mund të bënin ndonjë gabim, ashtu siç është natyra njerëzore, por Allahu shumë shpejt i përmirësonte ata dhe nga këto gabime dilnin shumë dobi dhe mësime, me mëshirën e Allahut. 8. Daudi (a.s) qëndronte gjatë në mihrabin e tij për t'iu përkushtuar Zotit, prandaj ata dy njerëzit që kërkuan gjykimin e tij u hodhën nga muri fshehtaz, sepse vetëm në atë moment mund të gjeje Daudin pa njerëz rreth e rrotull. Në vendin e adhurimit atë nuk e shqetësonte kush. Ai nuk ua kishte kushtuar të gjithë kohën e tij njerëzve, edhe pse dukej e nevojshme, pasi çështjet që i vinin për gjykim ishin të shumta. Me gjithë këto aktivitete, ai kishte veçuar kohë për Zotin e tij, për t'u veçuar me Të e për të gjetur kënaqësinë e prehjen, duke e adhuruar dhe thurur lavde për Të. Ky ushqim shpirtëror ishte i domosdoshëm për të, sepse e mbushte me sinqeritet dhe forcë për të gjitha punët e tjera. 9. Ruajtja e edukatës dhe etikës me gjykatësit është detyrë dhe normë e domosdoshme, që duhet përmbushur. Kur dy njerëzit hynë tek vendfalja e Daudit në mënyrë jo normale, kjo e shqetësoi atë, sepse ishte sjellje e papëlqyeshme, madje e qortueshme. 10. Gjykatësi nuk duhet të ndikohet në gjykimin e tij nga sjellja e keqe e njerëzve me të. Ai duhet të gjykojë me drejtësi dhe objektivitet, i pandikuar nga sjellja jo e hijshme e njerëzve. 11. Në këto ajete del në pah mirësia dhe dhembshuria e Daudit, falja dhe toleranca e tij e madhe. Ai nuk u zemërua me dy burrat, që hynë pa leje dhe pa edukatë në vendfaljen e tij. Ai ishte mbreti i tyre, por as i qortoi dhe as rëndoi ata me fjalë. 12. Lejohet që dikush që i është bërë padrejtësi t'i thotë kundërshtarit të tij “Më ke bërë padrejtësi”, sepse të dyja palët e ngjarjes i thanë Daudit: “Ne jemi dy palë kundërshtare. Njëri (nga ne) i ka bërë padrejtësi tjetrit." 13. Besimtari, edhe nëse ka dituri të madhe, gradë të larta dhe është i respektuar ndër njerëz, përsëri, nëse dikush e këshillon dhe i tërheq vërejtjen, nuk duhet të zemërohet apo të revoltohet, por duhet që menjëherë të pranojë këshillën dhe t’i shprehë mirënjohjen atij që ia jep këshillën. Kur dy burrat e këshilluan Daudin, ai nuk u zemërua nga këshilla e tyre, dhe kjo nuk e devijoi nga e vërteta, madje gjykoi me drejtësi. 14. Nga ajetet kuptohet se përzierja e shpeshtë me miqtë dhe marrëdhëniet e shumta financiare me ta mund të shkaktojnë armiqësi dhe grindje. Nga të tilla sprova të shpëton veçse devotshmëria ndaj Zotit, durimi, kujdesi, imani i sinqertë dhe veprat e mira. Sigurisht, njerëz të tillë janë shumë të rrallë. 15. Kërkimi i faljes, adhurimet e shumta e në mënyrë të veçantë namazi me përkushtim janë disa nga veprat që bëhen shkak për falje gjynahesh. Po ta vëresh me kujdes, Allahu i Madhëruar e lidh ngushtë faljen e gjynaheve të Daudit me kërkimin e faljes dhe me rënien në sexhde, duke falur namaz. Ai thotë: “Dhe Daudi e kuptoi se Ne e vumë në prove atë. Prandaj i kërkoi falje Zotit të vet, u përkul (ra në sexhde) dhe u kthye (tek Allahu i penduar).” 16. Në këto ajete del qartë nderimi i madh i Allahut për dy robtë e Tij adhurues dhe profetë, Daudin dhe Sulejmanin (a.s). Ai na tregon se ishin nga më të afërmit tek Ai dhe se do t'i shpërblejë me mirësi të shumta. Askush të mos mendojë se ato sprova apo gabime që u ndodhën e ulin figurën dhe gradën e tyre tek Allahu i Lartësuar. Përkundrazi, ato tregojnë se butësia dhe përkujdesi i Tij ndaj atyre ishte shumë i madh. Kështu kujdeset Allahu për robtë e tij të sinqertë. Edhe kur ata gabojnë, Ai ua fal gjynahet, ua mbulon të metat dhe i bën të kthehen edhe më të mirë dhe të pastër se përpara. Me faljen e Tij largohet çdo gjurmë e keqe që lënë pas gjynahet. Allahu është i Plotfuqishëm që të largojë nga zemra e njerëzve çfarëdo gjurme pakënaqësie kur dëgjohet për ndonjë gabim të atyre të zgjedhurve. Zakonisht, kur dëgjon për dikë se ka gabuar, në sytë e tu bie vlerësimi dhe respekti për të, por jo për këta të zgjedhur e të dalluar, sepse nga falja dhe dashuria e madhe e Zotit për ata, largohet nga zemrat e njerëzve edhe thërrmija më e vogël e këtyre ndjenjave. Kështu, ata janë gjithmonë të dashur dhe të respektuar në zemrat e besimtarëve, dhe kjo për Allahun është e lehtë, sepse Ai është Bujari e Falësi i madh. 17. Roli i gjykatësit është një gradë dhe detyrë fetare, që e kanë patur profetët e Zotit dhe dijetarët pas tyre. Detyra e çdo njeriu që merr këtë detyrë është që të gjykojë me drejtësi dhe t'u largohet epsheve dhe interesave të padrejta. Por, sigurisht, që gjykimi me drejtësi kërkon që gjykatësi të njohë mirë çështjet dhe njohuritë fetare fillimisht. Ai duhet të ketë informacion dhe një pasqyrë të plotë të çështjes, duke e lidhur me ligjet e Sheriatit. Ai që është i paditur në këto drejtime nuk bën si gjykatës dhe nuk i lejohet që të marrë këtë lloj detyre. 18. Gjykatësi duhet të jetë i kujdesshëm dhe të ruhet nga emocionet dhe ndjekja e dëshirave dhe interesave të njëanshme. Ai duhet të luftojë me egon, që synimi i vetëm të jetë e vërteta dhe e drejta. Gjatë ushtrimit të gjykimit, ai duhet të shmangë çdo ndjenjë dashurie ose urrejtjeje për palët që gjykon. 19. Edhe Sulejmani ishte një vlerësim dhe shpërblim për Daudin (a.s), që Allahu ia dhuroi. Ndër mirësitë më të mëdha të Allahut të Lartësuar, është që Ai të dhurojë një fëmijë të mirë dhe besimtar. Kjo është dritë mbi dritë. 20. Lavdërimi i madh për Sulejmanin, kur Allahu thotë: “Ne i dhuruam Davudit (një djalë,) Sulejmanin - rob shumë i mirë dhe i kthyer te Zoti.” 21. Mirësitë e Allahut për adhuruesit e Tij të sinqertë janë të shumta. Ai i bekon dhe kujdeset që ata gjithmonë të bëjnë punë të mira. Ai i edukon dhe ndihmon të arrijnë gradat më të larta të moralit. Pastaj i lëvdon ata për këto cilësi të mira dhe u lë emër të mirë ndër njerëz. Allahu është Bamirës i Madh dhe Dhurues i çdo mirësie. 22. Dashuria e Sulejmanit për Allahun qëndronte mbi çdo dashuri tjetër. 23. Çdo lloj dashurie që e pengon robin nga dashuria dhe adhurimi i Allahut është e qortuar dhe e keqe. Për këtë arsye, njeriu duhet të dojë dhe t'i përkushtohet veçse atyre gjërave që i sjellin dobi. 24. Në këto ajete gjejmë një argument të fortë vërtetues të rregullit të mrekullueshëm që thotë: "Çdokush që e lë diçka për hir të Allahut, Allahu ka për t'ia zëvendësuar me diçka edhe më të mirë se ajo që lë." Kështu, kur Sulejmani hoqi dorë nga kuajt e mësuar dhe të shpejtë, Allahu ia zëvendësoi me diçka më të shpejtë dhe të mirë sa ata. Ai i nënshtroi erën, që mund ta çonte e transportonte atë dhe ushtritë e tij në çdo vend ku ai dëshironte. Ajo ishte aq e shpejtë, saqë udhëtimin e një muaji e bënte për një pasdite. Allahu i nënshtroi atij edhe shumë shejtanë të fuqishëm, të cilët i kryenin punë të tilla, që askush prej njerëzve apo kafshëve nuk mund t’i kryente. 25. Nënshtrimi i xhindëve ishte i veçantë për Sulejmanin (a.s). Askush tjetër nuk e ka pasur këtë pushtet. 26. Sulejmani (a.s) ishte mbret dhe profet. Atij i ishte dhënë liri që të vepronte si të dëshironte. Pavarësisht nga kjo, ai ishte njeri i drejtë. Profetët që nuk kanë qenë mbretër e sundimtarë i kanë patur të gjitha dëshirat dhe prirjet e tyre të nënshtruara sipas urdhëresave të Allahut. Sa herë që vepronin ose nuk vepronin, e bënin veçse me urdhër nga Allahu. I tillë ishte profeti ynë Muhamedi (a.s) dhe, pa dyshim, që grada e Muhamedit ishte më e lartë se të gjithë të tjerët.